Sukta 18
Rishi: Atharvanic seer tradition (hymn-level attribution varies)
Devata: Brahman (sacral law) / Devāḥ as witnesses
Chandas: Anuṣṭubh
AV 5.18 ਇੱਕ ਅਥਰਵਣਿਕ ਚੇਤਾਵਨੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਸੰਪਤੀ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ—ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਅਭੱਖ (ਖਾਣ-ਅਯੋਗ) ਅਤੇ ਹੜਪਣਾ ਘਾਤਕ ਖ਼ਤਰੇ ਵਾਲਾ ਘੋਸ਼ਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਰਾਜੇ/ਰਾਜਨ੍ਯ ਨੂੰ ਸਿੱਧਾ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਸ ਉਲੰਘਣਾ ਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੀ ਗਵਾਹੀ ਹੇਠ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਨਿਯਮ) ਦੀ ਤੋੜ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਦੋਸ਼ੀ ਵਿਰੁੱਧ ਬ੍ਰਹਮ-ਤੇਜ ਨੂੰ ਜ਼ਹਿਰ, ਢਾਲ/ਚਮੜਾ ਅਤੇ ਤੀਰ ਬਣਾਕੇ ਡਰਾਉਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ‘ਹਥਿਆਰ’ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantras
Mantra 1
ब्रह्मरावी नैतां ते॑ दे॒वा अ॑ददु॒स्तुभ्यं॑ नृपते॒ अत्त॑वे । मा ब्रा॑ह्म॒णस्य॑ राजन्य॒ गां जि॑घत्सो अना॒द्याम्
ਬ੍ਰਹਮ-ਘੋਸ਼ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਬਾਣੀ ਕਹਿੰਦੀ ਹੈ: ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੀ, ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੇ ਇਹ ਤੈਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ ਨਹੀਂ ਦਿੱਤਾ। ਹੇ ਰਾਜਨ੍ਯ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਨਿਗਲਣ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਨਾ ਕਰ—ਇਹ ਅੰਨ ਨਹੀਂ, ਅਖਾਦ੍ਯ ਹੈ।
Mantra 2
अ॒क्षद्रु॑ग्धो राज॒न्यः पा॒प आ॑त्मपराजि॒तः । स ब्रा॑ह्म॒णस्य॒ गाम॑द्याद॒द्य जी॑वानि॒ माश्वः
ਪਾਸਿਆਂ ਨਾਲ ਤਬਾਹ ਹੋਇਆ ਰਾਜਨ੍ਯ—ਪਾਪੀ, ਆਪਣੇ ਆਪ ਤੋਂ ਹੀ ਹਾਰਿਆ ਹੋਇਆ—ਉਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਖਾਵੇ; ਪਰ ਮੈਂ ਅੱਜ ਜੀਉਂਦਾ ਰਹਾਂ—ਮੇਰੇ ਅਸ਼ਵ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Mantra 3
आवि॑ष्टिता॒घवि॑षा पृदा॒कूरि॑व॒ चर्म॑णा । सा ब्रा॑ह्म॒णस्य॑ राजन्य तृ॒ष्टैषा गौर॑ना॒द्या
ਬੁਰੀ ਵਿਸ਼ ਨਾਲ ਲਪੇਟੀ ਹੋਈ—ਜਿਵੇਂ ਚਿਤੇ ਦੀ ਖਾਲ ਨਾਲ ਢੱਕੀ ਹੋਵੇ—ਇਹ ਗਾਂ, ਹੇ ਰਾਜਨ੍ਯ, ਤ੍ਰਿਸ਼ਨਾ ਨਾਲ ਪੀੜਤ ਹੈ। ਇਹ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਹੈ; ਇਹ ਖਾਣ ਯੋਗ ਨਹੀਂ।
