Sukta 25
Sukta 2.25
Gṛtsamada (traditional ascription)
Brahmaṇaspati (with Agni as invoked instrument)
Jagatī (probable for RV 2.25 refrain structure; confirm by metrical count)
ਇਹ ਛੋਟਾ ਸੂਕਤ ਪਵਿੱਤਰ ਵਾਣੀ ਅਤੇ ਯਜਨ-ਕੌਸ਼ਲ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਬ੍ਰਹਮਣਸਪਤੀ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਨ ਅਤੇ ਅੱਗੇ ਧੱਕਣ ਵਾਲੀ ਪ੍ਰੇਰਕ ਸ਼ਕਤੀ ਰਾਹੀਂ ਉਹ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕੱਠਾ ‘ਜੋਤ’ ਕੇ ਕਾਰਜ-ਸਫਲਤਾ ਦਿਵਾਂਦਾ ਹੈ। ਟੇਢੇ-ਮੇਢੇ ਵਿਰੋਧ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਉਹ ਅਪਰਾਜਿਤ ਹੈ; ਬੰਧਨ ਤੋੜ ਕੇ ਭਗਤ ਲਈ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਆਸਰਾ ਅਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ ਦੇ ਦਰ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਮੁੜ ਮੁੜ ਆਉਂਦਾ ਧ੍ਰੁਵਪਦ ਉਸ ਦੀ ਇਸ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਉਭਾਰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਉਹ ਸਾਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅੰਦਰੂਨੀ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਇਕ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ਾਲੀ, ਜਿੱਤੂ ਟੀਮ ਵਜੋਂ ਇਕਜੁੱਟ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
इन्धानो अग्निं वनवद्वनुष्यतः कृतब्रह्मा शूशुवद्रातहव्य इत् । जातेन जातमति स प्र सर्सृते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜ੍ਵਲਿਤ ਕਰਕੇ ਉਹ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਜਿੱਤ ਲਿਆਉਂਦਾ ਹੈ; ਬ੍ਰਹ੍ਮ (ਵਾਣੀ) ਰਚ ਕੇ ਉਹ ਤੀਬਰ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਜਿਸ ਦਾ ਹਵ੍ਯ ਸਵੀਕਾਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨਾਲ ਜੰਮੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਲੰਘ ਕੇ ਉਹ ਅੱਗੇ ਵਧਦਾ ਹੈ; ਅਤੇ ਹਰ-ਹਰ ਯੁਜ (ਜੋੜ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਯੁਕਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਕਰਮ ਲਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨੂੰ ਜੋੜਨ ਵਾਲਾ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤੀ।
Mantra 2
वीरेभिर्वीरान्वनवद्वनुष्यतो गोभी रयिं पप्रथद्बोधति त्मना । तोकं च तस्य तनयं च वर्धते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਜਤਨਸ਼ੀਲ ਉਪਾਸਕ ਲਈ ਵੀਰ ਜਿਤਾਉਂਦਾ ਹੈ; ਗੋਭਿਃ (ਕਿਰਣਾਂ/ਗਾਂਵਾਂ) ਨਾਲ ਰਯਿ (ਸਮ੍ਰਿੱਧੀ) ਨੂੰ ਫੈਲਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਆਪਣੇ ਆਪ-ਭਾਵ ਨਾਲ ਉਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਤਦ ਉਸ ਦੀ ਵੰਸ਼-ਪਰੰਪਰਾ ਅਤੇ ਸੰਤਾਨ ਵਧਦੀ ਹੈ—ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤੀ ਹਰ ਯੁਜ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਸਾਥੀ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 3
सिन्धुर्न क्षोदः शिमीवाँ ऋघायतो वृषेव वध्रीँरभि वष्ट्योजसा । अग्नेरिव प्रसितिर्नाह वर्तवे यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਛਲਕਦੀ ਸਿੰਧੂ ਵਾਂਗ ਪ੍ਰਚੰਡ, ਟੇਢੇ ਵੈਰੀ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ—ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਪ੍ਰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਵ੍ਰਿਸ਼ਭ ਬੱਝੀਆਂ ਰੋਕਾਂ ਨੂੰ ਢਾਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਦੀ ਅਗੇਵਧੀ ਚਾਲ ਵਾਂਗ ਉਸ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਣਾ—ਉਸ ਨੂੰ ਪਿੱਛੇ ਨਹੀਂ ਮੋੜਿਆ ਜਾ ਸਕਦਾ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤਿ ਹਰ ਯੁਜ (ਜੂਏ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
तस्मा अर्षन्ति दिव्या असश्चतः स सत्वभिः प्रथमो गोषु गच्छति । अनिभृष्टतविषिर्हन्त्योजसा यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਉਸ ਲਈ ਦਿਵ੍ਯ ਧਾਰਾਵਾਂ ਅਟੁੱਟ ਵਹਿੰਦੀਆਂ ਹਨ; ਆਪਣੀਆਂ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ ਉਹ ਗੋਸ਼ੁ—ਕਿਰਣਾਂ/ਗਾਂਵਾਂ ਵਿਚ—ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ। ਅਦਬਣ ਤਪੱਸ ਵਾਲਾ ਉਹ ਬਲ ਨਾਲ ਸੰਹਾਰ ਕਰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤਿ ਹਰ ਯੁਜ (ਜੂਏ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 5
तस्मा इद्विश्वे धुनयन्त सिन्धवोऽच्छिद्रा शर्म दधिरे पुरूणि । देवानां सुम्ने सुभगः स एधते यंयं युजं कृणुते ब्रह्मणस्पतिः ॥
ਉਸ ਲਈ ਹੀ ਸਾਰੇ ਸਿੰਧਵ—ਨਦੀਆਂ—ਉੱਠ ਕੇ ਚਲ ਪੈਂਦੀਆਂ ਹਨ; ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਅਛਿਦ੍ਰ ਆਸਰੇ ਉਹ ਟਿਕਾਉਂਦੀਆਂ ਹਨ। ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਸੁਮਨ—ਕਿਰਪਾ ਵਿੱਚ—ਉਹ ਸੁਭਗ ਹੋ ਕੇ ਵਧਦਾ ਤੇ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਜਿਸ ਲਈ ਬ੍ਰਹ੍ਮਣਸਪਤਿ ਹਰ ਯੁਜ (ਜੂਏ-ਸਾਥੀ) ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀਮਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Inside Sukta 25
How it unfolds
- Where it opens
The hymn opens with kindling Agni and presenting Brahmaṇaspati as the one who, through crafted brahman (sacred speech), wins success for the worshipper.
