Sarga 102

Verse 1

तां श्रुत्वा करुणां वाचं पितुर्मरणसंहिताम्।राघवो भरते नोक्तां बभूव गतचेतनः।।।।

Usłyszawszy te pełne litości słowa Bharaty, słowa związane ze śmiercią ojca, Raghava stracił zmysły.

Verse 2

तं तु वज्रमिवोत्सृष्टमाहवे दानवारिणावाग्वज्रंभरते नोक्त ममनोज्ञं परन्तपः।।।।प्रगृह्य रामो बाहू वैपुष्पिताग्रो यथा द्रुमः।वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह।।।।

Lecz te słowa, podobne do pioruna, wypowiedziane przez Bharatę, bolesne dla Ramy, były jak wadżra Indry rzucona w bitwie przeciwko wrogom bogów; a Rama, palący nieprzyjaciół, wyrzucił ramiona i runął na ziemię jak drzewo z kwitnącą koroną ścięte toporem w lesie.

Verse 3

तं तु वज्रमिवोत्सृष्टमाहवे दानवारिणावाग्वज्रंभरते नोक्त ममनोज्ञं परन्तपः।।2.102.2।।प्रगृह्य रामो बाहू वैपुष्पिताग्रो यथा द्रुमः।वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह।।2.102.3।।

Wielki królu, bądź łaskaw i spożyj ten pokarm, taki jaki my sami teraz jemy; albowiem bóstwa związane z człowiekiem dzielą ten sam pokarm, który przyjmuje człowiek.

Verse 4

तं तु वज्रमिवोत्सृष्टमाहवे दानवारिणावाग्वज्रंभरते नोक्त ममनोज्ञं परन्तपः।।2.102.2।।प्रगृह्य रामो बाहू वैपुष्पिताग्रो यथा द्रुमः।वने परशुना कृत्तस्तथा भुवि पपात ह।।2.102.3।।

Lecz gdy Bharata wypowiedział te słowa podobne do pioruna, bolesne dla serca, Rama, pogromca wrogów, został uderzony jakby piorunem Indry na polu bitwy; wyciągając ramiona, upadł na ziemię jak drzewo leśne, którego kwitnący czubek został ścięty toporem.

Verse 5

तथा हि पतितं रामं जगत्यां जगतीपतिम्।कूलघातपरिश्रान्तं प्रसुप्तमिव कुञ्जरम्।।2.102. 4।।भ्रातरस्ते महेष्वासं सर्वतश्शोककर्शितम्।रुदन्तस्सह वैदेह्या सिषिचुस्सलिलेन वै।।।।

Wtedy jego bracia, płacząc wraz z Vaidehī (Sītā), skrapiali wodą Rāmę, wielkiego łucznika, który był wyczerpany z każdej strony przez żal.

Verse 6

स तु संज्ञां पुनर्लब्ध्वा नेत्राभ्यामस्रमुत्सृजन्।उपाक्रामत काकुत्स्थ कृपणं बहु भाषितुम्।।।।

Lecz gdy Kakutstha (Rāma) odzyskał przytomność, a łzy spływały z jego oczu, zaczął znów mówić długo, w żałosnym opłakującym tonie.

Verse 7

स रामस्स्वर्गतं श्रुत्वा पितरं पृथिवीपतिम्।उवाच भरतं वाक्यं धर्मात्मा धर्मसंहितम्।।।।

Usłyszawszy, że jego ojciec, władca ziemi, odszedł do nieba, sprawiedliwy Rāma zwrócił się do Bharaty słowami zgodnymi z dharmą.

Verse 8

किं करिष्याम्ययोध्यायां ताते दिष्टां गतिं गते।कस्तां राजवराध्दीनामयोध्यां पालयिष्यति।।।।

Co będę czynił w Ayodhyā, Ojcze, teraz gdy odszedłeś drogą przeznaczenia? Kto będzie chronił tę Ayodhyā, pozbawioną najlepszych królów?

