Sarga 104

Verse 1

तं तु राम स्समाश्वास्य भ्रातरं गुरवत्सलम् ।लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा प्रष्टुं समुपचक्रमे ॥१॥

Po pocieszeniu tego brata, Bharaty oddanego starszym, Rāma razem z Lakṣmaṇą zaczął go wypytywać.

Verse 2

किमेतदिच्छेयमहं श्रोतुं प्रव्याहृतं त्वया ।यस्मात्त्वमागतो देशमिमं चीरजटाजिनः ॥२॥

Pragnę usłyszeć znaczenie tego, coś wyrzekł: z jakiego powodu przybyłeś do tej krainy, odziany w szatę z kory, z splecionymi włosami i skórą antylopy?

Verse 3

यन्निमित्तमिमं देशं कृष्णाजिनजटाधरः ।हित्वा राज्यं प्रविष्टस्त्वं तत्सर्वं वक्तुमर्हसि ॥३॥

Z jakiego powodu wszedłeś do tej krainy - nosząc czarną skórę antylopy i splecione włosy - po porzuceniu królestwa? Powinieneś mi o wszystkim opowiedzieć.

Verse 4

इत्युक्तः कैकयीपुत्रः काकुत्स्थेन महात्मना ।प्रगृह्य बलवद्भूयः प्राञ्जलिर्वाक्यमब्रवीत् ॥४॥

Tak zwrócony przez wielkodusznego Kakutsthę (Ramę), syn Kaikeji (Bharata), składając dłonie w geście czci i zbierając się w sobie z mocnym postanowieniem, wyrzekł te słowa.

Verse 5

आर्यं तातः परित्यज्य कृत्वा कर्म सुदुष्करम् ।गतः स्वर्ग महाबाहुः पुत्रशोकाभिपीडितः ॥५॥

O szlachetny! Nasz potężnoramienny ojciec, opuściwszy ciebie i popełniwszy ten najcięższy czyn, dręczony żalem po synu, odszedł do nieba.

Verse 6

स्त्रिया नियुक्तः कैकेय्या मम मात्रा परन्तप ।चकार सा महत्पापमिदमात्मयशोहरम् ॥६॥

O Ramo, pogromco wrogów - moja matka Kaikeji, podżegana przez kobietę, popełniła ten wielki grzech, który niszczy jej własne dobre imię.

Verse 7

सा राज्यफलमप्राप्य विधवा शोककर्शिता ।पतिष्यति महाघोरे निरये जननी मम ॥७॥

Moja matka - wdowa, wyniszczona przez żal i pozbawiona 'owocu' królestwa - wpadnie w najstraszliwsze piekło.

Verse 8

तस्य मे दासभूतस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ।अभिषिञ्चस्व चाद्येव राज्येन मघवानिव ॥८॥

Mnie, który stoję jako twój sługa, powinieneś okazać łaskę: daj się dzisiaj namaścić królestwem, jak Maghavan (Indra).

Verse 9

इमाः प्रकृतय स्सर्वा विधवा मातरश्च याः ।त्वत्सकाशमनुप्राप्ता प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥९॥

Wszyscy ci poddani - oraz te owdowiałe matki - przybyli do ciebie; powinieneś okazać im tę łaskę.

Verse 10

तदानुपूर्व्या युक्तं च युक्तं चात्मनि मानद ।राज्यं प्राप्नुहि धर्मेण सकामान्सुहृदः कुरु ॥१०॥

O dający cześć, w należnym porządku sukcesji i ponieważ to ci przystoi, przyjmij królestwo zgodnie z dharmą i spełnij nadzieje swoich dobrze życzących.

Verse 11

भवत्वविधवा भूमि स्समग्रा पतिना त्वया ।शशिना विमलेनेव शारदी रजनी यथा ॥११॥

Niech cała ziemia przestanie być wdową, mając cię jako swego pana, jak jesienna noc rozświetlona przez nieskazitelną tarczę księżyca.

Verse 12

एभिश्च सचिवैस्सार्धं शिरसा याचितो मया ।भ्रातु शिष्यस्य दासस्य प्रसादं कर्तुमर्हसि ॥१२॥

Z pochyloną głową błagam cię, razem z tymi ministrami, udziel mi łaski, który stoję przed tobą jako twój brat, twój uczeń i twój sługa.

Verse 13

तदिदं शाश्वतं पित्र्यं सर्वं प्रकृतिमण्डलम् ।पूजितं पुरुषव्याघ्र नातिक्रमितुमर्हसि ॥१३॥

Dlatego, o tygrysie wśród ludzi, nie powinieneś przekraczać tego całego czcigodnego zgromadzenia poddanych, starożytnego, dziedzicznego porządku, który stoi w chwale.

Verse 14

एवमुक्त्वा महाबाहु स्सबाष्पः कैकयीसुतः ।रामस्य शिरसा पादौ जग्राह भरतः पुनः ॥१४॥

Tak przemówiwszy, potężnoramienny Bharata, syn Kaikeji, z oczami pełnymi łez, ponownie ujął stopy Ramy, kłaniając swoją głowę.

