Adhyaya 19

Verse 1

नारद उवाच । कालनेमी रुषाविष्टस्तेषां रूपं न बुद्धवान् । ततो निमिं च दैत्येन्द्रं मत्वा देवं महाजवः

ਨਾਰਦ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਘਿਰਿਆ ਕਾਲਨੇਮੀ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਅਸਲ ਰੂਪ ਨੂੰ ਨਾਹ ਸਮਝ ਸਕਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਮਹਾ-ਵੇਗੀ ਨੇ ਨਿਮੀ—ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ—ਨੂੰ ਦੇਵਤਾ ਸਮਝ ਕੇ (ਕਰਵਾਈ ਲਈ) ਦੌੜ ਪਿਆ।

Verse 2

केशेषु गृह्य तं वीरं चकर्ष च ननाद च । ततो निमिरुवाचेदं कालनेमिं महाबलम्

ਉਸ ਵੀਰ ਨੂੰ ਕੇਸਾਂ ਤੋਂ ਫੜ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਘਸੀਟਿਆ ਅਤੇ ਗੱਜ ਕੇ ਨਾਦ ਕੀਤਾ। ਤਦ ਨਿਮੀ ਨੇ ਮਹਾਬਲੀ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 3

अहं निमिः कालनेमे सुतं मत्वा वधस्व मा । भवता मोहितेनाजौ देवान्मत्वासुराः स्वकाः

“ਮੈਂ ਨਿਮੀ ਹਾਂ। ਹੇ ਕਾਲਨੇਮੀ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣਾ ਪੁੱਤਰ ਸਮਝ ਕੇ ਮੇਰਾ ਵਧ ਨਾ ਕਰ। ਤੂੰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਮੋਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਅਸੁਰ ਸਮਝ ਬੈਠਾ ਹੈਂ।”

Verse 4

सुरैः सुदुर्जयाः कोट्यो निहतादश विद्धि तत् । सर्वास्त्रवारणं मुंच ब्रह्ममस्त्रं त्वरान्वितः

ਇਹ ਜਾਣ ਲੈ: ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਅਤਿ ਅਜਿੱਤ ਦਸ ਕਰੋੜ ਸੈਨਾਵਾਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਤੁਰੰਤ ਸਭ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਰੋਕਣ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਛੱਡ।

Verse 5

स तेन बोधितो दैत्यो मुक्त्वा तं संभ्रमाकुलः । बाणं ब्रह्मास्त्रविहितं मुमोच त्वरयान्वितः

ਉਸ ਦੀ ਸਿੱਖਿਆ ਨਾਲ ਜਾਗਿਆ ਦੈਤ ਘਬਰਾਹਟ ਨਾਲ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ-ਸੰਸਕ੍ਰਿਤ ਬਾਣ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਛੱਡ ਬੈਠਾ।

Verse 6

ब्रह्मास्त्रं तत्प्रजज्वाल ततः खे सुमहाद्भुतम् । देवानां चाभवत्सैन्यं सर्वमेव भयाकुलम्

ਉਹ ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਭੜਕ ਉਠਿਆ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਅਤਿ ਅਦਭੁਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ ਬਣ ਗਿਆ। ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੀ।

Verse 7

शंबरास्त्रं ततः शांतं ब्राह्मप्रतिहतं तदा । तस्मिन्प्रतिहते ह्यस्त्रे भास्करः प्रभुः

ਤਦ ਸ਼ੰਬਰਾਸਤਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ, ਬ੍ਰਹਮਾਸਤਰ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਰੋਕ ਲਿਆ। ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਅਸਤ੍ਰ ਨਿਸ਼ਫਲ ਹੋਇਆ, ਪ੍ਰਭੂ ਭਾਸਕਰ (ਸੂਰਜ) …

Verse 8

महेंद्रजालमास्ताय चक्रे भीषणां तनुम् । विस्फूर्जत्करसंघातसमाक्रांतजगत्त्रयः

ਮਹਾਨ ਇੰਦਰਜਾਲ ਧਾਰ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਰੂਪ ਧਾਰਿਆ; ਉਸ ਦੇ ਚਮਕਦੇ ਅਨੇਕ ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ ਤਿੰਨ ਲੋਕਾਂ ਉੱਤੇ ਜਿਵੇਂ ਛਾ ਗਿਆ।

Verse 9

तताप दानवानीकं गलन्मज्जाङ्घ्रिशोणितम् । चक्षूंषि दानवेन्द्राणां चकारांधानि स प्रभुः

ਉਸ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਨੂੰ ਐਸਾ ਤਪਾਇਆ ਕਿ ਅੰਗਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮੱਜਾ ਤੇ ਲਹੂ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ; ਅਤੇ ਦੈਤ-ਰਾਜਿਆਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨੂੰ ਉਸ ਨੇ ਅੰਨ੍ਹਾ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 10

गजानामगलन्मेदः पेतुश्चापि रथा भुवि । तुरंगमाः श्वसंतश्च घर्मार्ता रथिनोपि च

ਹਾਥੀਆਂ ਦੀ ਚਰਬੀ ਗਲਣ ਲੱਗੀ ਅਤੇ ਰਥ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ। ਘੋੜੇ ਹਾਫਣ ਲੱਗੇ, ਅਤੇ ਰਥੀ ਵੀ ਤਪਤ ਗਰਮੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੋ ਗਏ।

Verse 11

इतश्चेतश्च सलिलं प्रार्थयंतस्तृषातुराः । गिरिद्रोणीश्च पादांश्च गिरिणां गहनानि च

ਤ੍ਰਿਸ਼ਾ ਨਾਲ ਤੜਪਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਇੱਥੇ-ਉੱਥੇ ਪਾਣੀ ਦੀ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦੇ ਫਿਰੇ; ਪਹਾੜੀ ਘਾਟੀਆਂ, ਪਹਾੜਾਂ ਦੇ ਪੈਰਾਂ ਅਤੇ ਗਹਿਰੀਆਂ ਖੱਡਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ ਪਏ।

Verse 12

तेषां प्रार्थयतां शीघ्रमन्योन्यं च विसर्पिणाम् । दावाग्निरज्वलत्तीव्रो घोरो नर्दग्धपादपः

