Anuvaka 1
ਬ੍ਰਹਮ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਨਾ—ਕ/ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ ਦੀ ਕੌਸਮੀਕ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਘਰੇਲੂ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਦੇਹਕ ਚਿਕਿਤਸਾ (ਜਲ, ਔਸ਼ਧੀ ਬੂਟੀਆਂ, ਤਾਬੀਜ਼/ਅਮੂਲਟ) ਤੱਕ। ਉਪ-ਵਿਸ਼ੇ: ਬ੍ਰਹਮ ਅਤੇ ਨਾਮ-ਰਹਿਤ ਪਰਮ ਤੱਤ (ਕ/ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ/ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ) ਦੀ ਸ੍ਰਿਸ਼ਟੀ-ਥਿਓਲੋਜੀ; ਅਪਸ਼ਕੁਨ-ਨਿਵਾਰਕ ਘਰ-ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਥਾਂਵਾਰ ਖ਼ਤਰੇ ਦੀ ਬਹਿਸ਼ਕਾਰੀ/ਬੰਨ੍ਹ; ਸਤੰਭਨ ਅਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨਾਲ ਜਾਗਰੂਕਤਾ ਤੇ ਗਤੀ ਨੂੰ ਨਿਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਕਰਨਾ; ਵਿਸ਼ਘਨ (ਜ਼ਹਿਰ-ਨਿਰੋਧ) ਅਤੇ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਵੱਖ ਕਰਨਾ; ਵਾਜੀਕਰਣ—ਵੀਰਯ-ਵਰਧਨ ਅਤੇ ਪੁਰਸ਼-ਸ਼ਕਤੀ ਦੀ ਪੁਨਰਪ੍ਰਾਪਤੀ।
Suktas in Anuvaka 1
Sukta 1
ਇਹ ਸੂਕਤ ਬ੍ਰਹਮਨ (ਪਵਿੱਤਰ ਸ਼ਕਤੀ/ਸੱਚਾ ਉਚਾਰ) ਨੂੰ ਪਹਿਲਾ-ਜਨਮਿਆ, ਜਗਤ-ਕ੍ਰਮ ਨੂੰ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨ ਵਾਲੀ ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਉੱਚਾ ਚੁੱਕਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਫਿਰ ਉਸੇ ਪੁਰੋਹਿਤੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ/ਅਥਰਵਨ ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਕਰਮ ਨੂੰ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਕਰਨ ਲਈ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਦੇਵਤਾ ਨੂੰ ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ ਥਾਂਮਣ ਵਾਲੇ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡਕ ਸਥਿਰਕਰਤਾ ਵਜੋਂ ਦਰਸਾ ਕੇ, ਇਹ ਬ੍ਰਹਿਮੰਡ-ਵਿਦਿਆ ਨੂੰ ਰੱਖਿਆ ਵਿੱਚ ਬਦਲ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਖੇਮ (ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਭਲਾਈ), ਰਿਤੀ ਦੀ ਸਫਲਤਾ, ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਰੁਕਾਵਟ (ਰਕਸ਼ਸ, ਪ੍ਰਤੀਦੰਦੀ, ਅਵਿਵਸਥਾ) ਦੀ ਪਰਤਾਖ਼ੀ।
Sukta 2
