Sukta 2
Rishi: Atharvanic tradition (funerary/āyuṣya complex of AV 18; r̥ṣi attribution varies by anukramaṇī traditions)
Devata: Āyus (Longevity) / the impersonal life-measure (mātrā) as efficacious principle
Chandas: Anuṣṭubh (11+?; late Atharvanic cadence; refrain-like pāda structure)
AV 18.2 ਇੱਕ ਲੰਮਾ ਆਥਰਵਣਿਕ ਆਯੁਸ਼੍ਯ-ਅਤੇ-ਸੰਕ੍ਰਾਂਤੀ (transition) ਭਜਨ ਹੈ, ਜੋ ਵਿਅਕਤੀ ਦੀ ਜੀਵਨ ਦੀ “ਮਾਤਰਾ” (ਮਾਤ੍ਰਾ) ਨੂੰ ਮੁੜ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਦਾ ਹੈ ਤਾਂ ਜੋ ਉਹ ਅਕਾਲੀ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਖਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਅਤੇ ਸੌ ਸ਼ਰਦਾਂ ਦੇ ਆਦਰਸ਼ ਆਯੁ ਨੂੰ ਲਕਸ਼ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਆਯੁਸ਼੍ਯ (ਜੀਵਨ-ਵਾਧਾ) ਅਤੇ ਪਿਤ੍ਰ/ਅੰਤ੍ਯੇਸ਼੍ਟੀ (ਪੂਰਵਜ–ਅੰਤਿਮ ਸੰਸਕਾਰ) ਦੇ ਰਜਿਸਟਰਾਂ ਵਿਚਕਾਰ ਆਵਾਜਾਈ ਕਰਦਿਆਂ, ਇਹ ਹਿਤਕਾਰੀ ਸ਼ਕਤੀਆਂ—ਖ਼ਾਸ ਕਰਕੇ ਜੀਵਨ-ਮਾਤਰਾ ਆਪ, ਪਿਤਰ, ਅਤੇ ਕਵਚ-ਰੂਪ ਰੱਖਿਆਕਾਰੀ ਅਗਨੀ—ਨੂੰ ਸੱਦਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਜੋ ਜੀਵਨ ਘਟਾਉਣ ਵਾਲੀਆਂ ਤਾਕਤਾਂ ਨੂੰ ਦੂਰ ਕਰਕੇ, ਸੀਮਾਵਰਤੀ ਹਾਲਾਤਾਂ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਲਗਾਤਾਰਤਾ ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸੁਨਿਸ਼ਚਿਤ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ।
Mantras
Mantra 1
पितृमेधः। य॒माय॒ सोमः॑ पवते य॒माय॑ क्रियते ह॒विः । य॒मं ह॑ य॒ज्ञो ग॑च्छत्य॒ग्निदू॑तो॒ अरं॑कृतः
ਪਿਤ੍ਰਮੇਧ। ਯਮ ਲਈ ਸੋਮ ਸ਼ੁੱਧ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਯਮ ਲਈ ਹਵਿਸ ਤਿਆਰ ਹੁੰਦੀ ਹੈ। ਅਗਨੀ ਨੂੰ ਦੂਤ ਬਣਾਕੇ, ਯਥਾਵਿਧ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਯਜ्ञ ਸੱਚਮੁੱਚ ਯਮ ਕੋਲ ਪਹੁੰਚਦਾ ਹੈ।
Mantra 2
य॒माय॒ मधु॑मत्तमं जु॒होता॒ प्र च॑ तिष्ठत । इ॒दं नम॒ ऋषि॑भ्यः पूर्व॒जेभ्यः॒ पूर्वे॑भ्यः पथि॒कृद्भ्यः॑
ਯਮ ਲਈ ਸਭ ਤੋਂ ਮਧੁਰ, ਮਧੂ-ਸਮਾਨ ਹਵਿ ਜੁਹੋ ਅਤੇ ਤਿਆਰ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਖੜੇ ਹੋਵੋ। ਇਹ ਨਮਸਕਾਰ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਨੂੰ, ਪੂਰਵਜਨਮਿਆਂ (ਪੂਰਵਜਾਂ) ਨੂੰ, ਪਹਿਲਿਆਂ ਨੂੰ, ਅਤੇ ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲੇ ਪਥਿਕ੍ਰਿਤਾਂ ਨੂੰ ਹੋਵੇ।
Mantra 3
य॒माय॑ घृ॒तव॒त् पयो॒ राज्ञे॑ ह॒विर्जु॑होतन । स नो॑ जी॒वेष्वा य॑मेद् दी॒र्घमायुः॒ प्र जी॒वसे॑
ਯਮ ਲਈ, ਰਾਜਾ ਲਈ, ਘਿਉ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ ਦੁੱਧ ਨੂੰ ਹਵਿ ਵਜੋਂ ਜੁਹੋ। ਸਾਡੇ ਜੀਊਂਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਯਮ ਇੱਥੇ ਦੀਰਘ ਆਯੁ ਵੰਡੇ, ਤਾਂ ਜੋ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਵੀ ਜੀਵਦੇ ਰਹੀਏ।
Mantra 4
मैन॑मग्ने॒ वि द॑हो॒ माभि शू॑शुचो॒ मास्य॒ त्वचं॑ चिक्षिपो॒ मा शरी॑रम्। शृ॒तं य॒दा कर॑सि जातवे॒दोऽथे॑मेनं॒ प्र हि॑णुतात् पि॒तॄँरुप॑
