Sarga 3

Verse 1

तेषामञ्जलिपद्मानि प्रगृहीतानि सर्वशः ।प्रतिगृह्याब्रवीद्राजा तेभ्यः प्रियहितं वचः ॥१॥

ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਉੱਠਾਏ ਹੋਏ ਅੰਜਲੀ-ਕਮਲ ਹੱਥਾਂ ਨੂੰ ਸਵੀਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਿਯ ਅਤੇ ਹਿਤਕਾਰੀ ਬਚਨ ਆਖੇ।

Verse 2

अहोऽस्मि परमप्रीतः प्रभावश्चातुलो मम ।यन्मे ज्येष्ठं प्रियं पुत्रं यौवराज्यस्थमिच्छथ ॥२॥

ਅਹੋ! ਮੈਂ ਪਰਮ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹਾਂ; ਮੇਰਾ ਪ੍ਰਭਾਵ ਵੀ ਅਤੁਲ ਹੈ—ਕਿਉਂਕਿ ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੇ ਪ੍ਰਿਯ ਜ੍ਯੇਸ਼ਠ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ ‘ਤੇ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਨਾ ਚਾਹੁੰਦੇ ਹੋ।

Verse 3

इति प्रत्यर्च्य तान्राजा ब्राह्मणानिदमब्रवीत् ।वसिष्ठं वामदेवं च तेषामेवोपशृण्वताम् ॥३॥

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਹਨਾਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸਤਿਕਾਰ ਕਰਕੇ, ਜਦੋਂ ਉਹ ਸੁਣ ਰਹੇ ਸਨ, ਰਾਜੇ ਨੇ ਵਸਿਸ਼ਠ ਅਤੇ ਵਾਮਦੇਵ ਨੂੰ ਵੀ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 4

चैत्रश्श्रीमानयं मासः पुण्यः पुष्पितकाननः ।यौवराज्याय रामस्य सर्वमेवोपकल्प्यताम् ॥४॥राज्ञस्तूपरते वाक्ये जनघोषो महानभूत् ।

“ਚੈਤਰ ਦਾ ਇਹ ਸ਼੍ਰੀਮਾਨ ਮਹੀਨਾ ਪੁੰਨਮਈ ਹੈ; ਫੁੱਲਾਂ ਨਾਲ ਖਿੜੇ ਬਨ ਉਸ ਦੀ ਸ਼ੋਭਾ ਹਨ। ਰਾਮ ਦੇ ਯੌਵਰਾਜ੍ਯ-ਅਭਿਸ਼ੇਕ ਲਈ ਸਭ ਕੁਝ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ।” ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਮੁਕਦੇ ਹੀ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚੋਂ ਮਹਾਨ ਜੈਘੋਸ਼ ਉੱਠਿਆ।

Verse 5

शनैस्तस्मिन्प्रशान्ते च जनघोषे जनाधिपः ॥५॥वसिष्ठं मुनिशार्दूलं राजा वचनमब्रवीत् ।

ਜਦੋਂ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਕੋਲਾਹਲ ਹੌਲੀ ਹੌਲੀ ਠੰਢਾ ਪੈ ਗਿਆ, ਤਦ ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਤਪਸਵੀਆਂ ਵਿਚ ਵਿਆਘ੍ਰ ਸਮਾਨ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਜੀ ਨੂੰ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ।

Verse 6

अभिषेकाय रामस्य यत्कर्म सपरिच्छदम् ॥६॥तदद्य भगवन् सर्वमाज्ञापयितु मर्हसि ।

ਹੇ ਭਗਵਨ! ਰਾਮ ਦੇ ਅਭਿਸੇਕ ਲਈ ਜੋ ਕਰਮ ਸਾਰੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਸਮੱਗਰੀ ਸਮੇਤ ਹੈ, ਉਸ ਸਭ ਬਾਰੇ ਅੱਜ ਹੀ ਹੁਕਮ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।

Verse 7

तच्छ्रुत्वा भूमिपालस्य वसिष्ठो द्विजसत्तमः ॥७॥आदिदेशाग्रतो राज्ञ स्स्थितान्युक्तान् कृताञ्जलीन् ।

