Sukta 96
Sukta 9.96
Soma Pavamāna (purified Soma)
ਇਹ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ ਭਜਨ ਦਬਾਇਆ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਛਾਣਣੀਆਂ ਵਿਚੋਂ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ, ਚਮਕਦਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਵਿੱਚ ਗੱਜਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਤੇ ਹੋਰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਯੋਗ ਬਣਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਜਿੱਤੂ ਅਗੂ ਵਜੋਂ ਮਨਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ—ਉਹ ਵੈਰ ਅਤੇ ਗਰੀਬੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ, ਯਜਮਾਨ ਲਈ ਰਾਹ ਨੂੰ ਵਿਸਤਾਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਸਾਥੀਆਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਦੇ ਨਵੇਂ “ਵਸਤ੍ਰਾਂ” ਨਾਲ ਢੱਕਦਾ ਹੈ: ਬਲ, ਸਪਸ਼ਟਤਾ ਅਤੇ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ਼ਕਤੀ।
Mantras
Mantra 1
प्र सेनानीः शूरो अग्रे रथानां गव्यन्नेति हर्षते अस्य सेना । भद्रान्कृण्वन्निन्द्रहवान्त्सखिभ्य आ सोमो वस्त्रा रभसानि दत्ते ॥
ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ ਸੋਮ—ਰਥਾਂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਸ਼ੂਰ ਸੈਨਾਨੀ; ਗਵ੍ਯ (ਚਮਕਦੀਆਂ ਗਾਂਵਾਂ/ਕਿਰਣਾਂ) ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ; ਉਸ ਦੀ ਅੰਦਰਲੀ ਸੈਨਾ ਹੱਸਦੀ-ਖਿੜਦੀ ਹੈ। ਭਦ੍ਰਤਾ ਰਚਦਾ ਅਤੇ ਇੰਦਰਹਵਾਨ (ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਆਹਵਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਲ) ਜਗਾਉਂਦਾ, ਸੋਮ ਸਖਿਆਂ ਨੂੰ ਉਤਸ਼ਾਹੀ ਵਸਤ੍ਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਤੇ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਨਵੇਂ ਆਵਰਨ।
Mantra 3
स नो देव देवताते पवस्व महे सोम प्सरस इन्द्रपानः । कृण्वन्नपो वर्षयन्द्यामुतेमामुरोरा नो वरिवस्या पुनानः ॥
ਹੇ ਦੇਵ ਸੋਮ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਦੇਵਤਾਤੇ (ਦਿਵ੍ਯ ਅਵਸਥਾ) ਵਿੱਚ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਮਹਾਨ ਵਿਸਤਾਰ ਲਈ, ਇੰਦਰਪਾਨ (ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਾਨ) ਬਣ। ਅਪਃ (ਜਲ) ਰਚਦਾ, ਦ੍ਯਾਮ੍ (ਆਕਾਸ਼) ਨੂੰ ਵਰ੍ਹਾਉਂਦਾ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿਸ਼ਾਲ ਧਰਤੀ ਨੂੰ ਵੀ—ਜਦ ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈਂ, ਸਾਡੇ ਲਈ ਅਸਤਿਤ੍ਵ ਦੇ ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਾਹ ਖੋਲ੍ਹ ਦੇ।