ਅਥਰਵਵੇਦ 4.2 ‘ਕਸਮੈ ਦੇਵਾਯ’ ਢੰਗ ਦਾ ਬ੍ਰਹਿਮਾਂਡੀ–ਪੌਸ਼ਟਿਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਅਨਾਮਿਕ ਪਰਮ ਤੱਤ ਨੂੰ ਪ੍ਰਜਾਪਤੀ/ਹਿਰਣ੍ਯਗਰਭ ਵਜੋਂ ਸਤੁਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ—“ਕ (ਕੌਣ?)” ਵਾਲੇ ਪ੍ਰਸ਼ਨਾਤਮਕ ਰਿਫਰੇਨ ਰਾਹੀਂ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਕੇ। ਆਕਾਸ਼, ਧਰਤੀ, ਅੰਤਰਿਕਸ਼, ਸੂਰਜ, ਪਹਾੜ, ਸਮੁੰਦਰ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ‘ਰਸ’ ਆਦਿ ਵਿਸ਼ਵ-ਆਧਾਰਾਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਯਜਮਾਨ ਨੂੰ ਜੀਵਨ, ਬਲ ਅਤੇ ਸੁਵਿਧਿਤ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਅਧਿਪਤੀ ਨਾਲ ਰੀਤਿਗਤ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਸੁਰਤਾਲ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਇਸ ਤਰ੍ਹਾਂ ਸਥਿਰਤਾ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸ਼ਕਤੀ ਅਤੇ ਕਲਿਆਣ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 3
ਇਹ ਸੂਕਤ ਘਰੇਲੂ ਰੱਖਿਆ ਲਈ ਇੱਕ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ ਟੋਣਾ-ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਭੇੜੀਏ, ਚੋਰ, ਫਾਹੇ (ਪਾਸ਼), ਅਤੇ ਬੁਰੀ ਨੀਅਤ ਵਾਲੇ ਲੋਕਾਂ ਵਰਗੀਆਂ ਧਮਕੀਆਂ ਨੂੰ ਬਸਤੀ ਤੋਂ ਦੂਰ “ਹੋਰ ਦੂਰਲੇ ਰਾਹ” ਵੱਲ ਧੱਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਸਥਾਨਕ ਨਿਕਾਸ—ਖ਼ਤਰੇ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ, ਵਿਰੋਧੀ ਮਾਰਗ ਰਾਹੀਂ ਭੇਜਣਾ—ਇੰਦਰ ਦੀ ਨਿਆਂਕ ਹਿੰਸਾ (ਵਜ੍ਰ-ਪ੍ਰਹਾਰ) ਅਤੇ ਆਥਰਵਣਿਕ ਬੰਨ੍ਹਣ/ਖੋਲ੍ਹਣ ਦੀ ਵਿਦਿਆ ਨਾਲ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਜੋ ਇੱਛਾ ਅਨੁਸਾਰ ਰੋਕ ਸਕਦੀ ਹੈ ਜਾਂ ਛੱਡ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Sukta 4
AV 4.4 ਵਾਜੀਕਰਣ-ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਚਿਕਿਤਸਕ ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜੋ ਜਲਾਂ ਅਤੇ ਵਨਸਪਤੀ/ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਦੇ ਆਦਿ “ਰਸ” ਨੂੰ ਦੇਹ ਵਿੱਚ ਪੁੰਰੁਸ਼ੀ ਵੀਰਯ-ਸ਼ਕਤੀ ਵਜੋਂ ਕੇਂਦ੍ਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਗੰਧਰਵ ਵੱਲੋਂ ਵਰੁਣ ਲਈ ਉਸ ਔਸ਼ਧੀ ਨੂੰ ਖੋਦ ਕੇ ਕੱਢਣ ਦੀ ਪੌਰਾਣਿਕ ਪ੍ਰਮਾਣਿਕਤਾ ਨਾਲ ਇਸ ਦੀ ਪ੍ਰਭਾਵਸ਼ੀਲਤਾ ਨੂੰ ਅਧਿਕ੍ਰਿਤ ਕਰਕੇ, ਅਤੇ ਇਸ ਨੂੰ ਸੋਮ-ਸਮਾਨ ਸਾਰ ਨਾਲ ਜੋੜ ਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵਿੱਚ ਬਲਦ-ਸਮਾਨ ਬਲ ਅਤੇ ਪੁਨਰਸਥਾਪਕ ਪੁਰੁਸ਼ਤਵ/ਵੀਰਤਾ ਨੂੰ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 5
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸਤੰਭਨ (ਅਚਲਤਾ/ਪੈਰਾਲਿਸਿਸ) ਅਤੇ ਨਿਦ੍ਰਾ (ਨੀਂਦ ਲਿਆਉਣ) ਦਾ ਜਾਦੂਈ ਮੰਤ੍ਰ-ਚਰਮ ਹੈ, ਜੋ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਦੇ ਖੇਤਰ ਦੀ ਚੌਕਸੀ—ਹਵਾ, ਨਜ਼ਰ, ਗਤੀ, ਜਾਗਰੂਕਤਾ—ਨੂੰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਕਰਤਾ ਬਿਨਾ ਧਿਆਨ ਵਿੱਚ ਆਏ ਲੰਘ ਜਾਵੇ। ਇਸ ਵਿੱਚ ਔਰਤਾਂ ਅਤੇ ਪਹਿਰੇਦਾਰ ਕੁੱਤਿਆਂ ਸਮੇਤ ਸਭ ਉੱਤੇ ਸਰਵਵਿਆਪੀ ਉਂਘ ਆਉਣ ਦੀ ਆਗਿਆ ਮੁੜ ਮੁੜ ਦਿੱਤੀ ਜਾਂਦੀ ਹੈ; ਪਰ ਨਾਲ ਹੀ ਇੱਕ ਛੋਟ ਵੀ ਬਣਾਈ ਜਾਂਦੀ ਹੈ: ਸਾਧਕ ਆਪ ਜਾਗਦਾ ਅਤੇ ਅਹਿਤ ਤੋਂ ਅਸਪਰਸ਼ ਰਹੇ—ਇੰਦਰ ਦੀ ਅਭੇਦਤਾ ਨੂੰ ਆਦਰਸ਼ ਬਣਾਕੇ।
