Sarga 38

Verse 1

तस्यां चीरं वसानायां नाथवत्यामनाथवत् ।प्रचुक्रोश जनस्सर्वो धिक्त्वां दशरथं त्विति ॥१॥

ਸੀਤਾ—ਸੁਆਮੀ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਅਨਾਥ ਵਾਂਗ ਚੀਰ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਹੋਈ ਦਿੱਸਦੀ ਤਾਂ ਸਾਰੇ ਲੋਕ ਵਿਲਾਪ ਕਰ ਉੱਠੇ: “ਧਿਕਕਾਰ ਹੈ ਤੈਨੂੰ, ਦਸ਼ਰਥ!”

Verse 2

तेन तत्र प्रणादेन दुःखितस्स महीपतिः ।चिच्छेद जीविते श्रद्धां धर्मे यशसि चात्मनः ॥२॥

ਉੱਥੇ ਗੂੰਜੇ ਉਸ ਕਰੁਣ ਪ੍ਰਣਾਦ ਨਾਲ ਦੁਖੀ ਹੋਏ ਧਰਤੀ ਦੇ ਨਾਥ ਨੇ ਜੀਵਨ ਉੱਤੇ ਭਰੋਸਾ ਗਵਾ ਦਿੱਤਾ; ਆਪਣੇ ਧਰਮ ਅਤੇ ਯਸ਼ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ਰਧਾ ਟੁੱਟ ਗਈ।

Verse 3

स निःश्वस्योष्णमैक्ष्वाक स्तां भार्यामिदमब्रवीत् ।कैकेयि कुशचीरेण न सीता गन्तुमर्हति ॥३॥

ਤੱਤੇ ਨਿਸ਼ਵਾਸ ਛੱਡਦਾ ਇਖ਼ਸ਼ਵਾਕੁ ਨਰੇਸ਼ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਨੂੰ ਬੋਲਿਆ: “ਹੇ ਕੈਕਈ, ਕੁਸ਼-ਘਾਹ ਦੇ ਚੀਰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਸੀਤਾ ਦਾ ਜਾਣਾ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।”

Verse 4

सुकुमारी च बाला च सततं च सुखोचिता ।नेयं वनस्य योग्येति सत्यमाह गुरुर्मम ॥४॥

ਸੀਤਾ, ਇੱਕ ਨਾਜ਼ੁਕ ਅਤੇ ਨਿੱਕੀ ਉਮਰ ਦੀ ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ, ਹਮੇਸ਼ਾ ਸੁਖਾਂ ਦੀ ਆਦੀ ਹੈ, ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਿਣ ਦੇ ਯੋਗ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਇਹ ਮੇਰੇ ਗੁਰੂ ਨੇ ਸੱਚ ਕਿਹਾ ਹੈ।

Verse 5

इयं हि कस्यापकरोति किञ्चि त्तपस्विनी राजवरस्य कन्या ।या चीरमासाद्य जनस्य मध्ये स्थिता विसंज्ञाश्रमणीव काचित् ॥५॥

ਇਹ ਤਪਸਵਿਨੀ—ਰਾਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਦੀ ਧੀ—ਕਿਸੇ ਦਾ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਅਪਕਾਰ ਕਦੋਂ ਕੀਤਾ ਹੈ? ਜੋ ਚੀਰ ਧਾਰ ਕੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਖੜੀ ਹੈ, ਜਿਵੇਂ ਬੇਹੋਸ਼ ਕੋਈ ਭਟਕਦੀ ਸ਼੍ਰਮਣੀ ਹੋਵੇ।

Verse 6

चीराण्यपास्याज्जनकस्य कन्या नेयं प्रतिज्ञा मम दत्तपूर्वा ।यथासुखं गच्छतु राजपुत्री वनं समग्रा सह सर्वरत्नैः ॥६॥

ਜਨਕ ਦੀ ਧੀ ਇਹ ਚੀਰ-ਵਸਤ੍ਰ ਤਿਆਗ ਦੇਵੇ; ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਕਦੇ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤੀ ਸੀ। ਰਾਜਕੁਮਾਰੀ ਸਭ ਰਤਨਾਂ-ਆਭੂਸ਼ਣਾਂ ਸਮੇਤ, ਪੂਰੀ ਤਿਆਰੀ ਨਾਲ, ਸੁਖ ਨਾਲ ਵਨ ਨੂੰ ਜਾਵੇ।