Verse 9

किं नु तस्य मया कार्यं दुर्जातेन महात्मनः।यो मृतो मम शोकेन मया चापि न संस्कृतः।।।।

Jaki cel może być spełniony przeze mnie, nieszczęsnego jak jestem, dla tej wielkodusznej duszy, która umarła z powodu żalu za mnie, i dla której nie mogłem nawet należycie wykonać obrzędów pogrzebowych?

Verse 10

अहो भरत सिद्धार्थो येन राजा त्वयाऽनघ।शत्रुघ्नेन च सर्वेषु प्रेतकृत्येषु सत्कृतः।।।।

O Bharato, bezgrzeszny, spełniłeś swój obowiązek, gdyż ty i Śatrughna należnie uczciliście króla poprzez wszystkie obrzędy pogrzebowe.

Verse 11

निष्प्रधानामनेकाग्रां नरेन्द्रेण विनाकृताम्।निवृत्तवनवासोऽपि नायोध्यां गन्तु मुत्सहे।।।।

Nawet gdy moje życie w lesie dobiegnie końca, nie czuję się zdolny udać się do Ajodhji, pozostawionej bez swego pana, pozbawionej króla i pogrążonej w niepewności.

Verse 12

समाप्तवनवासं मामयोध्यायां परन्तप।कोऽनु शासिष्यति पुनस्ताते लोकान्तरं गते।।।।

O pogromco wrogów, gdy nasz ojciec odszedł na tamten świat, kto będzie mnie znów prowadził w Ajodhji po zakończeniu mojego wygnania?

Verse 13

पुरा प्रेक्ष्य सुवृत्तं मां पिता यान्याह सान्त्वयन्।वाक्यानि तानि श्रोष्यामि कुतश्श्रोत्रसुखान्यहम्।।।।

Kiedyś, widząc moje dobre postępowanie, mój ojciec zwracał się do mnie słowami pociechy; teraz od kogo mam usłyszeć takie słowa niosące ukojenie dla uszu?

Verse 14

एवमुक्त्वा स भरतं भार्यामभ्येत्य राघवः।उवाच शोकसन्तप्तः पूर्णचन्द्रनिभाननाम्।।।।

Po wypowiedzeniu tych słów do Bharaty, Raghawa, płonący żalem, zbliżył się do swojej żony, której lico jaśniało jak pełnia księżyca, i przemówił do niej.

Verse 15

सीते मृतस्ते श्वशुरः पित्रा हीनोऽसि लक्ष्मण।भरतो दुःखमाचष्टे स्वर्गतं पृथिवीपतिम्।।।।

Sito, twój teść umarł. Lakszmano, zostałeś pozbawiony ojca. Bharata przynosi bolesną wieść, że władca ziemi odszedł do nieba.

Verse 16

ततो बहुगुणं तेषां बाष्पं नेत्रेष्वजायत।तथा ब्रुवति काकुत्स्थे कुमाराणां यशस्विनाम्।।।।

Gdy Kakutstha tak mówił, obfite łzy napłynęły do oczu tych sławnych książąt.

Verse 17

ततस्ते भ्रातर स्रव्रॆ भृशमाश्वास्य दु:खितम्।अब्रुवन् जगतीभर्तुः क्रियतामुदकं पितुः।।।।

Wtedy wszyscy jego bracia, po jak najlepszym pocieszeniu strapionego Raghawy, rzekli: Niech zostaną złożone ofiary z wody naszemu ojcu, podtrzymującemu świat.

Verse 18

सा सीता स्वर्गतं श्रुत्वा श्वशुरं तं महानृपम्।नेत्राभ्यामश्रुपूर्णाभ्या शशाकेक्षितुं प्रियम्।।।।

Usłyszawszy, że jej teść, wielki król, odszedł do nieba, Sita, której oczy były pełne łez, nie mogła spojrzeć na swego ukochanego.

Verse 19

सान्त्वयित्वा तु तां रामो रुदन्तीं जनकात्मजाम्।उवाच लक्ष्मणं तत्र दुःखितो दुःखितं वचः।।।।

Po pocieszeniu Sity, córki Dżanaki, która płakała, Rama, sam przepełniony smutkiem, przemówił wtedy z boleścią do Lakszmany.

