Sarga 21

Verse 1

तथा तु विलपन्तीं तां कौसल्यां राममातरम् ।उवाच लक्ष्मणो दीनस्तत्कालसदृशं वचः ॥१॥

Gdy Kausalya, matka Ramy, tak się lamentowała, Lakszmana - sam nędzny - przemówił do niej słowami odpowiednimi dla tej chwili.

Verse 2

न रोचते ममाप्येतदार्ये यद्राघवो वनम् ।त्यक्त्वा राज्यश्रियं गच्छेत् स्त्रिया वाक्यवशं गतः ॥२॥

O szlachetna, nawet dla mnie to nie jest do przyjęcia, by Raghawa udał się do lasu, porzucając chwałę królestwa, ulegając słowom kobiety.

Verse 3

विपरीतश्च वृद्धश्च विषयैश्च प्रधर्षितः ।नृपः किमिव न ब्रूयाच्चोद्यमानस्समन्मथः ॥३॥

Z osłabionym osądem, stary i nękany przez przyjemności zmysłów, rządzony pożądaniem i ponaglany, czego król by nie powiedział?

Verse 4

नास्यापराधं पश्यामि नापि दोषं तथाविधम् ।येन निर्वास्यते राष्ट्राद्वनवासाय राघवः ॥४॥

Nie widzę w Rāghavie żadnej przewiny ani żadnej takiej wady, która mogłaby usprawiedliwić jego wygnanie z królestwa na życie w lesie.

Verse 5

न तं पश्याम्यहं लोके परोक्षमपि यो नरः ।स्वमित्रोऽपि निरस्तोऽपि योऽस्य दोषमुदाहरेत् ॥५॥

Nie widzę na tym świecie nikogo, ani wroga, ani nawet pokonanego, kto wytykałby mu jakąś wadę, nawet poza jego plecami.

Verse 6

देवकल्पमृजुं दान्तं रिपूणामपि वत्सलम् ।अवेक्षमाणः को धर्मं त्यजेत्पुत्रमकारणात् ॥६॥

Kto, gardząc dharmą, porzuciłby bez przyczyny syna, który jest jak bóg, prawy, opanowany i drogi nawet wrogom?

Verse 7

तदिदं वचनं राज्ञःपुनर्बाल्यमुपेयुषः ।पुत्रः को हृदये कुर्याद्राजवृत्तमनुस्मरन् ॥७॥

Jaki syn, pamiętając o prawych czynach królów, mógłby przyjąć do serca te słowa króla, który zdaje się powrócił do dziecięctwa?

Verse 8

यावदेव न जानाति कश्चिदर्थमिमं नरः ।तावदेव मया सार्धमात्मस्थं कुरु शासनम् ॥८॥

Zanim ktokolwiek dowie się o tej sprawie, przejmij władzę pod własną kontrolą, z moim wsparciem.

Verse 9

मया पार्श्वे सधनुषा तव गुप्तस्य राघव ।क स्समर्थोऽधिकं कर्तुं कृतान्तस्येव तिष्ठतः ॥९॥

O Raghavo, gdy ja stoję u twego boku z łukiem w ręku, chroniąc cię, kto odważyłby się popełnić jakąkolwiek zbrodnię przeciwko tobie, gdy stoisz jak sam Kritanta, bóg śmierci?

Verse 10

निर्मनुष्यामिमां कृत्स्नामयोध्यां मनुजर्षभ ।करिष्यामि शरैस्तीक्ष्णैर्यदि स्थास्यति विप्रिये ॥१०॥

O najlepszy z ludzi, jeśli cała Ajodhja stanie przeciwko tobie w wrogości, uczynię to całe miasto pozbawionym ludzi moimi ostrymi strzałami.

Verse 11

भरतस्याथ पक्ष्यो वा यो वाऽस्य हितमिच्छति ।सर्वानेतान्वधिष्यामि मृदुर्हि परिभूयते ॥११॥

I kto stoi po stronie Bharaty - lub kto szuka jego korzyści - zabiję ich wszystkich; albowiem łagodni są z pogardą deptani.

Verse 12

प्रोत्साहितोऽयं कैकेय्या स दुष्टो यदि नः पिता ।अमित्रभूतो निस्सङ्गं वध्यतां बध्यतामपि ॥१२॥

Jeśli nasz ojciec, podżegany przez Kaikeji i stawszy się niegodziwcą, naprawdę stał się naszym wrogiem, to bez względu na więzy pokrewieństwa niech będzie powstrzymany, związany, a nawet uwięziony, lub jeśli trzeba, zabity.

