Sarga 1

Verse 1

गच्छता मातुलकुलं भरतेन तदाऽनघ ।शत्रुघ्नो नित्यशत्रुघ्नो नीतः प्रीतिपुरस्कृतः ॥१॥

Gdy Bharata wyruszył wtedy do domu swego wuja matczynego, o bezgrzeszny, zabrał ze sobą Śatrughnę, wiecznego pogromcę wrogów, idąc z sercem pełnym miłości.

Verse 2

तत्र न्यवसद्भ्रात्रा सह सत्कारसत्कृतः ।मातुलेनाश्वपतिना पुत्रस्नेहेन लालितः ॥२॥

Tam przebywał z bratem, uhonorowany wszelką grzecznością, otaczany troską przez swego wuja matczynego Aśvapatiego miłością, jaką okazuje się synowi.

Verse 3

तत्रापि निवसन्तौ तौ तर्प्यमाणौ च कामतः ।भ्रातरौ स्मरतां वीरौ वृद्धं दशरथं नृपम् ॥३॥

Nawet przebywając tam, zadowoleni zgodnie ze swoją wolą, dwaj bohaterscy bracia nieustannie pamiętali swojego starego ojca, króla Daśarathę.

Verse 4

राजाऽपि तौ महातेजा स्सस्मार प्रोषितौ सुतौ ।उभौ भरतशत्रुघ्नौ महेन्द्रवरुणोपमौ ॥४॥

Promienny król Daszaratha również wspominał swoich dwóch synów przebywających z daleka, Bharatę i Śatrughnę, porównywalnych z Mahendrą i Waruną.

Verse 5

सर्व एव तु तस्येष्टा श्चत्वारः पुरुषर्षभाः ।स्वशरीराद्विनिर्वृत्ताश्चत्वार इव बाहवः ॥५॥

Dla niego wszyscy czterej synowie, ci najlepsi z ludzi, byli równie drodzy, jak cztery ramiona, które powstały z jego własnego ciała.

Verse 6

तेषामपि महातेजा रामो रतिकरःपितुः ।स्वयम्भूरिव भूतानां बभूव गुणवत्तरः ॥६॥

Pośród nich potężny i promienny Rāma stał się rozradowaniem swego ojca; jak Samorodny Brahmā dla wszystkich istot, on był najbardziej obdarzony cnotami.

Verse 7

स हि देवैरुदीर्णस्य रावणस्य वधार्थिभिः ।अर्थितो मानुषे लोके जज्ञे विष्णुस्सनातनः ॥७॥

Albowiem odwieczny Viṣṇu, błagany przez bogów, którzy pragnęli zgładzenia pysznego Rāvaṇy, w istocie narodził się w ludzkim świecie jako Rāma.

Verse 8

कौशल्या शुशुभे तेन पुत्रेणामिततेजसा ।यथा वरेण देवानामदितिर्वज्रपाणिना ॥८॥

Kauśalyā jaśniała z tym synem o nieskończonym blasku, tak jak Aditi jaśniała z najprzedniejszym wśród bogów, Indrą, dzierżącym piorun.

Verse 9

स हि रूपोपपन्नश्च वीर्यवाननसूयकः ।भूमौवनुपमस्सूनुर्गुणैर्दशरथोपमः ॥९॥

Albowiem on, przystojny, dzielny i wolny od zawiści, był swymi cnotami równy Daśarathie; zaprawdę, na ziemi Rāma był synem nieporównywalnym.

Verse 10

स तु नित्यं प्रशान्तात्मा मृदुपूर्वं च भाषते ।उच्यमानोऽपि परुषं नोत्तरं प्रतिपद्यते ॥१०॥

Zawsze spokojny w sercu, przemawiał najpierw z łagodnością; nawet gdy zwracano się do niego surowo, nie odpowiadał w ten sam sposób.

Verse 11

कथञ्चिदुपकारेण कृतेनैकेन तुष्यति ।न स्मरत्यपकाराणां शतमप्यात्मवत्तया ॥११॥

Dzięki panowaniu nad sobą zadowalał się nawet jednym dobrym uczynkiem, jakimkolwiek by ono było, lecz nie pamiętał nawet stu krzywd wyrządzonych przez innych.

