Sukta 89
Sukta 9.89
Soma Pavamāna
ਇਸ ਛੋਟੀ ਪਵਮਾਨ ਸੂਕਤ ਵਿੱਚ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਰਹੇ ਸੋਮ ਦੀ ਸਿਫ਼ਤ ਕੀਤੀ ਗਈ ਹੈ—ਉਹ ਅਕਾਸ਼ ਤੋਂ ਮੀਂਹ ਵਾਂਗ ਵਗਦਾ ਹੈ, “ਮਾਂ ਦੀ ਗੋਦ” (ਛਾਣਨੀ/ਪੇੜਨ-ਥਾਂ) ਵਿੱਚ ਟਿਕਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਪਾਸਕਾਂ ਵਿੱਚ ਬਲ ਤੇ ਮਿਠਾਸ ਬਣ ਕੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਸੋਮ ਨੂੰ ਸ਼ਹਿਦ-ਪਿੱਠ ਵਾਲੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਘੋੜੇ ਵਾਂਗ, ਚੌੜੇ ਪਹੀਿਆਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ ਜੁੱਤਿਆ ਹੋਇਆ ਕਲਪਿਆ ਗਿਆ ਹੈ; “ਭੈਣਾਂ” (ਜਲ) ਉਸ ਨੂੰ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੀਆਂ ਹਨ ਅਤੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵੱਲ ਹੰਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਸੂਕਤ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਸਿੱਧੀ ਬੇਨਤੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ: ਇੰਦਰ ਲਈ ਸ਼ੁੱਧ ਕੀਤਾ ਸੋਮ ਚਮਕਦਾਰ ਧਨ ਅਤੇ ਰੁਕਾਵਟਾਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤਣ ਵਾਲੀ ਸੁੰਦਰ ਵੀਰ-ਸ਼ਕਤੀ ਬਖ਼ਸ਼ੇ।
Mantras
Mantra 1
प्रो स्य वह्निः पथ्याभिरस्यान्दिवो न वृष्टिः पवमानो अक्षाः । सहस्रधारो असदन्न्यस्मे मातुरुपस्थे वन आ च सोमः ॥
ਪ੍ਰੋ ਸ੍ਯ ਵਹ્નਿਃ—ਅਗਨਿ-ਸ਼ਕਤੀ ਦਾ ਵਾਹਕ—ਤ ਦੇ ਯਥਾਰਥ ਮਾਰਗਾਂ ਰਾਹੀਂ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਦਿਉ ਤੋਂ ਵਰ੍ਹਦੀ ਵਰਖਾ ਵਾਂਗ ਪਵਮਾਨ ਧਾਰਾ ਬਣ ਕੇ ਵਹਿੰਦਾ ਹੈ। ਸਹਸ੍ਰਧਾਰ ਸੋਮ ਸਾਡੇ ਅੰਦਰ ਵੱਸਦਾ ਹੈ—ਮਾਤਾ ਦੀ ਗੋਦ ਵਿੱਚ, ਵਨ ਦੀ ਉਗਾਉ ਵਿੱਚ—ਅਤੇ ਸਾਡੇ ਅਸਤਿਤਵ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਆ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
राजा सिन्धूनामवसिष्ट वास ऋतस्य नावमारुहद्रजिष्ठाम् । अप्सु द्रप्सो वावृधे श्येनजूतो दुह ईं पिता दुह ईं पितुर्जाम् ॥
ਹੇ ਵਸਿਸ਼ਠ, ਸਿੰਧੂਆਂ ਦਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣਾ ਵਸਤ੍ਰ ਧਾਰਨ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਉਹ ਤ ਦੀ ਸਭ ਤੋਂ ਤੇਜ਼ ਨੌਕਾ ਉੱਤੇ ਚੜ੍ਹਦਾ ਹੈ। ਅਪਸੂਆਂ ਵਿੱਚ ਦ੍ਰਪਸ (ਬੂੰਦ) ਵਧਦਾ ਹੈ—ਸ਼੍ਯੇਨ-ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ; ਪਿਤਾ ਉਸ ਨੂੰ ਦੋਹ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਉਹ ਪਿਤਾ ਦੀ ਜਾਤਿ-ਰਿਸ਼ਤੇਦਾਰੀ ਨੂੰ ਹੀ ਦੋਹ ਕੇ ਪ੍ਰਗਟ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
सिंहं नसन्त मध्वो अयासं हरिमरुषं दिवो अस्य पतिम् । शूरो युत्सु प्रथमः पृच्छते गा अस्य चक्षसा परि पात्युक्षा ॥
ਮਧੁਰ ਮਧੂ ਨਾਲ ਅਯਾਸ—ਅਥੱਕ—ਸਿੰਘ ਵਾਂਗ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਕੋਲ ਆਉਂਦੇ ਹਨ; ਹਰਿਤ-ਸੁਵਰਨ, ਅਰੁਣ, ਇਸ ਦਿਉ ਦਾ ਪਤੀ। ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼ੂਰ, ਪਹਿਲਾ, ਉਹ ਗਾਃ—ਕਿਰਣ-ਰਸ਼ਮੀਆਂ—ਨੂੰ ਲੱਭਦਾ ਹੈ; ਆਪਣੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਨਾਲ ਉਕਸ਼ਾ—ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ-ਸ਼ਕਤੀ—ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