Verse 15

तं मत्तमिव मातङ्गं निःश्वसन्तं पुन पुनः ।भ्रातरं भरतं रामः परिष्वज्येदमब्रवीत् ॥१५॥

Rama objął swego brata Bharatę, który wciąż wzdychał głęboko raz po raz, jak słoń w rui, a potem wypowiedział te słowa.

Verse 16

कुलीनःसत्त्वसम्पन्नस्तेजस्वी चरितव्रतः ।राज्यहेतोः कथं पापमाचरेत्त्वद्विधो जनः ॥१६॥

Jak mógłby człowiek taki jak ty, szlachetnie urodzony, bogaty w cnotę, promienny mocą i wierny ślubom, popełnić grzech dla królestwa?

Verse 17

न दोषं त्वयि पश्यामि सूक्ष्ममप्यरिसूदन ।न चापि जननीं बाल्यात्त्वं विगर्हितुमर्हसि ॥१७॥

O pogromco wrogów, nie widzę w tobie nawet najmniejszej wady; i z dziecięcego impulsu nie powinieneś ganić swojej matki.

Verse 18

कामकारो महाप्राज्ञ गुरूणां सर्वदाऽनघ ।उपपन्नेषु दारेषु पुत्रेषु च विधीयते ॥१८॥

O wielce mądry i bezgrzeszny, naucza się, że starsi mogą postępować według własnej woli w stosunku do swoich żon i synów, gdy ci są odpowiednio ustanowieni.

Verse 19

वयमस्य यथा लोके सङ्ख्याताः सौम्य साधुभिः ।भार्याः पुत्राश्च शिष्याश्च त्वमनुज्ञातुमर्हसि ॥१९॥

O łagodny, pozwól nam być postrzeganymi tak, jak cnotliwi na tym świecie postrzegają swoje żony, synów i uczniów, jako tych, którzy żyją pod słusznym przewodnictwem.

Verse 20

वने वा चीरवसनं सौम्य कृष्णाजिनाम्बरम् ।राज्ये वाऽपि महाराजो मां वासयितुमीश्वरः ॥२०॥

O łagodny, czy mam przebywać w lesie, nosząc szatę z kory i okrycie z czarnej skóry antylopy, czy też w samym królestwie - jedynie wielki król ma władzę mnie tam osiedlić.

Verse 21

यावत पितरि धर्मज्ञे गौरवं लोकसत्कृतम् ।तावद्धर्मभृतां श्रेष्ठ जनन्यामपि गौरवम् ॥२१॥

O najlepszy wśród strażników dharmy! Jaka cześć okazana jest naszemu ojcu, który zna dharmę i jest czczony przez świat, taka sama cześć powinna być okazana naszej matce.

Verse 22

एताभ्यां धर्मशीलाभ्यां वनं गच्छेति राघव ।मातापितृभ्यामुक्तोऽहं कथमन्यत्समाचरे ॥२२॥

O Raghawo! Przez tych dwoje - moją prawą matkę i ojca - zostałem pouczony: 'Idź do lasu.' Jak mógłbym postąpić inaczej?

Verse 23

त्वया राज्यमयोध्यायां प्राप्तव्यं लोकसत्कृतम् ।वस्तव्यं दण्डकारण्ये मया वल्कलवाससा ॥२३॥

Ty musisz objąć i rządzić królestwem w Ajodhji - czczonym przez ludzi - podczas gdy ja muszę przebywać w lesie Dandaka, odziany w szaty z kory.

Verse 24

एवं कृत्वा महाराजो विभागं लोकसन्निधौ ।व्यादिश्य च महातेजा दिवं दशरथो गतः ॥२४॥

Tak więc, dokonawszy podziału w obecności ludu, i wydawszy swoje rozkazy, świetlisty wielki król Dasaratha odszedł do nieba.

Verse 25

स च प्रमाणं धर्मात्मा राजा लोकगुरुस्तव ।पित्रा दत्तं यथाभागमुपभोक्तुं त्वमर्हसि ॥२५॥

Ten prawy król - twój czczony przez świat ojciec - jest autorytatywnym wzorem; dlatego powinieneś przyjąć i cieszyć się częścią przydzieloną ci przez ojca.

Verse 26

चतुर्दश समास्सौम्य दण्डकारण्यमाश्रितः ।उपभोक्ष्ये त्वहं दत्तं भागं पित्रा महात्मना ॥२६॥

O łagodny, przez czternaście lat znajdę schronienie w lesie Dandaka i wypełnię swoją wyznaczoną część, jak nadał mój wielkoduszny ojciec.

Verse 27

यदब्रवीन्मां नरलोकसत्कृतः पिता महात्मा विबुधाधिपोपमः ।तदेव मन्ये परमात्मनो हितं न सर्वलोकेश्वर भावमप्ययम् ॥२७॥

Cokolwiek mój wielkoduszny ojciec - czczony wśród ludzi i równy panu bogów - mi rozkazał, to jedynie uważam za moje najwyższe dobro; ten nakaz, jako wola Pana wszystkich światów, nie może zostać zaniedbany.