Devi
ਦੇਵੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ (ਅਥਰਵਵੇਦ ਨਾਲ ਸੰਬੰਧਿਤ) ਸ਼ਾਕਤ ਉਪਨਿਸ਼ਦਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਗ੍ਰੰਥ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਪਰਬ੍ਰਹਮ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਇਹ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਜਗਤ ਦੀ ਨਿਮਿੱਤ ਅਤੇ ਉਪਾਦਾਨ—ਦੋਵੇਂ ਕਾਰਣ—ਅਤੇ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਸਥਿਤੀ-ਲਯ ਦੀ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ। ਇੱਥੇ ਨਿਰਗੁਣ ਪਰਤਾ ਅਤੇ ਸਗੁਣ ਵਿਸ਼ਵਰੂਪਤਾ ਦਾ ਸਮਨਵਯ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਮਾਇਆ/ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਬੰਧਨ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆ ਰਾਹੀਂ ਮੁਕਤੀ ਦਾ ਵੇਦਾਂਤੀ ਅਰਥ ਦੇਵੀ ਦੇ ਸਰਵਾਧਿਕਾਰ ਵਿੱਚ ਸਮਝਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਮੰਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਾਕ (ਬਾਣੀ) ਨੂੰ ਦੇਵੀ ਦਾ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਰੂਪ ਮੰਨ ਕੇ ਇਹ ਗ੍ਰੰਥ ਭਗਤੀ ਤੇ ਗਿਆਨ ਦਾ ਮਿਲਾਪ ਦਿਖਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Start ReadingKey Teachings
Devī as Parabrahman: the supreme, non-dual reality underlying all names and forms
Nirguṇa–saguṇa unity: Devī is both beyond attributes and manifest as the cosmos and deities
Devī as both material and efficient cause (upādāna and nimitta kāraṇa) of creation
Māyā/Śakti doctrine: Devī veils (avidyā) and reveals (vidyā), enabling bondage and liberation
Antaryāmin: Devī as the indwelling consciousness in all beings, the inner ruler of mind and senses
Integration of guṇas and prakṛti within Devī’s sovereignty; nature is her dynamic power
Mantra and vāc: sacred sound and speech as Devī’s expressive body; realization is aided by mantra-knowledge
Bhakti–jñāna convergence: devotion culminates in non-dual knowledge of Devī as Ātman/Brahman
Soteriology: liberation (mokṣa) arises from recognizing Devī as one’s own Self and the ground of the world
Verses of the Devi
32 verses with Sanskrit text, transliteration, and translation.
Verse 1
सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ। ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?” ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ: “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪਿਣੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ–ਪੁਰੁਸ਼ਾਤਮਕ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਵੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯ ਵੀ। ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਨਾਨੰਦ ਵੀ; ਮੈਂ ਵਿਜ਼੍ਞਾਨ ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਵਿਜ਼੍ਞਾਨ ਵੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹੈ।” ਇਉਂ ਅਥਰਵਣੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।
Brahman as Devī; non-duality encompassing opposites (knowledge/ignorance, void/non-void)Verse 2
सर्वे वै देवा देवीम् उपतस्थुः । कासि त्वं महादेवि । सा अब्रवीत्—अहं ब्रह्मस्वरूपिणी । मत्तः प्रकृतिपुरुषात्मकं जगत् शून्यं च अशून्यं च । अहम् आनन्दानानन्दाः, विज्ञानाविज्ञाने अहम् । ब्रह्मा ब्रह्मणि व...
ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਦੇਵੀ ਦੇ ਨੇੜੇ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਉਪਸਥਿਤ ਹੋਏ। ਪੁੱਛਿਆ: “ਹੇ ਮਹਾਦੇਵੀ, ਤੁਸੀਂ ਕੌਣ ਹੋ?” ਦੇਵੀ ਬੋਲੀ: “ਮੈਂ ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪਿਣੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੇ ਤੋਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ–ਪੁਰੁਸ਼ਾਤਮਕ ਜਗਤ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਵੀ ਅਤੇ ਅਸ਼ੂਨ੍ਯ ਵੀ। ਮੈਂ ਆਨੰਦ ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਨਾਨੰਦ ਵੀ; ਮੈਂ ਵਿਜ਼੍ਞਾਨ ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਵਿਜ਼੍ਞਾਨ ਵੀ। ਬ੍ਰਹਮਾ ਬ੍ਰਹਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਜਾਣਣਯੋਗ ਹੈ।” ਇਉਂ ਅਥਰਵਣੀ ਸ਼੍ਰੁਤੀ ਆਖਦੀ ਹੈ।
Identity of Devī with Brahman; transcendence of dualitiesVerse 3
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
ਮੈਂ ਪੰਜ ਭੂਤ ਵੀ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਪੰਜ-ਭੂਤ ਵੀ; ਮੈਂ ਅਖਿਲ ਜਗਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵੇਦ ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਵੇਦ ਵੀ। ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਵੀ। ਮੈਂ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਵੀ ਹਾਂ ਤੇ ਅਨਜ ਵੀ। ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਤਿਰਛੇ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦੀ ਹਾਂ; ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ—ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਅਸ਼੍ਵਿਨੀ-ਕੁਮਾਰ ਦੋਵੇਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਮ, ਤ੍ਵਸ਼੍ਟ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ ਵਾਲੇ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਸੰਰਖਿਤ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦ੍ਰਵਿਣ (ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਬਖ਼ਸ਼ਦੀ ਹਾਂ।
Sarvātmatva (all-as-Self); Brahman/Devī as immanent and transcendent; integration of deities as functions of one RealityVerse 4
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
ਮੈਂ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਖਿਲ ਜਗਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵੇਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਵੇਦ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨਜ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਤਿਰਛੇ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹਾਂ; ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਮ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਸੰਰੱਖਿਤ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦ੍ਰਵਿਣ—ਸੰਪੱਤੀ—ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Brahman as Devī (non-dual identity; immanence and transcendence)Verse 5
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
ਮੈਂ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਖਿਲ ਜਗਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵੇਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਵੇਦ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨਜ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਤਿਰਛੇ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹਾਂ; ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਮ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਸੰਰੱਖਿਤ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦ੍ਰਵਿਣ—ਸੰਪੱਤੀ—ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Non-duality (Advaita) expressed as Devī’s all-inclusive SelfhoodVerse 6
अहं पञ्चभूतान्यपञ्चभूतानि । अहमखिलं जगत् । वेदोऽहमवेदोऽहम् । विद्याहमविद्याहम् । अजाहमनजाहम् । अधश्चोर्ध्वं च तिर्यक्चाहम् । अहं रुद्रेभिर्वसुभिश्चराम्यहमादित्यैरुत विश्वदेवैः । अहं मित्रावरुणावुभौ बि...
ਮੈਂ ਪੰਜ ਮਹਾਭੂਤ ਹਾਂ ਅਤੇ ਪੰਜ ਭੂਤਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜੋ ਹੈ ਉਹ ਵੀ ਮੈਂ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਖਿਲ ਜਗਤ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵੇਦ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਵੇਦ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਦਿਆ ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਵਿਦਿਆ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਹਾਂ ਅਤੇ ਅਨਜ ਵੀ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਹੇਠਾਂ, ਉੱਪਰ ਅਤੇ ਤਿਰਛੇ—ਸਭ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਿਆਪਕ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਰੁਦ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਵਸੂਆਂ ਨਾਲ ਚਲਦਾ ਹਾਂ; ਆਦਿਤਿਆਂ ਅਤੇ ਵਿਸ਼੍ਵਦੇਵਾਂ ਨਾਲ ਵੀ। ਮੈਂ ਮਿਤ੍ਰ ਅਤੇ ਵਰੁਣ ਦੋਹਾਂ ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਦੋਹਾਂ ਅਸ਼ਵਿਨ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਸੋਮ, ਤ੍ਵਸ਼ਟ੍ਰ, ਪੂਸ਼ਨ ਅਤੇ ਭਗ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਮੈਂ ਵਿਸ਼ਾਲ ਪਗਾਂ ਵਾਲੇ ਉਰੁਕ੍ਰਮ ਵਿਸ਼ਣੂ, ਬ੍ਰਹਮਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਨੂੰ ਵੀ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹਾਂ। ਹਵਿਸ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਵਾਲੇ, ਸੁਸੰਰੱਖਿਤ ਯਜਮਾਨ ਅਤੇ ਸੋਮ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਮੈਂ ਦ੍ਰਵਿਣ—ਸੰਪੱਤੀ—ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Śakti as Brahman; identity of the Self with the totality (sarvātmatva)Verse 7
अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...
ਮੈਂ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ—ਸਰਵ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਮਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਯੋਨੀ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੇਵੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਿਵਾ-ਸਰੂਪਣੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਹ। ਭਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ; ਨਿਯਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Brahman as Devī (Śakti/Prakṛti) and mokṣa through vidyā (realization)Verse 8
अहं राष्ट्री सङ्गमनी वसूनाम् अहं सुवे पितरमस्य मूर्धन् । मम योनिरप्स्वन्तः समुद्रे । य एवं वेद स देवीपदमाप्नोति । ते देवा अब्रुवन् । नमो देव्यै महादेव्यै शिवायै सततं नमः । नमः प्रकृत्यै भद्रायै नियताः...