ਉਹ ਜਦੋਂ ਤੁਰੰਤ ਮਦਦ ਲਈ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨੂੰ ਪੁਕਾਰਦੇ ਹੋਏ ਇਧਰ-ਉਧਰ ਦੌੜ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਦ ਇੱਕ ਭਿਆਨਕ ਦਾਵਾਗਨੀ ਅਚਾਨਕ ਭੜਕ ਉਠੀ—ਤੀਖੀ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ—ਅਤੇ ਚੌਫੇਰੇ ਦੇ ਰੁੱਖ ਸਾੜ ਗਈ।

Verse 13

तोयार्थिनः पुरो दृष्ट्वा तोयं कल्लो लमालितम् । पुरःस्थितमपि प्राप्तुं न शेकुरुपसादितुम्

ਪਾਣੀ ਲਈ ਤਰਸਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਹਮਣੇ ਹੀ ਲਹਿਰਾਂ ਨਾਲ ਹਿਲਦਾ-ਡੋਲਦਾ ਜਲ ਦੇਖ ਕੇ ਵੀ, ਉਹ ਉਸ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਨਾ ਸਕੇ, ਨਾਹ ਹੀ ਨੇੜੇ ਜਾ ਸਕੇ।

Verse 14

अप्राप्य सलिलं भूमावभ्याशे द्रुतमेव ते । तत्रतत्र व्यदृश्यन्त मृता दैत्येश्वराभुवि

ਜਲ ਨ ਮਿਲਣ ਕਰਕੇ ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਨੇੜੇ ਹੀ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਅਤੇ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਦੀ ਭੂਮੀ ਵਿੱਚ ਥਾਂ-ਥਾਂ ਉਹ ਮਰੇ ਹੋਏ ਪਏ ਦਿੱਸੇ।

Verse 15

रथा गजाश्च पतितास्तुरंगाश्च श्रमान्विताः । स्थिता वमंतो धावंतो गलद्द्रुतवसास्रजः

ਰਥ ਤੇ ਹਾਥੀ ਡਿੱਗ ਪਏ; ਘੋੜੇ ਥਕਾਵਟ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਕਦੇ ਖੜ੍ਹੇ ਰਹਿੰਦੇ ਕਦੇ ਦੌੜਦੇ, ਉਲਟੀਆਂ ਕਰਦੇ, ਮਾਲਾਵਾਂ ਤੇ ਸਾਜੋ-ਸਾਮਾਨ ਢਿੱਲੇ ਹੋ ਕੇ ਟਪਕਦੇ ਜਾ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 16

दानवानां कोटिकोटि व्यदृश्यतमृतं तदा । एवं क्षयो जानवानां तस्मिन्महति वर्तिते

ਉਸ ਵੇਲੇ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਕਰੋੜਾਂ-ਕਰੋੜ ਮਰੇ ਹੋਏ ਦਿੱਸੇ। ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਜਦੋਂ ਉਹ ਮਹਾਂ-ਵਿਨਾਸ ਵਾਪਰਿਆ, ਉਹਨਾਂ ਜੀਵਾਂ ਦਾ ਨਾਸ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 17

प्रकोपोद्भूतताम्राक्षः कालनेमी रुषातुरः । बभूव कालमेधाभः स्फुरद्रोमशतह्रदः

ਕ੍ਰੋਧ ਦੇ ਉੱਭਾਰ ਨਾਲ ਤਾਂਬੇ ਵਰਗੀਆਂ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲਾ ਕਾਲਨੇਮੀ ਰੋਹ ਨਾਲ ਤਪਦਾ ਹੋਇਆ, ਕਾਲ-ਮੇਘ ਜਿਹਾ ਭਿਆਨਕ ਬਣ ਗਿਆ; ਉਸ ਦਾ ਸਰੀਰ ਕੰਬਦਾ, ਰੋਮ ਸੈਂਕੜੇ ਲਹਿਰਾਂ ਵਾਂਗ ਖੜ੍ਹੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 18

गंभीरास्फोटनिर्ह्रादजगद्धृदयकंपनः । प्रच्छाद्य गगनं सूर्यप्रभां सर्वां व्यनाशयत्

ਗੰਭੀਰ ਗੱਜਣ ਤੇ ਧਮਾਕਿਆਂ ਦੀ ਗੂੰਜ ਨਾਲ, ਜੋ ਜਗਤ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਕੰਬਾ ਦੇਵੇ, ਉਸ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਨੂੰ ਢੱਕ ਲਿਆ ਅਤੇ ਸੂਰਜ ਦੀ ਸਾਰੀ ਪ੍ਰਭਾ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਮਿਟਾ ਦਿੱਤਾ।

Verse 19

ववर्ष शीतं च जलं दानवेन्द्रबलं प्रति । दैत्यास्तां वृष्टिमासाद्य समाश्वस्तास्ततः क्रमात्

ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵ-ਰਾਜੇ ਦੀ ਸੈਨਾ ਉੱਤੇ ਠੰਢਾ ਜਲ ਵਰਸਾਇਆ। ਉਸ ਵਰਖਾ ਨੂੰ ਪਾ ਕੇ ਦੈਤ ਧੀਰੇ-ਧੀਰੇ ਸੰਭਲ ਗਏ।

Verse 20

बीजांकुरा इव म्लानाः प्राप्य वृष्टिं धरातले । ततः स मेघरूपेण कालनेमिर्महासुराः

ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਵਰਖਾ ਪਾ ਕੇ ਜਿਵੇਂ ਮੁਰਝਾਏ ਬੀਜਾਂ ਦੇ ਅੰਕੁਰ ਫਿਰ ਜੀ ਉਠਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਹੀ ਮਹਾਸੁਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਤਦ ਬੱਦਲ ਦਾ ਰੂਪ ਧਾਰ ਲਿਆ।

Verse 21

शस्त्रवृष्टिं ववर्षोग्रां देवनीकेषु दुर्जयः । तया वृष्ट्या पीड्यमाना दैत्यैरन्यैश्च देवताः

ਉਹ ਅਜਿੱਤ ਨੇ ਦੇਵ-ਦਲਾਂ ਉੱਤੇ ਭਿਆਨਕ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਵਰਸਾਈ। ਉਸ ਅਸਤ੍ਰ-ਤੂਫ਼ਾਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੈਤਾਂ ਦੇ ਦਬਾਅ ਨਾਲ ਦੇਵਤਾ ਬਹੁਤ ਪੀੜਤ ਹੋਏ।