ਹੇ ਅਗਨੀ! ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾ ਸਾੜ; ਬਹੁਤ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਨਾ ਝੁਲਸਾ। ਇਸ ਦੀ ਚਮੜੀ ਨਾ ਉਖਾੜ; ਇਸ ਦੇ ਸ਼ਰੀਰ ਨੂੰ ਨਾ ਚੀਰ। ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ! ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸ਼੍ਰਿਤ (ਸੰਸਕਾਰ ਕਰਕੇ/ਭੁੰਨ ਕੇ ਤਿਆਰ) ਕਰ ਦੇਵੇਂ, ਤਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲ ਭੇਜ—ਤਾਂ ਜੋ ਇਹ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨੇੜੇ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 5
य॒दा शृ॒तं कृ॒णवो॑ जातवे॒दोऽथे॒ममे॑नं॒ परि॑ दत्तात् पि॒तृभ्यः॑ । य॒दो गच्छा॒त्यसु॑नीतिमे॒तामथ॑ दे॒वानां॑ वश॒नीर्भ॑वाति
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅਗਨੀ), ਜਦ ਤੂੰ ਇਸ ਨੂੰ ਵਿਧੀ ਅਨੁਸਾਰ ਚੰਗੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਭੂੰਨ/ਪਕਾ ਦੇਵੇਂ, ਤਦ ਇਸ ਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪ ਦੇ। ਅਤੇ ਜਦ ਉਹ ਇਸ ਪ੍ਰਾਣ-ਨੀਤੀ ਵਾਲੀ ਗਤੀ ਵਿੱਚ ਜਾਂਦਾ ਹੈ, ਤਦ ਉਹ ਦੇਵਤਿਆਂ ਦੇ ਵੱਸ (ਸ਼ਾਸਨ) ਹੇਠ ਆ ਜਾਂਦਾ ਹੈ।
Mantra 6
त्रिक॑द्रुकेभिः पवते॒ षडु॒र्वीरेक॒मिद् बृ॒हत्। त्रि॒ष्टुब् गा॑य॒त्री छन्दां॑सि॒ सर्वा॒ ता य॒म आर्पि॑ता
ਤਿੰਨ ਕਦ੍ਰੁ-ਧਾਰਾਵਾਂ ਨਾਲ ਇਹ ਸ਼ੁੱਧ ਹੋ ਕੇ ਵਗਦਾ ਹੈ; ਛੇ ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰਾਂ ਰਾਹੀਂ—ਇੱਕੋ ਹੀ, ਪਰ ਮਹਾਨ-ਵਿਸ਼ਾਲ। ਤ੍ਰਿਸ਼ਟੁਭ ਅਤੇ ਗਾਇਤ੍ਰੀ—ਛੰਦ ਸਾਰੇ—ਯਮ ਨੂੰ ਅਰਪਿਤ ਹਨ।
Mantra 7
सूर्यं॒ चक्षु॑षा गच्छ॒ वात॑मा॒त्मना॒ दिवं॑ च॒ गच्छ॑ पृथि॒वीं च॒ धर्म॑भिः । अ॒पो वा॑ गच्छ॒ यदि॒ तत्र॑ ते हि॒तमोष॑धीषु॒ प्रति॑ तिष्ठा॒ शरी॑रैः
ਅੱਖ ਨਾਲ ਸੂਰਜ ਵੱਲ ਜਾ; ਪ੍ਰਾਣ-ਆਤਮਾ ਨਾਲ ਵਾਯੂ ਵੱਲ ਜਾ; ਧਰਮ-ਵਿਧੀਆਂ ਨਾਲ ਦਿਵ (ਸਵਰਗ) ਅਤੇ ਧਰਤੀ ਵੱਲ ਜਾ। ਜਾਂ ਜੇ ਉੱਥੇ ਤੇਰਾ ਨਿਯਤ ਹਿਤ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਜਲਾਂ ਵੱਲ ਜਾ; ਔਸ਼ਧੀਆਂ ਵਿੱਚ ਫਿਰ ਟਿਕ—ਆਪਣੇ ਸਰੀਰ ਦੇ ਅੰਗਾਂ ਸਮੇਤ।
Mantra 8
अ॒जो भा॒गस्तप॑स॒स्तं त॑पस्व॒ तं ते॑ शो॒चिस्त॑पतु॒ तं ते॑ अ॒र्चिः । यास्ते॑ शि॒वास्त॒न्वोऽ जातवेद॒स्ताभि॑र्वहैनं सु॒कृता॑मु लो॒कम्
ਅਜ (ਅਜਨਮਾ) ਤਪਸ ਦਾ ਭਾਗ ਹੈ—ਉਸ ਨੂੰ ਤੂੰ ਤਪਾ; ਤੇਰਾ ਸ਼ੋਚਿਸ (ਦਹਨ-ਤੇਜ) ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਾਵੇ, ਤੇਰੀ ਅਰਚਿਸ (ਜਵਾਲਾ) ਵੀ ਉਸ ਨੂੰ ਤਪਾਵੇ। ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੇਰੀਆਂ ਜੋ ਸ਼ਿਵ (ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ) ਤਨੂਆਂ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ—ਹਾਂ—ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸਤਕਰਮੀ) ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਲੋਕ ਵੱਲ ਵਾਹ ਕੇ ਲੈ ਜਾ।
Mantra 9
यास्ते॑ शो॒चयो॒ रंह॑यो जातवेदो॒ याभि॑रापृ॒णासि॒ दिव॑म॒न्तरि॑क्षम्। अ॒जं यन्त॒मनु॒ ताः समृ॑ण्वता॒मथेत॑राभिः शि॒वत॑माभिः शृ॒तं कृ॑धि
ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ (ਅਗਨੀ), ਤੇਰੀਆਂ ਜੋ ਜਵਾਲਾਵਾਂ ਹਨ, ਤੇਰੀਆਂ ਜੋ ਤੇਜ਼ ਪ੍ਰੇਰਣਾਵਾਂ ਹਨ—ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਤੂੰ ਦਿਉ ਅਤੇ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਨੂੰ ਭਰ ਦਿੰਦਾ ਹੈਂ—ਉਹ ਅਜ (ਅਜਨਮਾ/ਅਜ) ਦੇ ਜਾਂਦੇ ਸਮੇਂ ਉਸ ਦੇ ਨਾਲ ਲੱਗੀਆਂ ਰਹਿਣ, ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਰਾਹ ਸੁਵਿਉਂਤ ਕਰ ਦੇਣ। ਫਿਰ ਤੇਰੀਆਂ ਹੋਰ, ਅਤਿ-ਸ਼ਿਵ, ਮੰਗਲਮਈ ਸ਼ਕਤੀਆਂ ਨਾਲ—ਇਸ ਵਰ (ਦਾਨ) ਨੂੰ ਸੁਪ੍ਰਾਪਤ ਅਤੇ ਯਥਾਵਿਧਿ ਸੁਣਿਆ/ਸਵੀਕਾਰਿਆ ਹੋਇਆ ਬਣਾ।