Sukta 6
AV 4.6 ਇਕ ਵਿਸ਼-ਨਾਸ਼ਕ (ਵਿਸ਼ਘਨ) ਮੰਤਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਟਾਈ ਤੇ ਹੋਰ ਥਾਂ ਸਥਾਨਾਂਤਰਿਤ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਣ ਵਾਲੀ ਵਸਤੂ ਵਜੋਂ ਮੰਨਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਸ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਆਦਿ ਪਵਿੱਤਰ ਪ੍ਰਤਿਵਿਸ਼ ਦਾ ਮਾਡਲ ਰੱਖਦਾ ਹੈ—ਸੋਮ, ਜੋ ਸਭ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਆਦਿ ਬ੍ਰਹਮਣ ਨੇ ਪਿਆ। ਇਸ ਸੂਕਤ ਦੀ ਵਾਕ-ਕ੍ਰਿਆ ਮੁੜ ਮੁੜ ‘ਬੋਲ ਕੇ ਕੱਢਦੀ’ ਹੈ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਹਰ ਸੰਭਾਵਿਤ ਥਾਂ ਤੋਂ—ਡੰਸ/ਕੱਟ ਦਾ ਸਥਾਨ, ਲੇਪ, ਪੱਤੇ ਦਾ ਭਾਂਡਾ, ਤੀਰ ਦਾ ਡੰਡਾ, ਸਿੰਗ, ਛਿਲਕਾ/ਭੁੱਸ—ਅਤੇ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲੀ ਜੜੀ-ਬੂਟੀ ਵਧਰੀ ਨੂੰ ਸ਼ਕਤੀ ਦੇ ਕੇ ਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਪੱਥਰ ਅਤੇ ਪਹਾੜ ਵਿੱਚ ਕਲਪਿਤ ਉਸ ਦੇ ਸਰੋਤ ਉੱਤੇ ਹੀ ਜਕੜ ਕੇ ਅਚਲ ਕਰਦੀ ਤੇ ਅੰਦਰ ਬੰਦ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
Sukta 7
ਇਹ ਸੂਕਤ ਸ਼ਾਂਤੀਕਰਨ ਅਤੇ ਚੰਗਿਆਈ ਲਈ ਇਕ ਮੰਤਰ-ਚਾਰ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਸ਼, ਅਸ਼ੁਭ ਪ੍ਰਭਾਵ ਅਤੇ ਵੈਰੀ ਰੀਤਾਂ/ਟੋਣਿਆਂ ਵਰਗੀ ਹਾਨਿਕਾਰਕ ਤਾਕਤ ਨੂੰ ਰਸਮੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ “ਵੱਖਰਾ ਕਰਕੇ” ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕਰੰਭ (ਜੌਂ ਦੀ ਦਲੀਏ/ਖੀਰ-ਸਮਾਨ ਮਿਸ਼ਰਣ) ਰਾਹੀਂ ਜੀਵਨ-ਸਹਾਇਕ, ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹਿੱਸਾ ਤਿਆਰ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਭੋਜਨ ਨੂੰ ਸ਼ਾਂਤੀ ਦੇ ਮਾਧਿਅਮ ਵਜੋਂ ਅਥਰਵਣਿਕ ਵਾਕ-ਸ਼ਕਤੀ ਨਾਲ ਜੋੜਦਾ ਹੈ, ਰੋਗੀ ਦੀ ਹਾਲਤ ਨੂੰ “ਪੱਕਾ ਟਿਕਾਉਂਦਾ” ਹੈ, ਦੇਹਕ ਸਥਿਰਤਾ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੋਈ ਜਾਂ ਜਾਰੀ ਜਾਦੂ-ਟੋਣਾ/ਦੋਸ਼ਕ੍ਰਿਆ ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰੱਖਿਆਤਮਕ ਮੋਰਚਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।
Sukta 8