Verse 13

गुरोरप्यवलिप्तस्य कार्याकार्यमजानतः ।उत्पथं प्रतिपन्नस्य कार्यं भवति शासनम् ॥१३॥

Nawet nauczyciel, jeśli jest przepełniony pychą, nie potrafi odróżnić tego, co należy czynić, od tego, czego nie należy, i wkroczył na złą drogę, musi być poprawiony; w takim przypadku karność staje się obowiązkiem.

Verse 14

बलमेष किमाश्रित्य हेतुं वापुरुषर्षभ ।दातुमिच्छति कैकेय्यै राज्यं स्थितमिदं तव ॥१४॥

O najlepszy z ludzi, opierając się na jakiej władzy lub na jakim powodzie, ten król pragnie dać Kaikeji królestwo, które słusznie należy się tobie?

Verse 15

त्वया चैव मया चैव कृत्वा वैरमनुत्तमम् ।काऽस्य शक्तिश्श्रियं दातुं भरतायारिशासन ॥१५॥

O karco wrogów, jaką władzę ma on, by obdarować Bharatę królewskim bogactwem, po tym jak ściągnął na siebie najcięższą wrogość z twojej strony i również z mojej?

Verse 16

अनुरक्तोऽस्मि भावेन भ्रातरं देवि तत्त्वतः ।सत्येन धनुषा चैव दत्तेनेष्टेन ते शपे ॥१६॥

O matko, w prawdzie jestem oddany memu bratu całym sercem. Przysięgam ci na moją prawdę, na mój łuk i na zasługę moich darów i ofiar.

Verse 17

दीप्तमग्निमरण्यं वा यदि रामः प्रवेक्ष्यति ।प्रविष्टं तत्र मां देवि त्वं पूर्वमवधारय ॥१७॥

O matko, bądź o tym przekonana wcześniej: jeśli Rama wejdzie w płonący ogień lub w dziką puszczę, ja wejdę tam pierwszy.

Verse 18

हरामि वीर्याद्दुःखं ते तम स्सूर्य इवोदितः ।देवी पश्यतु मे वीर्यं राघवश्चैव पश्यतु ॥१८॥

Swym męstwem usunę twój smutek, jak wschodzące słońce rozprasza ciemność. Niech matka ujrzy moją siłę i niech Raghava ją również ujrzy.

Verse 19

एतत्तु वचनं श्रुत्वा लक्ष्मणस्य महात्मनः ।उवाच रामं कौशल्या रुदन्ती शोकलालसा ॥१९॥

Usłyszawszy te słowa wielkodusznego Lakszmany, Kausalja, płacząc i przytłoczona żalem, przemówiła do Ramy.

Verse 20

भ्रातुस्ते वदतः पुत्र लक्ष्मणस्य श्रुतं त्वया ।यदत्रानन्तरं कार्यं कुरुष्व यदि रोचते ॥२०॥

Synu mój, słyszałeś, co twój brat Laksmana powiedział. Jeśli ci się to podoba, uczyń następnie to, co uważasz, że należy uczynić w tej sprawie.

Verse 21

न चाधर्म्यं वच श्रुत्वा सपत्न्या मम भाषितम् ।विहाय शोकसन्तप्तां गन्तुमर्हसि मामितः ॥२१॥

Słysząc te niegodziwe słowa wypowiedziane przez moją współmałżonkę Kaikeyī, nie przystoi ci opuścić mnie tutaj, spaloną żalem, i odejść z tego miejsca.

Verse 22

धर्मज्ञ यदि धर्मिष्ठो धर्मं चरितुमिच्छसि ।शुश्रूष मामिहस्थस्त्वं चर धर्ममनुत्तमम् ॥२२॥

O znawco dharmy, jeśli jako najsprawiedliwszy pragniesz praktykować prawość, pozostań tu i służ mi; praktykuj tę niezrównaną dharmę.

Verse 23

शुश्रूषुर्जननीं पुत्र स्वगृहे नियतो वसन् ।परेण तपसा युक्तः काश्यपस्त्रिदिवं गतः ॥२३॥

O synu, żyjąc z dyscypliną w swoim własnym domu i służąc swojej matce, Kaśjapa, obdarzony najwyższą ascezą, osiągnął niebiosa.