Mantra 10
अव॑ सृज॒ पुन॑रग्ने पि॒तृभ्यो॒ यस्त॒ आहु॑त॒श्चर॑ति स्व॒धावा॑न्। आयु॒र्वसा॑न॒ उप॑ यातु॒ शेषः॒ सं ग॑च्छतां त॒न्वा सु॒वर्चाः॑
ਹੇ ਅਗਨੀ, ਉਸ ਨੂੰ ਮੁੜ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲ ਛੱਡ ਦੇ—ਜੋ ਤੈਨੂੰ ਆਹੁਤੀ ਵਜੋਂ ਅਰਪਿਤ ਹੋਇਆ ਹੈ ਅਤੇ ਸ੍ਵਧਾਵਾਨ ਹੋ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲਦਾ ਹੈ। ਜੋ ਕੁਝ ਸ਼ੇਸ਼ ਰਹਿੰਦਾ ਹੈ, ਉਹ ਆਯੁ ਨੂੰ ਵਸਤ੍ਰ ਵਾਂਗ ਧਾਰਨ ਕਰਕੇ ਨੇੜੇ ਆਵੇ; ਉਹ ਸਾਰੇ ਦੇਹ ਨਾਲ ਸੁਵਰਚਾ (ਸ਼ੁਭ ਤੇਜ) ਵਿੱਚ ਇਕੱਠਾ ਹੋ ਜਾਵੇ।
Mantra 11
अति॑ द्रव॒ श्वानौ॑ सारमे॒यौ च॑तुर॒क्षौ श॒बलौ॑ सा॒धुना॑ प॒था। अधा॑ पि॒तॄन्त्सु॑वि॒दत्रां॒ अपी॑हि य॒मेन॒ ये स॑ध॒मादं॒ मद॑न्ति
ਸਾਰਮਾ ਦੀ ਸੰਤਾਨ ਦੇ ਦੋ ਕੁੱਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਸ਼ਬਲ (ਚਿਤਰੇ/ਬਰਿੰਡਲ)—ਸ਼ੁਭ ਰਾਹੀਂ ਲੰਘ ਕੇ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਨਿਕਲ ਜਾ। ਫਿਰ ਯਮ ਦੇ ਨਾਲ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲ ਚਲਾ ਜਾ—ਸੌਖੇ ਨਾਲ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਵੱਲ—ਜੋ ਸਾਂਝੇ ਭੋਜ ਦੇ ਉਤਸਵ ਵਿੱਚ ਮਗਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ।
Mantra 12
यौ ते॒ श्वानौ॑ यम रक्षि॒तारौ॑ चतुर॒क्षौ प॑थि॒षदी॑ नृ॒चक्ष॑सा । ताभ्यां॑ राज॒न् परि॑ धेह्येनं स्व॒स्त्यऽस्मा अनमी॒वं च॑ धेहि
ਹੇ ਯਮ, ਤੇਰੇ ਦੋ ਕੁੱਤੇ—ਰਖਵਾਲੇ, ਚਾਰ ਅੱਖਾਂ ਵਾਲੇ, ਰਾਹ ਉੱਤੇ ਬੈਠੇ, ਮਨੁੱਖਾਂ ਨੂੰ ਵੇਖਣ ਵਾਲੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੋਵਾਂ ਨਾਲ, ਹੇ ਰਾਜਨ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਘੇਰ ਕੇ ਰੱਖ। ਉਸ ਲਈ ਸ੍ਵਸ੍ਤੀ ਧਰ; ਅਤੇ ਉਸ ਨੂੰ ਅਨਾਮੀਵ (ਰੋਗ-ਹਾਨੀ) ਤੋਂ ਮੁਕਤ ਕਰ।
Mantra 13
उ॒रू॒ण॒साव॑सु॒तृपा॑वुदुम्ब॒लौ य॒मस्य॑ दू॒तौ च॑रतो॒ जनां॒ अनु॑ । ताव॒स्मभ्यं॑ दृ॒शये॒ सूर्या॑य॒ पुन॑र्दाता॒मसु॑म॒द्येह भ॒द्रम्
ਚੌੜੀ ਨੱਕ ਵਾਲੇ, ਚੰਗੀ ਦੌਲਤ ਨਾਲ ਤ੍ਰਿਪਤ, ਉਦੁੰਬਰ-ਚਿੰਨ੍ਹਿਤ—ਯਮ ਦੇ ਦੋ ਦੂਤ—ਮਨੁੱਖਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਪਿੱਛੇ ਫਿਰਦੇ ਹਨ। ਉਹ ਦੋਵੇਂ ਸਾਡੇ ਲਈ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਲਈ, ਪ੍ਰਾਣ-ਸਾਹ ਮੁੜ ਵਾਪਸ ਦੇਣ—ਅੱਜ ਇੱਥੇ—ਮੰਗਲਮਈ ਭਲਾ।
Mantra 14
सोम॒ एके॑भ्यः पवते घृ॒तमेक॒ उपा॑सते । येभ्यो॒ मधु॑ प्र॒धाव॑ति॒ तां॑श्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्
ਸੋਮ ਕੁਝਨਾਂ ਲਈ ਆਪ ਹੀ ਪਵਿੱਤਰ ਹੁੰਦਾ ਹੈ; ਕੁਝ ਘ੍ਰਿਤ (ਘੀ) ਦੀ ਉਪਾਸਨਾ ਕਰਦੇ ਹਨ। ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਲ ਮਿੱਠਾ ਮਧੁ (ਮੇਧ) ਵਗਦਾ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ, ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ, ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 15
ये चि॒त् पूर्व॑ ऋ॒तसा॑ता ऋ॒तजा॑ता ऋता॒वृधः॑ । ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्