Mantra 4
अजीतयेऽहतये पवस्व स्वस्तये सर्वतातये बृहते । तदुशन्ति विश्व इमे सखायस्तदहं वश्मि पवमान सोम ॥
ਅਜੀਤਤਾ ਅਤੇ ਅਹਤਤਾ ਲਈ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ; ਸੁਵਸਤੀ ਲਈ, ਸਰਵਤਾਤਿ—ਸਰਬਾਂਗੀ ਪੂਰਨਤਾ ਲਈ, ਅਤੇ ਮਹਾਨਤਾ ਲਈ। ਇਹੀ ਇੱਥੇ ਸਾਰੇ ਸਖੇ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹੀ ਮੈਂ ਵੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹਾਂ—ਹੇ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ, ਤੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿ।
Mantra 5
सोमः पवते जनिता मतीनां जनिता दिवो जनिता पृथिव्याः । जनिताग्नेर्जनिता सूर्यस्य जनितेन्द्रस्य जनितोत विष्णोः ॥
ਸੋਮ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ—ਮਤੀਆਂ ਦਾ ਜਨਿਤਾ, ਦਿਉ ਦਾ ਜਨਿਤਾ, ਪ੍ਰਿਥਵੀ ਦਾ ਜਨਿਤਾ; ਅਗਨੀ ਦਾ ਜਨਿਤਾ, ਸੂਰਜ ਦਾ ਜਨਿਤਾ; ਇੰਦਰ ਦਾ ਜਨਿਤਾ, ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਨੂ ਦਾ ਵੀ ਜਨਿਤਾ।
Mantra 9
परि प्रियः कलशे देववात इन्द्राय सोमो रण्यो मदाय । सहस्रधारः शतवाज इन्दुर्वाजी न सप्तिः समना जिगाति ॥
ਪਿਆਰਾ ਸੋਮ, ਦੇਵ-ਵਾਤ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਇੰਦਰ ਦੇ ਆਨੰਦ-ਮਦ ਲਈ ਕਲਸ਼ ਦੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਹਜ਼ਾਰ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ, ਸੌ ਵਾਜਾਂ ਵਾਲਾ, ਤੇਜਸਵੀ ਇੰਦੂ—ਜਿੱਤੂ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ—ਇੱਕੋ ਹੀ ਲਕਸ਼ ਵੱਲ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Mantra 10
स पूर्व्यो वसुविज्जायमानो मृजानो अप्सु दुदुहानो अद्रौ । अभिशस्तिपा भुवनस्य राजा विदद्गातुं ब्रह्मणे पूयमानः ॥
ਉਹ ਪ੍ਰਾਚੀਨ ਸੋਮ, ਵਸੂਆਂ (ਧਨ) ਦਾ ਵਿਦ੍—ਖੋਜੀ ਤੇ ਜਾਣਨਹਾਰ—ਫਿਰ ਜਨਮ ਲੈਂਦਾ ਹੈ; ਅਪ੍ਸੁ (ਜਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਮਰਜਿਤ ਹੋ ਕੇ, ਅਦ੍ਰੌ (ਪੱਥਰ ਉੱਤੇ) ਦੁਹਾਇਆ ਜਾ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ। ਅਭਿਸ਼ਸ੍ਤਿ (ਦੁਸ਼ਟ ਬੋਲ/ਆਰੋਪ) ਅਤੇ ਹਮਲੇ ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਭੁਵਨ ਦਾ ਰਾਜਾ—ਪੂਯਮਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ) ਹੋਇਆ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣੇ (ਬ੍ਰਹ੍ਮ/ਮੰਤ੍ਰ ਲਈ) ਗਾਤੁ (ਰਾਹ) ਲੱਭ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਸਤ੍ਯ ਵਿੱਚ ਟਿਕਾਉਣ ਦਾ ਮਾਰਗ ਖੋਲ੍ਹਦਾ ਹੈ।
Mantra 11