Mantra 4
निर्वै क्ष॒त्रं नय॑ति॒ हन्ति॒ वर्चो॒ऽग्निरि॒वार॑ब्धो॒ वि दु॑नोति॒ सर्व॑म्। यो ब्रा॑ह्म॒णं मन्य॑ते॒ अन्न॑मे॒व स वि॒षस्य॑ पिबति तैमा॒तस्य॑
ਨਿਸ਼ਚੇ ਹੀ ਇਹ ਉਸ ਦਾ ਖ਼ਸ਼ਤ੍ਰ (ਰਾਜ-ਸ਼ਕਤੀ) ਬਾਹਰ ਕੱਢ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਸ ਦੀ ਚਮਕ-ਤਮਕ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ; ਫੜੀ ਹੋਈ ਤੇ ਭੜਕੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਸਭ ਕੁਝ ਝੰਝੋੜ ਕੇ ਚਿੱਥੜੇ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਕੇਵਲ ਅੰਨ ਸਮਝਦਾ ਹੈ—ਉਹ ਵਿਸ਼ ਪੀਂਦਾ ਹੈ, ਤੈਮਾਤਾ ਦਾ ਘਾਤਕ ਵਿਸ਼।
Mantra 5
य ए॑नं॒ हन्ति॑ मृ॒दुं मन्य॑मानो देवपी॒युर्धन॑कामो॒ न चि॒त्तात्। सं तस्येन्द्रो॒ हृद॑ये॒ऽग्निमि॑न्धे उ॒भे ए॑नं द्विष्टो॒ नभ॑सी॒ चर॑न्तम्
ਜੋ ਉਸ ਨੂੰ ਨਰਮ (ਮ੍ਰਿਦੁ) ਸਮਝ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰਦਾ ਹੈ—ਦੇਵਪੇਯੁ (ਦੇਵ-ਪਾਨ ਕਰਨ ਵਾਲਾ), ਧਨ-ਕਾਮੀ, ਪਰ ਸਮਝ ਤੋਂ ਖਾਲੀ—ਉਸ ਮਨੁੱਖ ਦੇ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਇੰਦਰ ਅੱਗ ਭੜਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ; ਨਫ਼ਰਤਿਆ ਹੋਇਆ ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਆਕਾਸ਼ਾਂ ਵਿੱਚ ਭਟਕਦਾ ਫਿਰਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
न ब्रा॑ह्म॒णो हिं॑सित॒व्यो॒३ऽग्निः प्रि॒यत॑नोरिव । सोमो॒ ह्यऽस्य दाया॒द इन्द्रो॑ अस्याभिशस्ति॒पाः
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ ਨੁਕਸਾਨ ਨਹੀਂ ਪਹੁੰਚਾਉਣਾ—(ਉਹ) ਪਿਆਰੇ ਦੇਹ ਵਾਲੀ ਅੱਗ ਵਾਂਗ ਹੈ। ਕਿਉਂਕਿ ਸੋਮ ਉਸ ਦਾ ਦਾਯਾਦ (ਵਾਰਸ) ਹੈ, ਅਤੇ ਇੰਦਰ ਉਸ ਦੀ ਅਭਿਸ਼ਸਤੀ (ਸ਼ਾਪ/ਨਿੰਦਾ) ਤੋਂ ਰੱਖਿਆ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਹੈ।
Mantra 7
श॒तापा॑ष्ठां॒ नि गि॑रति॒ तां न श॑क्नोति निः॒खिद॑म्। अन्नं॒ यो ब्र॒ह्मणां॑ म॒ल्वः स्वा॒द्व॑१द्मीति॒ मन्य॑ते
ਜੋ ਸੌ-ਕਾਂਟਿਆਂ ਵਾਲੀ ਚੀਜ਼ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬਾਹਰ ਨਹੀਂ ਕੱਢ ਸਕਦਾ। ਜੋ ਮਾਲਵ (ਮਲਵ) ਇਹ ਸੋਚਦਾ ਹੈ—‘ਮੈਂ ਬ੍ਰਾਹਮਣਾਂ ਦਾ ਅੰਨ ਮਿੱਠੇ ਤੌਰ ਤੇ ਖਾਂਦਾ ਹਾਂ’—
Mantra 8
जिह्वा॒ ज्या भव॑ति॒ कुल्म॑लं॒ वाङ्ना॑डी॒का दन्ता॒स्तप॑सा॒भिदि॑ग्धाः । ते भि॑र्ब्रह्मा वि॑ध्यति देवपी॒यून् हृ॑द्ब॒लैर्धनु॑र्भिर्दे॒वजू॑तैः
