ਕੁੰਤੀ

ਯੋਗ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਦੋ ਰੂਪਾਂ ਵਿੱਚ ਕਰ ਲਿਆ; ਉਹ ਆਇਆ ਅਤੇ ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਿਆ। ਫਿਰ ਉਸ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਨਾਲ ਪਰਮ ਮਧੁਰ ਤੇ ਸਮਝੌਤਾਪੂਰਨ ਸੁਰ ਵਿੱਚ ਬਾਤ ਕੀਤੀ।

ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: “ਹੇ ਦੇਵ! ਮੇਰਾ ਪਿਤਾ ਮੇਰੇ ਉੱਤੇ ਅਧਿਕਾਰ ਰੱਖਦਾ ਹੈ; ਮੇਰੀ ਮਾਤਾ ਅਤੇ ਹੋਰ ਬੰਧੂ ਵੀ ਐਸੇ ਹੀ ਹਨ। ਜਦ ਤੱਕ ਉਹ ਮੇਰੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਨਿਭਾ ਰਹੇ ਹਨ, ਤਦ ਤੱਕ ਇਹ ਕਰਮ ਵਿਧੀ ਦਾ ਲੰਘਣ ਹੋਵੇਗਾ।”

ਉਹ ਭਰਤ-ਵੰਸ਼ ਦੇ ਸ੍ਰੇਸ਼ਠ ਨੂੰ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਾ ਹੋਇਆ ਮਾਤਾ ਕੁੰਤੀ ਕੋਲ ਗਿਆ ਅਤੇ ਬੋਲਿਆ: “ਮੈਂ ਰਾਜਾ ਨੂੰ ਲੱਭਣ ਲਈ ਜਾਂਦਾ ਹਾਂ; ਤੁਸੀਂ ਵਾਪਸ ਮੁੜ ਜਾਓ।”

ਸ਼੍ਰੀਸ਼ੁਕਦੇਵ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ—ਅਕ੍ਰੂਰ ਹਸਤਿਨਾਪੁਰ ਗਿਆ, ਜੋ ਪੌਰਵ ਰਾਜਿਆਂ ਦੀ ਕੀਰਤੀ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸਿੱਧ ਸੀ। ਉੱਥੇ ਉਸ ਨੇ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ, ਭੀਸ਼ਮ, ਵਿਦੁਰ ਅਤੇ ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਅਤੇ ਬਾਹਲੀਕ ਨੂੰ ਉਸ ਦੇ ਪੁੱਤਰ ਸੋਮਦੱਤ ਸਮੇਤ। ਉਸ ਨੇ ਦ੍ਰੋਣਾਚਾਰਯ, ਕ੍ਰਿਪਾਚਾਰਯ, ਕਰਣ, ਸੁਯੋਧਨ…

ਪ੍ਰਿਥਾ (ਕੁੰਤੀ) ਨੇ ਆਪਣੇ ਭਰਾ-ਭੈਣਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪੁੱਤਰਾਂ, ਮਾਤਾ-ਪਿਤਾ, ਭਰਾਵਾਂ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਮੁਕੁੰਦ ਨੂੰ ਵੇਖਿਆ; ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਗੱਲਾਂ ਕਰਦਿਆਂ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣਾ ਦੁੱਖ ਭੁਲਾ ਦਿੱਤਾ।

ਫਿਰ ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੀ ਪਿਤਾ ਦੀ ਭੈਣ ਰਾਣੀ ਕੁੰਤੀ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਗਏ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸਨੂੰ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਨੇ ਅਤਿ ਸਨੇਹ ਨਾਲ ਭਿੱਜੀਆਂ ਅੱਖਾਂ ਨਾਲ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਗਲੇ ਲਾਇਆ। ਸ਼੍ਰੀਕ੍ਰਿਸ਼ਨ ਨੇ ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਨੂੰਹ ਦ੍ਰੌਪਦੀ ਦੀ ਖੈਰ-ਖ਼ਬਰ ਪੁੱਛੀ; ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਵੀ ਦਵਾਰਕਾ ਦੇ ਉਨ੍ਹਾਂ…

ਵੇਦਾਂ ਦੇ ਜਾਣਕਾਰਾਂ ਅਨੁਸਾਰ ਪਾਂਡੂ ਦੀਆਂ ਵੀ ਦੋ ਪਤਨੀਆਂ ਸਨ - ਸ਼ੂਰਸੈਨ ਦੀ ਧੀ ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਮਦਰ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਮਾਦਰੀ।

ਸਾਰੀਆਂ ਅੰਤਿਮ ਕਿਰਿਆਵਾਂ ਪੂਰੀਆਂ ਕਰਕੇ, ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਗਾਂਧਾਰੀ, ਕੁੰਤੀ ਅਤੇ ਵਿਦੁਰ ਦੇ ਨਾਲ ਜਲਦੀ ਹੀ ਵਣ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਗਏ।

ਰੁਰੂ ਚਰਿੱਤਰ ਦਾ ਵਰਣਨ। ਸੂਤ ਜੀ ਨੇ ਕਿਹਾ: ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਤੀਜੇ ਦਿਨ, ਰਾਜਾ ਧ੍ਰਿਤਰਾਸ਼ਟਰ ਆਪਣੀ ਪਤਨੀ ਅਤੇ ਕੁੰਤੀ ਸਮੇਤ ਜੰਗਲ ਦੀ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਸੜ ਕੇ ਮਰ ਗਏ।

ਕੁੰਤੀਪੁੱਤਰ ਰਾਜਾ ਯੁਧਿਸ਼ਠਿਰ ਨੇ ‘ਅਨੰਤਵਿਜਯ’ ਸ਼ੰਖ ਫੂਕਿਆ; ਅਤੇ ਨਕੁਲ ਤੇ ਸਹਦੇਵ ਨੇ ‘ਸੁਘੋਸ਼’ ਅਤੇ ‘ਮਣਿਪੁਸ਼ਪਕ’ ਨਾਮਕ ਸ਼ੰਖ ਫੂਕੇ।

ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਇੰਦ੍ਰਿਆਂ ਦੇ ਸਪਰਸ਼ ਤੋਂ ਠੰਢ-ਗਰਮੀ ਅਤੇ ਸੁਖ-ਦੁੱਖ ਉਤਪੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ; ਇਹ ਆਉਂਦੇ-ਜਾਂਦੇ ਅਤੇ ਅਨਿਤ੍ਯ ਹਨ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਭਾਰਤ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਸਹਾਰ।

ਯਜ੍ਞ-ਅਰਥ ਕੀਤੇ ਕਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਇਹ ਲੋਕ ਕਰਮ-ਬੰਧਨ ਵਿੱਚ ਬੱਝਿਆ ਹੋਇਆ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ, ਹੇ ਕੌਂਤੇਯ, ਉਸ ਯਜ੍ਞ-ਅਰਥ ਲਈ ਆਸਕਤੀ ਤੋਂ ਰਹਿਤ ਹੋ ਕੇ ਕਰਮ ਕਰ।