ਰਾਜੇ ਦੇ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਵਿਚੋਂ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਵਸ਼ਿਸ਼ਠ ਨੇ ਰਾਜੇ ਦੇ ਸਾਹਮਣੇ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਖੜ੍ਹੇ ਨਿਯੁਕਤ ਅਧਿਕਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤੇ।

Verses 8-11

सुवर्णादीनि रत्नानि बलीन् सर्वौषधीरपि ॥८॥शुक्लमाल्यांश्च लाजांश्च पृथक्च मधुसर्पिषी ।अहतानि च वासांसि रथं सर्वायुधान्यपि ॥९॥चतुरङ्गबलं चैव गजं च शुभलक्षणम् ।चामरव्यजने श्वेते ध्वजं छत्रं च पाण्डुरम् ॥१०॥शतं च शातकुम्भानां कुम्भानाग्निवर्चसाम् ।हिरण्यशृङ्गमृषभं समग्रं व्याघ्रचर्म च ॥११॥उपस्थापयत प्रातरग्न्यगारं महीपतेः ।

ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰ ਤੱਕ ਰਾਜੇ ਦੇ ਅਗਨੀ-ਸਥਾਨ ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਕਰੋ: ਸੋਨਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਕੀਮਤੀ ਧਾਤੂਆਂ, ਰਤਨਾਂ, ਭੇਟਾਂ ਅਤੇ ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਬੂਟੀਆਂ; ਚਿੱਟੇ ਹਾਰ, ਭੁੰਨੇ ਅਨਾਜ, ਅਤੇ ਸ਼ਹਿਦ ਅਤੇ ਘਿਉ ਵੱਖਰੇ ਰੱਖੋ; ਨਵੇਂ ਕੱਪੜੇ, ਇੱਕ ਰਥ, ਅਤੇ ਹਰ ਤਰ੍ਹਾਂ ਦੇ ਹਥਿਆਰ; ਚਾਰ ਅੰਗਾਂ ਵਾਲੀ ਸੈਨਾ ਅਤੇ ਸ਼ੁਭ ਚਿੰਨ੍ਹਾਂ ਵਾਲਾ ਹਾਥੀ; ਚਿੱਟੇ ਚੌਰ ਪੰਖੇ, ਇੱਕ ਝੰਡਾ ਅਤੇ ਫਿੱਕਾ ਛਤਰ; ਸੌ ਚਮਕਦਾਰ ਸੋਨੇ ਦੇ ਬਰਤਨ; ਇੱਕ ਪੂਰਾ ਬਾਘ ਦੀ ਖੱਲ; ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਮੜ੍ਹੇ ਸਿੰਗਾਂ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਬਲਦ।

Verses 12-13

यच्चान्यत्किञ्चिदेष्टव्यं तत्सर्वमुपकल्प्यताम् ॥१२॥अन्तःपुरस्य द्वाराणि सर्वस्य नगरस्य च ।चन्दनस्रग्भिरर्च्यन्तां धूपैश्च घ्राणहारिभिः ॥१३॥

ਅਤੇ ਹੋਰ ਜੋ ਕੁਝ—even ਸਭ ਤੋਂ ਛੋਟੀ ਚੀਜ਼ ਵੀ—ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਲੋੜੀਂਦੀ ਹੋਵੇ, ਉਹ ਸਭ ਕੁਝ ਸਜਾਇਆ ਜਾਵੇ। ਅੰਤਹਪੁਰ ਦੇ ਦਰਵਾਜ਼ੇ ਅਤੇ ਸਾਰੇ ਨਗਰ ਦੇ ਫਾਟਕ ਚੰਦਨ ਅਤੇ ਫੁੱਲਾਂ ਦੀਆਂ ਮਾਲਾਵਾਂ ਨਾਲ ਪੂਜਿਤ ਤੇ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ, ਅਤੇ ਮਨਮੋਹਕ ਸੁਗੰਧ ਵਾਲੇ ਧੂਪ ਨਾਲ ਮਹਿਕਾਏ ਜਾਣ।