ਮੈਂ ਰਾਸ਼ਟ੍ਰੀ—ਸਰਵ ਅਧਿਸ਼ਠਾਤ੍ਰੀ, ਵਸੂਆਂ ਦੀ ਸੰਗਮਨੀ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਇਸ ਜਗਤ ਦੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦੀ ਹਾਂ। ਮੇਰੀ ਯੋਨੀ ਜਲਾਂ ਵਿੱਚ, ਸਮੁੰਦਰ ਦੇ ਅੰਦਰ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਦੇਵੀ-ਪਦ ਨੂੰ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਆਖਿਆ: ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸ਼ਿਵਾ-ਸਰੂਪਣੀ ਨੂੰ ਸਦਾ ਨਮਹ। ਭਦ੍ਰਾ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀ ਨੂੰ ਨਮਹ; ਨਿਯਮਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅਸੀਂ ਉਸ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Brahman as Devī (Śakti/Prakṛti) and mokṣa through vidyā (realization)Verse 9
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवाः तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...
ਅਗਨੀ-ਵਰਣ, ਤਪ ਨਾਲ ਜ੍ਵਲੰਤ, ਵੈਰੋਚਨੀ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ, ਕਰਮ-ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਉਸ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਮੈਂ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ/ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ; ਉਹ ਤਮਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵੀ-ਸਰੂਪ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਸ਼੍ਵ-ਰੂਪ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਵਾਣੀ—ਧੇਨੂ ਵਾਂਗ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਮਿੱਠਾ ਪੋਸ਼ਣ ਤੇ ਊਰਜਾ ਦੋਹ ਕੇ, ਸੁ-ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਿਤ ਹੋ ਕੇ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇ। (੯–੧੦)
Śakti as liberating power (avidyā-tamo-nāśa), Vāk/Śabda as manifestation of BrahmanVerse 10
तामग्निवर्णां तपसा ज्वलन्तीं वैरोचनीं कर्मफलेषु जुष्टाम् । दुर्गां देवीं शरणमहं प्रपद्ये सुतरां नाशयते तमः ॥ देवीं वाचमजनयन्त देवास्तां विश्वरूपाः पशवो वदन्ति । सा नो मन्द्रेषमूर्जं दुहाना धेनुर्वागस्...
ਮੈਂ ਅਗਨਿ-ਵਰਣੀ, ਤਪੱਸਿਆ ਨਾਲ ਜ੍ਵਲੰਤ, ਵੈਰੋਚਨੀ, ਕਰਮ-ਫਲਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਸੰਨ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲੈਂਦਾ/ਲੈਂਦੀ ਹਾਂ; ਉਹ ਤਮਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਸ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਦੇਵੀ ਵਾਣੀ ਨੂੰ ਜਨਮ ਦਿੱਤਾ; ਵਿਸ਼੍ਵ-ਰੂਪ ਜੀਵ ਉਸ ਨੂੰ ਉਚਾਰਦੇ ਹਨ। ਪੋਸ਼ਣ ਅਤੇ ਮਿੱਠੇ ਉਚਾਰ ਨੂੰ ਦੁੱਧ ਵਾਂਗ ਦੋਹਣ ਵਾਲੀ ਧੇਨੂ-ਸਰੂਪ ਵਾਣੀ, ਸੁ-ਸਤੁਤੀਤ ਆਸ਼ੀਰਵਾਦ ਨਾਲ ਸਾਡੇ ਕੋਲ ਆਵੇ।
Māyā-śakti / Devī as Brahma-śakti; removal of tamas (avidyā) through divine power and VākVerse 11
कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ—ਸਕੰਦਮਾਤਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਅਦਿਤੀ—ਪਾਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਸਰਵ-ਸਿੱਧੀ-ਸਰੂਪਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ।
Devī as the one Brahma-śakti appearing as multiple deities (eka-śakti, aneka-rūpa); grace (anugraha) as the impetus for knowledge and siddhiVerse 12
कालरात्रिं ब्रह्मस्तुतां वैष्णवीं स्कन्दमातरम् । सरस्वतीमदितिं दक्षदुहितरं नमामः पावनां शिवाम् ॥ महालक्ष्मीश्च विद्महे सर्वसिद्धिश्च धीमहि । तन्नो देवी प्रचोदयात् ॥
ਬ੍ਰਹਮਾ ਵੱਲੋਂ ਸਤੁਤ ਕਾਲਰਾਤ੍ਰੀ, ਵੈਸ਼ਣਵੀ—ਸਕੰਦਮਾਤਾ, ਸਰਸਵਤੀ, ਦਕਸ਼ ਦੀ ਧੀ ਅਦਿਤੀ—ਪਾਵਨ ਅਤੇ ਸ਼ਿਵਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਅਸੀਂ ਮਹਾਲਕਸ਼ਮੀ ਨੂੰ ਜਾਣਦੇ ਹਾਂ; ਸਰਵ-ਸਿੱਧੀ-ਸਰੂਪਾ ਵਜੋਂ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਾਂ। ਉਹ ਦੇਵੀ ਸਾਨੂੰ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਕਰੇ।
Devī as one reality with many names/forms; anugraha leading to jñāna and mokṣaVerse 13
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥
ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼! ਅਦਿਤੀ ਨਿਸਚਿਤ ਹੀ ਤੇਰੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ। ਅਮ੍ਰਿਤ ਦੇ ਬੰਧੂ, ਮੰਗਲਮਈ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਮ ਹੀ ਯੋਨੀ ਹੈ; ਕਾਮਕਲਾ; ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ; ਗੁਹਾ; ਹਾਸ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾਨ (ਵਾਯੂ); ਅਭ੍ਰ (ਬੱਦਲ); ਇੰਦਰ; ਫਿਰ ਗੁਹਾ; ਸਕਲਤਾ; ਮਾਇਆ ਦੁਆਰਾ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਕੋਸ਼; ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਤਾ—ਉਹ ਦਿਵਿ, ਦ੍ਯੋਮ ਨਾਮਕ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਵਿਰਾਜਦੀ ਹੈ।
Māyā-śakti and the manifestation of Brahman as the cosmic Mother; kośa-doctrine; guhā (heart-cave) as locus of realizationVerse 14
अदितिर्ह्यजनिष्ट दक्ष या दुहिता तव । तां देवा अन्वजायन्त भद्रा अमृतबन्धवः ॥ कामो योनिः कामकला वज्रपाणिर्गुहा हसा । मातरिश्वाभ्रमिन्द्रः पुनर्गुहा सकला मायया च पुनः कोशा विश्वमाता दिवि द्योम् ॥१३–१४॥
ਹੇ ਦਕ੍ਸ਼! ਅਦਿਤੀ ਤੇਰੀ ਧੀ ਵਜੋਂ ਜਨਮੀ; ਅਮ੍ਰਿਤ-ਬੰਧੂ ਮੰਗਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਕ੍ਰਮਵਾਰ ਉਤਪੰਨ ਕੀਤਾ। ਕਾਮ ਯੋਨੀ ਹੈ; ਕਾਮਕਲਾ; ਵਜ੍ਰਪਾਣੀ; ਗੁਹਾ; ਹਾਸ; ਮਾਤਰਿਸ਼ਵਾਨ (ਵਾਯੂ); ਅਭ੍ਰ; ਇੰਦਰ; ਫਿਰ ਗੁਹਾ; ਸਕਲ; ਮਾਇਆ ਰਾਹੀਂ; ਫਿਰ ਕੋਸ਼; ਵਿਸ਼੍ਵਮਾਤਾ—ਉਹ ਦਿਵਿ, ਦ੍ਯੋਮ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਾਨ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਵਸਥਿਤ ਹੈ।
Non-dual immanence of Devī as Śakti across cosmic functions and inner psychophysical layers (kośas)Verse 15
एषात्मशक्तिः । एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा । एषा श्रीमहाविद्या । य एवं वेद स शोकं तरति । नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातरः अस्मान्पातु सर्वतः ॥१५–१७॥
ਇਹ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮੋਹਿਨੀ ਹੈ, ਜੋ ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਨ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਹੇ ਸੱਤਾ-ਸਵਰੂਪਿਣੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ! ਤੈਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰ।
Ātma-śakti; vidyā leading to mokṣa (śoka-taraṇa); Devī as both māyā’s binding and liberating wisdomVerse 16
एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥
ਇਹ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮੋਹਿਨੀ ਹੈ—ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਹੇ ਭਵਤੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Shakti as Atman/Brahman; Maya and MokshaVerse 17
एषात्मशक्तिः। एषा विश्वमोहिनी पाशाङ्कुशधनुर्बाणधरा। एषा श्रीमहाविद्या। य एवं वेद स शोकं तरति। नमस्ते अस्तु भगवति भवति मातः अस्मान् पातु सर्वतः॥१५–१७॥
ਇਹ ਆਤਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਹੈ। ਇਹ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਮੋਹਿਨੀ ਹੈ—ਪਾਸ਼, ਅੰਕੁਸ਼, ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਬਾਣ ਧਾਰਣ ਵਾਲੀ। ਇਹ ਸ਼੍ਰੀ ਮਹਾਵਿਦਿਆ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ ਉਹ ਸ਼ੋਕ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਹੇ ਭਗਵਤੀ, ਹੇ ਭਵਤੀ, ਹੇ ਮਾਤਾ, ਤੁਹਾਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ; ਸਾਨੂੰ ਸਭ ਪਾਸਿਆਂ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰੋ।
Non-dual Shakti-Brahman identity; liberation through knowledgeVerse 18
सैषाष्टौ वसवः। सैषैकादश रुद्राः। सैषा द्वादशादित्याः। सैषा विश्वेदेवाः सोमपा असोमपाश्च। सैषा यातुधान्यः असुरा रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः। सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि। सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः। सैषा ग्रहा ...