ਅਤੇ ਜੋ ਪੁਰਾਤਨ ਸਨ—ਤ ਨਾਲ ਜਿੱਤੇ ਹੋਏ, ਤ ਤੋਂ ਜੰਮੇ, ਤ ਨਾਲ ਵਧੇ ਹੋਏ—ਹੇ ਯਮ, ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ, ਤਪੋਜ (ਤਪੱਸ ਤੋਂ ਜੰਮੇ) ਕੋਲ ਵੀ ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 16
तप॑सा॒ ये अ॑नाधृ॒ष्यास्तप॑सा॒ ये स्वऽर्य॒युः । तपो॒ ये च॑क्रि॒रे मह॒स्तांश्चि॑दे॒वापि॑ गच्छतात्
ਤਪੱਸ ਨਾਲ ਜੋ ਅਨਾਧ੍ਰਿਸ਼੍ਯ (ਅਜਿੱਤ) ਹਨ; ਤਪੱਸ ਨਾਲ ਜੋ ਸ੍ਵਰ-ਲੋਕ ਨੂੰ ਗਏ ਹਨ; ਅਤੇ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਤਪੱਸ ਨਾਲ ਮਹਾਨਤਾ ਰਚੀ ਹੈ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ, ਹਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ, ਉਹ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 17
ये युध्य॑न्ते प्र॒धने॑षु॒ शूरा॑सो॒ ये त॑नू॒त्यजः॑ । ये वा॑ स॒हस्र॑दक्षिणा॒स्तांश्चिदे॒वापि॑ गच्छतात्
ਜੋ ਪ੍ਰਧਾਨ ਜੰਗਾਂ ਵਿੱਚ ਲੜਦੇ ਹਨ ਉਹ ਸੂਰਮੇ; ਜੋ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਗਏ ਹਨ; ਜਾਂ ਜੋ ਸਹਸ੍ਰ-ਦਕਸ਼ਿਣਾ (ਹਜ਼ਾਰ ਦਾਨ-ਫੀ) ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਹਨ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ, ਹਾਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਉਹ ਜਾਵੇ।
Mantra 18
स॒हस्र॑णीथाः क॒वयो॒ ये गो॑पा॒यन्ति॒ सूर्य॑म्। ऋषी॒न् तप॑स्वतो यम तपो॒जां अपि॑ गच्छतात्
ਸਹਸ੍ਰ-ਨੀਥ (ਹਜ਼ਾਰ ਮਾਰਗਦਰਸ਼ਕ) ਕਵੀ-ਰਿਸ਼ੀ ਜੋ ਸੂਰਜ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਯਮ, ਤਪਸਵੀ ਰਿਸ਼ੀਆਂ ਕੋਲ, ਤਪੋਜ (ਤਪ ਤੋਂ ਜਨਮੇ) ਲੋਕਾਂ ਕੋਲ ਵੀ ਉਹ ਜਾਵੇ।
Mantra 19
स्यो॒नास्मै॑ भव पृथिव्यनृक्ष॒रा नि॒वेश॑नी । यच्छा॑स्मै॒ शर्म॑ स॒प्रथाः॑
ਹੇ ਪૃਥਵੀ, ਉਸ ਲਈ ਸ੍ਯੋਣਾ (ਕਿਰਪਾਲੂ, ਸ਼ੁਭਕਾਰੀ) ਬਣ; ਅਖੰਡ, ਨਾ-ਚੂਰਣ ਵਾਲੀ, ਨਿਵੇਸ਼ਨੀ (ਵਿਸ਼ਰਾਮ ਦਾ ਨਿਵਾਸ) ਰਹਿ। ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਸ਼ਾਲ ਤਰ੍ਹਾਂ ਫੈਲਣ ਵਾਲਾ ਸ਼ਰਮ (ਆਸਰਾ) ਅਤੇ ਪੱਕੀ ਰੱਖਿਆ ਬਖ਼ਸ਼।
Mantra 20
अ॒सं॒बा॒धे पृ॑थि॒व्या उ॒रौ लो॒के नि धी॑यस्व । स्व॒धा याश्च॑कृ॒षे जीव॒न् तास्ते॑ सन्तु मधु॒श्चुतः॑
ਪૃਥਵੀ ਦੇ ਅਸੰਬਾਧ (ਬਿਨਾ ਰੁਕਾਵਟ), ਵਿਸ਼ਾਲ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ, ਉਰੌ ਲੋਕੇ (ਵੱਡੇ ਲੋਕ ਵਿੱਚ) ਤੂੰ ਟਿਕਾਇਆ ਜਾ। ਜੀਉਂਦਾ ਹੋਇਆ ਤੂੰ ਜੋ ਸ੍ਵਧਾ ਬਣਾਈ ਸੀ—ਉਹ ਤੇਰੇ ਲਈ ਮਧੁ-ਚੁਤਃ, ਸ਼ਹਿਦ ਵਾਂਗ ਮਿੱਠੀ ਟਪਕਦੀ ਰਹੇ।
Mantra 21
ह्वया॑मि ते॒ मन॑सा॒ मन॑ इ॒हेमान् गृ॒हाँ उप॑ जुजुषा॒ण एहि॑ । सं ग॑च्छस्व पि॒तृभिः॒ सं य॒मेन॑ स्यो॒नास्त्वा॒ वाता॒ उप॑ वान्तु श॒ग्माः
ਮੈਂ ਮਨ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਮਨ ਨੂੰ ਹ੍ਵਯਾਮਿ (ਆਹਵਾਨ ਕਰਦਾ ਹਾਂ): ਇੱਥੇ, ਇਨ੍ਹਾਂ ਗ੍ਰਿਹਾਂ ਵੱਲ, ਰਜ਼ਾਮੰਦ ਅਤੇ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੋ ਕੇ ਆ। ਫਿਰ ਪਿਤ੍ਰਾਂ ਨਾਲ, ਯਮ ਨਾਲ ਸੰ ਗੱਛਸ੍ਵ (ਸੰਗਤ ਵਿੱਚ ਜਾ); ਸ੍ਯੋਣਾ, ਸਹਾਇਕ ਅਤੇ ਬਲਵਾਨ ਵਾਤ ਤੇਰੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਉਪ ਵਾਂਤੁ (ਕਿਰਪਾ ਨਾਲ ਵਹਿਣ)।
Mantra 22
उत् त्वा॑ वहन्तु म॒रुत॑ उदवा॒हा उ॑द॒प्रुतः॑ । अ॒जेन॑ कृ॒ण्वन्तः॑ शी॒तं व॒र्षेणो॑क्षन्तु॒ बालिति॑
ਮਰੁਤ ਤੈਨੂੰ ਉੱਪਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਲੈ ਜਾਣ—ਉੱਪਰ ਵਾਹਕ, ਉੱਪਰ ਉੱਛਲਣ ਵਾਲੇ। ਅਜ (ਬੱਕਰਾ) ਨਾਲ ਠੰਡਕ ਪੈਦਾ ਕਰਦੇ ਹੋਏ, ਵਰਖਾ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਛਿੜਕਣ—ਇਉਂ ਹੀ ਹੋਵੇ (ਬਾਲਿਤਿ)।