Verse 14

प्रशस्तमन्नं गुणवद्दधिक्षीरोपसेचनम् ।द्विजानां शतसाहस्रे यत्प्रकाममलं भवेत् ॥१४॥

ਉੱਤਮ ਅੰਨ ਤਿਆਰ ਕਰਵਾਇਆ ਜਾਵੇ—ਦਹੀਂ ਅਤੇ ਦੁੱਧ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਸੁਗੰਧਿਤ ਚੌਲ ਆਦਿ—ਤਾਂ ਜੋ ਲੱਖ ਦ੍ਵਿਜ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਮਨਮਰਜ਼ੀ ਅਨੁਸਾਰ ਨਿਰਮਲ ਭੋਜਨ ਕਰਕੇ ਤ੍ਰਿਪਤ ਹੋ ਜਾਣ।

Verse 15

सत्कृत्य द्विजमुख्यानां श्वःप्रभाते प्रदीयताम् ।घृतं दधि च लाजाश्च दक्षिणाश्चापि पुष्कलाः ॥१५॥

ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਦ੍ਵਿਜਾਂ ਨੂੰ ਸਤਕਾਰ ਨਾਲ ਆਦਰ ਦੇ ਕੇ, ਕੱਲ੍ਹ ਸਵੇਰੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਘਿਉ, ਦਹੀਂ, ਲਾਜਾ (ਭੁੰਨੇ ਦਾਣੇ) ਅਤੇ ਪ੍ਰਚੁਰ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਭੇਟ ਕੀਤੀ ਜਾਵੇ।

Verse 16

सूर्येऽभ्युदितमात्रे श्वो भविता स्वस्तिवाचनम् ।ब्राह्मणाश्च निमन्त्र्यन्तां कल्प्यन्तामासनानि च ॥१६॥

ਕੱਲ੍ਹ ਜਿਵੇਂ ਹੀ ਸੂਰਜ ਮਾਤਰ ਉਗੇ, ਤੁਰੰਤ ਸਵਸਤਿਵਾਚਨ (ਮੰਗਲ ਪਾਠ) ਹੋਵੇ; ਅਤੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦੇ ਕੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਆਸਨ ਤਿਆਰ ਕੀਤੇ ਜਾਣ।

Verse 17

आबध्यन्तां पताकाश्च राजमार्गश्च सिंच्यताम् ।सर्वे च तालावचरा गणिकाश्च स्वलङ्कृताः ॥१७॥कक्ष्यां द्वितीयामासाद्य तिष्ठन्तु नृपवेश्मनः ।

ਝੰਡੇ-ਪਤਾਕੇ ਬੰਨ੍ਹੇ ਜਾਣ ਅਤੇ ਰਾਜਮਾਰਗ ਉੱਤੇ ਜਲ ਛਿੜਕਿਆ ਜਾਵੇ। ਸਭ ਤਾਲਾਵਚਰ (ਵਾਜੇ-ਨਾਚ ਦੇ ਕਲਾਕਾਰ) ਅਤੇ ਗਣਿਕਾਵਾਂ ਸੁੰਦਰ ਅਲੰਕਾਰਾਂ ਨਾਲ ਸਜ ਕੇ ਰਾਜ ਮਹਲ ਦੇ ਦੂਜੇ ਅੰਗਣ/ਕੱਖ ਵਿੱਚ ਪਹੁੰਚ ਕੇ ਉੱਥੇ ਖੜੀਆਂ ਰਹਿਣ।

Verse 18

देवायतनचैत्येषुसान्नभक्षा स्सदक्षिणाः ॥१८॥उपस्थापयितव्या स्स्युर्माल्ययोग्याः पृथक्पृथक् ।

ਦੇਵਾਲਿਆਂ ਅਤੇ ਚੈਤ੍ਯ ਸਥਾਨਾਂ ਵਿੱਚ, ਅੰਨ-ਭੱਖ ਅਤੇ ਦਕਸ਼ਿਣਾ ਸਮੇਤ ਸੇਵਕ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਤੌਰ ਤੇ ਤਾਇਨਾਤ ਕੀਤੇ ਜਾਣ—ਜੋ ਮਾਲਾ ਅਰਪਣ ਕਰਨ ਯੋਗ ਹੋਣ (ਪੂਜਾਰਥੀਆਂ ਅਤੇ ਅਤਿਥੀਆਂ ਲਈ)।

Verse 19

दीर्घासिबद्धा योधाश्च सन्नद्धा मृष्टवाससः ॥१९॥महाराजाङ्गणं सर्वे प्रविशन्तु महोदयम् ।