मधुपृष्ठं घोरमयासमश्वं रथे युञ्जन्त्युरुचक्र ऋष्वम् । स्वसार ईं जामयो मर्जयन्ति सनाभयो वाजिनमूर्जयन्ति ॥
ਮਧੁ-ਪ੍ਰਿਸ਼ਠ ਵਾਲਾ, ਘੋਰ ਤੇ ਅਯਾਸ (ਅਥੱਕ) ਅਸ਼ਵ—ਵਿਸ਼ਾਲ ਚੱਕਰਾਂ ਵਾਲੇ ਰਥ ਨਾਲ, ਉੱਚੀ ਗਤੀ ਵਾਲਾ—ਉਹ ਜੋੜਦੇ ਹਨ। ਉਸ ਦੀਆਂ ਸਵਸਾਰਾਂ ਅਤੇ ਜਾਮਯੋ (ਸਗੇ-ਸੰਬੰਧੀ) ਉਸ ਨੂੰ ਮਰਜਯੰਤਿ (ਮਾਂਜ ਕੇ ਸ਼ੁੱਧ ਕਰਦੇ) ਹਨ; ਸਨਾਭਯੋ (ਇੱਕੋ ਨਾਭੀ ਵਾਲੇ) ਵਾਜਿਨ (ਵੇਗਵਾਨ) ਨੂੰ ਊਰਜਾ ਨਾਲ ਬਲਵਾਨ ਕਰਦੇ ਹਨ।
Mantra 5
चतस्र ईं घृतदुहः सचन्ते समाने अन्तर्धरुणे निषत्ताः । ता ईमर्षन्ति नमसा पुनानास्ता ईं विश्वतः परि षन्ति पूर्वीः ॥
ਚਾਰ ਘ੍ਰਿਤ-ਦੁਹಃ (ਘੀ ਦੋਹਣ ਵਾਲੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ) ਉਸ ਨਾਲ ਜੁੜਦੀਆਂ ਹਨ—ਇੱਕੋ ਅੰਤರ್ಧਰੁਣ (ਅੰਦਰੂਨੀ ਆਧਾਰ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠੀਆਂ ਬੈਠੀਆਂ। ਨਮਸਾ (ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ) ਪੁਨਾਨ (ਸ਼ੁੱਧ ਹੋਂਦਾ) ਉਸ ਨੂੰ ਉਹ ਵਹਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਵਿਸ਼ਵਤಃ ਉਸ ਨੂੰ ਪਰਿ ੰਤਿ (ਹਰ ਪਾਸੇ ਤੋਂ ਘੇਰ ਲੈਂਦੀਆਂ ਹਨ)—ਉਹ ਪੁਰਾਤਨੀਆਂ।
Mantra 6
विष्टम्भो दिवो धरुणः पृथिव्या विश्वा उत क्षितयो हस्ते अस्य । असत्त उत्सो गृणते नियुत्वान्मध्वो अंशुः पवत इन्द्रियाय ॥
ਉਹ ਦਿਵ ਦਾ ਵਿਟੰਭ (ਆਸਰਾ-ਸਤੰਭ) ਹੈ, ਪૃਥਿਵੀ ਦਾ ਧਰੁਣ (ਸਹਾਰਾ) ਹੈ; ਸਭ ਖ਼ਿਤਯੋ (ਵਸੇ ਹੋਏ ਲੋਕ) ਉਸ ਦੇ ਹੱਥ ਵਿੱਚ ਹਨ। ਗ੍ਰਿਣਤੇ (ਸਤੁਤੀ ਕਰਨ ਵਾਲੇ) ਲਈ ਤੇਰਾ ਉਤਸ (ਸਰੋਤ) ਸਥਾਪਿਤ ਹੈ, ਨਿਯੁਤਵਾਨ (ਬਲਾਂ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ); ਮਧ੍ਵੋ ਅੰਸ਼ੁ (ਮਧੁਰ ਕਿਰਣ) ਇੰਦ੍ਰਿਯਾਯ (ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ) ਪਵਤੇ—ਵਿਜਈ ਅਧਿਪਤਿ ਵੱਲ।
Mantra 7
वन्वन्नवातो अभि देववीतिमिन्द्राय सोम वृत्रहा पवस्व । शग्धि महः पुरुश्चन्द्रस्य रायः सुवीर्यस्य पतयः स्याम ॥
ਜਿੱਤਦਾ ਹੋਇਆ, ਹਵਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰੇਰਿਤ, ਦੇਵਾਂ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਵੱਲ ਤੂੰ ਵਧ; ਹੇ ਸੋਮ, ਰੁਕਾਵਟ-ਹੰਤਾ ਇੰਦਰ ਲਈ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਪਵਿੱਤਰ ਕਰ। ਸਾਨੂੰ ਮਹਾਨ, ਬਹੁ-ਚਮਕਦਾਰ ਧਨ-ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਬਖ਼ਸ਼; ਸੁੰਦਰ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਵਾਲੀ ਸੁਵੀਰਯ ਦੇ ਅਸੀਂ ਪਤੀ/ਸਵਾਮੀ ਬਣੀਏ।
Frequently Asked Questions
The hymn praises Soma as Pavamāna—Soma while being purified through the filter—then offered especially for Indra’s strength and victory.
It describes Soma’s abundant, many-channel flow during purification and symbolically suggests overflowing vitality and inspiration spreading in many currents.
Soma is poetically imagined as a powerful horse yoked to a chariot, while the “sisters” are the cleansing waters that wash and strengthen him during the filtering process.
Ask anything about Sukta 89 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.