ਇਹ ਅਥਰਵਵੇਦੀ ਸੂਕਤ ਅਭਿਸੇਕ (ਛਿੜਕਾਅ/ਲੇਪ) ਰਾਹੀਂ ਜਲ ਨੂੰ ਸੰਸਕਾਰਕ ਅਤੇ ਚਿਕਿਤਸਕ ਮੰਤਰ-ਚਾਰਮ ਵਜੋਂ ਵਰਤਦਾ ਹੈ: ਇਸ ਨਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ ਵਿੱਚ ਜੀਵਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਸੁੰਦਰਤਾ ਅਤੇ ਸਮਾਜਿਕ ਤੇਜ (ਵਾਰਚਸ) ਦਿੱਖੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮੁੜ ਪ੍ਰਗਟ ਹੁੰਦੇ ਹਨ। ਰਾਜਸੀ ਪ੍ਰਸੰਗ ਵਿੱਚ ਇਹ ਸਰਬਭੌਮਤਾ ਨੂੰ ਸਥਿਰ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਰਾਜੇ ਵਿੱਚ ਪੋਸ਼ਕ ‘ਦੁੱਧ-ਵਾਂਗ’ ਸਾਰ ਖਿੱਚਦਾ ਹੈ—ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਸ਼ਾਸਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਖ਼ਤਰੇ (ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੁ) ਨੂੰ ਰਿਤੀ-ਰਿਵਾਜ਼ ਰਾਹੀਂ ਸੀਮਿਤ ਕਰਕੇ, ਲੋਕ-ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਅਤੇ ਦਿਸ਼ਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵਿਸਤਾਰ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Sukta 9
ਇਹ ਸੂਕਤ ਆੰਜਨ (ਅੱਖਾਂ ਲਈ ਕੋਲਿਰਿਅਮ/ਸੁਰਮਾ-ਸਮਾਨ ਔਖਧੀ ਲੇਪ) ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ, ਪਹਾੜ-ਜਨਮਿਆ ਉਪਚਾਰ ਵਜੋਂ ਸੰਸਕਾਰਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ—ਜੋ ਅੱਖ ਨੂੰ ਚੰਗਾ ਕਰਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਰੋਗੀ ਦੇ ਆਲੇ-ਦੁਆਲੇ ਰੱਖਿਆ ਦਾ ਘੇਰਾ ਵੀ ਕਾਇਮ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਇਸ ਦੀ ਦਿਵ੍ਯ ਉਤਪੱਤੀ ਦੇ ਜ਼ਾਮਿਨ ਵਜੋਂ ਵਿਸ਼ਵੇ ਦੇਵਾਂ ਨੂੰ ਸਾਕਸ਼ੀ ਬਣਾਕੇ ਬੇਨਤੀ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਇਸ ਦਾ ਲਾਗੂ ਕਰਨਾ ਰੋਗ, ਵੈਰੀ ਜਾਦੂ-ਟੋਣੇ, ਡਰਾਉਣੇ ਸੁਪਨੇ ਅਤੇ ਡਰਿਆ ਹੋਇਆ “ਅੱਖ ਰਾਹੀਂ ਆਉਣ ਵਾਲਾ ਅਪਸ਼ਗੁਨ/ਬੁਰੀ ਨਜ਼ਰ” ਦੇ ਵਿਰੁੱਧ ਰਕਸ਼ਾ ਬਣ ਜਾਵੇ। ਔਖਧੀ ਦਾ ਨਾਮ ਲੈ ਕੇ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਸਤੁਤੀ ਕਰ ਕੇ, ਇਹ ਸੂਕਤ ਦਵਾਈ ਨੂੰ ਮੰਤ੍ਰ ਬਣਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ—ਇਕੱਠੇ ਹੀ ਉਪਚਾਰਕ ਅਤੇ ਅਪੋਤ੍ਰੋਪਾਇਕ (ਅਪਸ਼ਕੁਨ-ਨਿਵਾਰਕ) ਰੂਪ ਵਿੱਚ।
Sukta 10
AV 4.10 ਇੱਕ ਮਣੀ-ਸੂਕਤ ਹੈ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਸ਼ੰਖ ਨੂੰ ਜੀਵੰਤ, ਪੁਰਸ਼ੀਕ੍ਰਿਤ ਉਪਚਾਰ—ਕ੍ਰਿਸ਼ਨ—ਵਜੋਂ ਸਿੰਹਾਸਨਾਰੂੜ੍ਹ ਕਰਕੇ, ਪਹਿਨਣ ਅਤੇ ਸ਼ਕਤੀਸ਼ਾਲੀ ਕਰਨ ਯੋਗ ਤਾਬੀਜ਼ (ਅਮੂਲੈਟ) ਦੇ ਰੂਪ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਤਿਸ਼ਠਿਤ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ। ਸਮੁੰਦਰ-ਜਨਮ ਦੀ ਕਲਪਨਾ, ਸੁਨਹਿਰੀ/ਸੋਮ-ਜਨਿਤ ਤੇਜ, ਅਤੇ ਰਾਕਸ਼ਸ-ਸੰਹਾਰ ਦੇ ਸਪਸ਼ਟ ਦਾਵਿਆਂ ਰਾਹੀਂ ਇਹ ਸੂਕਤ ਰੋਗ, ਮਨੋਵਿਕਾਰ, ਅਤੇ ਲਗਾਤਾਰ ਚਿਮੜੀ ਬਦਕਿਸਮਤੀ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਯਾਤਰਾ ਤੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ।
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.