Mantra 23
उद॑ह्व॒मायु॒रायु॑षे॒ क्रत्वे॒ दक्षा॑य जी॒वसे॑ । स्वान् ग॑च्छतु ते॒ मनो॒ अधा॑ पि॒तॄंरुप॑ द्रव
ਅਸੀਂ ਆਯੁ ਲਈ ਆਯੁ ਨੂੰ, ਕ੍ਰਤੁ (ਸੰਕਲਪ/ਵਿਧਿ-ਸ਼ਕਤੀ) ਲਈ, ਦਕ੍ਸ਼ (ਕੌਸ਼ਲ) ਲਈ, ਜੀਊਣ ਲਈ—ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਮੁੜ ਬੁਲਾਂਦੇ ਹਾਂ। ਤੇਰਾ ਮਨ ਆਪਣੇ ਥਾਂ ਨੂੰ ਜਾਵੇ; ਫਿਰ ਤੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲ ਦੌੜ।
Mantra 24
मा ते॒ मनो॒ मासो॒र्माङ्गा॑नां॒ मा रस॑स्य ते । मा ते॑ हास्त त॒न्वः॑१ किं च॒नेह
ਤੇਰਾ ਮਨ ਨਾ ਗੁੰਮ ਹੋਵੇ; ਤੇਰਾ ਪ੍ਰਾਣਵਾਯੁ, ਤੇਰੇ ਅੰਗ, ਤੇਰਾ ਰਸ (ਜੀਵਨ-ਸਾਰ) ਨਾ ਗੁੰਮ ਹੋਵੇ। ਇੱਥੇ ਤੇਰੇ ਸਰੀਰ ਵਿਚੋਂ ਕੁਝ ਵੀ ਘਟੇ ਨਾ—ਜ਼ਰਾ ਜਿਹਾ ਵੀ ਨਹੀਂ।
Mantra 25
मा त्वा॑ वृ॒क्षः सं बा॑धिष्ट॒ मा दे॒वी पृ॑थि॒वी म॒ही। लो॒कं पि॒तृषु॑ वि॒त्त्वैध॑स्व य॒मरा॑जसु
ਲੱਕੜ/ਵ੍ਰਿਕਸ਼ ਤੈਨੂੰ ਨਾ ਦਬਾਵੇ; ਮਹਾਨ ਦੇਵੀ ਪૃਥਿਵੀ ਵੀ ਤੈਨੂੰ ਭਾਰ ਵਾਂਗ ਨਾ ਦਬਾਵੇ। ਪਿਤਰਾਂ ਵਿਚ ਲੋਕ ਨੂੰ ਜਾਣ ਕੇ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਲਈ ਥਾਂ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ; ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਲੋਕਾਂ ਵਿਚ ਤੂੰ ਵਧਦਾ-ਫੁਲਦਾ ਰਹੁ।
Mantra 26
यत् ते॒ अङ्ग॒मति॑हितं परा॒चैर॑पा॒नः प्रा॒णो य उ॑ वा ते॒ परे॑तः । तत् ते सं॒गत्य॑ पि॒तरः॒ सनी॑डा घा॒साद् घा॒सं पुन॒रा वे॑शयन्तु
ਹੇ ਪਰਲੋਕਗਤ! ਤੇਰਾ ਜੋ ਅੰਗ ਦੂਰ ਕਿਤੇ ਭਟਕ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਤੇਰਾ ਜੋ ਅਪਾਨ, ਜੋ ਪ੍ਰਾਣ ਵੱਖ ਹੋ ਗਿਆ ਹੋਵੇ—ਇੱਕੋ ਨਿਵਾਸ ਵਾਲੇ ਪਿਤਰ ਉਹ ਸਭ ਇਕੱਠਾ ਕਰਕੇ, ਘਾਹ ਤੋਂ ਘਾਹ ਤੱਕ, ਹਿੱਸਾ ਹਿੱਸਾ ਕਰਕੇ, ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਾਵਣ।
Mantra 27
अपे॒मं जी॒वा अ॑रुधन् गृ॒हेभ्य॒स्तं निर्व॑हत॒ परि॒ ग्रामा॑दि॒तः । मृ॒त्युर्य॒मस्या॑सीद् दू॒तः प्रचे॑ता॒ असू॑न् पि॒तृभ्यो॑ गम॒यां च॑कार
ਜੀਵਿਆਂ ਨੇ ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਘਰਾਂ ਤੋਂ ਵੱਖ ਰੱਖਿਆ; ਉਸ ਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਬਾਹਰ, ਪਿੰਡ ਦੀ ਹੱਦ ਤੋਂ ਪਰੇ ਲੈ ਗਏ। ਯਮ ਦਾ ਦੂਤ—ਬੁੱਧਿਮਾਨ ਮ੍ਰਿਤ੍ਯੂ—ਨੇ ਪ੍ਰਾਣਾਂ ਨੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਵੱਲ ਲੈ ਜਾਣ ਦਾ ਕੰਮ ਕੀਤਾ।
Mantra 28
ये दस्य॑वः पि॒तृषु॑ प्रवि॑ष्टा ज्ञातिमु॒खा अ॑हु॒ताद॒श्चर॑न्ति । प॒रा॒पुरो॑ नि॒पुरो॒ ये भर॑न्त्य॒ग्निष्टान॒स्मात् प्र ध॑माति य॒ज्ञात्
ਜੋ ਦਸ੍ਯੂ ਪਿਤਰਾਂ ਵਿਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਗਏ ਹਨ—ਜਾਤੀ-ਮੁਖ ਵਾਲੇ—ਅਹੁਤ (ਨਾ ਚੜ੍ਹਾਇਆ ਹੋਇਆ) ਦੇ ਭੱਖਕ ਬਣ ਕੇ ਭਟਕਦੇ ਹਨ; ਜੋ ਪੁਰੋ (ਕਿਲ੍ਹੇ/ਦੁਰਗ) ਲੁੱਟਦੇ, ਪੁਰੋ ਤੋੜਦੇ ਅਤੇ ਲੈ ਜਾਂਦੇ ਹਨ—ਅਗਨੀ ਇਸ ਯਜ੍ਞ ਤੋਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਫੂਕ ਕੇ ਬਾਹਰ ਕੱਢਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਦੂਰ ਹੰਕਾ ਦਿੰਦਾ ਹੈ।
Mantra 29
सं वि॑शन्त्वि॒ह पि॒तरः॒ स्वा नः॑ स्यो॒नं कृ॒ण्वन्तः॑ प्रति॒रन्त॒ आयुः॑ । तेभ्यः॑ शकेम ह॒विषा॒ नक्ष॑माणा॒ ज्योग् जीव॑न्तः श॒रदः॑ पुरू॒चीः