Verse 12

शीलवृद्धैर्ज्ञानवृद्धैर्वयोवृद्धैश्च सज्जनैः ।कथयन्नास्त वै नित्यमस्त्रयोग्यान्तरेष्वपि ॥१२॥

Rozmawiał regularnie ze świętymi mężami, starszymi w cnocie, mądrości i latach, nawet w przerwach między ćwiczeniami w sztuce walki bronią.

Verse 13

बुद्धिमान्मधुराभाषी पूर्वभाषी प्रियंवदः ।वीर्यवान्न च वीर्येण महता स्वेन विस्मितः ॥१३॥

Mądry i słodki w mowie, przemawiał pierwszy i mówił to, co miłe; choć dzielny, nigdy nie wynosił się z własnego wielkiego męstwa.

Verse 14

नचानृतकथो विद्वान् वृद्धानां प्रतिपूजकः ।अनुरक्तः प्रजाभिश्च प्रजाश्चाप्यनुरञ्जते ॥१४॥

Nie wypowiadał kłamstw; uczony, należnie czcił starszych. Umiłowany przez lud, on z kolei radował i otaczał troską lud.

Verse 15

सानुक्रोशो जितक्रोधो ब्राह्मणप्रतिपूजकः ।दीनानुकम्पी धर्मज्ञो नित्यं प्रग्रहवांश्चुचिः ॥१५॥

Współczujący i pan nad gniewem, czcił braminów; łagodny wobec uciśnionych, znawca dharmy, zawsze powściągliwy i czysty.

Verse 16

कुलोचितमतिः क्षात्रं धर्मं स्वं बहुमन्यते ।मन्यते परया कीर्त्या महत्स्वर्गफलं ततः ॥१६॥

O umyśle godnym szlachetnego rodu, wysoko cenił swą własną powinność kszatrijów, wierząc, że z wielkiej chwały zyskuje się wielką nagrodę, niebiańskie spełnienie.

Verse 17

नाऽऽश्रेयसि रतो विद्वान्नविरुद्धकथारुचिः ।उत्तरोत्तरयुक्तौ च वक्ता वाचस्पतिर्यथा ॥१७॥

Choć uczony, nie znajdował upodobania w szkodliwych poczynaniach, ani nie lubił mowy wrogiej innym; lecz w dysputach i rozumowaniu przemawiał jak Wacaspati.

Verse 18

अरोगस्तरुणो वाग्मी वपुष्मान्देशकालवित् ।लोके पुरुषसारज्ञ स्साधुरेको विनिर्मितः ॥१८॥

Wolny od chorób, młody, wymowny i piękny wyglądem; wiedział, co przystoi miejscu i czasowi. Na świecie wydawał się jedyny w swoim rodzaju, zdolny ocenić wartość ludzi, z natury szlachetny i święty.

Verse 19

स तु श्रेष्ठैर्गुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ।बहिश्चर इव प्राणो बभूव गुणतः प्रियः ॥१९॥

Obdarzony najpiękniejszymi cnotami, syn króla stał się umiłowany przez lud; dzięki swej dobroci był dla nich jak sam oddech życiowy poruszający się poza ciałem.

Verse 20

सम्यग्विद्याव्रतस्नातो यथावत्साङ्गवेदवित् ।इष्वस्त्रे च पितु श्श्रेष्ठो बभूव भरताग्रजः ॥२०॥

Po należytym wypełnieniu dyscyplin nauki i obrzędowej kąpieli ukończeniowej, starszy brat Bharaty stał się znawcą Wed z ich pomocniczymi naukami; w łucznictwie nawet przewyższył ojca.

Verse 21

कल्याणाभिजन स्साधुरदीन स्सत्यवागृजुः ।वृद्धैरभिविनीतश्च द्विजैर्धर्मार्थदर्शिभिः ॥२१॥

Zrodzony ze szlachetnego rodu, był dobry i nigdy małostkowy; prawdomówny w mowie i prawy w postępowaniu. Był dobrze wychowany przez wiekowych braminów, którzy rozumieli dharmę i arthę.