त्वया हि नः पितरः सोम पूर्वे कर्माणि चक्रुः पवमान धीराः । वन्वन्नवातः परिधीँरपोर्णु वीरेभिरश्वैर्मघवा भवा नः ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ ਸੋਮ! ਤੇਰੇ ਹੀ ਦੁਆਰਾ ਸਾਡੇ ਪੂਰਵ ਪਿਤਰ—ਧੀਰ (ਬੁੱਧਿਮਾਨ)—ਕਰਮਾਣਿ (ਕਰਮ) ਕਰ ਗਏ। ਹੇ ਅਵਨ੍ਵਨ (ਅਜੈ/ਅਪ੍ਰਤਿਹਤ) ਵੀਰ! ਸਾਡੇ ਤੋਂ ਪਰਿਧੀਂ (ਘੇਰਣ ਵਾਲੀਆਂ ਰੋਕਾਂ/ਬੰਧਨ) ਹਟਾ ਦੇ। ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ, ਅਸ਼ਵਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਮਘਵਨ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ), ਸਾਡੇ ਲਈ ਵਿਸ਼ਾਲਤਾ-ਸੰਪੱਤਾ ਦਾ ਦਾਤਾ ਬਣ।
Mantra 12
यथापवथा मनवे वयोधा अमित्रहा वरिवोविद्धविष्मान् । एवा पवस्व द्रविणं दधान इन्द्रे सं तिष्ठ जनयायुधानि ॥
ਜਿਵੇਂ ਤੂੰ ਮਨੁ ਲਈ ਯਥਾ ਪਵਥਾਃ—ਵਯੋਧਾ (ਪੋਸ਼ਣ-ਦਾਤਾ) ਬਣ ਕੇ, ਅਮਿਤ੍ਰਹਾ (ਸ਼ਤ੍ਰੁ-ਹੰਤਾ) ਬਣ ਕੇ, ਵਰਿਵੋਵਿਦ੍ (ਵਿਸ਼ਾਲ ਆਸਰਾ/ਅਵਕਾਸ ਦਾ ਜਾਣਕਾਰ) ਬਣ ਕੇ, ਹਵਿਸ਼ਮਾਨ੍ (ਹਵਿਸ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਰਹਿਆ—ਉਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ ਹੁਣ ਪਵਸ੍ਵ; ਦ੍ਰਵਿਣੰ (ਧਨ/ਨਿਧੀ) ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ। ਇੰਦ੍ਰੇ ਸੰ ਤਿਸ਼ਠ—ਇੰਦ੍ਰ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਟਿਕ—ਅਤੇ ਆਯੁਧਾਨਿ ਜਨਯ: ਜਿੱਤ ਲਈ ਗਿਆਨ ਦੀਆਂ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ ਸ਼ਸਤ੍ਰ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਉਤਪੰਨ ਕਰ।
Mantra 13
पवस्व सोम मधुमाँ ऋतावापो वसानो अधि सानो अव्ये । अव द्रोणानि घृतवान्ति सीद मदिन्तमो मत्सर इन्द्रपानः ॥
ਹੇ ਸੋਮ, ਮਧੁਰਸ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ, ਤ ਦਾ ਰੱਖਿਆਕਾਰ, ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਅਵ੍ਯੇ (ਉਨ ਦੇ) ਸ਼ਿਖਰ ਉੱਤੇ ਆਪਃ (ਜਲਾਂ) ਨੂੰ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ। ਘ੍ਰਿਤ ਨਾਲ ਭਰੇ ਦ੍ਰੋਣਾਂ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਬੈਠ ਜਾ—ਸਭ ਤੋਂ ਮਦਕਾਰੀ, ਸਭ ਤੋਂ ਰਸਮਗਨ, ਇੰਦਰ ਦਾ ਪਾਨ—ਤਾਂ ਜੋ ਅਰਪਿਤ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਆਨੰਦ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਤੌਰ ਤੇ ਵੱਸੇ।
Mantra 14
वृष्टिं दिवः शतधारः पवस्व सहस्रसा वाजयुर्देववीतौ । सं सिन्धुभिः कलशे वावशानः समुस्रियाभिः प्रतिरन्न आयुः ॥
