Sarga 109

Verse 1

जाबालेस्तु वचश्श्रुत्वा राम स्सत्यात्मनां वरः ।उवाच परया भक्त्या स्वबुद्ध्या चाविपन्नया ॥१॥

Usłyszawszy słowa Dżabaliego, Rama, najwybitniejszy wśród prawdomównych, odpowiedział z głębokim szacunkiem, kierując się własnym rozeznaniem, niezachwiany i stały.

Verse 2

भवान्मे प्रियकामार्थं वचनं यदिहोक्तवान् ।अकार्यं कार्यसङ्काशमपथ्यं पथ्यसम्मतम् ॥२॥

To, co wypowiedziałeś, by mi sprawić przyjemność, tylko wydaje się być właściwą drogą; w prawdzie nie powinno być czynione, szkodliwe, choć przedstawione jako korzystne.

Verse 3

निर्मर्यादस्तु पुरुषः पापाचारसमन्वितः ।मानं न लभते सत्सु भिन्नचारित्रदर्शनः ॥३॥

Człowiek, który przekracza wszelkie granice, jest związany ze złym postępowaniem i patrzy na życie z charakterem przeciwnym dobru, taka osoba nie zyskuje czci pośród cnotliwych.

Verse 4

कुलीनमकुलीनं वा वीरं पुरुषमानिनम् ।चारित्रमेव व्याख्याति शुचिं वा यदि वाऽशुचिम् ॥४॥

Czy człowiek jest naprawdę szlachetnie urodzony czy nie, naprawdę dzielny czy jedynie próżny ze swojej męskości, czysty czy nieczysty, sam charakter to objawia.

Verses 5-7

अनार्यस्त्वार्यसङ्काश श्शौचाद्दीनस्ताथाऽशुचिः ।लक्षण्यवदलक्षण्यो दुश्शीलश्शीलवानिव ॥५॥अधर्मं धर्मवेशेण यदीमं लोकसङ्कुरम् ।अभिपत्स्ये शुभं हित्वा क्रियाविधिविवर्जितम् ॥६॥कश्चेतयानः पुरुषः कार्याकार्यविचक्षणः ।बहुमंस्यति मां लोके दुर्वृत्तं लोकदूषणम् ॥७॥

Gdybym, podobnie do człowieka, który wygląda na szlachetnego, choć jest nieszlachetny, na czystego, choć jest nieczysty, na pomyślnego, choć jest niepomyślny, na człowieka charakteru, choć jest zepsuty, porzuciłbym pomyślne ścieżki dla niesprawiedliwości, zaniechał pobożnych czynów i praktyk nakazanych przez pisma, a pod płaszczykiem dharmy oddał się niegodziwości, szkodząc i szerząc zamieszanie na świecie, czy jakikolwiek rozsądny człowiek, potrafiący odróżnić to, co należy czynić, od tego, czego nie należy, trzymałby mnie w wysokiej estymie?

Verse 8

कस्य दास्याम्यहं वृत्तं केन वा स्वर्गमाप्नुयाम् ।आनया वर्तमानो हि वृत्त्या हीनप्रतिज्ञया ॥८॥

Jeśli złamię moją przysięgę, żyjąc w ten sposób, komu mógłbym polecić prawe postępowanie i jakimi środkami mógłbym osiągnąć niebiosa?

Verse 9

कामवृत्तस्त्वयं लोकः कृत्स्न स्समुपवर्तते ।यद्वृत्ता स्सन्ति राजानस्तद्वृत्ता स्सन्ति हि प्रजाः ॥९॥

Ten cały świat podąża za własnymi popędami; i zaprawdę, poddani przyjmują takie postępowanie, jakie okazują ich królowie.

Verse 10

सत्यमेवानृशंसं च राजवृत्तं सनातनम् ।तस्मात्सत्यात्मकं राज्यं सत्ये लोकः प्रतिष्ठितः ॥१०॥

Prawda, i współczucie bez okrucieństwa, stanowią wieczne postępowanie królów. Dlatego królestwo musi opierać się na prawdzie; sam świat trwa ugruntowany na prawdzie.