Verse 24

यथैव राजा पूज्यस्ते गौरवेण तथाऽस्म्यहम् ।त्वां नाहमनुजानामि न गन्तव्यमितो वनम् ॥२४॥

Tak jak król jest godzien twojej czci z szacunkiem, tak samo jestem i ja. Nie daję ci pozwolenia; nie powinieneś stąd udać się do lasu.

Verse 25

त्वद्वियोगान्न मे कार्यं जीवितेन सुखेन वा ।त्वया सह मम श्रेयस्तृणानामपि भक्षणम् ॥२५॥

Rozdzielona z tobą, sama egzystencja ani szczęście nie mają dla mnie celu. Dla mnie lepiej być z tobą, nawet gdyby to miało oznaczać jedzenie samej trawy.

Verse 26

यदि त्वं यास्यसि वनं त्यक्त्वा मां शोकलालसाम् ।अहं प्रायमिहासिष्ये न हि शक्ष्यामि जीवितुम् ॥२६॥

Jeśli udasz się do lasu, zostawiając mnie przytłoczoną żalem, podejmę tu post aż do śmierci, bo prawdziwie nie będę mogła żyć.

Verse 27

ततस्त्वं प्राप्स्यसे पुत्र निरयं लोकविश्रुतम् ।ब्रह्महत्यामिवाधर्मात्समुद्र स्सरितां पतिः ॥२७॥

Wtedy, synu mój, osiągniesz piekło znane na świecie, tak jak ocean, władca rzek, przez nieprawość popełnił grzech podobny do zabicia bramina.

Verse 28

विलपन्तीं तथा दीनां कौसल्यां जननीं ततः ।उवाच रामो धर्मात्मा वचनं धर्मसंहितम् ॥२८॥

Wtedy Rama, niezłomny w dharmie, przemówił słowami zgodnymi z prawością do swojej matki Kausalji, która była nieszczęśliwa i opłakująca.

Verse 29

नास्ति शक्तिः पितुर्वाक्यं समतिक्रमितुं मम ।प्रसादये त्वां शिरसा गन्तुमिच्छाम्यहं वनम् ॥२९॥

Nie mam mocy, by przekroczyć rozkaz mojego ojca. Skłoniwszy głowę, błagam cię; pragnę udać się do lasu.

Verse 30

ऋषिणा च पितुर्वाक्यं कुर्वता व्रतचारिणा ।गौर्हता जानता धर्मं कण्डुनाऽपि विपश्चिता ॥३०॥

Nawet uczony mędrzec Kandu, który znał dharmę i żył według ścisłych ślubów, zabił krowę jedynie, by wypełnić polecenie ojca.

Verse 31

अस्माकं च कुले पूर्वं सगरस्याज्ञया पितुः ।खनद्भिस्सागरैर्भूमिमवाप्तस्सुमहान्वधः ॥३१॥

I wcześniej, w naszym własnym rodzie, synowie Sagary, drążąc ziemię na rozkaz swego ojca, ponieśli straszliwą śmierć.

Verse 32

जामद्ग्न्येन रामेण रेणुका जननी स्वयम् ।कृत्ता परशुनाऽरण्ये पितुर्वचनकारिणा ॥३२॥

Rāma Jāmadagnya (Paraśurāma) sam, posłuszny słowu ojca, ścił własną matkę Reṇukā w lesie toporem.

Verse 33

एतैरन्यैश्च बहुभिर्देवि देवसमैः कृतम् ।पितुर्वचनमक्लीबं करिष्यामि पितुर्हितम् ॥३३॥

O Devi, oni, i wielu innych, bogom równych mężów, wypełnili słowo ojca; tak i ja sprawię, by zamiar ojca został urzeczywistniony.

Verse 34

न खल्वेतन्मयैकेन क्रियते पितृशासनम् ।एतैरपि कृतं देवि ये मया तव कीर्तिताः ॥३४॥

Zaprawdę, o Devi, nie ja jeden wypełniam rozkaz ojca; ci, których ci wymieniłem, uczynili to również.

Verse 35

नाहं धर्ममपूर्वं ते प्रतिकूलं प्रवर्तये ।पूर्वैरयमभिप्रेतो गतो मार्गोऽनुगम्यते ॥३५॥

Nie przedkładam przed ciebie, o Devi, jakiejś nowej 'dharmy' przeciwnej ustalonym obyczajom; podążam drogą, którą nasi przodkowie szli i którą uznali.