ਆਕਾਸ਼ੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ, ਸੌ ਧਾਰਾਂ ਵਾਲਾ ਹੋ ਕੇ ਤੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ; ਦੇਵਵੀਤੌ (ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਦੇ ਮਾਰਗ) ਵਿੱਚ ਹਜ਼ਾਰ ਗੁਣਾ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਜਿੱਤਣ ਵਾਲਾ ਬਣ। ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਸਿੰਧੂਆਂ (ਨਦੀਆਂ) ਨਾਲ ਮਿਲ ਕੇ, ਗੂੰਜਦਾ ਹੋਇਆ, ਉਸ੍ਰਿਆ (ਚਮਕਦੀਆਂ ਕਿਰਣਾਂ) ਨਾਲ ਸਹਿਤ ਸਾਡੀ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਧਾ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰ।
Mantra 15
एष स्य सोमो मतिभिः पुनानोऽत्यो न वाजी तरतीदरातीः । पयो न दुग्धमदितेरिषिरमुर्विव गातुः सुयमो न वोळ्हा ॥
ਇਹ ਸੋਮ ਸਾਡੀਆਂ ਜਾਗ੍ਰਤ ਮਤੀਆਂ ਨਾਲ ਪਵਿੱਤਰ ਹੋ ਕੇ, ਬਲਵਾਨ ਤੇਜ਼ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ ਘਾਟ ਅਤੇ ਵੈਰ ਦੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਪਾਰ ਕਰ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਦੁੱਧ ਦੋਹਣ ਵਾਂਗ, ਉਹ ਅਦਿਤੀ ਦਾ ਉਗਰ, ਪੋਸ਼ਕ ਪ੍ਰਵਾਹ ਵਗਾਂਦਾ ਹੈ—ਖੁੱਲ੍ਹੇ ਰਾਹ ਵਾਂਗ ਵਿਸ਼ਾਲ; ਸੁਯਮ (ਸੁਸ਼ਾਸਿਤ) ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਨ ਵਾਲਾ, ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਵਾਹਕ ਬਣ ਕੇ ਸਾਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 16
स्वायुधः सोतृभिः पूयमानोऽभ्यर्ष गुह्यं चारु नाम । अभि वाजं सप्तिरिव श्रवस्याभि वायुमभि गा देव सोम ॥
ਆਪਣੀ ਹੀ ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਸਜਿਆ, ਸੋਤ੍ਰਭਿਃ (ਰਸ ਨਿਚੋੜਨ ਵਾਲਿਆਂ) ਦੁਆਰਾ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ, ਹੇ ਸੋਮ, ਵਹਿ ਨਿਕਲ—ਗੁਹ੍ਯ ਅਤੇ ਚਾਰੁ ਨਾਮ ਵੱਲ। ਜਿਵੇਂ ਤੇਜ਼ ਘੋੜਾ ਸ਼੍ਰਵਸ੍ਯ (ਕੀਰਤੀ) ਵੱਲ ਦੌੜਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਵਾਜ (ਬਲ-ਸੰਪੱਤਾ) ਵੱਲ ਦੌੜ; ਵਾਯੁ ਵੱਲ ਦੌੜ, ਗਾਃ (ਕਿਰਣ-ਗਾਂਵਾਂ) ਵੱਲ ਦੌੜ, ਹੇ ਦੇਵ ਸੋਮ।
Mantra 17
शिशुं जज्ञानं हर्यतं मृजन्ति शुम्भन्ति वह्निं मरुतो गणेन । कविर्गीर्भिः काव्येना कविः सन्त्सोमः पवित्रमत्येति रेभन् ॥
ਨਵਜਾਤ ਸ਼ਿਸ਼ੂ ਨੂੰ—ਇੱਛਿਤ ਨੂੰ—ਉਹ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰਦੇ ਹਨ; ਮਰੁਤ ਆਪਣੇ ਗਣ ਨਾਲ ਵਹ੍ਨਿ (ਜ੍ਵਲੰਤ ਵਾਹਕ) ਨੂੰ ਸਜਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਗੀਰ੍ਭਿਃ (ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਸ੍ਤੁਤੀਆਂ) ਨਾਲ ਕਵੀ, ਕਾਵ੍ਯੇਨ (ਕਾਵ੍ਯ-ਦਰਸ਼ਨ) ਨਾਲ ਕਵੀ—ਕਵੀ ਹੀ ਬਣ ਕੇ—ਸੋਮ, ਰੇਭਨ੍ (ਸਤੁਤੀ ਗਾਂਦਾ), ਪਵਿਤ੍ਰ (ਛਾਣਨੀ) ਤੋਂ ਪਾਰ ਲੰਘਦਾ ਹੈ।
Mantra 18
ऋषिमना य ऋषिकृत्स्वर्षाः सहस्रणीथः पदवीः कवीनाम् । तृतीयं धाम महिषः सिषासन्त्सोमो विराजमनु राजति ष्टुप् ॥