Verse 22

गतिं कांचिन्न पश्यन्ति गावः शीतार्दिता इव । परस्परं व्यलीयंत गजेषु तुरगेषु च । रथेषु च भयत्रस्तास्तत्रतत्र निलिल्यिरे

ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਕੋਈ ਰਾਹ ਨਜ਼ਰ ਨਾ ਆਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਸਰਦੀ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਗਾਂਵਾਂ। ਉਹ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਨਾਲ ਚਿਮੜ ਗਏ। ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਹੋਏ ਕਿਤੇ ਹਾਥੀਆਂ, ਕਿਤੇ ਘੋੜਿਆਂ, ਕਿਤੇ ਰਥਾਂ ਨਾਲ ਲੱਗ ਕੇ, ਓਥੇ-ਓਥੇ ਲੁਕ ਗਏ।

Verse 23

एवं ते लीयमानाश्च निहताः कालने मिना । दृश्यंते पतिता देवाः शस्त्रभिन्नंगसंधयः

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਇਕ-ਦੂਜੇ ਵਿੱਚ ਦਬਦੇ ਹੋਏ ਉਹ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਮਾਰੇ ਗਏ। ਦੇਵਤਾ ਡਿੱਗੇ ਪਏ ਦਿੱਸੇ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਅੰਗ ਤੇ ਜੋੜ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਚੀਰ ਗਏ ਸਨ।

Verse 24

विभिन्ना भिन्नमूर्धानस्तथा भिन्नोरुजानवः । विपर्यस्तं रथांगैश्च पतितं ध्वजशक्तिभिः

ਸਿਰ ਪਾਟ ਗਏ ਅਤੇ ਪੱਟ ਤੇ ਗੋਡੇ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਰਥਾਂ ਦੇ ਟੁੱਟੇ ਹਿੱਸਿਆਂ, ਝੰਡਿਆਂ ਅਤੇ ਨੇਜਿਆਂ ਦੀ ਮਾਰ ਹੇਠ ਆ ਕੇ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਧਰਤੀ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਏ।

Verse 25

तुरंगाणां सहस्राणि गजानामयुतानि च । रक्तेन तेषां घोरेण दुस्तरा चाभवन्मही

ਹਜ਼ਾਰਾਂ ਘੋੜੇ ਅਤੇ ਦਸ ਹਜ਼ਾਰ ਹਾਥੀ ਉੱਥੇ ਮਰੇ ਪਏ ਸਨ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਭਿਆਨਕ ਖੂਨ ਨਾਲ ਧਰਤੀ ਪਾਰ ਕਰਨੀ ਔਖੀ ਹੋ ਗਈ ਸੀ।

Verse 26

एवमाजौ महादैत्यः कालनेमिर्महासुरः । जघ्ने मुहुर्तमात्रेण गंधर्वाणां दशायुतम्

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ, ਮਹਾਨ ਦੈਂਤ ਕਾਲਨੇਮੀ—ਮਹਾਂਬਲੀ ਅਸੁਰ—ਨੇ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਮੁਹੂਰਤ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਲੱਖ ਗੰਧਰਵਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਮੁਕਾਇਆ।

Verse 27

यक्षाणां पंचलक्षाणि किंनराणां तथैव च । जघ्ने पिशाचमुख्यानां सप्तलक्षाणि निर्भयः

ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਪੰਜ ਲੱਖ ਯਕਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਓਨੇ ਹੀ ਕਿੰਨਰਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਪਿਸ਼ਾਚ ਮੁਖੀਆਂ ਵਿੱਚੋਂ ਉਸਨੇ ਸੱਤ ਲੱਖ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 28

इतरेषां न संख्यास्ति सुरजातिनिकायिनाम् । जघ्ने स कोटिशः क्रद्धः कालनेमिर्मदोत्कटः

ਹੋਰ ਦੇਵੀ ਜਾਤੀਆਂ ਦੀ ਸੈਨਾ ਦੀ ਕੋਈ ਗਿਣਤੀ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਅਤੇ ਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਅੰਨ੍ਹੇ ਹੋਏ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਕਰੋੜਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਵਿੱਚ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ।

Verse 29

एवं प्रतिभये भीमे तदामर महाक्षये । संक्रुद्धावश्विनौ वीरौ चित्रास्त्रकवचोज्जवलौ

ਜਦੋਂ ਐਸਾ ਭਿਆਨਕ ਡਰ ਉੱਠਿਆ ਅਤੇ ਅਮਰਾਂ ਦੀ ਮਹਾਂ-ਹਾਨੀ ਹੋਈ, ਤਦ ਦੋਵੇਂ ਵੀਰ ਅਸ਼ਵਿਨ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋਏ—ਅਦਭੁਤ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਅਤੇ ਚਮਕਦਾਰ ਕਵਚ ਨਾਲ ਦਿਪਤ।

Verse 30

जघ्नतुस्तौ रणे दैत्यमेकैकं षष्टिभिः शरैः । निर्भिद्य ते महादैत्यं सपुंखा विविशुर्महीम्

ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦੈਤ ਨੂੰ ਮਾਰੇ—ਹਰ ਇੱਕ ਨੇ ਸੱਠ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ। ਮਹਾਦੈਤ ਨੂੰ ਭੇਦ ਕੇ, ਪੰਖਾਂ ਸਮੇਤ ਬਾਣ ਧਰਤੀ ਵਿੱਚ ਧੱਸ ਗਏ।

Verse 31

ताभ्यां बाणप्रहारैस्तु किंचित्सोऽवाप्तचेतनः । जग्राह चक्रं लक्षारं तैलधौतं रणेऽधिकम्

ਉਹ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਬਾਣ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਹੋਸ਼ ਵਿੱਚ ਆਇਆ। ਫਿਰ ਯੁੱਧ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਤੇਲ ਨਾਲ ਮੰਜਿਆ, ਧਾਰਦਾਰ ਅਤੇ ਭਿਆਨਕ ਚੱਕਰ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਲਿਆ।

Verse 32

तेन चक्रेण सोश्विभ्यां चिच्छेद रथकूबरम् । जग्राहाथ धनुर्दैत्यः शरांश्चाशीविषोपमान्

ਉਸ ਚੱਕਰ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਦੇ ਰਥ ਦਾ ਕੂਬਰ (ਜੂਆ-ਡੰਡਾ) ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਫਿਰ ਦੈਤ ਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਫੜਿਆ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ੈਲੇ ਸੱਪਾਂ ਵਰਗੇ ਬਾਣ ਚੁੱਕ ਲਏ।