Verse 22

धर्मकामार्थतत्त्वज्ञः स्मृतिमान्प्रतिभानवान् ।लौकिके समयाचारे कृतकल्पो विशारदः ॥२२॥

Znał prawdziwe zasady dharmy, arthy i kamy; jego pamięć była silna, a blask bystrości przenikliwy. W świeckich zwyczajach, właściwym postępowaniu i procedurach świętych obrzędów był osiągnięty i wysoce biegły.

Verse 23

निभृत स्संवृताकारो गुप्तमन्त्र स्सहायवान् ।अमोघक्रोधहर्षश्च त्यागसंयमकालवित् ॥२३॥

Był skromny, zachowując uczucia ukryte w głębi serca; radził się w tajemnicy i miał wiernych sprzymierzeńców. Jego gniew i radość nigdy nie były daremne - znał właściwy czas dla hojności i właściwy czas dla powściągliwości.

Verse 24

दृढभक्ति स्स्थिरप्रज्ञो नासद्ग्राही न दुर्वचाः ।निस्तन्द्रिरप्रमत्तश्च स्वदोषपरदोषवित् ॥२४॥

Stalowy w oddaniu i niezachwiany w zrozumieniu, nie przyjmował niczego niegodnego i nie wypowiadał ostrych słów. Wolny od lenistwa i nigdy nieostrożny, znał własne błędy oraz błędy innych.

Verse 25

शास्त्रज्ञश्च कृतज्ञश्च पुरुषान्तरकोविदः ।यः प्रग्रहानुग्रहयोर्यथान्यायं विचक्षणः ॥२५॥

Znał śastry i był wdzięczny; był biegły w rozróżnianiu różnic między ludźmi. Zarówno w karaniu, jak i w okazywaniu łaski był roztropny, działając zgodnie z sprawiedliwością.

Verse 26

सत्सङ्ग्रहप्रग्रहणे स्थानविन्निग्रहस्य च ।आयकर्मण्युपायज्ञ स्सन्दृष्टव्ययकर्मवित् ॥२६॥

Był biegły w gromadzeniu i zachęcaniu sprawiedliwych, a także w powstrzymywaniu występnych, znając właściwe miejsce i miarę takiej kontroli. W sprawach dochodów rozumiał środki, i wiedział jak wydatki powinny być prowadzone w sposób właściwy i odpowiedzialny.

Verse 27

श्रैष्ठ्यं शास्त्रसमूहेषु प्राप्तो व्यामिश्रकेषु च ।अर्थधमौ च सङ्गृह्य सुखतन्त्रो न चालसः ॥२७॥

Osiągnął najwyższą doskonałość w świętych śastrach i w powiązanych gałęziach wiedzy. Opanowawszy najpierw arthę i dharmę, zwrócił się ku kamie, i nigdy nie był gnuśny.

Verse 28

वैहारिकाणां शिल्पानां विज्ञाताऽऽर्थविभागवित् ।आरोहे विनये चैव युक्तो वारणवाजिनाम् ॥२८॥

Rozumiał sztuki wyrafinowanej rekreacji i znał właściwy podział bogactwa. Był biegły w dosiadaniu słoni i koni, i równie biegły w ich ujeżdżaniu do posłuszeństwa.

Verse 29

धनुर्वेदविदां श्रेष्ठो लोकेऽतिरथसम्मतः ।अभियाता प्रहर्ता च सेनानयविशारदः ॥२९॥

Na tym świecie był najwybitniejszy wśród znawców Dhanurwedy, nauki łucznictwa, i był czczony jako atiratha, najwyższy wojownik rydwanowy. Potrafił nacierać na wrogów i uderzać zdecydowanie, i był ekspertem w prowadzeniu armii.

Verse 30

अप्रधृष्यश्च सङ्ग्रामे क्रुध्दैरपि सुरासुरैः ।अनसूयो जितक्रोधो न दृप्तो न च मत्सरी ।न चावमन्ता भूतानां न च कालवशानुगः ॥३०॥

W bitwie był nie do pokonania nawet dla rozgniewanych dewów i asurów. Wolny od zawiści, przezwyciężywszy gniew, nie był ani arogancki, ani złośliwy; nie gardził żadnym istnieniem, ani nie ulegał naciskowi czasu.