ਜਿਸ ਦਾ ਮਨ ਸ਼ੀ ਵਰਗਾ ਹੈ, ਜੋ ਸ਼ਿਤ੍ਵ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਸ੍ਵਰ੍ਸ਼ਾਃ (ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਮਯ ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਆਪ ਹੀ ਵਹਿਣ ਵਾਲਾ), ਸਹਸ੍ਰਣੀਥਃ (ਹਜ਼ਾਰ ਰਾਹਾਂ ਦਾ ਨੇਤਾ), ਕਵੀਆਂ ਦੀ ਪਦਵੀ (ਪਥ) ਦਾ ਪਥ-ਦਰਸ਼ਕ—ਤੀਜੇ ਧਾਮ ਦੀ ਇੱਛਾ ਕਰਦਾ ਮਹਿਸ਼ (ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਸੋਮ, ਵਿਰਾਜ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ (ਵਿਰਾਜਮਨੁ) ਜਪਦਾ-ਗਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਰਾਜ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਸ਼ਟੁਪ ਛੰਦ ਵਿੱਚ।
Mantra 19
चमूषच्छ्येनः शकुनो विभृत्वा गोविन्दुर्द्रप्स आयुधानि बिभ्रत् । अपामूर्मिं सचमानः समुद्रं तुरीयं धाम महिषो विवक्ति ॥
ਚਮੂਸ਼ੁ (ਚਮਚਿਆਂ/ਲਾਡਲਾਂ) ਉੱਤੇ ਬੈਠਿਆ ਸ਼੍ਯੇਨ-ਪੰਛੀ, ਆਪਣੇ ਆਯੁਧ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ—ਗੋਵਿੰਦੁ (ਗੋ/ਕਿਰਣ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਵਾਲਾ) ਇਹ ਦ੍ਰਪਸ (ਸੋਮ-ਬੂੰਦ) ਅਪਾਂ ਊਰ੍ਮਿ (ਜਲ ਦੀ ਲਹਿਰ) ਨਾਲ ਸਮੁੰਦਰ ਵੱਲ ਚਲਦਾ ਹੈ; ਮਹਿਸ਼ (ਮਹਾਨ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ) ਚੌਥਾ ਧਾਮ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 20
मर्यो न शुभ्रस्तन्वं मृजानोऽत्यो न सृत्वा सनये धनानाम् । वृषेव यूथा परि कोशमर्षन्कनिक्रदच्चम्वोरा विवेश ॥
ਜਿਵੇਂ ਸ਼ੁਭ੍ਰ ਮਰ੍ਯੋ (ਯੁਵਕ) ਆਪਣੀ ਤਨੂ ਨੂੰ ਮ੍ਰਜਮਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦਾ) ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਜਿਵੇਂ ਅਸ਼੍ਵ ਧਨਾਂ ਦੀ ਸਨਯ (ਜਿੱਤ/ਪ੍ਰਾਪਤੀ) ਲਈ ਦੌੜਦਾ ਹੋਵੇ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਵਾਂਗ ਯੂਥਾਂ (ਝੁੰਡਾਂ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਕੋਸ਼ (ਪਾਤਰ) ਨੂੰ ਪਰਿ ਅਰ੍ਸ਼ਨ (ਚੱਕਰ ਲਾਂਦਿਆਂ ਧਾਵਦਾ) ਹੈ; ਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਕਨਿਕ੍ਰਦਤ੍ (ਆਨੰਦ-ਧੁਨੀ/ਹਿਣਹਿਣਾਹਟ) ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੋ ਚਮੂਆਂ (ਬੌਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 21
पवस्वेन्दो पवमानो महोभिः कनिक्रदत्परि वाराण्यर्ष । क्रीळञ्चम्वोरा विश पूयमान इन्द्रं ते रसो मदिरो ममत्तु ॥
ਪਵਸ੍ਵ, ਹੇ ਇੰਦੁ, ਪਵਮਾਨ, ਮਹੋਭਿਃ (ਮਹਾਨ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ) ਵਹਿ; ਹਰਸ਼ ਨਾਲ ਕਨਿਕ੍ਰਦਤ੍ (ਆਨੰਦ-ਧੁਨੀ) ਕਰਦਾ ਵਾਰਾਣਿ (ਉਨ ਦੇ ਛਾਣਣ-ਫਲੀਸ) ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਪਰਿ ਅਰ੍ਸ਼ (ਚੱਕਰ ਲਾਂਦਿਆਂ ਧਾਵ) ਕਰ। ਪੂਯਮਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ) ਤੂੰ ਕ੍ਰੀਲ਼ਨ (ਖੇਡਦਾ) ਦੋ ਚਮੂਆਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ; ਤੇਰਾ ਮਦਿਰ ਰਸ ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਮਮੱਤੁ (ਪ੍ਰਮੋਦਿਤ/ਮੱਤ) ਕਰੇ।