ਉਹੀ ਅੱਠ ਵਸੂ ਹਨ; ਉਹੀ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹਨ; ਉਹੀ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹਨ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਹਨ—ਸੋਮਪਾਨੀ ਅਤੇ ਅਸੋਮਪਾਨੀ ਦੋਵੇਂ। ਉਹੀ ਯਾਤੁਧਾਨੀਆਂ, ਅਸੁਰ, ਰਾਖਸ਼ਸ, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਯਕਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹੀ ਸੱਤ੍ਵ-ਰਜਸ-ਤਮਸ ਗੁਣ ਹਨ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਹਨ। ਉਹੀ ਗ੍ਰਹ, ਨਕਸ਼ਤਰ ਅਤੇ ਜ੍ਯੋਤੀਆਂ ਹਨ; ਕਲਾ, ਕਾਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਸਮੇਂ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਗਟ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਿਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਤਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ, ਭੋਗ ਅਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਅਨੰਤ, ਵਿਜਯਿਨੀ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ਰਣਯ, ਸ਼ਿਵਦਾਇਨੀ, ਸ਼ਿਵਾ ਸਰੂਪ।
Brahman/Devī as sarvātmakatva (all-encompassing reality); guṇas and māyā; bhukti–muktiVerse 19
सैषा अष्टौ वसवः । सैषा एकादश रुद्राः । सैषा द्वादश आदित्याः । सैषा विश्वेदेवाः सोमपाः असोमपाश्च । सैषा यातुधान्यः असुराः रक्षांसि पिशाचयक्षाः सिद्धाः । सैषा सत्त्व-रजस्-तमांसि । सैषा प्रजापतीन्द्रमनवः...
ਉਹੀ ਦੇਵੀ ਅੱਠ ਵਸੂ ਹੈ; ਉਹੀ ਗਿਆਰਾਂ ਰੁਦ੍ਰ ਹੈ; ਉਹੀ ਬਾਰਾਂ ਆਦਿਤ੍ਯ ਹੈ; ਉਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵੇਦੇਵ ਹੈ—ਸੋਮ ਪੀਣ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਅਸੋਮ ਰਹਿਣ ਵਾਲੇ ਦੋਵੇਂ। ਉਹੀ ਯਾਤੁਧਾਨ, ਅਸੁਰ, ਰਾਖਸ਼, ਪਿਸ਼ਾਚ, ਯਕ੍ਸ਼ ਅਤੇ ਸਿੱਧ ਹਨ। ਉਹੀ ਸਤ੍ਤ੍ਵ-ਰਜਸ-ਤਮਸ ਤ੍ਰਿਗੁਣ ਹੈ। ਉਹੀ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ, ਇੰਦਰ ਅਤੇ ਮਨੂ ਹਨ। ਉਹੀ ਗ੍ਰਹ, ਨਕਸ਼ਤ੍ਰ ਅਤੇ ਤਾਰਾ-ਜ੍ਯੋਤੀਆਂ ਹੈ, ਕਲਾ, ਕਾਸ਼ਠਾ ਆਦਿ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਾਲ-ਸ੍ਵਰੂਪਣੀ। ਮੈਂ ਉਸ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਨਿਤ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਦੁਖ ਤੇ ਪਾਪ ਹਰਨ ਵਾਲੀ, ਭੁਕਤੀ ਤੇ ਮੁਕਤੀ ਦੇਣ ਵਾਲੀ; ਅਨੰਤ, ਵਿਜਯੀ, ਸ਼ੁੱਧ, ਸ਼ਰਨਯ, ਸ਼ਿਵਦਾਇਨੀ, ਆਪ ਹੀ ਸ਼ਿਵਾ।
Brahman/Śakti as the immanent-totality (sarvātmakatva), including guṇas and kāla; mokṣa through devotion/knowledgeVerse 20
वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥
ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰਵਾਰਥ-ਸਾਧਕ ਬੀਜ ‘ਵਿਯਤ’ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ, ‘ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ’ ਨਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਯਤੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪਰਮਾਨੰਦਮਯ, ਗਿਆਨ-ਜਲ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਸਮਾਨ।
Mantra-bīja as a support for Brahman/Śakti-realization; jñāna leading to ānanda (mokṣa)Verse 21