Verse 33

ववर्ष भिषजोर्मूर्ध्नि संछाद्याकाशगोचरम् । तावप्यस्त्रैः स्मृतैः सर्वाश्छेदतुर्दैत्यसायकान्

ਉਸ ਨੇ ਦਿਵ੍ਯ ਵੈਦਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਿਰਾਂ ਉੱਤੇ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਵਰਖਾ ਕੀਤੀ, ਆਕਾਸ਼-ਮਾਰਗ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਉਹ ਦੋਵੇਂ, ਆਪਣੇ ਅਸਤ੍ਰ ਯਾਦ ਕਰਕੇ, ਦੈਤ ਦੇ ਸਾਰੇ ਬਾਣ ਕੱਟ ਸੁੱਟੇ।

Verse 34

तच्च करम तयोर्दृष्ट्वा विस्मितः कोपमाविशत् । जग्राह मुद्गरं भीम कालदंडविभीषणम्

ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਉਹ ਕਰਤਬ ਵੇਖ ਕੇ ਉਹ ਅਚੰਭਿਤ ਹੋਇਆ, ਫਿਰ ਕ੍ਰੋਧ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਗਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਭਿਆਨਕ ਮੁਦਗਰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਯਮ ਦੇ ਦੰਡ ਵਾਂਗ ਡਰਾਉਣਾ ਸੀ।

Verse 35

स तदमुद्भ्राम्य वेगेन चिक्षेपास्य रथं प्रति । तं तु मुद्गरमायांतमालोक्यांबरगोचरे

ਉਸ ਨੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਗ ਨਾਲ ਘੁਮਾ ਕੇ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਰਥ ਵੱਲ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪਰ ਜਦੋਂ ਅੰਬਰ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਦੌੜਦਾ ਉਹ ਮੁਦਗਰ ਦਿੱਸਿਆ,

Verse 36

मुक्त्वा रथावुभौ वेगादाप्लुतौ तरसाश्विनौ । तौ रथौ स तु निष्पिष्य मुद्गरोऽचलसंनिभः

ਦੋਵੇਂ ਰਥ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਜ਼ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵ ਵੇਗ ਨਾਲ ਛਾਲ ਮਾਰ ਕੇ ਦੂਰ ਹੋ ਗਏ। ਪਹਾੜ ਵਰਗਾ ਉਹ ਮੁਦਗਰ ਫਿਰ ਉਹਨਾਂ ਦੋਵੇਂ ਰਥਾਂ ਨੂੰ ਕੁਚਲ ਗਿਆ।

Verse 37

दारयामास धरणीं हेमजालपरिष्कृतः । तस्य कर्माथ तद्दृष्ट्वा भिषजौ चित्रयोधिनौ

ਸੋਨੇ ਦੇ ਜਾਲ ਨਾਲ ਸਜਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਹੀ ਚੀਰ ਗਿਆ। ਉਸ ਦਾ ਉਹ ਕਰਤਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵੈਦ-ਦੇਵ, ਅਦਭੁਤ ਯੋਧੇ,

Verse 38

वज्रास्त्रं च प्रकुर्वाणौ दानवेंद्रमयुध्यताम् । घोरवज्रप्रहारैस्तु दानवः स परिक्षतः

ਵਜ੍ਰ ਅਸਤ੍ਰ ਰਚ ਕੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨਾਲ ਯੁੱਧ ਕਰਨ ਲੱਗੇ। ਘੋਰ ਵਜ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਾਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਦਾਨਵ ਬਹੁਤ ਹੀ ਘਾਇਲ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 39

रथो ध्वजो धनुश्चैव छत्रं च कवचं तथा । क्षणेन शतधा भूतं सर्वसैन्यस्य पश्यतः

ਉਸ ਦਾ ਰਥ, ਧਵਜ, ਧਨੁਸ਼, ਛਤਰ ਅਤੇ ਕਵਚ ਵੀ—ਇਕ ਪਲ ਵਿੱਚ—ਸਾਰੀ ਸੈਨਾ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਸੌ ਟੁਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਏ।

Verse 40

तद्दृष्ट्वा दुकरं कर्म सोऽश्विभ्यां भीमविक्रमः । नारायणास्त्रं बलवान्मुमोच रणमूर्धनि

ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਾਂ ਵੱਲੋਂ ਕੀਤਾ ਉਹ ਦੁਸ਼ਕਰ ਕਰਤਬ ਵੇਖ ਕੇ, ਭਿਆਨਕ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੇ ਉਸ ਨੇ ਰਣ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਬਲਵਾਨ ਨਾਰਾਇਣਾਸਤ੍ਰ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ।

Verse 41

ततः शशाम वज्रास्त्रं कालनेमिस्ततो रुषा । जीवग्राहं ग्राहयितुमश्विनौ तौ प्रचक्रमे

ਤਦ ਵਜ੍ਰਾਸਤ੍ਰ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ; ਅਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ, ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਅਸ਼ਵਿਨੀ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ‘ਜੀਵ-ਗ੍ਰਾਹ’ ਨਾਮਕ ਘਾਤਕ ਪਕੜ ਵਿੱਚ ਫਸਾਉਣ ਲਈ ਜਤਨ ਕਰਨ ਲੱਗਾ।

Verse 42

तावभिप्रायमालक्ष्य संत्यज्य समरांगणम् । पदाती वेपमानांगौ प्रद्रुतौ वासवोयतः

ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਨੀਅਤ ਭਾਂਪ ਕੇ, ਉਹ ਸਮਰਾਂਗਣ ਤਿਆਗ ਗਏ। ਅੰਗ-ਅੰਗ ਕੰਬਦਾ ਹੋਇਆ, ਪੈਦਲ ਹੀ, ਉਹ ਉਸ ਪਾਸੇ ਦੌੜ ਪਏ ਜਿਧਰ ਵਾਸਵ (ਇੰਦਰ) ਗਿਆ ਸੀ।

Verse 43

तयोरनुगतो दैत्यः कालनेमिर्नदन्मुहुः । प्राप्येंद्रस्य बलं क्रूरो दैत्यानीकपदानुगः