Verse 31

एवं श्रेष्ठगुणैर्युक्तः प्रजानां पार्थिवात्मजः ।सम्मतस्त्रिषु लोकेषु वसुधायाः क्षमागुणैः ॥३१॥बुद्ध्या बृहस्पतेस्तुल्यो वीर्येणापि शचीपतेः ।

Tak obdarzony najznakomitszymi cnotami, syn króla był czczony, even w trzech światach, za wytrwałość jak Ziemia. W intelekcie był jak Bṛhaspati, a w męstwie jak Śacīpati (Indra).

Verse 32

तथा सर्वप्रजाकान्तैः प्रीतिसंजननैः पितुः ॥३२॥गुणैर्विरुरुचे रामो दीप्तस्सूर्य इवांशुभिः ।

Także, cnotami umiłowanymi przez wszystkich ludzi i przynoszącymi radość swemu ojcu, Rāma lśnił, jak promiennemu Słońce swymi promieniami.

Verse 33

तमेवं व्रतसम्पन्नमप्रधृष्यपराक्रमम् ॥३३॥लोक पालोपमं नाथमकामयत मेदिनी ।

Widząc go takiego, bogatego w ślubowane cnoty i o niepowstrzymanym męstwie, sama Ziemia pragnęła go jako swego pana, równego strażnikom stron świata.

Verse 34

एतैस्तु बहुभिर्युक्तं गुणैरनुपमैस्सुतम् ॥३४॥दृष्ट्वा दशरथो राजा चक्रे चिन्तां परन्तपः ।

Widząc swego syna obdarzonego tymi licznymi niezrównanymi cnotami, król Daśaratha, pogromca wrogów, zaczął głęboko rozmyślać.

Verse 35

अथ राज्ञो बभूवैवं वृद्धस्य चिरजीविनः ॥३५॥प्रीतिरेषा कथं रामो राजा स्यान्मयि जीवति ।

Wtedy, w umyśle tego sędziwego króla, który długo żył, powstała ta radosna myśl: „Jak może Rāma zostać królem, gdy ja jeszcze żyję?”

Verse 36

एषा ह्यस्य परा प्रीतिर्हृदि संपरिवर्तते ॥३६॥कदा नाम सुतं द्रक्ष्याम्यभिषिक्तमहं प्रियम् ।

Takie najwyższe przywiązanie do niego nieustannie obracało się w jego sercu: Kiedyż ujrzę mojego ukochanego syna namaśczonego i konsekrowanego?

Verse 37

वृद्धिकामो हि लोकस्य सर्वभूतानुकम्पनः ॥३७॥मत्तः प्रियतरो लोके पर्जन्य इव वृष्टिमान् ।

On pragnie dobrobytu i wzrostu świata, jest współczujący wszystkim istotom. Dla ludzi jest droższy nawet ode mnie, jak Pardżania, dawca deszczu, gdy zlewa ulewy.

Verse 38

यमशक्रसमो वीर्ये बृहस्पतिसमो मतौ ॥३८॥महीधरसमो धृत्यां मत्तश्च गुणवत्तरः ।

W męstwie jest równy Jamie i Śakrze, w radzie podobny do Bryhaspatiego, w stałości jak góra, a w cnotach nawet większy ode mnie.

Verse 39

महीमहमिमां कृत्स्नामधितिष्ठन्तमात्मजम् ॥३९॥अनेन वयसा दृष्ट्वा यथास्वर्गमवाप्नुयाम् ।

Gdybym w tym właśnie wieku mógł ujrzeć mojego syna ustanowionego władcą nad całą tą ziemią, byłoby to tak, jakbym osiągnął niebo.