वियदाकारसंयुक्तं वीतिहोत्रसमन्वितम् । अर्धेन्दुलसितं देव्या बीजं सर्वार्थसाधकम् ॥ एवमेकाक्षरं मन्त्रं यतयः शुद्धचेतसः । ध्यायन्ति परमानन्दमया ज्ञानाम्बुराशयः ॥२०–२१॥
ਦੇਵੀ ਦਾ ਸਰਵਾਰਥ-ਸਾਧਕ ਬੀਜ ‘ਵਿਯਤ’ ਦੇ ਆਕਾਰ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਹੈ, ‘ਵੀਤਿਹੋਤ੍ਰ’ ਨਾਲ ਸਮਨ੍ਵਿਤ ਹੈ ਅਤੇ ਅਰਧਚੰਦਰ ਦੀ ਕਾਂਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਸ ਏਕਾਕ੍ਸ਼ਰ ਮੰਤ੍ਰ ਦਾ ਸ਼ੁੱਧ-ਚਿੱਤ ਯਤੀ ਧਿਆਨ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਪਰਮਾਨੰਦਮਯ, ਗਿਆਨ-ਜਲ ਦੇ ਮਹਾਸਾਗਰ ਸਮਾਨ।
Mantra-upāsanā culminating in jñāna-ānanda (mokṣa)Verse 22
वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਵਾਂਗਮਯਾ ਤੋਂ ਮੁਖ-ਸਹਿਤ ਛੇਵਾਂ ਅੱਖਰ/ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਅਸ਼ਟਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਅਧਰ (ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ/ਹੋਠ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ‘ਵਿੱਚੇ’—ਨਵ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੱਖਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra-śakti as Brahman (Śabda-Brahman), Devī as the ground of speech and liberationVerse 23
वाङ्मया ब्रह्मभूतस्मात् षष्ठं वक्त्रसमन्वितम् । सूर्यो वामश्रोत्रबिन्दुः संयुताष्टकतृतीयकः ॥ नारायणेन संयुक्तो वायुश्चाधरसंयुतः । विच्चे नवार्णकोऽर्णः स्यान्महदानन्ददायकः ॥२२–२३॥
ਬ੍ਰਹਮ-ਸਵਰੂਪ ਵਾਂਗਮਯਾ ਤੋਂ ਮੁਖ-ਸਹਿਤ ਛੇਵਾਂ ਅੱਖਰ/ਤੱਤ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਸੂਰਜ ਖੱਬੇ ਕੰਨ ਦਾ ਬਿੰਦੂ ਹੈ, ਅਸ਼ਟਕ ਦੇ ਤੀਜੇ ਨਾਲ ਯੁਕਤ। ਨਾਰਾਇਣ ਨਾਲ ਸੰਯੁਕਤ ਅਤੇ ਵਾਯੂ ਅਧਰ (ਹੇਠਲਾ ਭਾਗ/ਹੋਠ) ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਹੈ। ‘ਵਿੱਚੇ’—ਨਵ-ਅੱਖਰੀ ਮੰਤ੍ਰ ਮਹਾਨ ਆਨੰਦ ਦੇਣ ਵਾਲਾ ਅੱਖਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra as liberating knowledge (vidyā) and Devī as BrahmanVerse 24
हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...
ਹਿਰਦੇ ਦੇ ਕਮਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੀ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭਜਦਾ ਹਾਂ; ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੌਮ੍ਯਾ, ਵਰ ਅਤੇ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ; ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰਿਣੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੀਆਂ ਇੱਛਾਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਨ ਵਾਲੀ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾ-ਭਯ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਦੁਰਗਾ ਸਮ ਦੁੱਖ-ਦੁਰਗਤੀਆਂ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਕਾਰੁਣ੍ਯ-ਸਵਰੂਪਿਣੀ—ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Upāsanā leading to mokṣa; Devī as inner Antaryāmin and compassionate Brahman-powerVerse 25
हृत्पुण्डरीकमध्यस्थां प्रातःसूर्यसमप्रभाम् । पाशाङ्कुशधरां सौम्यां वरदाभयहस्तकाम् । त्रिनेत्रां रक्तवसनां भक्तकामदुघां भजे ॥ नमामि त्वामहं देवीं महाभयविनाशिनीम् । महादुर्गप्रशमनीं महाकारुण्यरूपिणीम् ॥...