Verse 20

आनयेङ्गुदिपिण्याकं चीरमाहर चोत्तरम्।जलक्रियार्थं तातस्य गमिष्यामि महात्मनः।।।।

„Przynieś wysuszony miąższ owocu ingudi oraz przynieś także górną szatę z kory. Pójdę wykonać obrzędy ofiary wodnej dla mego wielkodusznego ojca.”

Verse 21

सीता पुरस्ताद्व्रजतु त्वमेनामभितो व्रज।अहं पश्चाद्गमिष्यामि गतिर्ह्येषा सुदारुणा।।।।

„Niech Sita idzie przodem; ty idź blisko niej z obu stron. Ja pójdę z tyłu, ta droga żałoby jest zaiste najbardziej straszliwa.”

Verse 22

ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः।मृदुर्दान्तश्च कान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान्।।।।सुमन्त्र स्तैर्नृपसुतैस्सार्धमाश्वस्य राघवम्।अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम्।।।।

Następnie Sumantra, zawsze im oddany, duchowo roztropny, niezwykle inteligentny, łagodny, opanowany i spokojny, a także niezłomnie oddany Ramie, pocieszył go.

Verse 23

ततो नित्यानुगस्तेषां विदितात्मा महामतिः।मृदुर्दान्तश्च शान्तश्च रामे च दृढभक्तिमान्।।2.102.22।।सुमन्त्रस्तैर्नृपसुतैः सार्धमाश्वास्य राघवम्।अवातारयदालम्ब्य नदीं मन्दाकिनीं शिवाम्।।2.102.23।।

Po pocieszeniu Raghawy, Sumantra, razem z tymi książętami, trzymając ich za dłonie, pomógł im zejść do pomyślnej rzeki Mandakini.

Verse 24

ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्रादुपागम्य यशस्विनः।नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम्।।।।शीघ्रस्रोतसमासाद्य तीर्थं शिवमकर्दमम्।सिषिचु स्तूदकं राज्ञे तत एतद् भवत्विति।।।।

Wtedy ci sławni bracia z trudem dotarli do uroczej rzeki Mandakini, której brzegi zdobiły lasy zawsze kwitnące, i znaleźli dobry bród do zejścia.

Verse 25

ते सुतीर्थां ततः कृच्छ्रादुपागम्य यशस्विनः।नदीं मन्दाकिनीं रम्यां सदा पुष्पितकाननाम्।।2.102.24।।शीघ्रस्रोतसमासाद्य तीर्थं शिवमकर्दमम्।सिषिचु स्तूदकं राज्ञे तातैतत्ते भवत्विति।।2.102.25।।

Docierając do czystego i pomyślnego tirthy, gdzie nurt był szybki, a dno nie błotniste, wylali wodę jako ofiarę dla króla, mówiąc: „Ojcze, niech to będzie dla ciebie.”

Verse 26

प्रगृह्य च महीपालो जलपूरितमञ्जलिम्।दिशं याम्यामभिमुखो रुदन्वचनमब्रवीत्।।।।

Rama, władca ziemi, nabrał wody w złożone dłonie; zwrócony na południe, kierunek Jamy, przemówił, płacząc.

Verse 27

एतत्ते राजशार्दूल विमलं तोयमक्षयम्।पितृलोकगत स्याद्य मद्दत्तमुपतिष्ठतु।।।।

„O tygrysie wśród królów, teraz gdy odszedłeś do świata przodków, niech ta czysta i niewyczerpalna ofiara wodna, złożona przeze mnie dzisiaj, do ciebie dotrze.”

Verse 28

ततो मन्दाकिनीतीरात्प्रत्युत्तीर्य स राघवः।पितुश्चकार तेजस्वी निर्वापं भ्रातृभि सह।।।।

Wtedy Raghawa, silny i promienny, wspiął się z brzegu Mandakini i razem z braćmi dokonał nirwapy, ofiary pogrzebowej, dla swego ojca.