Verse 11

ऋषयश्चैव देवाश्च सत्यमेव हि मेनिरे ।सत्यवादी हि लोकेऽस्मिन्परमं गच्छति क्षयम् ॥११॥

Riszowie i bogowie jednogłośnie uznali prawdę za najwyższą. W tym świecie ten, kto mówi prawdę, osiąga najwyższy stan.

Verse 12

उद्विजन्ते यथा सर्पान्नरादनृतवादिनः ।धर्म स्सत्यं परो लोके मूलं स्वर्गस्य चोच्यते ॥१२॥

Ludzie cofają się przed kłamcą, jak przed wężem. W tym świecie prawda jest najwyższą dharmą i mówi się, że jest samym korzeniem nieba.

Verse 13

सत्यमेवेश्वरो लोके सत्यं पद्माश्रिता सदा ।सत्यमूलानि सर्वाणि सत्यान्नास्ति परं पदम् ॥१३॥

W tym świecie to prawda jest Panem; Padma (Lakszmi) zawsze spoczywa w prawdzie. Wszystkie rzeczy mają prawdę jako swój korzeń, poza prawdą nie ma wyższego celu.

Verse 14

दत्तमिष्टं हुतं चैव तप्तानि च तपांसि च ।वेदा स्सत्यप्रतिष्ठाना स्तस्मात्सत्यपरो भवेत् ॥१४॥

Dary, ofiary, obrzędy, umartwienia i praktyki ascetyczne, a nawet Wedy, opierają się na prawdzie. Dlatego należy być oddanym prawdzie.

Verse 15

एकः पालयते लोकमेकः पालयते कुलम् ।मज्जत्येको हि निरय एक स्स्वर्गे महीयते ॥१५॥

Jeden człowiek chroni świat; inny jedynie utrzymuje swoją rodzinę. Jeden pogrąża się w piekle, podczas gdy inny jest czczony w niebie, takie są owoce ukształtowane przez prawdę i fałsz.

Verse 16

सोऽहं पितुर्नियोगं तु किमर्थं नानुपालये ।सत्यप्रतिश्रव स्सत्यं सत्येन समयीकृतः ॥१६॥

Ja, wierny danemu słowu, związany jestem samą prawdą, a moje przyrzeczenie złożone jest w prawdzie. Dlaczego więc nie miałbym wypełnić polecenia mego ojca?

Verse 17

नैव लोभान्न मोहाद्वा न ह्यज्ञानात्तमोऽन्वितः ।सेतुं सत्यस्य भेत्स्यामि गुरो स्सत्यप्रतिश्रवः ॥१७॥

Wierny przysiędze mojego ojca, nie zburzę mostu prawdy, nie z chciwości, nie z ułudy, nie z niewiedzy ani z ciemności umysłu.

Verse 18

असत्यसन्धस्य सतश्चलस्यास्थिरचेतसः ।नैव देवा न पितरः प्रतीच्छन्तीति नः श्रुतम् ॥१८॥

Słyszeliśmy, że ani bogowie, ani przodkowie nie przyjmują ofiar od tego, kto jest związany z nieprawdą, kto jest chwiejny i niestały w umyśle.

Verse 19

प्रत्यगात्ममिमं धर्मं सत्यं पश्याम्यहं स्वयम् ।भार स्सत्पुरुषाचीर्णस्तदर्थमभिमन्यते ॥१९॥

Sam oglądam tę dharmę, prawdę, jako najgłębsze Ja; praktykowana przez cnotliwych, nadaje sens nawet temu brzemieniu wygnania.

Verse 20

क्षात्रं धर्ममहंत्यक्ष्ये ह्यधर्मं धर्मसंहितम् ।क्षुद्रैर्नृशंसैर्लुब्धैश्च सेवितं पापकर्मभिः ॥२०॥

Wyrzekłbym się tej tak zwanej 'dharmy kszatrijów' - która jest w rzeczywistości adharmą ukrytą jako dharma - uprawianą przez małostkowych, okrutnych, chciwych i złoczyńców.

Verse 21

कायेन कुरुते पापं मनसा सम्प्रधार्य तत् ।अनृतं जिह्वया चाह त्रिविधं कर्मपातकम् ॥२१॥

Najpierw planując zło w umyśle, człowiek popełnia grzech ciałem, a potem wypowiada kłamstwo językiem - tak występek staje się trojaki: w myśli, w czynie i w mowie.