ਜਿਹਵਾ ਧਨੁਸ਼ ਦੀ ਜਿਆ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਕੁਲਮਲ (ਆਵਰਨ/ਕਵਚ) ਬਣਦਾ ਹੈ; ਵਾਣੀ ਨਲੀ ਬਣਦੀ ਹੈ; ਦੰਦ ਤਪਸ ਨਾਲ ਤਿੱਖੇ ਕੀਤੇ ਅਤੇ ਅਭਿਦਿਗਧ (ਲੇਪਿਤ) ਕੀਤੇ ਬਾਣ ਬਣਦੇ ਹਨ। ਇਨ੍ਹਾਂ ਬਾਣਾਂ ਨਾਲ ਬ੍ਰਹਮਾ ਦੇਵਾਂ ਦੇ ਭਾਗ (ਦੇਵਪੀਯੂਨ) ਨੂੰ ਲੁੱਟਣ ਵਾਲਿਆਂ/ਬਿਗਾੜਣ ਵਾਲਿਆਂ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹਦਾ ਹੈ—ਹਿਰਦੇ-ਜਨਿਤ ਬਲਾਂ ਨਾਲ, ਦੇਵ-ਪ੍ਰੇਰਿਤ ਧਨੁਸ਼ਾਂ ਨਾਲ।
Mantra 9
ती॒क्ष्णेष॑वो ब्राह्म॒णा हे॑ति॒मन्तो॒ यामस्य॑न्ति शर॒व्यां॒३ न सा मृषा॑ । अ॒नु॒हाय॒ तप॑सा म॒न्युना॑ चो॒त दू॒रादव॑ भिन्दन्त्येनम्
ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਤਿੱਖੇ ਬਾਣਾਂ ਵਾਲੇ, ਹਥਿਆਰਧਾਰੀ ਹਨ; ਉਹ ਸ਼ਰਵਿਆ (ਬਾਣਾਂ ਦੀ ਧਾਰ/ਵਰਖਾ) ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਉਹ ਵਿਅਰਥ ਨਹੀਂ। ਤਪਸ ਅਤੇ ਮਨ੍ਯੁ (ਕ੍ਰੋਧ/ਉਗਰ ਸੰਕਲਪ) ਨਾਲ ਉਸ ਦਾ ਪਿੱਛਾ ਕਰਕੇ, ਹਾਂ ਦੂਰੋਂ ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਚੀਰ ਕੇ ਢਾਹ ਦਿੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 10
ये स॒हस्र॒मरा॑ज॒न्नासन् दशश॒ता उ॒त। ते ब्रा॑ह्म॒णस्य॒ गां ज॒ग्ध्वा वै॑तह॒व्याः परा॑भवन्
ਭਾਵੇਂ ਉਹ ਹਜ਼ਾਰ ਸਨ, ਰਾਜੇ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ—ਅਤੇ ਦਸ ਸੌ ਹੋਰ ਵੀ—ਉਹ ਵੈਤਹਵ੍ਯ, ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਗਾਂ ਨੂੰ ਖਾ ਕੇ, ਪਰਾਜਯ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 11
गौरे॒व तान् ह॒न्यमा॑ना वैतह॒व्याँ अवा॑तिरत्। ये केस॑रप्राबन्धायाश्चर॒माजा॒मपे॑चिरन्
ਗਾਂ ਵਾਂਗ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ, ਉਸ ਨੇ ਵੈਤਹਵਿਆਂ ਨੂੰ ਹੇਠਾਂ ਦਬਾ ਦਿੱਤਾ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਸ ਦੀ ਆਖ਼ਰੀ ਬੱਕਰੀ, ਕੇਸਰ-ਬੰਧ (ਚੋਟੀ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ) ਬੱਕਰੀ ਨੂੰ ਹੰਕਾ ਕੇ ਲੈ ਗਿਆ ਸੀ।
Mantra 12
एक॑शतं॒ ता ज॒नता॒ या भूमि॒र्व्यऽधूनुत । प्र॒जां हिं॑सि॒त्वा ब्राह्म॑णीमसंभ॒व्यं परा॑भवन्
ਸੌ ਸਨ ਉਹ ਲੋਕ; ਧਰਤੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਹਿਲਾ ਕੇ ਝਾੜ ਦਿੱਤਾ ਤੇ ਦੂਰ ਸੁੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਜਾ ਨੂੰ ਹਿੰਸਾ ਕਰਕੇ, ਬ੍ਰਾਹਮਣੀ ਦਾ ਅਪਮਾਨ/ਭੰਗ ਕਰਕੇ, ਉਹ ਨਾਸ ਵਿੱਚ ਡਿੱਗ ਪਏ—ਅਸਹਿਣ ਅੰਤ ਨੂੰ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 13