Verse 29

ऐङ्गुदं बदरीमिश्रं पिण्याकं दर्भसंस्तरे।न्यस्य रामस्सदुःखार्तो रुदन्वचनमब्रवीत्।।।।

Na rozłożonej trawie darbha złożył ofiary w kształcie kul z masy iṅgudī zmieszanej z owocami badarī; a Rāma, dotknięty smutkiem, przemówił przez łzy.

Verse 30

इदं भुङ्क्ष्वमहाराज प्रीतो यदशना वयम्।यदन्नः पुरुषो भवति तदन्ना स्तस्य देवताः।।।।

Wielki królu, bądź łaskaw i spożyj ten pokarm, taki jaki my sami teraz jemy; albowiem bóstwa związane z człowiekiem dzielą ten sam pokarm, który przyjmuje człowiek.

Verse 31

तत स्तेनैव मार्गेण प्रत्युत्तीर्य सरित्तटात्।आरुरोह नरव्याघ्रो रम्यसानुं महीधरम्।।।।

Wtedy tą samą drogą przeszedł przez brzeg rzeki; a Rāma, tygrys wśród ludzi, wspiął się na górę o pięknych zboczach.

Verse 32

ततः पर्णकुटीद्वारमासाद्य जगतीपतिः।परिजग्राह बाहुभ्यामुभौ भरतलक्ष्मणौ।।।।

Wtedy Rāma, pan ziemi, dotarł do wejścia chaty z liści i objął obu Bharatę i Lakṣmaṇę swoimi ramionami.

Verse 33

तेषां तु रुदतां शब्दात् प्रतिशब्दोऽभवद् गिरौ।भ्रातॄणां सह वैदेह्या सिंहानां नर्दतामिव।।।।

Od płaczu braci - razem z Vaidehī - powstało echo na górze, jakby ryk lwa.

Verse 34

महाबलानां रुदतां कुर्वतामुदकं पितुः।विज्ञाय तुमुलं शब्दं त्रस्ता भरत सैनिकाः।।।

Słysząc huk podniesiony przez tych potężnych mężów - opłakujących, gdy składali ofiarę z wody swemu ojcu - żołnierze Bharaty zatrwożyli się.

Verse 35

अब्रुवंश्चापि रामेण भरत संगतो ध्रुवम्।तेषामेव महान् श‌ब्द: शोचतां पितरं मृतम्।।।।

Rzekli: Z pewnością Bharata spotkał Rāmę; ten wielki odgłos musi być ich lamentem nad zmarłym ojcem.

Verse 36

अथ वासान्परित्यज्य तं सर्वेऽभिमुखास्स्वनम्।अप्येकमनसो जग्मुर्यथास्थानं प्रधाविताः।।।।

Wtedy porzuciwszy swoje obozy, wszyscy oni - jednomyślni - pobiegli ze swoich miejsc w stronę miejsca, skąd dobiegał ten odgłos.

Verse 37

हयैरन्ये गजैरन्ये रथैरन्ये स्वलङ्कृतैः।सुकुमारा स्तथैवान्ये पद्भिरेव नरा ययुः।।।।

Jedni udali się na koniach, inni na słoniach, jeszcze inni na bogato zdobionych rydwanach; a inni - delikatni i młodzi - udali się pieszo.

Verse 38

अचिरप्रोषितं रामं चिरविप्रोषितं यथा।द्रष्टुकामो जनः सर्वो जगाम सहसाऽऽश्रमम्।।।।

Wszyscy ludzie, pragnący ujrzeć Rāmę, ruszyli nagle w stronę pustelni - jakby był nieobecny od dawna, choć jego wygnanie trwało krótko.

Verse 39

भ्रातृ़णां त्वरितास्ते तु द्रष्टुकामा स‌मागमम्।ययुर्बहुविधैर्यानै: खुरनेमिस्वनाकुलैः।।।।

Pragnąc niecierpliwie ujrzeć spotkanie braci, wyruszyli licznymi pojazdami, wypełnionymi tętentem kopyt i łoskotem kół.