ਲੰਬੀਆਂ ਤਲਵਾਰਾਂ ਬੰਨ੍ਹੇ, ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਜੱਜ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਸੁੱਚੇ ਵਸਤ੍ਰ ਪਹਿਨੇ ਹੋਏ ਸਾਰੇ ਯੋਧੇ ਮਹਾਰਾਜ ਦੇ ਮਹਿਮਾਵਾਨ ਅੰਗਣ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ।

Verse 20

एवं व्यादिश्य विप्रौ तौ क्रियास्तत्र सुनिष्ठितौ ॥२०॥चक्रतुश्चैव यच्छेषं पार्थिवाय निवेद्य च ।

ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਉਥੇ ਕਰਮਕਾਂਡਾਂ ਬਾਰੇ ਹੁਕਮ ਦੇ ਕੇ, ਸੁਨਿਸ਼ਠ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਵਿਪ੍ਰਾਂ ਨੇ ਬਾਕੀ ਰਹਿ ਗਏ ਵਿਧੀ-ਕਾਰਜ ਵੀ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਨਿਵੇਦਨ ਕੀਤਾ।

Verse 21

कृतमित्येव चाब्रूतां अभिगम्य जगत्पतिम् ॥२१॥यथोक्तवचनं प्रीतौ हर्षयुक्तौ द्विजर्षभौ ।

ਜਗਤਪਤੀ ਸਮ ਭੂਪਤੀ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ, ਉਸ ਦੇ ਕਹੇ ਅਨੁਸਾਰ, ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਅਤੇ ਹर्ष ਨਾਲ ਭਰੇ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਦਵਿਜ-ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਬੋਲੇ: “ਕ੍ਰਿਤਮ্”—ਕਾਰਜ ਹੋ ਗਿਆ।

Verse 22

ततस्सुमन्त्रं द्युतिमान्राजा वचनमब्रवीत् ।रामः कृतात्मा भवता शीघ्रमानीयतामिति ॥२२॥

ਤਦੋਂ ਤੇਜਸਵੀ ਰਾਜੇ ਨੇ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੂੰ ਆਖਿਆ: “ਤੁਹਾਡੇ ਦੁਆਰਾ ਕ੍ਰਿਤਾਤਮਾ ਰਾਮ ਨੂੰ ਤੁਰੰਤ ਇੱਥੇ ਲਿਆਇਆ ਜਾਵੇ।”

Verse 23

स तथेति प्रतिज्ञाय सुमन्त्रो राजशासनात् ॥२३॥रामं तत्रानयाञ्चक्रे रथेन रथिनां वरम् ।

“ਤਥੇਤੀ” ਕਹਿ ਕੇ ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਦਿਆਂ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਹੁਕਮ ਅਨੁਸਾਰ, ਰਥੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਰਥ ਰਾਹੀਂ ਰਾਮ ਨੂੰ ਉਥੇ ਲਿਆ ਆਇਆ।

Verses 24-25

अथ तत्र समासीना स्तदा दशरथं नृपम् ॥२४॥प्राच्योदीच्याः प्रतीच्याश्च दाक्षिणात्याश्च भूमिपाः ।म्लेच्छाश्चार्याश्च ये चान्ये वनशैलान्तवासिनः ॥२५॥उपासाञ्चक्रिरे सर्वे तं देवा इव वासवम् ।

ਉੱਥੇ ਆਸਨ ਲਗਾ ਕੇ ਬੈਠੇ ਨ੍ਰਿਪ ਦਸ਼ਰਥ ਨੂੰ ਪੂਰਬ, ਉੱਤਰ, ਪੱਛਮ ਅਤੇ ਦੱਖਣ ਦੇ ਭੂਪਾਲ—ਮਲੇੱਛ ਤੇ ਆਰਯ ਰਾਜੇ, ਅਤੇ ਜੰਗਲਾਂ ਤੇ ਪਹਾੜੀ ਸਰਹੱਦਾਂ ਵਿੱਚ ਵੱਸਣ ਵਾਲੇ ਹੋਰ ਲੋਕ—ਸਭ ਨੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਇੰਦਰ (ਵਾਸਵ) ਨੂੰ ਜਿਵੇਂ ਨਮਸਕਾਰ ਕਰਦੇ ਹਨ, ਤਿਵੇਂ ਭਕਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਉਪਾਸਨਾ ਕੀਤੀ।