Verse 22

भूमिः कीर्तिर्यशो लक्ष्मीः पुरुषं प्रार्थयन्ति हि ।सत्यं समनुवर्तने सत्यमेव भजेत ततः ॥२२॥

Ziemia, cześć, sława i pomyślność zaprawdę szukają człowieka; dlatego w swoim postępowaniu powinien się trzymać tylko prawdy.

Verse 23

श्रेष्ठं ह्यनार्यमेव स्याद्यद्भवानवधार्य माम् ।आह युक्ति करैर्वाक्यैरिदं भद्रं कुरुष्व ह ॥२३॥

To, co oceniłeś jako 'znakomite' i do czego mnie namawiasz jako do 'pomyślnego' - sprytnie ułożonymi słowami - byłoby w prawdzie niegodne.

Verse 24

कथं ह्यहं प्रतिज्ञाय वनवासमिमं गुरॊः ।भरतस्य करिष्यामि वचो हित्वा गुरोर्वचः ॥२४॥

Złożywszy przysięgę przed ojcem, że będę mieszkać w lesie, jak mógłbym spełnić prośbę Bharaty, odrzucając słowo ojca?

Verse 25

स्थिरा मया प्रतिज्ञाता प्रतिज्ञा गुरुसन्निधौ ।प्रहृष्यमाणा सा देवी कैकेयी चाभवत्तदा ॥२५॥

W obecności ojca złożyłem niezłomną przysięgę; a wówczas królowa Kajkeji ogromnie się ucieszyła.

Verses 26-27

वनवासं वसन्नेव शुचिर्नियतभोजनः ।मूलपुष्पफलैः पुण्यैः पित्रून् देवांश्च तर्पयन् ॥२६॥सन्तुष्टपञ्चवर्गोऽहं लोकयात्रां प्रवर्तये ।अकुह श्श्रद्धधानस्सन्कार्याकार्यविचक्षणः ॥२७॥

Będę spędzał czas mojego życia w lesie z wiarą, świętością i czystością umysłu, z umiarkowanym pożywieniem, zadowalając przodków i bogów ofiarami z korzeni, kwiatów i owoców, z pięcioma zmysłami zadowolonymi i z umysłem, który rozróżnia to, co należy czynić, od tego, czego nie należy.

Verse 28

कर्मभूमिमां प्राप्य कर्तव्यं कर्म यच्छुभम् ।अग्निर्वायुश्च सोमश्च कर्मणां फलभागिनः ॥२८॥

Przybywszy na to 'pole działania', należy wykonywać każdą pomyślną powinność, która ma być wykonana; albowiem Agni, Vāyu i Soma sami uczestniczą w owocach obrzędów.

Verse 29

शतं क्रतूनामाहृत्य देवराट् त्रिदिवं गतः ।तपांस्युग्राणि चास्थाय दिवं याता महर्षयः ॥२९॥

Po dokonaniu stu ofiar król bogów osiągnął niebiosa; a wielcy mędrcy, podejmując surowe umartwienia, podobnie osiągnęli świat niebiański.

Verse 30

अमृष्यमाणः पुनरुग्रतेजाः निशम्य तं नास्तिकवाक्यहेतुम् ।अथाब्रवीत्तं नृपतेस्तनूजो विगर्हमाणो वचनानि तस्य ॥३०॥

Lecz groźny i promienny książę, słysząc to rozumowanie ułożone w słowach przeciwnych dharmie, nie mógł tego znieść; i syn króla wtedy przemówił, ganąc te oświadczenia.

Verse 31

सत्यं च धर्मं च पराक्रमं च भूतानुकम्पां प्रियवादितां च ।द्विजातिदेवातिधिपूजनं च पन्थानमाहुस्त्रिदिवस्य सन्तः ॥३१॥

Cnotliwi głoszą, że prawda, dharma, męstwo, współczucie dla istot, łagodna mowa i oddawanie czci braminom, bogom i gościom, te są drogą, która prowadzi do nieba.