Mantra 22
प्रास्य धारा बृहतीरसृग्रन्नक्तो गोभिः कलशाँ आ विवेश । साम कृण्वन्त्सामन्यो विपश्चित्क्रन्दन्नेत्यभि सख्युर्न जामिम् ॥
ਉਸ ਤੋਂ ਮਹਾਨ ਧਾਰਾਵਾਂ ਵਹਿ ਨਿਕਲੀਆਂ; ਕਿਰਣਾਂ ਨਾਲ ਅਭਿਸ਼ਿਕਤ ਹੋ ਕੇ ਉਹ ਗੋਆਂ ਨਾਲ ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਿਆ। ਸਾਮ ਰਚਦਾ—ਸਾਮ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ, ਵਿਪਸ਼ਚਿਤ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟਾ—ਉੱਚਾ ਨਾਦ ਕਰਦਾ, ਮਿੱਤਰ ਵਾਂਗ ਆਪਣੇ ਜਾਤੀ-ਜਨ (ਜਾਮਿ) ਵੱਲ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ।
Mantra 23
अपघ्नन्नेषि पवमान शत्रून्प्रियां न जारो अभिगीत इन्दुः । सीदन्वनेषु शकुनो न पत्वा सोमः पुनानः कलशेषु सत्ता ॥
ਹੇ ਪਵਮਾਨ, ਤੂੰ ਵੈਰੀਆਂ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੋਇਆ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈਂ; ਪ੍ਰਿਯਾ ਵੱਲੋਂ ਗਾਇਆ ਗਿਆ ਜਾਰੋ ਜਿਵੇਂ, ਤਿਵੇਂ ਚਮਕਦਾ ਇੰਦੂ ਸਤੁਤੀ ਨਾਲ ਅਭਿਗੀਤ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਉੱਡ ਕੇ ਆਇਆ ਪੰਛੀ ਬੈਠ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਇਆ ਸੋਮ ਲੱਕੜ ਦੇ ਪਾਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਟਿਕ ਕੇ ਕਲਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣਾ ਆਸਨ ਲੈਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 24
आ ते रुचः पवमानस्य सोम योषेव यन्ति सुदुघाः सुधाराः । हरिरानीतः पुरुवारो अप्स्वचिक्रदत्कलशे देवयूनाम् ॥
ਹੇ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਸੋਮ, ਤੇਰੀਆਂ ਰੁਚੀਆਂ (ਕਾਂਤੀਆਂ) ਚੰਗਾ ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀਆਂ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਾਂਗ, ਸੁਧਾਰਾਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਹੋ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਹਰੀ (ਤਾਮ੍ਰ-ਪੀਤ) ਵਰਣ ਵਾਲਾ, ਅੱਗੇ ਲਿਆਂਦਾ ਗਿਆ, ਬਹੁਤ ਇੱਛਿਤ, ਅਪਸੁ (ਜਲਾਂ) ਵਿੱਚ ਗੂੰਜਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਯੂਆਂ ਦੇ ਕਲਸ਼ ਵਿੱਚ ਨਾਦ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Inside Sukta 96
How it unfolds
- Where it opens
Soma is hailed as a heroic leader moving at the head of the ‘chariots,’ seeking the luminous herds and bringing auspicious power to his companions.