Verse 40

सा भूमिर्बहुभिर्यानैः रथ‌नेमिसमाहता।मुमोच तुमुलं शब्दं द्यौरिवाभ्रसमागमे।।।।

Ziemia, udeptywana przez liczne pojazdy, przez kopyta i koła rydwanów, wydała huk tumultu, jak niebo, gdy gromadzą się burzowe chmury.

Verse 41

तेन वित्रासिता नागाः करेणुपरिवारिताः।आवासयन्तो गन्धेन जग्मुरन्यद्वनं ततः।।।।

Przestraszone tym zgiełkiem słonie, otoczone przez swoje samice, odeszły stamtąd do innego lasu, nasycając drogę zapachem piżma.

Verse 42

वराह वृकसङ्घाश्च महिषा: सृमरास्तथा ।व्याघ्रगोकर्णगवया वित्रेसुः पृषतै स‌ह।।।।

Dziki i stada wilków, bawoły i inne dzike zwierzęta, tygrysy, antylopy gokarna, gawaje, a nawet cętkowane jelenie, wszyscy zostali ogarnięci strachem.

Verse 43

रथाङ्गसाह्वा नत्यूहा हंसाः कारण्डवाः परे।तथा पुंस्कोकिलाः क्रौञ्चा विसंज्ञा भेजिरे दिशः।।।।

Kaczki, ptaki wodne, gęsi i ptaki karandawa, podobnie samce kukułek i żurawie kraunća, schwytani przez trwogę, rozproszyli się bezwładnie we wszystkich kierunkach.

Verse 44

तेन शब्देन वित्रस्तैराकाशं पक्षिभिर्वृतम्।मनुष्यैरावृता भूमिरुभयं प्रबभौ तदा।।।।

Przy tym dźwięku przestraszone ptaki wypełniły niebo, a ludzie pokryli ziemię; tak oba, niebo i ziemia, wtedy jaśniały niezwykle wyraziście.

Verse 45

ततस्तं पुरषव्याघ्रं यशस्विनमकल्पषम्।आसीनं स्थण्डिले रामं ददर्श सहसा जनः।।।।

Wtedy ludzie nagle ujrzeli Ramę, tygrysa wśród ludzi, sławnego i nieskazitelnego, siedzącego na gołej ziemi.

Verse 46

विगर्हमाणः कैकेयीं मन्थरासहितामपि।अभिगम्य जनो रामं बाष्पपूर्णमुखोऽभवत्।।।।

Ganiąc Kaikeji, a wraz z nią Mantharę, ludzie podeszli do Ramy, ich twarze były pełne łez.

Verse 47

तान्नरान्बाष्पपूर्णाक्षान्समीक्ष्याथ सुदुःखितान्।पर्यष्वजत धर्मज्ञः पितृवन्मातृवच्च सः।।।।

Ujrzawszy tych ludzi, których oczy były pełne łez i którzy byli głęboko strapioni, Rama, znawca dharmy, przytulił ich jak ojciec i jak matka.

Verse 48

स तत्र कांश्चित्परिषस्वजे नरान्नरास्तु केचित्तु तमभ्यवादयन्।चकार सर्वान्सवयस्यबान्धवान्यथार्ह मासाद्य तदा नृपात्मजः।।।।

Tam objął niektórych spośród mężczyzn, podczas gdy inni składali mu pokłon w powitaniu; a książę wtedy pozdrowił i uczcił wszystkich, przyjaciół i krewnych własnego wieku, zgodnie z tym, co przystawało każdemu.

Verse 49

स तत्र तेषां रुदतां महात्मनां भुवं च खं चानुनिनादयन्स्वनः।गुहा गिरीणां च दिशश्च सन्ततं मृदङ्गघोषप्रतिमः प्रशुश्रुवे।।।।

Tam dźwięk płaczu tych wielkodusznych ludzi rozbrzmiewał przez ziemię i niebo; echo nieskończenie odbijało się przez górskie jaskinie i we wszystkich kierunkach, jak grzmot bębnów mṛdaṅga.