Sarga 111

Verse 1

वसिष्ठस्तु तदा राममुक्त्वा राजपुरोहितः।अब्रवीद्धर्मसंयुक्तं पुनरेवापरं वचः।।।।

Wtedy Vasiṣṭha, królewski kapłan, zwróciwszy się do Rāmy, przemówił ponownie, słowa złączone z dharmą.

Verse 2

पुरुषस्येह जातस्य भवन्ति गुरवस्त्रयः।आचार्यश्चैव काकुत्स्थ पिता माता च राघव।।।।

Dla każdej osoby urodzonej na tym świecie istnieją trzej guru: nauczyciel, ojciec i matka, o Kakutstho, o Raghu.”

Verse 3

पिता ह्येवं जनयति पुरुषं पुरुषर्षभ।प्रज्ञां ददाति चाचार्यस्तस्मात्स गुरुरुच्यते।।।।

Ojciec w ten sposób rodzi człowieka, o najlepszy z ludzi; to jednak nauczyciel obdarza mądrością - dlatego nazywany jest guru.

Verse 4

सोऽहं ते पितुराचार्यस्तव चैव परन्तप।मम त्वं वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

Ja jestem nauczycielem twego ojca i również twoim, o niszczycielu wrogów; wykonując moje polecenie, nie przekroczysz ścieżki cnotliwych.

Verse 5

इमा हि ते परिषद श्श्रेणयश्च द्विजास्तथा।एषु तात चरन्धर्मं नातिवर्ते: स‌तां गतिम्।।।।

To są twoi własni - to zgromadzenie, cechy, a także dwukrotnie urodzeni. Dziecko moje, praktykując swą dharmę wobec nich, nie zboczysz z ścieżki cnotliwych.

Verse 6

वृद्धाया धर्मशीलाया मातुर्नार्हस्यवर्तितुम्।अस्या हि वचनं कुर्वन्नातिवर्तेस्सतां गतिम्।।।।

Ona jest twoją starą matką, niezachwianą w prawości; nie przystoi ci odmawiać jej posługi. Spełniając jej wolę, nie odstąpisz od ścieżki cnotliwych.

Verse 7

भरतस्य वचः कुर्वन्याचमानस्य राघव।आत्मानं नातिवर्तेस्त्वं सत्यधर्मपराक्रम।।।।

O Raghavo, jeśli spełnisz prośbę Bharaty, który błaga, nie sprzeciwisz się własnemu wnętrzu - o ty, którego siła zakorzeniona jest w prawdzie i prawości.

Verse 8

एवं मधुरमुक्तस्सन् गुरुणा राघवस्स्वयम्।प्रत्युवाच समासीनं वसिष्ठं पुरुषर्षभः।।।।

Tak zwrócony do niego łagodnymi słowami przez swego nauczyciela, Raghavo sam - najlepszy z ludzi - odpowiedział Wasiszcie, który siedział niedaleko.

Verse 9

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुत: स‌दा।न सुप्रतिकरं तत् तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।।।यथाशक्ति प्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।।।

Cokolwiek troski rodzice zawsze okazują dziecku - wsparcie dawane stosownie do ich możliwości, usypianie i odziewanie, przemawianie z miłością dzień po dniu i wychowywanie - to, co czynią matka i ojciec, ledwie może zostać odpłacone.

Verse 10

यन्मातापितरौ वृत्तं तनये कुरुतस्सदा।न सुप्रतिकरं तत्तु मात्रा पित्रा च यत्कृतम्।।2.111.9।।यथाशक्तिप्रदानेन स्वापनोच्छादनेन च।नित्यं च प्रियवादेन तथा संवर्धनेन च।।2.111.10।।

Cokolwiek matka i ojciec nieustannie okazują swojemu dziecku, dary dawane stosownie do ich środków, układanie do snu i odziewanie, ciągłe łagodne przemowy i samo wychowywanie, nic z tego nie może być łatwo spłacone matce i ojcu.

Verse 11

स हि राजा जनयिता पिता दशरथो मम।आज्ञातं यन्मया तस्य न तन्मिथ्या भविष्यति।।।।

Gdyż Król Daśaratha jest moim ojcem, który mnie zrodził; cokolwiek mu przyrzekłem, to nigdy nie stanie się fałszem.

