Sarga 103

Verse 1

वसिष्ठः पुरतः कृत्वा दारान्दशरथस्य च ।अभिचक्राम तं देशं रामदर्शनतर्षितः ॥१॥

Vasiṣṭha, ustawiając żony Daśarathy na czele, wyruszył w stronę tego miejsca, pragnąc ujrzeć Rāmę.

Verse 2

राजपत्न्यश्च गच्छन्त्यो मन्दं मन्दाकिनीं प्रति ।ददृशु स्तत्र तत् तीर्थं रामलक्ष्मणसेवितम् ॥२॥

Żony króla, idąc powoli ku Mandakini, ujrzały tam to święte miejsce kąpielowe, nawiedzane przez Ramę i Lakszmanę.

Verse 3

कौसल्या बाष्पपूर्णेन मुखेन परिशुष्यता ।सुमित्रामब्रवीद्दीना याश्चान्या राजयोषितः ॥३॥

Kausalja, z twarzą pełną łez i wyniszczonego smutkiem, przemówiła z rozpaczą do Sumitry i do innych królewskich żon.

Verse 4

इदं तेषामनाथानां क्लिष्टमक्लिष्टकर्मणाम् ।वने प्राक्कलनं तीर्थं ये ते निर्विषयीकृताः ॥४॥

To jest ten święty bród na wschodzie w lesie, związany z tymi bezbronnymi, którzy choć udręczeni, byli niestrudzeni w swoich czynach, i którzy zostali wygnani ze swego królestwa, pozbawieni swojej domeny.

Verse 5

इत स्सुमित्रे पुत्रस्ते सदा जलमतन्द्रितः ।स्वयं हरति सौमित्रिर्मम पुत्रस्य कारणात् ॥५॥

O Sumitro, stąd twój syn Saumitri, zawsze pilny, osobiście przynosi wodę nieustannie dla dobra mojego syna.

Verse 6

जघन्यमपि ते पुत्रः कृतवान् न तु गर्हितः ।भ्रातुर्यदर्थरहितं सर्वं तद् गर्हितंं गुणैः ॥६॥

Nawet jeśli twój syn wykonywał to, co wydaje się podrzędne, nie zasługuje na naganę, bo wszystko, co czyni dla dobra swego brata, jest w prawdzie uświęcone przez cnotę.

Verse 7

अद्यायमपि ते पुत्रः क्लेशानामतथोचितः ।नीचानर्थ समाचारं सज्जं कर्म प्रमुञ्चतु ॥७॥

Nawet dzisiaj ten twój syn, nieprzyzwyczajony do cierpienia i nie stworzony do niego, powinien porzucić to surowe i poniżające zadanie, które na niego nałożono.

Verse 8

दक्षिणाग्रेषु दर्भेषु सा ददर्श महीतले ।पितुरिङ्गुदिपिण्याकं न्यस्तमायतलोचना ॥८॥

Wielkooka Kausalyā ujrzała na ziemi placki z miazgi iṅgudī złożone dla jego ojca na trawie darbha, której końce były zwrócone na południe.

Verse 9

तं भूमौ पितुरार्तेन न्यस्तं रामेण वीक्ष्य सा ।उवाच देवी कौसल्या सर्वा दशरथस्त्रियः ॥९॥

Ujrzawszy ofiarę złożoną na ziemi dla jego ojca przez strapionego Rāmę, królowa Kausalyā przemówiła, zwracając się do wszystkich żon Daśarathy.

Verse 10

इदमिक्ष्वाकुनाथस्य राघवस्य महात्मनः ।राघवेण पितुर्दत्तं पश्यतैतद्यथाविधि ॥१०॥

Oto spójrzcie, zgodnie z obrzędem, na tę ofiarę, którą Rāghava (Rāma) dał swemu ojcu, Daśarathie, wielkodusznemu władcy rodu Ikṣvāku.

Verse 11

तस्य देवसमानस्य पार्थिवस्य महात्मनः ।नैतदौपयिकं मन्ये भुक्तभोगस्य भोजनम् ॥११॥

Nie uważam, aby to jedzenie było odpowiednie dla tego wielkiego króla, boskiego w postawie, który niegdyś cieszył się wszelkim luksusem.