Verse 36

तदेतत्तु मया कार्यं क्रियते भुवि नान्यथा ।पितुर्हि वचनं कुर्वन्न कश्चिन्नाम हीयते ॥३६॥

Dlatego to jest moim obowiązkiem i na tym świecie uczynię to, nie ma innej drogi; albowiem nikt, zaprawdę, nie upada z dharmy, wypełniając słowo ojca.

Verse 37

तामेवमुक्त्वा जननीं लक्ष्मणं पुनरब्रवीत् ।वाक्यं वाक्यविदां श्रेष्ठश्श्रेष्ठस्सर्वधनुष्मताम् ॥३७॥

Tak przemówiwszy do matki, Rāma, najwybitniejszy wśród mistrzów mowy i najlepszy ze wszystkich łuczników, znowu zwrócił się do Lakṣmaṇy.

Verse 38

तव लक्ष्मण जानामि मयि स्नेहमनुत्तमम् ।विक्रमं चैव सत्त्वं च तेजश्च सुदुरासदम् ॥३८॥

O Lakṣmaṇo, znam twoją niezrównaną miłość ku mnie; znam także twoją dzielność, twoją stałość charakteru i twoją nie do zdobycia energię.

Verse 39

मम मातुर्महद्दुःखमतुलं शुभलक्षण ।अभिप्रायमविज्ञाय सत्यस्य च शमस्य च ॥३९॥

O pomyślny Lakṣmaṇo, ból mojej matki jest ogromny i nieporównywalny, gdyż nie pojęła ona prawdziwego znaczenia prawdomówności i powściągliwości.

Verse 40

धर्मो हि परमो लोके धर्मे सत्यं प्रतिष्ठितम् ।धर्मसंश्रितमेतच्च पितुर्वचनमुत्तमम् ॥४०॥

Albowiem dharma jest najwyższa na tym świecie, a prawda stoi niewzruszenie ugruntowana w dharmie. I to wspaniałe polecenie mego ojca opiera się na dharmie.

Verse 41

संश्रुत्य च पितुर्वाक्यं मातुर्वा ब्राह्मणस्य वा ।न कर्तव्यं वृथा वीर धर्ममाश्रित्य तिष्ठता ॥४१॥

A raz złożywszy słowo, ojcu, matce czy braminowi, ten, kto stoi, szukając schronienia w dharmie, o bohaterze, nie może pozwolić, by ta obietnica stała się daremna.

Verse 42

सोऽहं न शक्ष्यामि पितुर्नियोगमतिवर्तितुम् ।पितुर्हिवचनाद्वीर कैकेय्याऽहं प्रचोदितः ॥४२॥

Dlatego nie mogę przekroczyć polecenia mego ojca. Albowiem tylko ze względu na słowo ojca, o bohaterze, zostałem pobudzony przez Kaikeji do wygnania.

Verse 43

तदेतां विसृजानार्यां क्षत्रधर्माश्रितां मतिम् ।धर्ममाश्रय मा तैक्ष्ण्यं मद्बुद्धिरनुगम्यताम् ॥४३॥

Dlatego porzuć ten niegodny impuls, choć przedstawia się jako obowiązek kszatrijów. Szukaj schronienia w dharmie; nie uciekaj się do ostrej przemocy. Niech będzie podążane za moją oceną.

Verse 44

तमेवमुत्त्वा सौहार्दाद्भ्रातरं लक्ष्मणाग्रजः ।उवाच भूयः कौसल्यां प्राञ्जलिश्शिरसानतः ॥४४॥

Tak przemówiwszy do brata z miłością, Rama, starszy brat Lakszmany, ponownie zwrócił się do Kausalji, ze złożonymi dłońmi i pochyloną głową.

Verse 45

अनुमन्यस्व मां देवि गमिष्यन्तमितो वनम् ।शापिताऽसि मम प्राणैः कुरु स्वस्त्ययनानि मे ॥४५॥

Udziel mi pozwolenia, o Bogini, o Matko, gdy odchodzę stąd do lasu. Przysięgam ci moim własnym życiem, wypełnij dla mnie obrzędy i błogosławieństwa zapewniające pomyślność.

