Sukta 25
Sukta 2.25
Gṛtsamada (traditional ascription)
Brahmaṇaspati (with Agni as invoked instrument)
Jagatī (probable for RV 2.25 refrain structure; confirm by metrical count)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਯਜਨ-ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ‘ਜੋਤ’ ਕੇ ਕਾਰਜ-ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈ; ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਭਗਤ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਜਿੱਤੂ ਟੀਮ ਵਜੋਂ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
इन्धानो अग्निं वनवद्वनुष्यतः कृतब्रह्मा शूशुवद्रातहव्य इत् । जातेन जातमति स प्र सर्सृते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹ੍ਮ (ਵਾਣੀ) ਰਚ ਕੇ ਉਹ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰ-ਹਰ ਯੁਜ (ਜੋੜ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਰਮ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤੀ।
Mantra 2
वीरेभिर्वीरान्वनवद्वनुष्यतो गोभी रयिं पप्रथद्बोधति त्मना । तोकं च तस्य तनयं च वर्धते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਵੀਰ ਜਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੋਭਿਃ (ਕਿਰਣਾਂ/ਗਾਂਵਾਂ) ਨਾਲ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤੀ ਹਰ ਯੁਜ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
सिन्धुर्न क्षोदः शिमीवाँ ऋघायतो वृषेव वध्रीँरभि वष्ट्योजसा । अग्नेरिव प्रसितिर्नाह वर्तवे यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਛਲਕਦੀ ਸਿੰਧੂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਟੇਢੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ—ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਬੱਝੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗੇਵਧੀ ਚਾਲ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤਿ ਹਰ ਯੁਜ (ਜੂਏ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
तस्मा अर्षन्ति दिव्या असश्चतः स सत्वभिः प्रथमो गोषु गच्छति । अनिभृष्टतविषिर्हन्त्योजसा यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਉਸ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਟੁੱਟ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗੋਸ਼ੁ—ਕਿਰਣਾਂ/ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਦਬਣ ਤਪੱਸ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤਿ ਹਰ ਯੁਜ (ਜੂਏ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
तस्मा इद्विश्वे धुनयन्त सिन्धवोऽच्छिद्रा शर्म दधिरे पुरूणि । देवानां सुम्ने सुभगः स एधते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਿੰਧਵ—ਨਦੀਆਂ—ਉੱਠ ਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਛਿਦ੍ਰ ਆਸਰੇ ਉਹ ਟਿਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮਨ—ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸੁਭਗ ਹੋ ਕੇ ਵਧਦਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤਿ ਹਰ ਯੁਜ (ਜੂਏ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Brahmaṇaspati is the deity of brahman—powerful, well-formed sacred speech and priestly insight that makes rituals and intentions succeed. In this hymn he is also the one who unites all needed powers into a single effective effort.
The refrain highlights the central idea: Brahmaṇaspati “makes each and every yoke-fellow,” meaning he brings allies, energies, and faculties into cooperation so the work can be completed without obstruction.
It asks for unstoppable progress, the breaking of restraints and hostile resistance, and the establishment of “acchidra śarma”—unbroken protection and secure well-being—along with growth and good fortune under divine favor.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.