ਸਾਡੇ ਆਪਣੇ ਪਿਤਰ ਇੱਥੇ ਇਕੱਠੇ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰਨ; ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੁਖਦਾਈ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਆਸਰਾ-ਥਾਂ ਬਣਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਸਾਡੇ ਆਯੁ ਦੇ ਨਾਸ ਨੂੰ ਦੂਰ ਹਟਾਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੱਕ ਅਸੀਂ ਹਵਿਸ਼ਾ (ਅਰਪਣ) ਨਾਲ ਪਹੁੰਚ ਸਕੀਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਕਿਰਪਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੀਏ—ਅਤੇ ਬਹੁਤੀਆਂ ਸ਼ਰਦਾਂ ਤੱਕ ਲੰਮਾ ਜੀਵਨ ਜੀਵੀਏ।
Mantra 30
यां ते॑ धे॒नुं नि॑पृ॒णामि॒ यमु॑ ते क्षी॒र ओ॑द॒नम्। तेना॒ जन॑स्यासो भ॒र्ता योऽत्रास॒दजी॑वनः
ਜੋ ਧੇਨੂ (ਦੁੱਧ ਦੇਣ ਵਾਲੀ ਗਾਂ) ਮੈਂ ਤੈਨੂੰ ਭੇਟ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਅਤੇ ਜੋ ਖ਼ੀਰ-ਓਦਨ (ਦੁੱਧ ਵਾਲਾ ਭਾਤ/ਖੀਰ) ਤੇਰਾ ਹੈ—ਉਸ ਨਾਲ ਤੂੰ ਲੋਕਾਂ ਦਾ ਪਾਲਣਹਾਰ ਬਣ, ਹੇ ਜੋ ਇੱਥੇ ਨਿਰਜੀਵ ਪਿਆ ਸੀ।
Mantra 31
अश्वा॑वतीं॒ प्र त॑र॒ या सु॒शेवा॒र्क्षाकं॑ वा प्रत॒रं नवी॑यः । यस्त्वा॑ ज॒घान॒ वध्यः॒ सो अ॑स्तु॒ मा सो अ॒न्यद् वि॑दत भाग॒धेय॑म्
ਘੋੜਿਆਂ ਨਾਲ ਭਰਪੂਰ ਰਾਹ ਪਾਰ ਕਰ—ਸੁਸ਼ੇਵ, ਕਲਿਆਣਕਾਰੀ ਰਾਹ; ਜਾਂ ਭੇੜੀਏ ਵਰਗੇ ਭਿਆਨਕ ਪਾਰਾਵਾਰ ਨੂੰ, ਨਵੇਂ ਘਾਟ ਨੂੰ। ਜਿਸ ਨੇ ਤੈਨੂੰ ਮਾਰ ਕੇ ਡਾਹਿਆ, ਉਹ ਵਧ੍ਯ ਹੋਵੇ; ਉਹ ਹੋਰ ਕੋਈ ਭਾਗਧੇਯ (ਨਿਯਤ ਹਿੱਸਾ) ਨਾ ਲਵੇ।
Mantra 32
य॒मः परोऽव॑रो॒ विव॑स्वा॒न् ततः॒ परं॒ नाति॑ पश्यामि॒ किं च॒न। य॒मे अ॑ध्व॒रो अधि॑ मे॒ निवि॑ष्टो॒ भुवो॒ विव॑स्वान॒न्वात॑तान
ਯਮ ਦੂਰ ਵੀ ਹੈ, ਨੇੜੇ ਵੀ ਹੈ; ਵਿਵਸਵਾਨ—ਉਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਮੈਂ ਕੁਝ ਵੀ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਯਮ ਵਿੱਚ ਹੀ ਮੇਰੇ ਲਈ ਅਧਵਰ (ਯਜ੍ਞ-ਵਿਧੀ) ਨਿਵਿਸ਼ਟ ਹੈ; ਵਿਵਸਵਾਨ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਲੋਕਾਂ ਵਿੱਚ ਹਰ ਥਾਂ ਤੱਕ ਫੈਲਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ।
Mantra 33
अपा॑गूहन्न॒मृतां॒ मर्त्ये॑भ्यः कृ॒त्वा सव॑र्णामदधु॒र्विव॑स्वते । उ॒ताश्विना॑वभर॒द् यत् तदासी॒दज॑हादु॒ द्वा मि॑थु॒ना स॑र॒ण्यूः
ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮਰਤਿਆ ਮਨੁੱਖਾਂ ਤੋਂ ਅਮ੍ਰਿਤ ਨੂੰ ਲੁਕਾ ਦਿੱਤਾ; ਇਕ ਸਮਰੂਪ ਪ੍ਰਤਿਰੂਪ ਬਣਾਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਵਿਵਸਵਾਨ ਲਈ ਟਿਕਾ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਜੋ ਉਹ ਅਸਲ ਵਿੱਚ ਸੀ, ਉਹੀ ਅਸ਼ਵਿਨਾਂ ਨੇ ਮੁੜ ਲਿਆ ਕੇ ਦਿੱਤਾ; ਸਰਣ੍ਯੂ ਨੇ ਸੱਚਮੁੱਚ ਉਸ ਜੋੜੇ ਦੋਵਾਂ ਨੂੰ—ਯੁਗਲ ਨੂੰ—ਤਿਆਗ ਦਿੱਤਾ।
Mantra 34
ये निखा॑ता॒ ये परो॑प्ता॒ ये द॒ग्धा ये चोद्धि॑ताः । सर्वां॒स्तान॑ग्न॒ आ व॑ह पि॒तॄन् ह॒विषे॒ अत्त॑वे
ਜੋ ਦਫ਼ਨ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਦੂਰ ਰੱਖੇ ਗਏ ਹਨ, ਜੋ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹਨ, ਅਤੇ ਜੋ ਮੁੜ ਕੱਢੇ ਗਏ ਹਨ—ਉਹ ਸਭ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ, ਹੇ ਅਗਨੀ, ਇੱਥੇ ਲਿਆ ਆ; ਹਵਿਸ਼ ਨੂੰ ਭੋਗਣ ਲਈ, ਉਸ ਨੂੰ ਖਾਣ ਲਈ।
Mantra 35