Verse 26

तेषां मध्ये स राजर्षिर्मरुतामिव वासवः ॥२६॥प्रासादस्थो रथगतं ददर्शायान्तमात्मजम् ।

ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਵਿਚਕਾਰ ਉਹ ਰਾਜਰਿਸ਼ੀ—ਮਰੁਤਾਂ ਵਿਚ ਇੰਦਰ ਵਾਂਗ—ਮਹਿਲ ਵਿੱਚ ਖੜ੍ਹਾ ਹੋ ਕੇ ਰਥ ਵਿੱਚ ਬੈਠੇ ਆਉਂਦੇ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਲੱਗਾ।

Verses 27-29

गन्धर्वराजप्रतिमं लोके विख्यातपौरुषम् ॥२७॥दीर्घबाहुं महासत्त्वं मत्तमातङ्गगामिनम् ।चन्द्रकान्ताननं राममतीव प्रियदर्शनम् ॥२८॥रूपौदार्यगुणैः पुंसां दृष्टिचित्तापहारिणम् ।घर्माभितप्ताः पर्जन्यं ह्लादयन्तमिव प्रजाः ॥२९॥न ततर्प समायान्तं पश्यमानो नराधिपः ।

ਰਾਮ ਗੰਧਰਵਾਂ ਦੇ ਰਾਜੇ ਦੀ ਮੂਰਤੀ ਵਰਗਾ, ਲੋਕ ਵਿੱਚ ਪਰਾਕ੍ਰਮ ਲਈ ਪ੍ਰਸਿੱਧ—ਲੰਮੇ ਬਾਹਾਂ ਵਾਲਾ, ਮਹਾਨ ਸੱਤਵ ਵਾਲਾ, ਮੱਤੇ ਹਾਥੀ ਦੀ ਗੰਭੀਰ ਚਾਲ ਨਾਲ ਤੁਰਨ ਵਾਲਾ; ਚੰਦ੍ਰਕਾਂਤੀ ਵਰਗੇ ਮੁਖ ਵਾਲਾ ਅਤੇ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯਦਰਸ਼ਨ ਸੀ। ਰੂਪ, ਉਦਾਰਤਾ ਅਤੇ ਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਉਹ ਪੁਰਸ਼ਾਂ ਦੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਤੇ ਚਿੱਤ ਨੂੰ ਮੋਹ ਲੈਂਦਾ; ਜਿਵੇਂ ਤਪਤ ਘਰਮ ਨਾਲ ਸੜੀ ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਵਰਖਾ ਆਨੰਦ ਦੇਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ ਉਹ ਲੋਕਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਕਰਦਾ। ਉਸ ਨੂੰ ਨੇੜੇ ਆਉਂਦਾ ਵੇਖ ਕੇ ਨਰਾਧਿਪ ਦਸ਼ਰਥ ਦੀ ਨਿਗਾਹ ਤ੍ਰਿਪਤ ਨਾ ਹੋਈ।

Verse 30

अवतार्य सुमन्त्रस्तं राघवं स्यन्दनोत्तमात् ॥३०॥पितुस्समीपं गच्छन्तं प्राञ्जलिः पृष्ठतोऽन्वगात् ।

ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਨੇ ਉਸ ਰਾਘਵ ਨੂੰ ਉੱਤਮ ਰਥ ਤੋਂ ਉਤਾਰਿਆ। ਜਦੋਂ ਰਾਮ ਪਿਤਾ ਦੇ ਸਨਮੁੱਖ ਜਾ ਰਿਹਾ ਸੀ, ਸੁਮੰਤ੍ਰ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਤੁਰਿਆ।

Verse 31

स तं कैलासशृङ्गाभं प्रासादं नरपुङ्गवः ॥३१॥आरुरोह नृपं द्रष्टुं सह सूतेन राघवः ।

ਫਿਰ ਮਨੁੱਖਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਘਵ, ਕੈਲਾਸ ਦੇ ਸ਼ਿਖਰ ਵਰਗੇ ਉੱਚੇ ਉਸ ਮਹਲ ਉੱਤੇ, ਰਾਜਾ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨ ਕਰਨ ਲਈ, ਆਪਣੇ ਸਾਰਥੀ ਸਮੇਤ ਚੜ੍ਹ ਗਿਆ।