ਹਿਰਦੇ-ਕਮਲ ਦੇ ਮੱਧ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੀ, ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲ ਦੇ ਸੂਰਜ ਵਰਗੀ ਪ੍ਰਭਾ ਵਾਲੀ; ਪਾਸ਼ ਅਤੇ ਅੰਕੁਸ਼ ਧਾਰਣ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਸੌਮ੍ਯਾ; ਵਰ ਅਤੇ ਅਭਯ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹੱਥਾਂ ਵਾਲੀ; ਤ੍ਰਿਨੇਤ੍ਰਾ, ਲਾਲ ਵਸਤ੍ਰਧਾਰਿਣੀ, ਭਗਤਾਂ ਦੀ ਇੱਛਾ ਪੂਰੀ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੇਵੀ ਨੂੰ ਮੈਂ ਭਜਦਾ ਹਾਂ। ਹੇ ਦੇਵੀ, ਮਹਾਂਭਯ ਨਾਸ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਂ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ, ਮਹਾਕਰੁਣਾ-ਸਰੂਪਾ—ਤੈਨੂੰ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Saguna Brahman (Devī as immanent Brahman in the heart); Bhakti as a means toward mokṣaVerse 26
यस्याः स्वरूपं ब्रह्मादयो न जानन्ति तस्मादुच्यतेऽज्ञेया । यस्या अन्तो न विद्यते तस्मादुच्यतेऽनन्ता । यस्या ग्रहणं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽलक्ष्या । यस्या जननं नोपलभ्यते तस्मादुच्यतेऽजा । एकैव सर्वत्र व...
ਜਿਸ ਦਾ ਸਵਰੂਪ ਬ੍ਰਹਮਾ ਆਦਿ ਵੀ ਨਹੀਂ ਜਾਣਦੇ, ਇਸ ਲਈ ਉਹ ‘ਅਜ੍ਞੇਯਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਅੰਤ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ‘ਅਨੰਤਾਂ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਗ੍ਰਹਣ ਨਹੀਂ ਹੋ ਸਕਦਾ, ਇਸ ਲਈ ‘ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਦਾ ਜਨਮ ਨਹੀਂ ਮਿਲਦਾ, ਇਸ ਲਈ ‘ਅਜਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਸਭ ਥਾਂ ਵਰਤਦੀ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਏਕਾ’ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਜੋ ਇਕੱਲੀ ਹੀ ਵਿਸ਼੍ਵ-ਰੂਪ ਹੈ, ਇਸ ਲਈ ‘ਨੈਕਾ’ (ਇੱਕ ਨਹੀਂ) ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਇਸ ਕਰਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਜ੍ਞੇਯਾ, ਅਨੰਤਾਂ, ਅਲਕ੍ਸ਼੍ਯਾ, ਅਜਾ, ਏਕਾ, ਨੈਕਾ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Nirguṇa Brahman; apophatic theology (neti-neti); non-duality with apparent multiplicity (māyā/śakti)Verse 27
मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...
ਦੇਵੀ ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਹੈ; ਸ਼ਬਦਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪ ਹੈ। ਗਿਆਨਾਂ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ, ਉਹ ਚਿਨ੍ਮਯ ਪਰਾਤ੍ਪਰਾ ਹੈ; ਸ਼ੂਨ੍ਯਾਂ ਵਿੱਚ ਉਹ ਸ਼ੂਨ੍ਯ ਦੀ ਸਾਕ੍ਸ਼ਿਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਉਹੀ ਦੁਰਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਉਸ ਦੁਰਗਮ, ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਘਾਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ-ਭਾਵ ਤੋਂ ਭੈਭੀਤ ਮੈਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ—ਉਹੀ ਸੰਸਾਰ-ਸਾਗਰ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਾਉਣ ਵਾਲੀ ਹੈ।
Śabda-śakti and Cit (consciousness) as Brahman; mokṣa as crossing saṃsāra; sākṣin (witness)Verse 28
मन्त्राणां मातृका देवी शब्दानां ज्ञानरूपिणी । ज्ञानानां चिन्मयातीता शून्यानां शून्यसाक्षिणी ॥ यस्याः परतरं नास्ति सैषा दुर्गा प्रकीर्तिता । तां दुर्गां दुर्गमां देवीं दुराचारविघातिनीम् । नमामि भवभीतोऽ...
ਮੰਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਮਾਤ੍ਰਿਕਾ ਦੇਵੀ, ਸ਼ਬਦਾਂ ਦੀ ਗਿਆਨ-ਸਰੂਪਣੀ ਹੈ; ਗਿਆਨ ਤੋਂ ਵੀ ਪਰੇ ਚਿਨ੍ਮਈ, ਸ਼ੂਨਿਆਂ ਦੀ ਸ਼ੂਨ੍ਯ-ਸਾਕਸ਼ਿਣੀ ਹੈ। ਜਿਸ ਤੋਂ ਉੱਚਾ ਕੁਝ ਨਹੀਂ—ਉਹੀ ਦੁਰਗਾ ਕਹੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ। ਦੁਰਗਮ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰਾਉਣ ਵਾਲੀ, ਦੁਰਾਚਾਰ ਦਾ ਵਿਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਉਸ ਦੁਰਗਾ ਦੇਵੀ ਨੂੰ, ਸੰਸਾਰ-ਭੈ ਨਾਲ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ ਮੈਂ, ਸੰਸਾਰ-ਅਰਨਵ ਤੋਂ ਤਾਰਣ ਵਾਲੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦਾ ਹਾਂ।
Brahman/Śakti as Cit (pure consciousness) and sākṣin (witness); Mokṣa (liberation)Verse 29
इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...