Verses 40-41

इत्येतैर्विविधैस्तैस्तैरन्यपार्थिवदुर्लभैः ॥४०॥शिष्टैरपरिमेयैश्च लोके लोकोत्तरैर्गुणैः ।तं समीक्ष्य महाराजो युक्तं समुदितैश्शुभैः ॥४१॥निश्चित्य सचिवैस्सार्धं युवराजममन्यत ।

Tak więc, obserwując go obdarzonego wieloma rodzajami pomyślnych, chwalebnych, niezmierzonych cnót, rzadkich wśród innych królów i wyjątkowych na świecie, wielki król, po podjęciu decyzji wraz ze swymi ministrami, postanowił uważać go za Juwaradżę, księcia koronnego.

Verse 42

दिव्यन्तरिक्षे भूमौ च घोरमुत्पातजं भयम् ॥४२॥स़ञ्चचक्षेऽथ मेधावी शरीरे चात्मनो जराम् ।

Następnie mądry król dostrzegł straszliwe lęki zrodzone ze złych znaków w niebiosach, w przestworzach i na ziemi, a także zauważył, jak starość ogarnia jego własne ciało.

Verse 43

पूर्णचन्द्राननस्याथ शोकापनुदमात्मनः ॥४३॥लोके रामस्य बुबुधे सम्प्रियत्वं महात्मनः ।

Wtedy pojął wielką popularność Ramy wśród ludzi, Ramy o obliczu pełnym jak księżyc, myśląc, że dzięki niemu jego własny smutek zostanie oddalony.

Verse 44

आत्मनश्च प्रजानां च श्रेयसे च प्रियेण च ॥४४॥प्राप्तकालेन धर्मात्मा भक्त्या त्वरितवान् नृपः ।

Dla własnego dobra i dla pomyślności swoich poddanych, oraz z troskliwej miłości, sprawiedliwy król - widząc, że nadszedł właściwy czas - pospieszył naprzód z gorliwym zamiarem.

Verse 45

नानानगरवास्तव्यान्पृथग्जानपदानपि ॥४५॥समानिनाय मेदिन्याः प्रधानान्पृथिवीपतीन् ।

Z całej krainy wezwał, osobno, przednich królów i najznakomitszych obywateli, zarówno z wielu miast, jak i ze wsi.

Verse 46

न तु केकयराजानं जनकं वा नराधिपः ॥त्वरया चानयामास पश्चात्तौ श्रोष्यतः प्रियम् ।

Jednakże władca ludzi nie wezwał pospiesznie króla Kekaji ani Dżanaki; ci dwaj usłyszą radosną wieść później.

Verse 47

तान्वेश्मनानाभरणैर्यथाऽर्हं प्रतिपूजितान् ॥४७॥ददर्शालङ्कृतो राजा प्रजापतिरिव प्रजाः ।

Król, sam przyozdobiony, ujrzał ich po tym, jak zostali należycie uhonorowani stosownie do ich rangi, kwaterami i ozdobami, jak Prađapati wśród swoich stworzeń.

Verse 48

अथोपविष्टे नृपतौ तस्मिन्परबलार्दने ॥४८॥ततः प्रविविशु श्शेषा राजानो लोकसम्मताः ।

Gdy ten król, zdobywca wrogich sił, zajął swoje miejsce, pozostali królowie, umiłowani i aprobowani przez swoje ludy, wtedy weszli.

Verse 49

अथ राजवितीर्णेषु विविधेष्वासनेषु च ॥४९॥राजानमेवाभिमुखाः निषेदुर्नियता नृपाः ।

Wtedy owi królowie, przestrzegając królewskiego zwyczaju, zasiedli na różnych miejscach przydzielonych przez króla, zwróceni twarzą tylko ku niemu.

Verse 50

सलब्धमानैर्विनयान्वितैर्नृपैः पुरालयैर्जानपदैश्च मानदैः ।उपोपविष्टैर्नृपतिर्वृतो बभौ सहस्रचक्षुर्भगवानिवामरैः ॥५०॥

Otoczony skromnymi królami, którzy zostali należycie uhonorowani, oraz szanującymi się mieszczanami i wieśniakami zasiadającymi blisko, król lśnił jak błogosławiony tysiącoki Indyra otoczony przez bogów.