Sukta 22
Sukta 2.22
Gṛtsamada (Bhārgava)
Indra (with Vishnu and Soma in close association)
Jagatī (likely; hymn 2.22 is predominantly Jagatī with a refrain-like cadence)
ਇੰਦਰ ਨੂੰ ਸਮਰਪਿਤ ਇਹ ਛੋਟਾ ਭਜਨ, ਵਿਸ਼ਨੂ ਨਾਲ ਮਿਲਾ ਕੇ ਪੀੜ੍ਹੇ ਗਏ ਸੋਮ ਨੂੰ ਪੀਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਦੇਵਤਾ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਉਛਾਲ ਨੂੰ ਮਨਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸੋਮ ਨੂੰ ‘ਸੱਚੀ’ ਦਿਵ੍ਯ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਇਆ ਗਿਆ ਹੈ, ਜੋ ‘ਸੱਚੇ’ ਇੰਦਰ ਦੇ ਨਾਲ ਨਿਭ ਕੇ ਸਾਥ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਹ ਇੰਦਰ ਦੀ ਬਲ-ਵ੍ਰਿੱਧੀ, ਉਪਾਸਕ ਪ੍ਰਤੀ ਉਸ ਦੀ ਉਦਾਰ ਦਾਤ, ਅਤੇ ਉਸ ਦੇ ਆਦਿਕਾਲੀਨ ਪਰਾਕ੍ਰਮ—ਜਲਾਂ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦਿਵ੍ਯ ਤ/ਵਿਵਸਥਾ ਨੂੰ ਟਿਕਾਉਣਾ—ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
त्रिकद्रुकेषु महिषो यवाशिरं तुविशुष्मस्तृपत्सोममपिबद्विष्णुना सुतं यथावशत् । स ईं ममाद महि कर्म कर्तवे महामुरुं सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥
ਤ੍ਰਿਕਦ੍ਰੁਕਾਂ ਵਿੱਚ ਮਹਿਸ਼—ਮਹਾਬਲਵਾਨ, ਤੁਵਿਸ਼ੁਸ਼ਮ—ਵਿਸਾਲ ਪਰਾਕ੍ਰਮੀ—ਯਵਾਸ਼ਿਰ (ਜੌ-ਮਿਸ਼੍ਰਿਤ) ਸੋਮ ਨੂੰ, ਵਿਸ਼੍ਣੁਨਾ ਸੁਤੰ—ਵਿਸ਼੍ਣੁ ਵੱਲੋਂ ਪੀੜਿਆ/ਨਿਚੋੜਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਉਸ ਨੇ ਚਾਹਿਆ ਤਿਵੇਂ ਪੀ ਗਿਆ। ਫਿਰ ਉਹ ਮਹਾਨ ਕਰਮ ਕਰਨ ਲਈ ਮਸਤ ਹੋਇਆ—ਮਹਾਮੁਰੁ, ਵਿਸ਼ਾਲ ਤੇ ਪ੍ਰਚੰਡ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਇੰਦੁ (ਸੋਮ) ਸਤ੍ਯ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਿਆ—ਦੇਵ ਦੇਵ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੋਇਆ।
Mantra 2
अध त्विषीमाँ अभ्योजसा क्रिविं युधाभवदा रोदसी अपृणदस्य मज्मना प्र वावृधे । अधत्तान्यं जठरे प्रेमरिच्यत सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥
ਫਿਰ ਤੇਜਸਵੀ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਓਜਸ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਵੀ ਦਾ ਸਾਹਮਣਾ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਯੁੱਧ-ਰੂਪ ਹੋ ਗਿਆ; ਆਪਣੇ ਮਜ੍ਮਨਾ—ਮਹਿਮਾ ਨਾਲ—ਦੋਵੇਂ ਰੋਦਸੀ (ਦ੍ਯਾਵਾ-ਪ੍ਰਿਥਵੀ) ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨੀ ਨਾਲ ਵਧਿਆ। ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਜਠਰ ਵਿੱਚ ਹੋਰ ਇਕ ਨੂੰ ਧਾਰਿਆ ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਦਿੱਤਾ; ਅਤੇ ਸਤ੍ਯ ਇੰਦੁ (ਸੋਮ) ਸਤ੍ਯ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਿਆ—ਦੇਵ ਦੇਵ ਨਾਲ ਜੁੜਦਾ ਹੋਇਆ।
Mantra 3
साकं जातः क्रतुना साकमोजसा ववक्षिथ साकं वृद्धो वीर्यैः सासहिर्मृधो विचर्षणिः । दाता राधः स्तुवते काम्यं वसु सैनं सश्चद्देवो देवं सत्यमिन्द्रं सत्य इन्दुः ॥
ਕ੍ਰਤੁ ਨਾਲ ਹੀ ਜੰਮਿਆ, ਓਜਸ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਵਧਿਆ; ਵੀਰਯ ਨਾਲ ਹੀ ਤੂੰ ਪ੍ਰਬਲ ਹੋਇਆ—ਯੁੱਧਾਂ ਵਿੱਚ ਅਜਿੱਤ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਦਾ ਅਧਿਪਤੀ। ਦਾਤਾ, ਸਤੁਤ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਨੂੰ ਤੂੰ ਇੱਛਿਤ ਧਨ ਬਖ਼ਸ਼ਦਾ ਹੈਂ; ਅਤੇ ਸੱਚਾ ਇੰਦੂ (ਸੋਮ) ਸੱਚੇ ਇੰਦਰ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਚਲਦਾ ਹੈ—ਦੇਵ ਦੇਵ ਨਾਲ ਜੁੜਿਆ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 4
तव त्यन्नर्यं नृतोऽप इन्द्र प्रथमं पूर्व्यं दिवि प्रवाच्यं कृतम् । यद्देवस्य शवसा प्रारिणा असुं रिणन्नपः । भुवद्विश्वमभ्यादेवमोजसा विदादूर्जं शतक्रतुर्विदादिषम् ॥
ਹੇ ਇੰਦਰ, ਉਹ ਮਰਦਾਨਾ ਕਰਤੱਬ ਤੇਰਾ ਹੀ ਹੈ—ਪਹਿਲਾ, ਪੁਰਾਤਨ, ਜੋ ਅਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੈ। ਜਦੋਂ ਦੇਵ ਦੇ ਸ਼ਵਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਪ੍ਰਾਣ ਨੂੰ ਮੁਕਤ ਕੀਤਾ, ਪਾਣੀਆਂ ਨੂੰ ਤੋੜ ਕੇ ਖੋਲ੍ਹ ਦਿੱਤਾ। ਤਦ ਜੋ ਕੁਝ ਅਦੇਵ ਸੀ ਉਹ ਤੇਰੇ ਓਜਸ ਨਾਲ ਦੇਵ ਬਣ ਗਿਆ; ਹੇ ਸ਼ਤਕ੍ਰਤੁ, ਤੂੰ ਪੋਸ਼ਣ (ਊਰਜਾ) ਲੱਭਿਆ, ਤੂੰ ਪ੍ਰੇਰਣਾ (ਇਸ਼) ਵੀ ਲੱਭੀ।
Frequently Asked Questions
It says Indra becomes fully powerful through Soma, accomplishes great cosmic deeds like releasing the waters, and then rewards the worshipper with desired wealth and strength.
Soma is the sacred drink that energizes Indra, and Viṣṇu is shown as a close ritual-cosmic ally in the pressing and in enabling Indra’s great work.
It expresses a bond of reliability and right order: the purified, truthful inspiration (Soma) naturally accompanies and supports the truthful power of Indra, ‘god cleaving to god.’
Read Rig Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.