Rig Veda 2.2.3: Mandala 2, Sukta 2, Mantra 3

Sukta 2.2

Rishi: Gṛtsamada (Bhārgava)

Devata: Agni

Chandas: Triṣṭubh

Samhita Patha (Devanagari)

तं देवा बुध्ने रजसः सुदंससं दिवस्पृथिव्योररतिं न्येरिरे । रथमिव वेद्यं शुक्रशोचिषमग्निं मित्रं न क्षितिषु प्रशंस्यम् ॥

Recitation with translationRig Veda 2.2.3

Transliteration

táṃ devā́ budhné rájasaḥ su-dáṃsasaṃ divás-pṛthivyór aratíṃ ní erire | rátham iva védyaṃ śukrá-śociṣam agníṃ mitráṃ ná kṣitíṣu pra-śáṃsyam ||

Translation

ਉਸ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਰਜਸ ਦੇ ਬੁਧਨ—ਮੱਧਲੋਕ ਦੇ ਆਧਾਰ-ਸਥਾਨ—ਵਿੱਚ ਸੁਦੰਸ (ਸੁਕਾਰਜਕਰਤਾ) ਵਜੋਂ ਟਿਕਾਇਆ; ਦਿਵ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਿਵੀ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਦੂਤ (ਅਰਤੀ) ਵਜੋਂ ਨਿਯੁਕਤ ਕੀਤਾ। ਵੇਦੀ ਉੱਤੇ ਲਿਆਉਣ ਯੋਗ ਰਥ ਵਾਂਗ, ਸ਼ੁਕ੍ਰਸ਼ੋਚਿਸ਼—ਸ਼ੁੱਧ ਤੇਜ ਨਾਲ ਜਵਲਿਤ—ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸਥਾਪਿਤ ਕੀਤਾ; ਮਿਤ੍ਰ ਵਾਂਗ, ਖ਼ਿਤਿਸ਼ੁ (ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ) ਪ੍ਰਸ਼ੰਸਯ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਋ਤ-ਸੌਹਾਰਦ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ।

Ask anything about this verse...Ask

Word by Word

• तम्: him/that one
• तम्: कर्म
• Type: Pronoun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)

• देवाः: the gods
• देवाः: कर्तृ
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)

• बुध्ने: in the depth/bottom
• बुध्ने: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: बुध्न (प्रातिपदिक)

• रजसः: of the space/realm (rajas)
• रजसः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: रजस् (प्रातिपदिक)

• सुदंससम्: very wondrous/strongly marvellous
• सुदंससम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: सु-दंसस् (प्रातिपदिक; बहुव्रीहिः/कर्मधारयः)

• दिवः: of heaven
• दिवः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: दिव्/द्यौ (प्रातिपदिक)

• पृथिव्योः: of heaven-and-earth (lit. of the two earths/earth-pair)
• पृथिव्योः: सम्बन्ध
• Type: Noun
• Root: पृथिवी (प्रातिपदिक)

• अरतिम्: the charioteer/driver (steersman)
• अरतिम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अरति (प्रातिपदिक)

• नि: down, into; (prefix)
• नि: —
• Type: Indeclinable
• Root: नि (उपसर्ग)

• एरिरे: they set in motion/they impelled
• एरिरे: —
• Type: Verb
• Root: ईर् (धातु; Vedic: ईरिरे)

• रथम्: a chariot
• रथम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: रथ (प्रातिपदिक)

• इव: like, as
• इव: —
• Type: Indeclinable
• Root: इव

• वेद्यम्: to be recognized/known; worthy of notice
• वेद्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: वेद्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √विद्/√वेद् ‘to know’ → ‘to be known/recognized’)

• शुक्रशोचिषम्: with bright/flashing flame
• शुक्रशोचिषम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: शुक्र-शोचिस् (प्रातिपदिक; कर्मधारयः)

• अग्निम्: Agni (fire)
• अग्निम्: कर्म
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)

• मित्रम्: Mitra (as a friend/ally)
• मित्रम्: कर्म (उपमान-रूपेण)
• Type: Noun
• Root: मित्र (प्रातिपदिक)

• न: like, as
• न: —
• Type: Indeclinable
• Root: न

• क्षितिषु: among the settlements/dwellings
• क्षितिषु: अधिकरण
• Type: Noun
• Root: क्षिति (प्रातिपदिक)

• प्रशंस्यम्: praiseworthy
• प्रशंस्यम्: कर्म
• Type: Adjective
• Root: प्र-शंस्य (कृदन्त-प्रातिपदिक; √शंस् ‘to praise’)