ਉਹਨਾਂ ਦੋਵਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੈਤ ਕਾਲਨੇਮੀ ਲਗਾਤਾਰ ਗੱਜਦਾ ਹੋਇਆ ਚਲਿਆ। ਕ੍ਰੂਰ, ਅਤੇ ਦੈਤ-ਸੈਨਾ ਦੇ ਕਦਮਾਂ ਨਾਲ ਕਦਮ ਮਿਲਾਂਦਾ, ਉਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਫੌਜ ਤੱਕ ਆ ਪਹੁੰਚਿਆ।

Verse 44

स काल इव कल्पांते यदा वासवमाद्रुतः । तं दृष्ट्वा सर्वभूतानि विविशुर्विह्वलानि तु

ਜਦ ਉਹ ਵਾਸਵ ਉੱਤੇ ਝਪਟਿਆ, ਤਾਂ ਕਲਪਾਂਤ ਵੇਲੇ ਦੇ ਕਾਲ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਤੀਤ ਹੋਇਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਸਾਰੇ ਭੂਤ-ਪ੍ਰਾਣੀ ਕੰਬਦੇ ਤੇ ਵਿਹਵਲ ਹੋ ਕੇ ਓਟਾਂ ਵਿੱਚ ਲੁਕ ਗਏ।

Verse 45

हाहारावं प्रकुर्वाणास्तदा देवाश्च मेनिरे । पराजयं महेंद्रस्य सर्वलोकक्षयावहम्

ਤਦ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ‘ਹਾ ਹਾ!’ ਦੀ ਚੀਖ ਪੁਕਾਰ ਮਚਾਈ ਅਤੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਮਹੇਂਦ੍ਰ ਦਾ ਪਰਾਜਯ ਸਾਰੇ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਸ ਦਾ ਕਾਰਨ ਬਣੇਗਾ।

Verse 46

चेलुः शिखरिणो मुख्याः पेतुरुल्का नभस्तलात् । जगर्जुर्जलदा दिक्षु संभूतश्च महारवः

ਮੁੱਖ ਪਹਾੜੀ ਚੋਟੀਆਂ ਡੋਲ ਉਠੀਆਂ; ਆਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਉਲਕਾਪਿੰਡ ਡਿੱਗੇ। ਦਿਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਘਨਘੋਰ ਬੱਦਲ ਗੱਜੇ ਅਤੇ ਮਹਾਨ ਕੋਲਾਹਲ ਉੱਠ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋਇਆ।

Verse 47

तां भूताविकृतिं दृष्ट्वा देवाः सेंद्रा भयावहाः । मनसा शरणं जग्मुर्वासुदेवं जगत्पतिम्

ਉਹ ਭੂਤਾਂ ਦੀ ਭਿਆਨਕ ਵਿਕ੍ਰਿਤੀ ਵੇਖ ਕੇ, ਇੰਦ੍ਰ ਸਮੇਤ ਦੇਵਤਾ ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬ ਉਠੇ। ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜਗਤਪਤੀ ਵਾਸੁਦੇਵ ਦੀ ਸ਼ਰਨ ਲਈ।

Verse 48

नमो ब्रह्मण्यदेवाय गोब्राह्मणहिताय च । जगद्धिताय कृष्णाय गोविंदाय नमोनमः

ਧਰਮ ਦੇ ਪਾਲਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ੍ਯਦੇਵ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ, ਗੋ ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਨੂੰ ਨਮਸਕਾਰ। ਜਗਤ ਦੇ ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ, ਗੋਵਿੰਦ ਨੂੰ ਵਾਰੰ ਵਾਰ ਨਮੋ ਨਮਹ।

Verse 49

स नो रक्षतु गोविंदो भयार्तास्ते जगुः सुराः । सुराणां चिंतितं ज्ञात्वा भगवान्गरुडध्वजः

‘ਸਾਡੀ ਰੱਖਿਆ ਗੋਵਿੰਦ ਕਰੇ!’—ਡਰ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪੁਕਾਰਿਆ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਮਨ ਦੀ ਚਿੰਤਾ ਜਾਣ ਕੇ, ਗਰੁੜ-ਧਵਜ ਧਾਰੀ ਭਗਵਾਨ ਨੇ (ਉੱਤਰ ਦਿੱਤਾ)।

Verse 50

विबुध्यैव च पर्यंकाद्योगनिद्रां विहाय सः । लक्ष्मीकरयुगांभोजलालितांघ्रिसरोरुहः

ਉਹ ਤੁਰੰਤ ਜਾਗ ਪਿਆ ਅਤੇ ਪਲੰਗ ਤੋਂ ਉੱਠ ਖੜਾ ਹੋਇਆ; ਯੋਗ-ਨਿਦਰਾ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ—ਉਹ ਜਿਸ ਦੇ ਕਮਲ-ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ਮੀ ਦੇ ਕਮਲ-ਹੱਥਾਂ ਦੀ ਜੋੜੀ ਨਰਮੀ ਨਾਲ ਸਹਲਾਉਂਦੀ ਹੈ।

Verse 51

शारदंबरनीराब्जकांतिदेहच्छविः प्रभुः । कौस्तुभोद्भासिहृदयः कांतकेयूरभास्करः

ਉਹ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਦੇਹ-ਛਵੀ ਸ਼ਰਦ-ਆਕਾਸ਼ ਅਤੇ ਨੀਲੇ ਕਮਲ ਵਰਗੀ ਚਮਕਦੀ ਸੀ। ਛਾਤੀ ਉੱਤੇ ਕੌਸਤੁਭ ਮਣੀ ਦਹਕਦੀ ਸੀ, ਅਤੇ ਸੁੰਦਰ ਬਾਂਹ-ਕੜੇ ਸੂਰਜਾਂ ਵਾਂਗ ਦਿਪਦੇ ਸਨ।

Verse 52

विमृश्य सुरसंक्षोभं वैनतेयमाताह्वयत् । आहूतेऽविस्थितेतस्मिन्गरुडे दुःखिते भृशम्

ਦੇਵਾਂ ਉੱਤੇ ਆਏ ਉਥਲ-ਪੁਥਲ ਨੂੰ ਵਿਚਾਰ ਕੇ, ਵਿਨਤਾ-ਮਾਤਾ ਨੇ ਵੈਨਤੇਯ (ਗਰੁੜ) ਨੂੰ ਬੁਲਾਇਆ। ਬੁਲਾਵਾ ਮਿਲਦਿਆਂ ਹੀ ਗਰੁੜ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋ ਗਿਆ—ਅਤਿ ਦੁਖੀ ਮਨ ਨਾਲ।