ये अ॑ग्निद॒ग्धा ये अन॑ग्निदग्धा॒ मध्ये॑ दि॒वः स्व॒धया॑ मा॒दय॑न्ते । त्वं तान् वे॑त्थ॒ यदि॒ ते जा॑तवेदः स्व॒धया॑ य॒ज्ञं स्वधि॑तिं जुषन्ताम्
ਚਾਹੇ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹੋਣ, ਚਾਹੇ ਅਗਨੀ ਨਾਲ ਨਾ ਸਾੜੇ ਗਏ ਹੋਣ—ਜੋ ਮੱਧ-ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਪ੍ਰਸੰਨ ਹੁੰਦੇ ਹਨ—ਹੇ ਜਾਤਵੇਦਸ, ਤੂੰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਜਾਣਦਾ ਹੈਂ। ਸ੍ਵਧਾ ਨਾਲ ਉਹ ਯਜ੍ਞ ਵਿੱਚ, ਆਪਣੇ ਸ੍ਵਧਾ-ਭਾਗ ਵਿੱਚ, ਰੁਚੀ ਲੈਣ।
Mantra 36
शं त॑प॒ माति॑ तपो॒ अग्ने॒ मा त॒न्वं॑१ तपः॑ । वणे॑षु॒ शुष्मो॑ अस्तु ते पृथि॒व्याम॑स्तु॒ यद्धरः॑
ਭਲਾਈ ਲਈ ਤਪ, ਹੇ ਅਗਨੀ; ਬਹੁਤ ਵੱਧ ਤਪ ਨਾ; ਦੇਹ ਨੂੰ ਨਾ ਸਾੜ। ਜੰਗਲਾਂ ਵਿੱਚ ਤੇਰਾ ਉਗ੍ਰ ਬਲ ਰਹੇ; ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਤੇਰਾ ਧਾਰਕ ਆਸਰਾ—ਜੋ ਤੇਰਾ ਧਰਨ ਹੈ—ਉਹ ਟਿਕਿਆ ਰਹੇ।
Mantra 37
ददा॑म्यस्मा अव॒सान॑मे॒तद् य ए॒ष आग॒न् मम॒ चेदभू॑दि॒ह। य॒मश्चि॑कि॒त्वान् प्रत्ये॒तदा॑ह॒ ममै॒ष रा॒य उप॑ तिष्ठतामि॒ह
ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਇਹ ਵਿਸ਼ਰਾਮ-ਸਥਾਨ ਦਿੰਦਾ ਹਾਂ—ਜੇ ਇੱਥੇ ਆਇਆ ਇਹ ਜਣਾਂ ਸੱਚਮੁੱਚ ਮੇਰਾ ਹੀ ਸੀ। ਅਤੇ ਵਿਵੇਕੀ ਯਮ ਨੇ ਉੱਤਰ ਵਿੱਚ ਇਹ ਕਿਹਾ ਹੈ: ‘ਮੇਰਾ ਇਹ ਧਨ—ਇੱਥੇ ਹੀ ਟਿਕੇ, ਇੱਥੇ ਹੀ ਅਡੋਲ ਖੜਾ ਰਹੇ।’
Mantra 38
इ॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਇਹ ਮਾਪ ਅਸੀਂ ਨਿਰਧਾਰਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਕਦੇ ਘਟੇ ਨਾ; ਸਾਡੇ ਲਈ—ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤਾਂ ਤੱਕ—ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਪੂਰਨਤਾ ਰਹੇ।
Mantra 39
प्रेमां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਇਹ ਮਾਪ ਅਸੀਂ ਅੱਗੇ ਲਈ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੋ ਕੇ ਮੁੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤਾਂ ਤੱਕ—ਸਾਡੇ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।
Mantra 40
अपे॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਇਹ ਮਾਪ ਅਸੀਂ ਦੂਰ ਕਰਨ ਲਈ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖਰਚ ਹੋ ਕੇ ਮੁੱਕ ਨਾ ਜਾਵੇ; ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰੁੱਤਾਂ ਤੱਕ—ਸਾਡੇ ਲਈ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਣੇ ਦਿਨਾਂ ਵਿੱਚ ਸੀ।
Mantra 41
वी॒३मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਯਥਾਵਿਭਾਗ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਸਾਡੇ ਲਈ—ਪੁਰਾਤਨ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ—ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰਿਤੂਆਂ ਤੱਕ।
Mantra 42
निरि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਬਾਹਰ ਵੱਲ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਸਾਡੇ ਲਈ—ਪੁਰਾਤਨ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ—ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰਿਤੂਆਂ ਤੱਕ।
Mantra 43