Verse 46

तीर्णप्रतिज्ञश्च वनात्पुनरेष्याम्यहं पुरीम् ।ययातिरिव राजर्षिःपुरा हित्वा पुनर्दिवम् ॥४६॥

Gdy wypełnię moją przysięgę, powrócę znowu z lasu do miasta, jak królewski mędrzec Jajati dawnych czasów, który po upadku z nieba odzyskał je ponownie.

Verse 47

शोकस्सन्धार्यतां मात र्हृदये साधु मा शुचः ।वनवासादिहैष्यामि पुनः कृत्वा पितुर्वचः ॥४७॥

Powściiągnij swój smutek mądrze w sercu, Matko; nie trap się. Po wypełnieniu słowa ojca i zakończeniu mego pobytu w lesie, powrócę tu znowu.

Verse 48

त्वया मया च वैदेह्या लक्ष्मणेन सुमित्रया ।पितुर्नियोगे स्थातव्यमेष धर्मस्सनातनः ॥४८॥

Przez ciebie, przez mnie, przez Waidehi, przez Lakszmanę i przez Sumitrę, musimy trwać przy poleceniu mego ojca. To jest wieczna dharma.

Verse 49

अम्ब संहृत्य सम्भारान् दुःखं हृदि निगृह्य च ।वनवासकृता बुद्धिर्मम धर्म्याऽनु वर्त्यताम् ॥४९॥

Matko, cofnij przygotowania i powstrzymaj smutek w swoim sercu; niech moja postanowienie, słusznie ukierunkowane na życie w lesie, zostanie przyjęte i podążane jako ścieżka dharmy.

Verse 50

एतद्वचस्तस्य निशम्य माता सुधर्म्यमव्यग्रमविक्लबं च ।मृतेव संज्ञां प्रतिलभ्य देवी समीक्ष्य रामं पुनरित्युवाच ॥५०॥

Słysząc jego słowa, tak mocno zakorzenione w dharmie, niewzruszone i nieporuszone, królowa-matka, jakby powracając do świadomości ze śmierci, spojrzała stabilnie na Ramę i przemówiła ponownie.

Verse 51

यथैव ते पुत्र पिता तथाऽहं गुरु स्स्वधर्मेण सुहृत्तया च ।न त्वाऽनुजानामि न मां विहाय सुदुःखितामर्हसि गन्तुमेवम् ॥५१॥

Jak twój ojciec jest dla ciebie, synu mój, tak jestem ja, twój przewodnik przez moją powinność w dharmie i przez moją miłość. Nie pozwalaj ci; nie powinieneś tak odchodzić, zostawiając mnie w skrajnym smutku.

Verse 52

किं जीवितेनेह विना त्वया मे लोकेन वा किं स्वधयाऽमृतेन ।श्रेयो मुहूर्तं तव सन्निधानं ममेह कृत्स्नादपि जीवलोकात् ॥५२॥

Jaki pożytek z życia tutaj dla mnie bez ciebie? Jaki pożytek z nieba, ofiar dla przodków, czy nawet nektaru? Dla mnie, nawet jedna chwila twojej obecności jest lepsza niż ten cały świat istot żyjących bez ciebie.

Verse 53

नरैरिवोल्काभिरपोह्यमानो महागजोऽध्वानमनुप्रविष्टः ।भूयः प्रजज्वाल विलापमेवं निशम्य रामः करुणं जनन्याः ॥५३॥

Słysząc żałosną skargę swojej matki w ten sposób, Rama płonął wewnętrznie tym bardziej, jak wielki słoń zmuszony do cofnięcia się z drogi przez ludzi wymachujących płonącymi pochodniami.

Verse 54

स मातरं चैव विसंज्ञकल्पा मार्तं च सौमित्रिमभिप्रतप्तम् ।धर्मे स्थितो धर्म्यमुवाच वाक्यं यथा स एवार्हति तत्र वक्तुम् ॥५४॥

Trwając w dharmie, przemówił słowa godne prawości do swojej matki, niemal nieprzytomnej z żalu, i do Saumitriego, dręczonego udręką; w tej chwili tylko on mógł mówić tak, jak było stosowne.

Verse 55

अहं हि ते लक्ष्मण नित्यमेव जानामि भक्तिं च पराक्रमं च ।मम त्वभिप्रायमसन्निरीक्ष्य मात्रा सहाभ्यर्दसि मां सुदुःखम् ॥५५॥

Lakszmano, zawsze znałem twoje oddanie i twoją odwagę; jednakże, bez prawdziwego zbadania mojej intencji, ty razem z moją matką sprawiasz mi intensywny ból.