ਜੋ ਇਸ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਪ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਰਚਾ/ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਰਚਾ-ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ-ਵਿਧੀ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਜਪ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਦਸ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Upāsanā (devotional practice) as a means toward purification (pāpa-kṣaya) and liberation-supporting merit; grace (prasāda)Verse 30
इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति । शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः ॥ दशवारं पठेद...
ਜੋ ਇਸ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਪ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਪੂਜਾ ਲਈ ਅਰਚਾ/ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਕੇ ਉਹ ਅਰਚਾ-ਸਿੱਧੀ ਵੀ ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਦੀ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ-ਵਿਧੀ ਇੱਕ ਸੌ ਅੱਠ ਜਪ ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਦਸ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਪਾਰ ਕਰ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Upāsanā (devotional practice) and prasāda (grace) as purification and obstacle-removalVerse 31
इदमथर्वशीर्षं योऽधीते पञ्चाथर्वशीर्षजपफलमवाप्नोति । इदमथर्वशीर्षं ज्ञात्वा योऽर्चां स्थापयति शतलक्षं प्रजप्त्वापि सोऽर्चासिद्धिं च विन्दति । शतमष्टोत्तरं चास्याः पुरश्चर्याविधिः स्मृतः । दशवारं पठेद्य...
ਜੋ ਕੋਈ ਇਸ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪੰਜ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ਾਂ ਦੇ ਜਪ ਦਾ ਫਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਅਥਰਵਸ਼ੀਰਸ਼ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਜੋ ਦੇਵੀ ਦੀ ਅਰਚਾ (ਪ੍ਰਤਿਮਾ) ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ—ਲੱਖ ਵਾਰ ਜਪ ਕਰਨ ਉਪਰਾਂਤ ਵੀ—ਉਸ ਅਰਚਾ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ (ਅਰਚਾ-ਸਿੱਧੀ) ਪਾ ਲੈਂਦਾ ਹੈ। ਉਸ ਲਈ ਪੁਰਸ਼ਚਰਣ-ਵਿਧੀ ਇਕ ਸੌ ਅੱਠ (੧੦੮) ਮੰਨੀ ਗਈ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਨੂੰ ਦਸ ਵਾਰ ਪਾਠ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਪਾਪਾਂ ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਪ੍ਰਸਾਦ ਨਾਲ ਵੱਡੀਆਂ ਦੁਸ਼ਵਾਰੀਆਂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mokṣa (purification and grace as means toward liberation)Verse 32
प्रातरधीयानो रात्रिकृतं पापं नाशयति । सायमधीयानो दिवसकृतं पापं नाशयति । तत्सायं प्रातः प्रयुञ्जानः पापोऽपापो भवति । निशीथे तुरीयसन्ध्यायां जप्त्वा वाक्सिद्धिर्भवति । नूतनप्रतिमायां जप्त्वा देवतासांनिध...
ਸਵੇਰੇ ਇਸ ਦਾ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਰਾਤ ਨੂੰ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਸ਼ਾਮ ਨੂੰ ਅਧਿਐਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਦਿਨ ਦਾ ਕੀਤਾ ਪਾਪ ਨਾਸ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸ਼ਾਮ ਤੇ ਸਵੇਰ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਪਾਪ-ਰਹਿਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਨਿਸ਼ੀਥ ਵੇਲੇ, ਤੁਰੀਯ-ਸੰਧਿਆ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਵਾਕ-ਸਿੱਧੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਨਵੀਂ ਪ੍ਰਤਿਮਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਦਾ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਾਣ-ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਦੇ ਕਰਮ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਾ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਮੰਗਲਵਾਰ ਅਤੇ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇ ਸ਼ੁਭ ਸੰਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਦੇਵੀ ਦੇ ਸਾਨਿਧ੍ਯ ਵਿੱਚ ਜਪ ਕਰਨ ਨਾਲ ਮਹਾਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਾਣਦਾ ਹੈ—ਇਹੀ ਉਪਨਿਸ਼ਦ ਦਾ ਉਪਦੇਸ਼ ਹੈ।
Mokṣa (overcoming pāpa and mṛtyu through upāsanā and Devī-anugraha)Ask anything about the Devi Upanishad
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Upanishads in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