Verse 12

एवमुक्तस्तु रामेण भरतः प्रत्यनन्तरम्।उवाच परमोदारस्सूतं परमदुर्मनाः।।।।

Tak zaadresowany przez Rāmę, Bharata, szlachetny i niezwykle hojny, lecz przytłoczony żalem, przemówił natychmiast do stojącego obok woźnicy.

Verse 13

इह मे स्थण्डिले शीघ्रं कुशानास्तर सारथे।आर्यं प्रत्युपवेक्ष्यामि यावन्मे न प्रसीदति।।।।

O woźnico, szybko rozścieł dla mnie trawę kuśa tutaj na gołej ziemi. Dopóki mój szlachetny starszy brat nie okaże mi łaski, będę tu leżał w proteście, czekając na niego.

Verse 14

अनाहारो निरालोको धनहीनो यथा द्विजः।शेष्ये पुरस्ताच्छालाया यावन्न प्रतियास्यति।।।।

Poszcząc, unikając światła i jak ubogi bramin bez majątku, będę leżał przed chatą, dopóki on nie zgodzi się powrócić.

Verse 15

स तु राममवेक्षन्तं सुमन्त्रं पेक्ष्य दुर्मनाः।कुशोत्तरमुपस्थाप्य भूमावेवाऽस्तरत्स्वयम्।।।।

Zasmucony w sercu, Bharata zobaczył Sumantrę obserwującego Rāmę w oczekiwaniu na instrukcje; wtedy Bharata sam przyniósł rozścieł z trawy kuśa i rozłożył go na ziemi.

Verse 16

तमुवाच महातेजा रामो राजर्षिसत्तमः।किं मां भरत कुर्वाणं तात प्रत्युपवेक्ष्यसि।।।।

Rama, potężny w blasku, najlepszy wśród królewskich mędrców, rzekł do niego: „Drogi Bharato, co złego uczyniłem, że kładziesz się w proteście przede mną i blokujesz moją drogę?”

Verse 17

ब्राह्मणो ह्येकपार्श्वेन नरान्रोद्धुमिहार्हति।न तु मूर्धाभिषिक्तानां विधिः प्रत्युपवेशने।।।।

Na tym świecie tylko bramin, leżąc na jednym boku, uważany jest za mającego władzę powstrzymywania innych w taki sposób; lecz dla namaszczonych na królów nie ma reguły prawnej pozwalającej na protest przez położenie się.”

Verse 18

उत्तिष्ठ नरशार्दूल हित्वैतद्दारुणं व्रतम्।पुरवर्यामितः क्षिप्रमयोध्यां याहि राघव।।।।

Wstań, tygrysie wśród ludzi; porzuć tę surową przysięgę. Stąd udaj się szybko do Ajodhji, najwspanialszego z miast, o potomku Raghu.”

Verse 19

आसीनस्त्वेव भरतः पौरजानपदं जनम्।उवाच सर्वतः प्रेक्ष्य किमार्यं नानुशासथ।।।।

Wciąż siedząc, Bharata spojrzał dokoła na mieszkańców miasta i wsi i rzekł: „Dlaczego nie udzielacie rady mojemu szlachetnemu starszemu bratu Ramie?”

Verse 20

ते तदोचुर्महात्मानं पौरजानपदा जनाः।काकुत्स्थमभिजानीमः सम्यग् वदति राघवः।।।।

Wtedy mieszkańcy miasta i wsi rzekli do wielkodusznego Bharaty: „Znamy dobrze Kakutsthę Ramę; to, co rzekł Raghu, jest słuszne.”

Verse 21

एषोऽपि हि महाभागः पितुर्वचसि तिष्ठति।अत एव न शक्ताः स्मो व्यावर्तयितुमञ्जसा।।।।

Ten czcigodny bowiem stoi twardo w rozkazie swego ojca; dlatego nie jesteśmy w stanie zawrócić go szybko ani łatwo.”