- Development
Brahmaṇaspati’s power is developed through images of unstoppable advance, overcoming opposition, and yoking each needed power into cooperation—like Agni’s drive that cannot be turned back.
- Climax
At peak intensity he is likened to a flood-river and a bull breaking bonds: the moment of decisive obstacle-smashing and irreversible momentum toward victory.
- Where it settles
The conclusion promises broad, stable benefits—rivers moving in support, many unbroken shelters, and growth in the gods’ favor—for the one whom Brahmaṇaspati equips with effective allies.
The deity: Brahmaṇaspati
- In the VedaBrahmaṇaspati is celebrated as the lord of brahman—sacred formulation, prayer, and the priestly power that makes rites succeed—often acting through Agni’s ignition and onward impetus. He is portrayed as forceful and unstoppable, overcoming what is “born” by what is “born,” striking down restraints and crooked adversaries, and establishing unbroken shelters for his devotee.
- Cosmic functionHe orders and empowers the rite, binds the cooperating powers (devas, allies, faculties) into an effective yoke-team, and clears obstacles so the sacrificer’s intention can proceed to fulfillment.
- Inner significanceThe integrating intelligence of mantra and will: disciplined speech that aligns inner energies, removes inhibition, and turns scattered capacities into a single directed force for right action.
The seer
- GṛtsamadaGṛtsamada (Bhārgava/Āṅgirasa-associated seer tradition; commonly linked with the Bhṛgu line in later Anukramaṇī notices) · Traditional seer of much of Maṇḍala 2, known for hymns that combine precise ritual theology with powerful imagery of speech (brahman) as a force that accomplishes victory and protection.
Famous verses
yaṃ-yaṃ yujaṃ kṛṇute brahmaṇas patiḥ
sindhur na kṣodaḥ
acchidra śarma
Attributes of the deity
- Lord of sacred speech (brahman) and ritual efficacy
- Yoker/unifier of powers and allies (yujam kṛṇute motif)
- Obstacle-breaker and restraint-smasher
- Irresistible forward drive (Agni-like impetus)
- Giver of protection, shelter, and prosperity
Also by this seer
- Principal seer for many hymns in Rig Veda Maṇḍala 2 (the Gṛtsamada collection)
- Hymns to Agni and allied ritual deities emphasizing correct formulation of brahman (sacred utterance) as efficacious power
The rite, step by step
- Prepare the altar/fireplace and seat the officiants; establish silence and intention (saṅkalpa).
- Kindle Agni (indhana) and make the initial oblation to ignite the rite’s forward movement.
- Recite RV 2.25 with attention to the refrain, focusing on Brahmaṇaspati as the unifier of powers.
- Offer oblations while invoking the breaking of restraints and the gaining of ‘acchidra śarma’ (unbroken shelter).
- Conclude with a brief śānti-style aspiration for protection, good allies, and successful completion of the work.
Offerings
- Ghee (ājya) into Agni
- Samidh/fuel sticks for kindling
- Optional: simple havis (grain/oblations) according to household practice
Frequently Asked Questions
Brahmaṇaspati is the deity of brahman—powerful, well-formed sacred speech and priestly insight that makes rituals and intentions succeed. In this hymn he is also the one who unites all needed powers into a single effective effort.
The refrain highlights the central idea: Brahmaṇaspati “makes each and every yoke-fellow,” meaning he brings allies, energies, and faculties into cooperation so the work can be completed without obstruction.
It asks for unstoppable progress, the breaking of restraints and hostile resistance, and the establishment of “acchidra śarma”—unbroken protection and secure well-being—along with growth and good fortune under divine favor.
Ask anything about Sukta 25 of the Rig Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.