Verse 32

तेनैवमाज्ञाय यथावदर्थमेकोदयं सम्प्रतिपद्य विप्राः ।धर्मं चरन्त स्सकलं यथावत्काङ्क्षन्ति लोकागममप्रमत्ताः ॥३२॥

Dlatego bramini, po właściwym zrozumieniu znaczenia i po przyjęciu jedynego prawdziwego celu, praktykują całą dharmę tak, jak jest przepisane, czujni i nieostrożni, pragnąc osiągnięcia wyższych światów.

Verse 33

निन्दाम्यहं कर्म कृतं पितुस्तद्यस्त्वामगृह्णाद्विषमस्थबुद्धिम् ।बुद्ध्याऽनयैवंविधया चरन्तं सुनास्तिकं धर्मपथादपेतम् ॥३३॥

Potępiam ten czyn mojego ojca, który przyjął ciebie, o krzywym i niebezpiecznym osądzie, błądzącego z takim nastawieniem: całkowitego niewierzącego, który odpadł od ścieżki dharmy.

Verse 34

यथा हि चोरः स‌ तथा हि बुद्धस्तथागतं नास्तिकमत्र विद्धि ।तस्माद्धि यः श‌ङ्क्यतमः प्रजानाम् न नास्तिकेनाभिमुखो बुधः स्यात् ॥३४॥

Tak jak złodziej jest postrzegany z podejrzeniem, tak też ten zwany 'Buddą'; wiedz tutaj, że Tathāgata jest niewierzącym. Dlatego, ponieważ taka osoba jest najbardziej nieufana pośród ludzi, uczony człowiek nie powinien zwracać się ku niewierzącemu.

Verse 35

त्वत्तो जनाः पूर्वतरे द्विजाच्श्र शुभानि कर्माणि बहूनि चक्रुः ।जित्वा सदेमं च परं च लोकं तस्माव्दिजा स्व‌स्ति हुतं कृतं च ॥३५॥

W dawniejszych pokoleniach, o dwukrotnie urodzony, ludzie większy od ciebie dokonywali wielu pomyślnych czynów i dzięki nim zdobywali zarówno ten świat, jak i następny. Dlatego dwukrotnie urodzeni składają ofiary i wykonują rytuały dla dobra wszystkich.

Verse 36

धर्मे रताः स‌त्पुरुषैः स‌मेतास्तेजस्विनो दानगुणप्रधानाः ।अहिंसका वीतमलाश्च लोके भवन्ति पूज्या मुनयः प्रधानाः ॥३६॥

Najwyżsi mędrcy, promienni, oddani dharmie, w towarzystwie cnotliwych, najwybitniejsi w szczodrości, niekrzywdzący i oczyszczeni z wszelkiej plamy, są słusznie czczeni na tym świecie.

Verse 37

इति ब्रुवन्तं वचनं सरोषं रामं महात्मानमदीनसत्त्वम् ।उवाच पथ्यं पुनरास्तिकं च सत्यं वचः सानुनयं च विप्रः ॥३७॥

Gdy Rama, wielkoduszny i niezłomny, wypowiadał te słowa pełne gniewu, bramin odpowiedział ponownie z łagodną perswazją: mową, która była pożyteczna, zgodna z prawdą, potwierdzająca wiarę i połączona z pokorną prośbą.

Verse 38

न नास्तिकानां वचनं ब्रवीम्यहं न नास्तिकोऽहं न च नास्ति किञ्चन ।समीक्ष्य कालं पुनरास्तिकोऽभवं भवेय काले पुनरेव नास्तिकः ॥३८॥

Nie głoszę nauki bezbożnych; nie jestem ateistą, ani niczego nie zaprzeczam. Rozważywszy czas i okoliczności, stałem się ponownie wierzącym; w innym czasie, z konieczności, mógłbym mówić inaczej.

Verse 39

न चापि कालोऽय मुपागतश्शनैर्यथा मया नास्तिकवागुदीरिता ।निवर्तनार्थं तव राम कारणात् प्रसादनार्थं च मयैतदीरितम् ॥३९॥

I teraz właściwy czas stopniowo nadszedł dla mnie, bym mówił, jak czyniłem. Te słowa, które brzmiały jak mowa niewiernych, zostały wypowiedziane dla twojego dobra, o Rama, zarówno by cię odwrócić, jak i by zdobyć twoje łaskawe przyzwolenie.