- Development
The hymn develops Soma’s motion through purification: he becomes bright, swift, and victorious; he calls Indra’s might, overcomes want and hostility, and expands the path like the wide freedom of Aditi.
- Climax
Soma’s radiances surge in rich streams; the tawny one resounds in the waters and in the jar—fully clarified and ready as the gods’ draught.
- Where it settles
The purified Soma is affirmed as a sure bearer who carries the sacrificer onward, securing protection, increase, and right-going movement on the wide path.
The deity: Soma Pavamāna
- In the VedaSoma is the sacred plant-juice pressed, mixed, and filtered; in the Pavamāna hymns he is a tawny, shining, roaring stream that runs through woolen sieves, enters the jars, and becomes the gods’ beloved draught—especially Indra’s.
- Cosmic functionHe mediates between human and divine: a consecrated flow that energizes the gods, sustains ṛta (right order), and releases abundance, victory, and inspired speech.
- Inner significanceThe purification of Soma mirrors inner purification—thoughts clarified into luminous intuition; the “flow” becomes concentrated will, joy, and truth-bearing insight that carries the seeker beyond obstruction.
Famous verses
प्र सेना॒नीः शूरो॒ अग्रे॒ रथा॑नाम्एष स्य सोमो मतिभिः पुनानोऽत्यो न वाजी तरतीदरातीः । पयो न दुग्धमदितेरिषिरमुर्विव गातुः सुयमो न वोळ्हा ॥आ ते॒ रुच॒: पव॑मानस्य सोमAttributes of the deity
- Purifying (pavamāna)
- Radiant/tawny (hari)
- Swift like a steed
- Indra-invoking and strength-giving
- Auspicious-maker and obstacle-crosser
- Resounding/roaring in waters and vessels
- Nourishing like milk; wide like Aditi’s expanse
Also by this seer
- Rig Veda Mandala 9 (Pavamāna section) contains several hymns with uncertain or collective authorship; RV 9.96 belongs to this liturgical corpus.
- Many Pavamāna hymns function as ritual companions to Soma pressing and are preserved more as priestly sequences than as biographically anchored compositions.
The rite, step by step
- Press the Soma stalks and collect the expressed juice.
- Mix with water (and typically milk/curds as prescribed) and guide the stream to the woolen filter (pavitra).
- Recite/sing Pavamāna verses as Soma ‘runs’ and clarifies, visualizing radiance and victory arising from the flow.
- Collect the purified Soma in jars (kalaśa), then portion it for offerings.
- Offer Soma to Indra and allied deities; distribute the remainder as ritual draught to officiants according to rule.
- Conclude with prayers for wide paths (gātu), protection from hostility (arāti), and prosperity.
Offerings
- Purified Soma (primary)
- Water for washing/mixing
- Milk/curds (common Soma adjuncts, tradition-dependent)
- Optional ghee and accompanying oblations in the fire as part of the broader Soma rite
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma Pavamāna—Soma in the act of being purified as it flows through the filters and becomes fit to offer to the gods, especially Indra.
It refers to the ritual process where pressed Soma juice is strained through a woolen filter and collected in jars; the hymn also treats this as a symbol of inner cleansing and clarified inspiration.
It asks for victory over hostility and want, auspiciousness and strength (often linked with Indra), and a “wide path” of progress—prosperity, protection, and right movement in life.
Ask anything about Sukta 96 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