Verse 7

अजीवनार्हेण मया नृशंसा कृता प्रतिज्ञा नियमेन तावत् ।तवया हि बाल्यात् प्रतिपन्नमेतत् तन्मां दहेद्वेणुमिवात्मपुष्पम् ॥७॥

ਵ੍ਰਤ ਦੇ ਨਿਯਮ ਨਾਲ ਬੱਝੀ ਇਸ ਨਿਰਦਈ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਨੇ ਮੈਨੂੰ ਜੀਉਣ ਜੋਗਾ ਨਹੀਂ ਛੱਡਿਆ। ਤੇਰੇ ਬਾਲ-ਹਠ ਨਾਲ ਜੋ ਇਹ ਮੰਨਿਆ ਗਿਆ, ਉਹ ਹੁਣ ਮੈਨੂੰ ਸਾੜਦਾ ਹੈ—ਜਿਵੇਂ ਬਾਂਸ ਆਪਣੇ ਹੀ ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਭਸਮ ਹੋ ਜਾਵੇ।

Verse 8

रामेण यदि ते पापे किञ्चित्कृतमशोभनम् ।अपकारः क इह ते वैदेह्या दर्शितोऽधमे ॥८॥

ਹੇ ਪਾਪਣੀ, ਜੇ ਰਾਮ ਨੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਕੁਝ ਅਸ਼ੋਭਨ ਕੀਤਾ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਦੱਸ; ਹੇ ਅਧਮੇ, ਇੱਥੇ ਵੈਦੇਹੀ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਕਿਹੜਾ ਅਪਕਾਰ ਵਿਖਾਇਆ ਹੈ?

Verse 9

मृगीवोत्फुल्लनयना मृदुशीला तपस्वीनी ।अपकारं कमिह ते करोति जनकात्मजा ॥९॥

ਹਿਰਣੀ ਵਰਗੀਆਂ ਖਿੜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੀ, ਮ੍ਰਿਦੁ ਸੁਭਾਉ ਦੀ ਅਤੇ ਕਰੁਣਾ-ਯੋਗ ਜਨਕਨੰਦਿਨੀ ਸੀਤਾ ਨੇ ਇੱਥੇ ਤੇਰਾ ਕਿਹੜਾ ਅਪਕਾਰ ਕੀਤਾ ਹੈ?

Verse 10

ननु पर्याप्त मेतत्ते पापे रामविवासनम् ।किमेभिः कृपणैर्भूयः पातकैरपि ते कृतैः ॥१०॥

“ਹੇ ਪਾਪਣੀ, ਰਾਮ ਦਾ ਵਨਵਾਸ ਕਰਵਾ ਦੇਣਾ ਕੀ ਤੇਰੇ ਲਈ ਕਾਫ਼ੀ ਨਹੀਂ? ਫਿਰ ਵੀ ਤੂੰ ਇਹੋ ਜਿਹੇ ਨੀਚੇ ਤੇ ਘਿਨੌਣੇ ਪਾਪਕਰਮ ਮੁੜ ਮੁੜ ਕਿਉਂ ਕਰਦੀ ਹੈਂ?”

Verse 11

प्रतिज्ञातं मया तावत् त्वयोक्तं देवि शृण्वता ।रामं यदभिषेकाय त्वमिहागतमब्रवीः ॥११॥

“ਹੇ ਦੇਵੀ ਰਾਣੀ, ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਸੀ, ਤੂੰ ਜੋ ਕਿਹਾ ਮੈਂ ਸੁਣ ਰਿਹਾ ਸੀ; ਮੈਂ ਉਤਨਾ ਹੀ ਵਚਨ ਦਿੱਤਾ ਸੀ।”

Verse 12

तत्त्वेतत्समतिक्रम्य निरयं गन्तुमिच्छसि ।मैथिलीमपि या हि त्वमीक्षसे चीरवासिनीम् ॥१२॥

“ਉਸ ਹੱਦ ਨੂੰ ਵੀ ਲੰਘ ਕੇ ਤੂੰ ਹੁਣ ਨਰਕ ਨੂੰ ਜਾਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ—ਕਿਉਂਕਿ ਚੀਰ-ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੀ ਮੈਥਿਲੀ ਨੂੰ ਵੀ ਤੂੰ ਵੇਖਣਾ ਚਾਹੁੰਦੀ ਹੈਂ।”