Verse 56

धर्मार्थकामाः खलु तात लोके समीक्षिता धर्मफलोदयेषु ।ते तत्र सर्वे स्युरसंशयं मे भार्येव वश्याऽभिमता सुपुत्रा ॥५६॥

Drogi bracie, w tym świecie dharma, artha i kama są oceniane przez owoce, które powstają z dharmy. Na mojej wybranej ścieżce wszystkie trzy są obecne bez wątpliwości, jak wierność żony i ukochane uczucie matki błogosławionej dobrymi synami.

Verse 57

यस्मिंस्तु सर्वे स्युरसन्निविष्टा धर्मो यत स्स्यात्तदुपक्रमेत ।द्वेष्यो भवत्यर्थपरो हि लोके कामात्मता खल्वपि न प्रशस्ता ॥५७॥

Lecz gdy wszystkie trzy cele nie mogą być wspólnie ustanowione, należy podjąć ten kurs, przez który dharma jest zabezpieczona. Albowiem w tym świecie bogacący się stają się pogardzani, a życie kierowane przez pożądanie nie jest chwalone przez mędrców.

Verse 58

गुरुश्च राजा च पिता च वृद्धः क्रोधात्प्रहर्षाद्यदि वाऽपि कामात् ।यद्व्यादिशेत्कार्यमवेक्ष्य धर्मं कस्तन्न कुर्यादनृशंसवृत्तिः ॥५८॥

Cokolwiek nauczyciel, król, ojciec lub starszy może rozkazać, czy to z gniewu, z zachwytu, czy nawet z pragnienia, należy to wykonać, mając na uwadze dharmę. Któż by tego nie uczynił, chyba że byłby okrutnego serca?

Verse 59

स वै न शक्नोमि पितुः प्रतिज्ञा मिमामकर्तुं सकलां यथावत् ।स ह्यावयोस्तात गुरुर्नियोगे देव्याश्च भर्ता स गति स्सधर्मः ॥५९॥

Zaprawdę, droga, nie mogę zawiść w pełni wykonania tej obietnicy mojego ojca, dokładnie tak jak została złożona. On bowiem w wydawaniu rozkazów jest naszym nauczycielem; dla królowej zaś, mojej matki, jest jej mężem, jej ucieczką i jej dharmą.

Verse 60

तस्मिन्पुनर्जीवति धर्मराजे विशेषतस्स्वे पथि वर्तमाने ।देवी मया सार्धमितोऽपगच्छेत् कथं स्विदन्या विधवेव नारी ॥६०॥

Gdy ten król prawości jeszcze żyje, zwłaszcza gdy trwa na własnej ścieżce dharmy, jakże Królowa mogłaby stąd odejść ze mną, jak jakaś inna kobieta, jakby była wdową?

Verse 61

सा माऽनुमन्यस्व वनं व्रजन्तं कुरुष्व न स्स्वस्त्ययनानि देवि ।यथा समाप्ते पुनराव्रजेयं यथा हि सत्येन पुनर्ययातिः ॥६१॥

Dlatego, o Matko, udziel mi pozwolenia, gdy wyruszam do lasu; dokonaj dla mnie obrzędów błogosławieństwa i pomyślności, abym po upływie wyznaczonego czasu mógł powrócić, tak jak Yayāti powrócił dzięki mocy prawdy.

Verse 62

यशो ह्यहं केवलराज्यकारणा न्न पृष्ठतः कर्तुमलं महोदयम् ।अदीर्घकाले न तु देवि जीविते वृणेऽवरामद्य महीमधर्मतः ॥६२॥

Nie odrzucę za siebie tej wielkiej chwały jedynie dla królestwa. W tym życiu, które jest tak krótkie, o Matko, nie wybieram dziś zdobycia tej małej ziemi poprzezadharmę.

Verse 63

प्रसादयन्नरवृषभ स्समातरं पराक्रमाज्जिगमिषुरेव दण्डकान् ।अथानुजं भृशमनुशास्य दर्शनं चकार तां हृदि जननीं प्रदक्षिणम् ॥६३॥

Uspokoiwszy swoją matkę, ten najlepszy z ludzi, zdeterminowany niezłomną odwagą, by udać się do Daṇḍaki, stanowczo pouczył swego młodszego brata z jasną intencją, a z oddaniem serca okrążył swoją matkę w pradakṣiṇā.