Verse 12

चतुरन्तां महीं भुक्त्वा महेन्द्रसदृशो विभुः ।कथमिङ्गुदिपिण्याकं स भुक्ते वसुधाधिपः ॥१२॥

Jakże pan ziemi, potężny i równy Indrze, który ongiś władał całą krainą, może teraz spożywać placek z miazgi ingudi?

Verse 13

अतो दुःखतरं लोके न किञ्चित्प्रतिभाति मा ।यत्र रामः पितुर्दद्यादिङ्गुदिक्षोदमृद्धिमान् ॥१३॥

Nic na tym świecie nie wydaje mi się boleśniejsze niż to, że Rama, niegdyś pomyślny, musi ofiarować swemu ojcu placek z rozgniecionej ingudi.

Verse 14

रामेणेङ्गुदिपिण्याकं पितुर्दत्तं समीक्ष्य मे ।कथं दुःखेन हृदयं न स्फोटति सहस्रधा ॥१४॥

Gdy widzę, jak Rama ofiaruje swemu ojcu prosty placek z miazgi ingudi, jakże moje serce nie rozpada się na tysiąc kawałków z żałości?

Verse 15

श्रुतिस्तु खल्वियं सत्या लौकिकी प्रतिभाति मा ।यदन्नः पुरुषो भवति तदन्नास्तस्य देवताः ॥१५॥

Pospolite przysłowie jawi mi się teraz jako prawdziwe: jakim pokarmem żyje człowiek, takiego pokarmu dostającej się bóstwa z nim związane.

Verse 16

एवमार्तां सपत्न्यस्ता जग्मुराश्वास्य तां तदा ।ददृशुश्चाश्रमे रामं स्वर्गच्युतमिवामरम् ॥१६॥

Tak pocieszywszy strapioną Kausalję, współżony ruszyły dalej, a w pustelni ujrzały Ramę, jak boga, który spadł z niebios.

Verse 17

सर्वभोगैः परित्यक्तं रामं सम्प्रेक्ष्य मातरः ।आर्ता मुमुचुरश्रूणि सस्वरं शोककर्शिताः ॥१७॥

Ujrzawszy Ramę, który wyrzekł się wszelkich królewskich wygód, matki, wyniszczone żalem, płakały głośno i wylewały obficie łzy.

Verse 18

तासां रामस्समुत्थाय जग्राह चरणान् शुभान् ।मात्रूणां मनुजव्याघ्रस्सर्वासां सत्यसङ्गरः ॥१८॥

Rama, tygrys wśród ludzi, niezłomny w prawdzie, powstał i z czcią ujął pomyślne stopy wszystkich swych matek.

Verse 19

ताः पाणिभि स्सुखस्पर्शैर्मृद्वङ्गुलितलै श्शुभैः ।प्रममार्जू रजः पृष्ठाद्रामस्यायतलोचनाः ॥१९॥

Te wielkookie królowe pomyślnymi dłońmi, miękkimi w dotyku i łagodnymi, otarły kurz z pleców Ramy.

Verse 20

सौमित्रिरपि ता स्सर्वा मातृ़स्सम्प्रेक्ष्य दुःखितः ।अभ्यवादयतासक्तं शनै रामादनन्तरम् ॥२०॥

Również Sumitri, ujrzawszy wszystkie te matki, przepełniony smutkiem, po Ramie powoli skłonił się im z synowskim oddaniem.

Verse 21

यथा रामे तथा तस्मिन्सर्वा ववृतिरे स्त्रियः ।वृत्तिं दशरथाज्जाते लक्ष्मणे शुभलक्षणे ॥२१॥

Tak jak postępowały z Ramą, tak również wszystkie królowe traktowały Lakszmanę, syna Dasarathy, naznaczonego pomyślnymi znakami, z tą samą miłością i szacunkiem.

Verse 22

सीताऽपि चरणांस्तासामुपसङ्गृह्य दुःखिता ।श्वश्रूणामश्रुपूर्णाक्षी सा बभूवाग्रतः स्थिता ॥२२॥

Sita również, pełna smutku, ujęła stopy swoich teściowych; z oczami pełnymi łez stanęła przed nimi.