Verse 32

स प्राञ्जलिरभिप्रेत्य प्रणतः पितुरन्तिके ॥३२॥नाम स्वं श्रावयन्रामो ववन्दे चरणौ पितुः ।

ਰਾਮ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਅੱਗੇ ਵਧਿਆ, ਪਿਤਾ ਦੇ ਨੇੜੇ ਦਿਨਤਾ ਨਾਲ ਨਮਸਕਾਰ ਕੀਤਾ; ਆਪਣਾ ਨਾਮ ਨਿਮਰਤਾ ਨਾਲ ਉਚਾਰ ਕੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਨੂੰ ਭਗਤੀ ਨਾਲ ਵੰਦਿਆ।

Verse 33

तं दृष्ट्वा प्रणतं पार्श्वे कृताञ्जलिपुटं नृपः ॥३३॥गृह्याञ्जलौ समाकृष्य सस्वजे प्रियमात्मजम् ।

ਨੇੜੇ ਹੀ ਹੱਥ ਜੋੜ ਕੇ ਨਮਿਆ ਖੜ੍ਹੇ ਪ੍ਰਿਯ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਰਾਜੇ ਨੇ ਉਸ ਦੇ ਜੋੜੇ ਹੱਥ ਫੜੇ, ਆਪਣੇ ਕੋਲ ਖਿੱਚਿਆ ਅਤੇ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਗਲੇ ਲਾਇਆ।

Verse 34

तस्मै चाभ्युदितं दिव्यं मणिकाञ्चनभूषितम् ॥३४॥दिदेश राजा रुचिरं रामाय परमासनम् ।

ਫਿਰ ਰਾਜੇ ਨੇ ਰਾਮ ਲਈ ਰਤਨਾਂ ਅਤੇ ਸੋਨੇ ਨਾਲ ਸੁਸ਼ੋਭਿਤ, ਦਿਵ੍ਯ ਤੇ ਉੱਚਾ, ਅਤਿ ਰੁਚਿਕਰ ਪਰਮ ਆਸਨ ਰਖਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ।

Verse 35

तदासनवरं प्राप्य व्यदीपयत राघवः ॥३५॥स्वयैव प्रभया मेरुमुदये विमलो रविः ।

ਉਹ ਉੱਤਮ ਆਸਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਕੇ ਰਾਘਵ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕ ਉਠਿਆ—ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਪ੍ਰਾਤਹਕਾਲੀ ਸੂਰਜ ਆਪਣੀ ਹੀ ਕਿਰਨਾਂ ਨਾਲ ਉਦਯ ਵੇਲੇ ਮੇਰੂ ਪਰਬਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।

Verse 36

तेन विभ्राजता तत्र सा सभाऽभिव्यरोचत ॥३६॥विमलग्रहनक्षत्रा शारदी द्यौरिवेन्दुना ।

ਉਹ ਉੱਥੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ ਤਾਂ ਸਭਾ ਵੀ ਹੋਰ ਜ਼ਿਆਦਾ ਦਮਕ ਉੱਠੀ—ਜਿਵੇਂ ਨਿਰਮਲ ਗ੍ਰਹ-ਨਕਸ਼ਤਰਾਂ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਦ-ਆਕਾਸ਼ ਚੰਦ੍ਰਮਾ ਦੇ ਪ੍ਰਕਾਸ਼ ਨਾਲ ਦਿਪਤ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।

Verse 37

तं पश्यमानो नृपतिस्तुतोष प्रियमात्मजम् ॥३७॥अलङ्कृतमिवात्मानमादर्शतलसंस्थितम् ।

ਪਿਆਰੇ ਆਤਮਜ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ ਬਹੁਤ ਹੀ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋਇਆ—ਜਿਵੇਂ ਦਰਪਣ ਦੀ ਸਤ੍ਹਾ ਉੱਤੇ ਆਪਣਾ ਸਜਿਆ-ਸਵਰੂਪ ਹੀ ਵੇਖ ਰਿਹਾ ਹੋਵੇ।

Verse 38

स तं सस्मितमाभाष्य पुत्रं पुत्रवतां वरः ॥३८॥उवाचेदं वचो राजा देवेन्द्रमिव काश्यपः ।