Verse 53

दिव्यनानास्त्रतीक्ष्णार्चिरारुह्यागात्सुराहवम् । तत्रापश्यत देवेंद्रं भयभीतमभिद्रुतम्

ਦਿਵ੍ਯ ਅਨੇਕ ਅਸਤ੍ਰਾਂ ਦੀ ਤੀਖੀ ਜ੍ਵਾਲਾ ਨਾਲ ਦਿਪਦੇ ਵਾਹਨ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹ ਕੇ ਉਹ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਯੁੱਧ ਵੱਲ ਦੌੜਿਆ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਦੇਵ-ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਡਰ ਨਾਲ ਕੰਬਦਾ, ਅਤੇ ਪਿੱਛਾ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ।

Verse 54

दानवेंद्रैर्नवांभोदसच्छायैः सर्वथोत्कटैः । यथा हि पुरुषं घोरैरभाग्यैरर्थकांक्षिभिः

ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ, ਨਵੇਂ ਵਰਖਾ-ਬੱਦਲਾਂ ਵਰਗੇ ਕਾਲੇ ਛਾਂਹ ਵਾਲੇ ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭਿਆਨਕ, (ਇੰਦਰ ਨੂੰ) ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੇ ਸਨ, ਜਿਵੇਂ ਧਨ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਕਰਨ ਵਾਲੀਆਂ ਘੋਰ ਬਦਕਿਸਮਤੀਆਂ ਮਨੁੱਖ ਉੱਤੇ ਟੁੱਟ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ।

Verse 55

तत्त्राणायाव्रजद्विष्णुः स्तूयमानो मुहुः सुरैः । अभाग्येभ्यः परित्रातुं सुकृतं निर्मलं यथा

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਵਿਸ਼ਣੂ ਅੱਗੇ ਵਧੇ—ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲੋਂ ਮੁੜ ਮੁੜ ਸਤੁਤ ਕੀਤੇ ਜਾਂਦੇ—ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਪੁੰਨ) ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਤੋਂ ਬਚਾਉਣ ਲਈ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।

Verse 56

अथापश्यत दैत्येंद्रो वियति द्युतिमंडलम् । स्फुरंतमुदयाच्छीघ्रं कांतं सूर्यशतं यथा

ਤਦ ਦੈਤਿਆਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੇਜ ਦਾ ਇੱਕ ਮੰਡਲ ਵੇਖਿਆ, ਜੋ ਚਮਕਦਾ ਹੋਇਆ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਉਗ ਰਿਹਾ ਸੀ—ਸੌ ਸੂਰਜਾਂ ਵਰਗਾ ਕਾਂਤਿਮਾਨ।

Verse 57

प्रभवं ज्ञातुमिच्छंतो दानवास्तस्य तेजसः । गरुडं तमथा पश्यन्कल्पांतानलभैरवम्

ਉਸ ਤੇਜ ਦਾ ਸਰੋਤ ਜਾਣਨ ਦੀ ਇੱਛਾ ਨਾਲ ਦਾਨਵਾਂ ਨੇ ਫਿਰ ਗਰੁੜ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ—ਕਲਪਾਂਤ ਦੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਭੈਰਵ ਤੇ ਭਿਆਨਕ।

Verse 58

तत्र स्थितं चतुर्बाहुं हरिं चानुपमद्युतिम् । तमालोक्यासुरेंद्रास्तु हर्षसंपूर्णमानसाः

ਉੱਥੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚਤੁਰਭੁਜ, ਅਨੁਪਮ ਤੇਜ ਵਾਲੇ ਹਰਿ ਨੂੰ ਖੜਾ ਵੇਖਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਅਸੁਰਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰਾਂ ਦੇ ਮਨ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰ ਗਏ।

Verse 59

अयं स देवः सर्वेषां शरणं केशवोऽरिहा । अस्मिञ्जिते जिताः सर्वा देवता नात्र संशयः

ਇਹੀ ਉਹ ਦੇਵ ਹੈ—ਕੇਸ਼ਵ, ਵੈਰੀਆਂ ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ—ਸਭ ਦਾ ਆਸਰਾ। ਜੇ ਉਹ ਜਿੱਤਿਆ ਜਾਵੇ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਦੇਵਤਾ ਜਿੱਤੇ ਜਾਂਦੇ ਹਨ; ਇਸ ਵਿੱਚ ਰਤਾ ਭਰ ਸੰਦੇਹ ਨਹੀਂ।

Verse 60

एनमाश्रित्य लोकेशा यज्ञभागभुजोऽमराः । इत्युक्त्वा ते समागम्य सर्व एव ततस्ततः

ਉਸ ਦਾ ਆਸਰਾ ਲੈ ਕੇ ਲੋਕਪਾਲ—ਯਜ੍ਞ-ਭਾਗ ਦੇ ਭੋਗੀ ਅਮਰ—ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਰਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਇਹ ਕਹਿ ਕੇ ਉਹ ਸਭ ਜਣੇ ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ।

Verse 61

तं जघ्नुर्विविधैः शस्त्रैः परिवार्य समंततः । कालनेमिप्रभृतयो दश दैत्यमहारथाः

ਉਹਨੂੰ ਚੌਫੇਰੇ ਘੇਰ ਕੇ, ਦਸ ਦੈਤ੍ਯ ਮਹਾਰਥੀ—ਕਾਲਨੇਮੀ ਆਦਿ—ਵਿਭਿੰਨ ਸ਼ਸਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 62

षष्ट्या विव्याधबाणानां कालनेमिर्जनार्दनम् । निमिः शतेन बाणानां मथनोऽशीतिभिः शरैः

ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੇ ਸੱਠ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਜਨਾਰਦਨ ਨੂੰ ਬੇਧਿਆ; ਨਿਮੀ ਨੇ ਸੌ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ, ਅਤੇ ਮਥਨ ਨੇ ਅੱਸੀ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ।

Verse 63

जंभकश्चैव सप्तत्या शुंभो दशभिरेव च । शेषा दैत्ये श्वराः सव विष्णुमेकैकशः शरैः

ਜੰਭਕ ਨੇ ਸੱਤਰ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਅਤੇ ਸ਼ੁੰਭ ਨੇ ਕੇਵਲ ਦਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕੀਤਾ। ਬਾਕੀ ਦਾਨਵ-ਈਸ਼ਵਰਾਂ ਨੇ ਵੀ, ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ, ਆਪਣੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉੱਤੇ ਹਮਲਾ ਕੀਤਾ।