Verse 23

तां परिष्वज्य दुःखार्तां माता दुहितरं यथा ।वनवासकृशां दीनां कौसल्या वाक्यमब्रवीत् ॥२३॥

Przytulając Sitę, nieszczęsną, przepełnioną żalem i wychudłą z życia w lesie, Kausalja zwróciła się do niej, jak matka do własnej córki.

Verse 24

विदेहराजस्य सुता स्नुषा दशरथस्य च ।रामपत्नी कथं दुःखं सम्प्राप्ता निर्जने वने ॥२४॥

Jak to się stało, że ona, córka króla Widehy, synowa Dasarathy i żona Ramy, spotkało takie cierpienie w samotnym lesie?

Verses 25-26

पद्ममातपसन्तप्तं परिक्लिष्टमिवोत्पलम् ।काञ्चनं रजसा ध्वस्तं क्लिष्टं चन्द्रमिवाम्बुदैः ॥२५॥मुखं ते प्रेक्ष्य मां शोको दहत्यग्निरिवाऽश्रयम् ।भृशं मनसि वैदेहि व्यसनारणिसम्भवः ॥२६॥

O Sito, po ujrzeniu twojej twarzy, podobnej do lotosu spalonego żarem słońca, jak zwiędły lilia wodna, jak złoto pokryte kurzem, albo jak księżyc zasłonięty chmurami, ogień smutku pali w moim umyśle. Ten żal, o księżniczko Widehy, płonący gwałtownie jak ogień rozniecony z arani, pożera samo swoje źródło.

Verse 27

ब्रुवन्त्यामेवमार्तायां जनन्यां भरताग्रजः ।पादावासाद्य जग्राह वसिष्ठस्य च राघवः ॥२७॥

Gdy jego strapiona matka tak mówiła, Raghowa, starszy brat Bharaty, podszedł do Wasziszthy i z czcią ujął jego stopy.

Verse 28

पुरोहितस्याग्निसमस्य वै तदा बृहस्पतेरिन्द्रमिवामराधिपः ।प्रगृह्य पादौ सुसमृद्धतेजसस्सहैव तेनोपविवेश राघवः ॥२८॥

Wtedy Raghowa, ująwszy stopy tego kapłana rodzinnego, którego blask był jak ogień, usiadł obok niego, tak jak Indra, władca bogów, siada obok Bhaspati.

Verse 29

ततो जघन्यं सहितै स्समन्त्रिभिः पुरप्रधानैश्च सहैव सैनिकैः ।जनेन धर्मज्ञतमेन धर्मवानुपोपविष्टो भरत स्तदाऽग्रजम् ॥२९॥

Następnie prawy Bharata usiadł blisko swego starszego brata; za nim zasiedli doradcy, przywódcy miasta, żołnierze i ludzie najbardziej biegli w dharmie.

Verse 30

उपोपविष्ट स्तु तदा स वीर्यवांस्तपस्विवेषेण समीक्ष्य राघवम् ।श्रिया ज्वलन्तं भरतः कृताञ्जलिर्यथा महेन्द्रः प्रयतः प्रजापतिम् ॥३०॥

Wtedy potężny Bharata, ujrzawszy Rāghavę odzianego w strój ascety, a jednak lśniącego majestatem, usiadł blisko niego ze złożonymi dłońmi, jak Mahendra, oczyszczony, zasiadający blisko Prajāpatiego.

Verse 31

किमेष वाक्यं भरतोऽद्य राघवं प्रणम्य सत्कृत्य च साधु वक्ष्यति ।इतीव तस्यार्यजनस्य तत्त्वतो बभूव कौतूहलमुत्तमं तदा ॥३१॥

Wtedy powstała głęboka ciekawość wśród szlachetnych ludzi: czy po oddaniu pokłonu Rāghavie i uczczeniu go, jakie godne słowa wypowie dzisiaj Bharata?

Verse 32

स राघव स्सत्यधृति श्च लक्ष्मणो महानुभावो भरत श्च धार्मिकः ।वृताः सुहृद्भि श्च विरेजुरध्वरे यथा सदस्यै स्सहितास्त्रयोऽग्नयः ॥३२॥

Rāma, niezłomny w prawdzie, Lakṣmaṇa o wielkiej postacie i prawy Bharata, otoczeni swymi dobrze życzącymi, lśnili w tym obrzędzie jak trzy ofiarne ognie obsługiwane przez kapłanów.