Verse 13

इतीव राजा विलपन्महात्मा शोकस्य नान्तं स ददर्श किञ्चित् ।भृशातुरत्वाच्च पपात भूमौ तेनैव पुत्रव्यसनेन मग्नः ॥१३॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਿਲਾਪ ਕਰਦਾ ਮਹਾਤਮਾ ਰਾਜਾ ਆਪਣੇ ਸ਼ੋਕ ਦਾ ਕੋਈ ਅੰਤ ਨਾ ਦੇਖ ਸਕਿਆ; ਪੁੱਤਰ-ਵਿਪੱਤੀ ਦੇ ਘੋਰ ਦੁੱਖ ਨਾਲ ਬਹੁਤ ਵਿਹਲ ਹੋ ਕੇ, ਉਸੇ ਸ਼ੋਕ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬਿਆ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਢਹਿ ਪਿਆ।

Verse 14

एवं ब्रुवन्तं पितरं रामस्सम्प्रस्थितो वनम् ।अवाक्छिरसमासीनमिदं वचनमब्रवीत् ॥१४॥

ਜਦ ਪਿਤਾ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਬੋਲ ਰਹੇ ਸਨ, ਤਾਂ ਵਨ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸਥਾਨ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਰਾਮ ਨੇ, ਸਿਰ ਨਿਵਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਪਿਤਾ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਆਖਿਆ।

Verse 15

यं धार्मिक कौशल्या मम माता यशस्विनी ।वृद्धा चाक्षुद्रशीला च न च त्वां देव गर्हते ॥१५॥

‘ਹੇ ਧਰਮਾਤਮਾ ਦੇਵ! ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਯਸ਼ਸਵਿਨੀ ਕੌਸ਼ਲਿਆ ਧਾਰਮਿਕ, ਵ੍ਰਿੱਧ ਅਤੇ ਨੀਚਤਾ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੈ; ਉਹ ਤੁਹਾਨੂੰ ਕਦੇ ਭੀ ਦੋਸ਼ ਨਹੀਂ ਦਿੰਦੀ।’

Verse 16

मया विहीनां वरद प्रपन्नां शोकसागरम् ।अदृष्टपूर्वव्यसनां भूयस्सम्मन्तुमर्हसि ॥१६॥

‘ਹੇ ਵਰਦਾਤਾ! ਮੇਰੇ ਵਿਛੋੜੇ ਨਾਲ, ਦੁੱਖ ਤੋਂ ਅਣਜਾਣ ਸ਼ਰਨਾਗਤ ਮਾਤਾ ਅਪੂਰਵ ਸ਼ੋਕ-ਸਾਗਰ ਵਿੱਚ ਡੁੱਬ ਜਾਵੇਗੀ; ਇਸ ਲਈ ਤੁਸੀਂ ਉਸ ਦੀ ਹੋਰ ਵਧ ਕਰ ਸੰਭਾਲ ਕਰੋ।’

Verse 17

पुत्रशोकं यथा नर्च्छेत्त्वया पूज्येन पूजिता ।मां हि सञ्चिन्तयन्ती सा त्वयि जीवेत्तपस्विनी ॥१७॥

‘ਪੂਜਨੀਯ ਤੁਸੀਂ ਜੇ ਉਸ ਦਾ ਆਦਰ ਕਰੋ, ਤਾਂ ਪੁੱਤਰ-ਸ਼ੋਕ ਉਸ ਨੂੰ ਨਾ ਘੇਰੇ; ਮੈਨੂੰ ਹੀ ਯਾਦ ਕਰਦੀ ਉਹ ਤਪਸਵਿਨੀ ਤੁਹਾਡੇ ਆਸਰੇ ਜੀਉਂਦੀ ਰਹੇ।’

Verse 18

इमां महेंन्द्रोपम जातगर्धिनीं तथा विधातुं जननीं ममार्हसि ।यथा वनस्थे मयि शोककर्शिता न जीवितं न्यस्य यमक्षयं व्रजेत् ॥१८॥

ਹੇ ਇੰਦਰ ਵਰਗੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ, ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਪ੍ਰਤੀ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਵਰਤੋ ਜੋ ਉਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਪ੍ਰਤੀ ਡੂੰਘਾ ਪਿਆਰ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜਦੋਂ ਮੈਂ ਜੰਗਲ ਵਿੱਚ ਰਹਾਂ, ਉਹ ਸੋਗ ਨਾਲ ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣਾ ਜੀਵਨ ਤਿਆਗ ਕੇ ਯਮ ਦੇ ਧਾਮ ਨੂੰ ਨਾ ਜਾਵੇ।