Verse 64

दशभिर्दशभिः शल्यैर्जघ्नुः सगरुडं रणे । तेषाममृष्यत्तत्कर्म विष्णुर्दानवसूदनः

ਰਣ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਦਸ-ਦਸ ਕਾਂਟੇਦਾਰ ਸ਼ਲਿਆਂ ਨਾਲ ਗਰੁੜ-ਸਹਿਤ ਵਿਸ਼ਣੂ ਨੂੰ ਵਿੱਢਿਆ। ਦਾਨਵ-ਸੰਹਾਰਕ ਵਿਸ਼ਣੂ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਉਸ ਕਰਤੱਬ ਨੂੰ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਿਆ।

Verse 65

एकैकं दानवं जघ्ने षड्भिः पड्भिरजिह्नगैः । आकर्णकृष्टैर्भूयश्च कालनेमिस्त्रिभिः शरैः

ਉਸ ਨੇ ਦਾਨਵਾਂ ਨੂੰ ਇਕ-ਇਕ ਕਰਕੇ ਛੇ-ਛੇ ਅਡੋਲ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਮਾਰ ਡਾਲਿਆ; ਅਤੇ ਫਿਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਕੰਨ ਤੱਕ ਖਿੱਚੇ ਤਿੰਨ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਵਿੱਢਿਆ।

Verse 66

विष्णुं विव्याध हृदये रोषाद्रक्तविलोचनः । तस्याशोभंत ते बाणा हृदये तप्तकांचनाः

ਕ੍ਰੋਧ ਨਾਲ ਲਾਲ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ ਨੇ ਵਿਸ਼ਣੂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਨੂੰ ਵਿੱਢ ਦਿੱਤਾ। ਉਸ ਦੇ ਵਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਉਹ ਬਾਣ ਤਪੇ ਸੋਨੇ ਵਾਂਗ ਚਮਕ ਰਹੇ ਸਨ।

Verse 67

मयूखा इव संदीप्ताः कौस्तुभस्य स्फुरत्त्विषः । तैर्बाणैः किंचिदायस्तो हरिर्जग्राह मुद्गरम्

ਕੌਸਤੁਭ ਦੀ ਚਮਕ ਨਾਲ ਝਲਮਲਾਉਂਦੇ ਉਹ ਬਾਣ ਜਿਵੇਂ ਅੱਗੀਲੇ ਕਿਰਣਾਂ ਹੋਣ। ਉਹਨਾਂ ਨਾਲ ਕੁਝ ਪੀੜਤ ਹੋ ਕੇ ਹਰੀ ਨੇ ਗਦਾ ਫੜ ਲਈ।

Verse 68

स तमुद्ग्राह्य वेगेन दानवाय मुमोच वै । दानवेन्द्रस्तमप्राप्तं वियत्येव शतैः शरैः

ਉਸ ਨੇ ਗਦਾ ਚੁੱਕ ਕੇ ਵੇਗ ਨਾਲ ਦਾਨਵ ਉੱਤੇ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤੀ। ਪਰ ਦਾਨਵਾਂ ਦੇ ਇੰਦਰ ਨੇ, ਉਹ ਪਹੁੰਚਣ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸੈਂਕੜੇ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 69

चिच्छेद तिलशः क्रुद्धो दर्शयन्पाणिलाघवम् । ततो विष्णुः प्रकुपितः प्रासं जग्राह भैरवम्

ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ, ਉਸਨੇ ਆਪਣੇ ਹੱਥ ਦੀ ਤੇਜ਼ੀ ਦਿਖਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਸਦੇ ਟੁਕੜੇ ਕਰ ਦਿੱਤੇ। ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਬਹੁਤ ਕ੍ਰੋਧਿਤ ਹੋ ਕੇ ਭਿਆਨਕ ਨੇਜਾ ਚੁੱਕ ਲਿਆ।

Verse 70

तेन दैत्यस्य हृदयं ताडयामास वेगतः । क्षणेन लब्धसंज्ञस्तु कालनेमिर्महासुरः

ਉਸ ਨੇ ਪੂਰੇ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਦੈਂਤ ਦੇ ਦਿਲ 'ਤੇ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਹੀ, ਮਹਾਨ ਅਸੁਰ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਹੋਸ਼ ਆ ਗਿਆ।

Verse 71

शक्तिं जग्राह तीक्ष्णाग्रां हेमघंटाट्टहासिनीम् । तया वामं भुजं विष्णोर्बिभेद दितिनंदनः

ਉਸਨੇ ਇੱਕ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਵਾਲਾ ਸ਼ਕਤੀ-ਹਥਿਆਰ ਫੜ ਲਿਆ, ਜੋ ਸੁਨਹਿਰੀ ਘੰਟੀ ਵਾਂਗ ਉੱਚੀ ਆਵਾਜ਼ ਵਿੱਚ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਅਤੇ ਇਸ ਨਾਲ, ਦਿਤੀ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਨੇ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਦੀ ਖੱਬੀ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ।

Verse 72

भिन्नं शक्त्या भुजं तस्य स्रुतशोणितमाबभौ । नीले बला हके विद्युद्विद्योतंती यथा मुहुः

ਜਦੋਂ ਨੇਜੇ ਨਾਲ ਉਸਦੀ ਬਾਂਹ ਪਾਟ ਗਈ, ਤਾਂ ਖੂਨ ਵਹਿ ਤੁਰਿਆ ਅਤੇ ਚਮਕਿਆ - ਵਾਰ-ਵਾਰ - ਜਿਵੇਂ ਕਾਲੇ ਬੱਦਲ ਵਿੱਚ ਬਿਜਲੀ ਚਮਕਦੀ ਹੈ।

Verse 73

ततो विष्णुः प्रकुपितो जग्राह विपुलं धनुः । सप्तदश च नाराचांस्तीक्ष्णाग्रान्मर्मभेदिनः

ਫਿਰ ਵਿਸ਼ਨੂੰ ਨੇ ਗੁੱਸੇ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਆਪਣਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਸਤਾਰਾਂ ਲੋਹੇ ਦੇ ਤੀਰ ਫੜ ਲਏ - ਜੋ ਤਿੱਖੀ ਨੋਕ ਵਾਲੇ ਸਨ ਅਤੇ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅੰਗਾਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੇ ਸਨ।