दे॒व॒पी॒युश्च॑रति॒ मर्त्ये॑षु गरगी॒र्णो भ॑व॒त्यस्थि॑भूयान्। यो ब्रा॑ह्म॒णं दे॒वब॑न्धुं हि॒नस्ति॒ न स पि॑तृ॒याण॒मप्ये॑ति लो॒कम्
ਦੇਵਪੇਯ (ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਪਾਨ) ਮਰਤਿਆਂ ਵਿਚ ਫਿਰਦਾ ਹੈ; ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨਿਗਲ ਲੈਂਦਾ ਹੈ ਉਹ ਅਸਥਿ-ਅਧਿਕ, ਕੇਵਲ ਹੱਡੀਆਂ ਦਾ ਢਾਂਚਾ ਬਣ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਨੂੰ—ਦੇਵਬੰਧੁ, ਦੇਵਾਂ ਦਾ ਸਗਾ—ਹਿੰਸਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਪਿਤ੍ਰਯਾਣ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਣ ਵਾਲੇ ਲੋਕ, ਪਿਤਰਾਂ ਦੇ ਮਾਰਗ ਵਾਲੇ ਲੋਕ ਨੂੰ, ਕਦੇ ਵੀ—ਬਿਲਕੁਲ ਨਹੀਂ—ਪਹੁੰਚਦਾ।
Mantra 14
अ॒ग्निर्वै नः॑ पदवा॒यः सोमो॑ दाया॒द उ॑च्यते । ह॒न्ताभिश॒स्तेन्द्र॒स्तथा॒ तद् वे॒धसो॑ विदुः
ਅਗਨੀ ਨਿਸਚੇ ਹੀ ਸਾਡੇ ਰਾਹ ਦਾ ਪਥ-ਪ੍ਰਦਰਸ਼ਕ ਹੈ; ਸੋਮ ਨੂੰ ਵਾਰਸ ਅਤੇ ਨਿਆਂਯੋਗ ਹੱਕਦਾਰ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਇੰਦਰ ਅਭਿਸ਼ਸਤੀ (ਸ਼ਾਪ/ਆਰੋਪ) ਦਾ ਸੰਹਾਰਕ ਹੈ—ਇਹੀ ਸੱਚ ਵਿਧਾਤਾ-ਸਰੂਪ ਬੁੱਧੀਮਾਨਾਂ ਨੇ ਜਾਣਿਆ ਹੈ।
Mantra 15
इषु॑रिव दि॒ग्धा नृ॑पते पृदा॒कूरि॑व गोपते । सा ब्रा॑ह्म॒णस्येषु॑र्घो॒रा तया॑ विध्यति॒ पीय॑तः
ਜ਼ਹਿਰ ਨਾਲ ਲਿਪਤ ਤੀਰ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਨ੍ਰਿਪਤੇ; ਚਿੱਟੇ-ਚਿੱਟੇ ਧੱਬਿਆਂ ਵਾਲੇ ਪਸ਼ੂ ਵਾਂਗ, ਹੇ ਗੋਪਤੇ—ਇਹੋ ਜਿਹੀ ਹੈ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਦੀ ਘੋਰ ਇਸ਼ੁ (ਤੀਰ)। ਉਸ ਨਾਲ ਉਹ ਅਹੰਕਾਰ ਵਿੱਚ ਫੁੱਲੇ ਹੋਏ ਨੂੰ ਵਿੰਨ੍ਹ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
It prevents a king or powerful person from confiscating, slaughtering, or eating a Brahmin’s cow by declaring it taboo (anādyā) and spiritually dangerous.
These images make the prohibition emotionally forceful: the act is framed as self-destructive, as if the property itself carries venomous consequences for the violator.
It functions as both: primarily shāntika (to avert disorder by restraint and restitution), but it uses abhicāra-like punitive threat (the Brahmin’s ‘arrow’) to deter wrongdoing.
Ask anything about Sukta 18 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.