Verse 22

तेषामाज्ञाय वचनं रामो वचनमब्रवीत्।एवं निबोध वचनं सुहृदां धर्मचक्षुषाम्।।।।

Zrozumiawszy ich słowa, Rama odpowiedział: „Słuchaj więc rady naszych dobrze życzących przyjaciół, których wzór kieruje się dharmą.”

Verse 23

एतच्चैवोभयं श्रुत्वा सम्यक्सम्पश्य राघव।उत्तिष्ठ त्वं महाबाहो मां च स्पृश तथोदकम्।।।।

„Usłyszawszy obie strony, rozważ to właściwie, o Raghu. Wstań, o potężnoręki; dotknij mnie, a potem dotknij wody w rytualnym oczyszczeniu.”

Verse 24

अथोत्थाय जलंस्पृष्ट्वा भरतो वाक्यमब्रवीत्।श्रुण्वन्तु मे परिषदो मन्त्रिण श्श्रेणयस्तथा।।।।

Wtedy Bharata wstał, dotknął wody w rytualnym oczyszczeniu i przemówił: „Niech zgromadzenie mnie usłyszy, doradcy i przywódcy cechów.”

Verse 25

न याचे पितरं राज्यं नानुशासामि मातरम्।आर्यं परमधर्मज्ञं नानुजानामि राघवम्।।।।

Nie prosiłem ojca o królestwo, ani nie nakłaniałem matki, by o nie zabiegała. Nie wyraziłem też zgody na wygnanie Raghawy - szlachetnego i najwyższego znawcy dharmy.

Verse 26

यदित्ववश्यं वस्तव्यं कर्तव्यं च पितुर्वचः।अहमेव निवत्स्यामि चतुर्दश समा वने।।।।

Jeśli mieszkanie w lesie jest naprawdę nieuniknione, a słowo naszego ojca musi zostać wypełnione, to ja sam będę żył w lesie przez czternaście lat.

Verse 27

धर्मात्मा तस्य तथ्येन भ्रातुर्वाक्येन विस्मितः।उवाच राम स्सम्प्रेक्ष्य पौरजानपदं जनम्।।।।

Rama, niezachwiany w dharmie, był zdumiony prawdomównością słów swego brata; spoglądając na mieszkańców miasta i wsi, zwrócił się do nich.

Verse 28

विक्रीतमाहितं क्रीतं यत्पित्रा जीवता मम।न तल्लोपयितुं शक्यं मया वा भरतेन वा।।।।

To, co mój ojciec, za życia, sprzedał, zastawił lub nabył - ani ja, ani Bharata nie możemy tego cofnąć ani unieważnić.

Verse 29

उपधिर्न मया कार्यो वनवासे जुगुप्सितः।युक्तमुक्तं च कैकेय्या पित्रा मे सुकृतं कृतम्।।।।

Co do pobytu w lesie, hańbiącym byłoby dla mnie ustanowienie zastępcy na moje miejsce - to nie może być uczynione. Kaikeji powiedziała to, co przystało, a mój ojciec dokonał czynu prawego.

Verse 30

जानामि भरतं क्षान्तं गुरुसत्कारकारिणम्।सर्वमेवात्र कल्याणं सत्यसन्धे महात्मनि।।।।

Znam Bharatę - cierpliwego i czczącego starszych oraz nauczycieli. Dla tej wielkiej duszy, niezachwianej w prawdzie, wszystko tu z pewnością zakończy się pomyślnie.

Verse 31

अनेन धर्मशीलेन वनात्प्रत्यागतः पुनः।भ्रात्रा सह भविष्यामि पृथिव्याः पतिरुत्तमः।।।।

Gdy powrócę znowu z lasu, razem z tym bratem prawego postępowania, stanę się najwybitniejszym władcą tej ziemi.

Verse 32

वृतो हि राजा कैकेय्या मया तद्वचनं कृतम्।अनृतान्मोचयानेन पितरं तं महीपतिम्।।।।

Król został bowiem zmuszony przez Kaikeji, a ja wypełniłem to słowo; dlatego przez ten czyn uwolnijcie tego naszego ojca - władcę ziemi - od skazy kłamstwa.