Verse 74

दैत्यस्य हृदयं षड्भिर्विव्याध च शरैस्त्रिभिः । चतुर्भिः सारथिं चास्य ध्वजं चैकेन पत्रिणा

ਉਸਨੇ ਛੇ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਦੈਂਤ ਦਾ ਦਿਲ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ; ਤਿੰਨ ਹੋਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਫਿਰ ਵਾਰ ਕੀਤਾ। ਚਾਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਸਾਰਥੀ ਨੂੰ ਜ਼ਖਮੀ ਕੀਤਾ, ਅਤੇ ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਝੰਡੇ ਨੂੰ ਡੇਗ ਦਿੱਤਾ।

Verse 75

द्वाभ्यां धनुर्ज्याधनुषी भुजं चैकेन पत्रिणा । स विद्धो हृदये गाढं दोषैर्मूढो यथा नरः

ਦੋ ਤੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਧਨੁਸ਼ ਅਤੇ ਉਸਦੀ ਡੋਰੀ ਨੂੰ ਤੋੜ ਦਿੱਤਾ; ਇੱਕ ਤੀਰ ਨਾਲ ਉਸਨੇ ਬਾਂਹ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਦਿਲ ਵਿੱਚ ਡੂੰਘਾ ਜ਼ਖਮੀ ਹੋ ਕੇ, ਉਹ ਘਬਰਾ ਗਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਕੋਈ ਮਨੁੱਖ ਆਪਣੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਦੁਆਰਾ ਭਰਮ ਵਿੱਚ ਪੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 76

स्रुतरक्तारुणः प्रांशुः पीडाचलितमानसः । चकंपे मारुतेनेव चोदितः किंशुकद्रुमः

ਵਗਦੇ ਖੂਨ ਨਾਲ ਲਾਲ ਹੋਇਆ ਉਹ ਲੰਬਾ ਦੈਂਤ, ਦਰਦ ਨਾਲ ਕੰਬਦੇ ਮਨ ਨਾਲ ਥਿੜਕਣ ਲੱਗਾ—ਜਿਵੇਂ ਹਵਾ ਨਾਲ ਕਿੰਸ਼ੁਕ ਦਾ ਰੁੱਖ ਹਿੱਲਦਾ ਹੈ।

Verse 77

ततः कंपितमालक्ष्य गदां जग्राह केशवः । तां च वेगेन चिक्षेप कालनेमिवधं प्रति

ਉਸਨੂੰ ਕੰਬਦਾ ਦੇਖ ਕੇ, ਕੇਸ਼ਵ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਨੇ ਆਪਣੀ ਗਦਾ ਚੁੱਕੀ ਅਤੇ ਕਾਲਨੇਮੀ ਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਜ਼ੋਰ ਨਾਲ ਵਗਾਹ ਮਾਰੀ।

Verse 78

सा पपात शिरस्युग्रा सहसा कालनेमिनः । संचूर्णितोत्तमां गस्तु निष्पिष्टमुकुटोसुरः

ਉਹ ਭਿਆਨਕ ਗਦਾ ਅਚਾਨਕ ਕਾਲਨੇਮੀ ਦੇ ਸਿਰ 'ਤੇ ਡਿੱਗੀ। ਦੈਂਤ ਦਾ ਵਿਸ਼ਾਲ ਸਰੀਰ ਚੂਰ-ਚੂਰ ਹੋ ਗਿਆ, ਅਤੇ ਉਸਦਾ ਮੁਕਟ ਟੁਕੜੇ-ਟੁਕੜੇ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 79

स्रुतरक्तौघरंध्रश्च स्रुतधातुरिवाचलः । पपात स्वे रथे भग्नो विसंज्ञः शिष्टजीवनः

ਜ਼ਖਮਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਜਿਵੇਂ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚੋਂ ਧਾਤੂ ਵਗਦੀ ਹੈ; ਉਹ ਆਪਣੇ ਰਥ 'ਤੇ ਬੇਹੋਸ਼ ਹੋ ਕੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ ਥੋੜ੍ਹੀ ਜਿਹੀ ਜਾਨ ਬਾਕੀ ਸੀ।

Verse 80

पतितस्य रथोपस्थे दानवस्याच्युतोऽरिहा । स्मितपूर्वमुवाचेदं वाक्यं चक्रायुधः प्रभुः

ਜਦੋਂ ਉਹ ਦਾਨਵ ਰਥ ਦੀ ਸੀਟ 'ਤੇ ਡਿੱਗ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਦੁਸ਼ਮਣਾਂ ਦਾ ਨਾਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਅਚਯੁਤ (ਭਗਵਾਨ ਵਿਸ਼ਨੂੰ) ਨੇ ਮੁਸਕਰਾਉਂਦੇ ਹੋਏ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਕਹੇ।

Verse 81

गच्छासुर विमुक्तोऽसि सांप्रतं जीव निर्वृतः । ततः स्वल्पेन कालेन अहमेव तवांतकः

“ਜਾਓ, ਹੇ ਅਸੁਰ! ਤੂੰ ਹੁਣ ਲਈ ਮੁਕਤ ਹੈਂ। ਫਿਲਹਾਲ ਸੁਖ ਨਾਲ ਜੀਓ; ਪਰ ਥੋੜ੍ਹੇ ਸਮੇਂ ਬਾਅਦ, ਮੈਂ ਹੀ ਤੇਰਾ ਅੰਤ ਬਣਾਂਗਾ।”

Verse 82

एवं वचस्तस्य निशम्य विष्णोः सर्वेश्वरस्याथ रथं निमेषात् । निनाय दूरं किल कालनेमिनो भीतस्तदा सारथिर्लोकनाथात्

ਵਿਸ਼ਨੂੰ, ਜੋ ਸਭ ਦੇ ਸੁਆਮੀ ਹਨ, ਦੇ ਇਹ ਸ਼ਬਦ ਸੁਣ ਕੇ, ਕਾਲਨੇਮੀ ਦਾ ਸਾਰਥੀ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਨਾਥ ਤੋਂ ਡਰ ਗਿਆ ਅਤੇ ਇੱਕ ਪਲ ਵਿੱਚ ਰਥ ਨੂੰ ਦੂਰ ਲੈ ਗਿਆ।