ਮੁਸਕੁਰਾਂਦਾ ਹੋਇਆ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ, ਪਿਤਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਰਾਜੇ ਨੇ ਇਹ ਬਚਨ ਕਹੇ—ਜਿਵੇਂ ਕਸ਼੍ਯਪ ਦੇਵੇਂਦ੍ਰ ਨੂੰ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ।

Verse 39

ज्येष्ठायामसि मे पत्न्यां सदृश्यां सदृशस्सुतः ॥३९॥उत्पन्नस्त्वं गुणश्रेष्ठो मम रामात्मजः प्रियः ।

ਹੇ ਰਾਮ! ਮੇਰੀ ਜੇਠੀ ਪਤਨੀ—ਜੋ ਆਪ ਹੀ ਯੋਗ੍ਯ ਹੈ—ਉਸ ਤੋਂ ਤੂੰ ਜਨਮਿਆ; ਤੂੰ ਯੋਗ੍ਯ ਪੁੱਤਰ, ਗੁਣਾਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ, ਅਤੇ ਮੈਨੂੰ ਅਤਿ ਪ੍ਰਿਯ ਆਤਮਜ ਹੈਂ।

Verse 40

यतस्त्वया प्रजाश्चेमा स्स्वगुणैरनुरञ्जिताः ॥४०॥तस्मात्त्वं पुष्ययोगेन यौवराज्यमवाप्नुहि ।

ਕਿਉਂਕਿ ਆਪਣੇ ਹੀ ਸਦਗੁਣਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਇਨ੍ਹਾਂ ਪ੍ਰਜਾਜਨਾਂ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਰਾਜ਼ੀ ਕੀਤੇ ਹਨ; ਇਸ ਲਈ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਕਸ਼ਤਰ ਦੇ ਯੋਗ ਵਿੱਚ, ਜਦੋਂ ਚੰਦਰਮਾ ਪੁਸ਼੍ਯ ਨਾਲ ਜੁੜੇ, ਤੂੰ ਯੁਵਰਾਜ੍ਯ—ਯੁਵਰਾਜ ਪਦ—ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ।

Verse 41

कामतस्त्वं प्रकृत्यैव विनीतो गुणवानसि ॥४१॥गुणवत्यपि तु स्नेहात्पुत्र वक्ष्यामि ते हितम् ।

ਤੂੰ ਸੁਭਾਵ ਤੋਂ ਹੀ ਵਿਨੀਤ ਅਤੇ ਗੁਣਵਾਨ ਹੈਂ; ਤਾਂ ਵੀ, ਪੁੱਤਰ, ਸਨੇਹ ਕਰਕੇ ਤੇਰੇ ਹਿਤ ਦੀ ਗੱਲ ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਆਖਾਂਗਾ।

Verse 42

भूयो विनयमास्थाय भव नित्यं जितेन्द्रियः ॥४२॥कामक्रोधसमुत्थानि त्यजेथा व्यसनानि च ।

ਹੋਰ ਵੀ ਵਿਨਮ੍ਰਤਾ ਧਾਰਨ ਕਰ ਅਤੇ ਸਦਾ ਇੰਦ੍ਰੀਆਂ ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਕੇ ਰਹਿ; ਕਾਮ ਅਤੇ ਕ੍ਰੋਧ ਤੋਂ ਉੱਠਣ ਵਾਲੇ ਦੋਸ਼ਾਂ ਅਤੇ ਵਿਅਸਨਾਂ ਨੂੰ ਤਿਆਗ ਦੇ।

Verse 43

परोक्षया वर्तमानो वृत्त्या प्रत्यक्षया तथा ॥४३॥अमात्यप्रभृतीस्सर्वाःप्रकृतीश्चानुरञ्जय ।

ਆਪਣੇ ਆਚਰਨ ਨਾਲ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਗੈਰਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ ਅਤੇ ਹਾਜ਼ਰੀ ਵਿੱਚ ਵੀ—ਅਮਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਸਾਰੀਆਂ ਪ੍ਰਕ੍ਰਿਤੀਆਂ, ਪ੍ਰਜਾਜਨ ਸਭ ਨੂੰ ਪ੍ਰਸੰਨ ਰੱਖ।

Verses 44-45

कोष्ठागारायुधागारैःकृत्वा सन्निचयान्बहून् ॥४४॥तुष्टानुरक्तप्रकृतिर्यः पालयति मेदिनीम् ।तस्यनन्दन्ति मित्राणि लब्ध्वाऽमृतमिवामराः ॥४५॥तस्मात्त्वमपि चात्मानं नियम्यैवं समाचर ।

ਜੋ ਰਾਜਾ ਅੰਨ-ਕੋਠਾਰਾਂ ਅਤੇ ਹਥਿਆਰ-ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਬਹੁਤ ਵੱਡੇ ਭੰਡਾਰ ਇਕੱਠੇ ਕਰਕੇ, ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਤ੍ਰਿਪਤ ਅਤੇ ਅਨੁਰਾਗੀ ਰੱਖਦਿਆਂ ਧਰਤੀ ਦਾ ਪਾਲਣ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਦੇ ਮਿੱਤਰ ਅੰਮ੍ਰਿਤ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇ ਦੇਵਤਿਆਂ ਵਾਂਗ ਖੁਸ਼ੀ ਮਨਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ ਤੂੰ ਵੀ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਸੰਯਮ ਵਿੱਚ ਰੱਖ ਕੇ ਇਉਂ ਹੀ ਆਚਰਨ ਕਰ।

Verse 46

तच्छ्रुत्वा सुहृदस्तस्य रामस्य प्रियकारिणः ॥४६॥त्वरिताः शीघ्रमभ्येत्य कौसल्यायै न्यवेदयन् ।

ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ, ਰਾਮ ਦੇ ਹਿਤੈਸ਼ੀ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨਤਾ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਸੁਹਿਰਦ ਤੁਰੰਤ ਹੀ ਜਲਦੀ ਨਾਲ ਆ ਕੇ ਕੌਸਲਿਆ ਨੂੰ ਸੁਚਿਤ ਕਰਨ ਲੱਗੇ।

Verse 47

सा हिरण्यं च गाश्चैव रत्नानि विविधानि च ॥४७॥व्यादिदेश प्रियाख्येभ्यः कौसल्या प्रमदोत्तमा ।

ਤਦ ਇਸਤ੍ਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਸ਼੍ਰੇਸ਼ਠ ਕੌਸਲਿਆ ਨੇ ਸੁਖਦਾਈ ਸੁਨੇਹਾ ਲਿਆਉਣ ਵਾਲੇ ਦੂਤਾਂ ਨੂੰ ਸੋਨਾ, ਗਾਂਵਾਂ ਅਤੇ ਨਾਨਾ ਪ੍ਰਕਾਰ ਦੇ ਰਤਨ ਦੇਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਕੀਤਾ।

Verse 48

अथाऽभिवाद्य राजानं रथमारुह्य राघवः ॥४८॥ययौ स्वं द्युतिमद्वेश्म जनौघैः प्रतिपूजितः ।

ਫਿਰ ਰਾਘਵ ਨੇ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਕੇ ਰਥ ਤੇ ਚੜ੍ਹਿਆ ਅਤੇ ਲੋਕਾਂ ਦੀ ਭੀੜ ਵੱਲੋਂ ਸਨਮਾਨਿਤ ਹੋ ਕੇ ਆਪਣੇ ਤੇਜਸਵੀ ਨਿਵਾਸ ਵੱਲ ਚਲ ਪਿਆ।

Verse 49

ते चापि पौरा नृपतेर्वचस्तच्छृत्वा तथा लाभमिवेष्टमाशु ।नरेन्द्रमामन्त्र्य गृहाणि गत्वादेवान्समानर्चुरतिप्रहृष्टाः ॥

ਨਾਗਰਿਕਾਂ ਨੇ ਵੀ ਰਾਜੇ ਦੇ ਉਹ ਬਚਨ ਸੁਣ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਨਭਾਉਂਦਾ ਲਾਭ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਤੁਰੰਤ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਗਏ। ਨਰੇਂਦਰ ਤੋਂ ਆਗਿਆ ਲੈ ਕੇ ਘਰਾਂ ਨੂੰ ਗਏ ਅਤੇ ਅਤਿ ਹರ್ಷ ਨਾਲ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਪੂਜਾ ਕੀਤੀ।