उदि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਅਸੀਂ ਇਸ ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਉੱਪਰ ਵੱਲ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਅੱਗੇ ਇਹ ਮਹੀਨਿਆਂ ਵਿੱਚ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋਵੇ; ਸਾਡੇ ਲਈ—ਪੁਰਾਤਨ ਦਿਨਾਂ ਵਾਂਗ—ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰਿਤੂਆਂ ਤੱਕ।
Mantra 44
समि॒मां मात्रां॑ मिमीमहे॒ यथाप॑रं॒ न मासा॑तै । श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਅਸੀਂ ਇਕੱਠੇ ਇਸ ਮਾਪੀ ਹੋਈ ਆਯੁਸ਼-ਮਾਤਰਾ ਨੂੰ ਮਾਪਦੇ ਹਾਂ, ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੱਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਕਰਕੇ ਘਟ ਨਾ ਜਾਵੇ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰਿਤੂਆਂ ਦਾ ਆਯੁ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਨਿਯਤ ਹੈ।
Mantra 45
अमा॑सि॒ मात्रां॒ स्वऽरगा॒मायु॑ष्मान् भूयासम्। यथाप॑रं॒ न मासा॑तै श॒ते श॒रत्सु॒ नो पु॒रा
ਮਹੀਨਾ ਮਹੀਨਾ ਕਰਕੇ, ਜੋ ਮਾਪਿਆ ਹੋਇਆ ਹਿੱਸਾ ਸਵਰਗ-ਗਾਮੀ ਹੈ, ਉਹ ਮੈਂ ਲੈਂਦਾ ਹਾਂ; ਮੈਂ ਆਯੁਸ਼ਮਾਨ ਹੋਵਾਂ। ਤਾਂ ਜੋ ਪਿੱਛਲਾ ਹਿੱਸਾ ਮਹੀਨਿਆਂ ਕਰਕੇ ਘਟ ਨਾ ਜਾਵੇ—ਸਾਡੇ ਲਈ ਸੌ ਸ਼ਰਦ-ਰਿਤੂਆਂ ਦਾ ਆਯੁ, ਜਿਵੇਂ ਪੁਰਾਤਨ ਤੋਂ ਨਿਯਤ ਹੈ।
Mantra 46
प्रा॒णो अ॑पा॒नो व्या॒न आयु॒श्चक्षु॑र्दृ॒शये॒ सूर्या॑य । अप॑रिपरेण प॒था य॒मरा॑ज्ञः पि॒तॄन् ग॑च्छ
ਪ੍ਰਾਣ, ਅਪਾਨ, ਵਿਆਨ; ਆਯੁ ਅਤੇ ਚੱਖੂ—ਦਰਸ਼ਨ ਲਈ, ਸੂਰਜ ਲਈ। ਯਮਰਾਜ ਦੇ ਦੂਰਲੇ ਰਾਹ, ਉਸ ਪਥ ਰਾਹੀਂ, ਤੂੰ ਪਿਤਰਾਂ ਕੋਲ ਜਾ।
Mantra 47
ये अग्र॑वः शशमा॒नाः प॑रे॒युर्हि॒त्वा द्वेषां॒स्यन॑पत्यवन्तः । ते द्यामु॒दित्या॑विदन्त लो॒कं नाक॑स्य पृ॒ष्ठे अधि॒ दीध्या॑नाः
ਜੋ ਅਗੇਵਾਨ, ਯਤਨਸ਼ੀਲ, ਪਾਰ ਲੰਘ ਗਏ—ਦੁਸ਼ਮਣੀਆਂ ਪਿੱਛੇ ਛੱਡ ਕੇ, ਸੰਤਾਨ-ਹੀਣ ਹੋਣ ਦੇ ਬਾਵਜੂਦ—ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਦਿਤ੍ਯ ਦੇ ਨਾਲ ਸਵਰਗ ਵਿੱਚ ਲੋਕ ਲੱਭ ਲਿਆ; ਨਾਕ ਦੇ ਪਿੱਠ ਉੱਤੇ, ਪਰਮ ਆਕਾਸ਼ ਦੀ ਕਿਨਾਰੇ, ਤੇਜ ਨਾਲ ਚਮਕਦੇ ਰਹੇ।
Mantra 48
उ॒द॒न्वती॒ द्यौर॑व॒मा पी॒लुम॒तीति॑ मध्य॒मा। तृ॒तीया॑ ह प्र॒द्यौरिति॒ य॑स्यां पि॒तर॒ आस॑ते
‘ਉਦਨ੍ਵਤੀ’ ਸਭ ਤੋਂ ਹੇਠਲਾ ਦਿਉ ਹੈ; ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਨੂੰ ‘ਪੀਲੁਮਤੀ’ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ। ਤੀਜਾ ਸੱਚਮੁੱਚ ‘ਪ੍ਰਦ੍ਯੌ’ ਹੈ—ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਪਿਤਰ ਟਿਕ ਕੇ ਬੈਠੇ ਹਨ।
Mantra 49
ये न॑ पि॒तुः पि॒तरो॑ ये पि॑ताम॒हा य आ॑विवि॒शुरु॒र्व॑१न्तरि॑क्षम्। य आ॑क्षि॒यन्ति॑ पृथि॒वीमु॒त द्यां तेभ्यः॑ पि॒तृभ्यो॒ नम॑सा विधेम
ਸਾਡੇ ਪਿਤਾ ਦੇ ਪਿਤਰ ਅਤੇ ਪਿਤਾਮਹ, ਜੋ ਵਿਸ਼ਾਲ ਅੰਤਰਿਕਸ਼ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਵੇਸ਼ ਕਰ ਚੁੱਕੇ ਹਨ; ਜੋ ਧਰਤੀ ਉੱਤੇ ਅਤੇ ਦ੍ਯੌ (ਸਵਰਗ) ਵਿੱਚ ਵੱਸਦੇ ਹਨ—ਉਹਨਾਂ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਅਸੀਂ ਨਮਸਕਾਰ ਨਾਲ ਯਜ੍ਞ-ਸੇਵਾ ਅਰਪਣ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।
Mantra 50
इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं दि॒वि प॑श्यसि॒ सूर्य॑म्। मा॒ता पु॒त्रं यथा॑ सि॒चाभ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ: ਆਕਾਸ਼ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਸੂਰਜ ਤੋਂ ਬਿਨਾ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ ਵੇਖਦਾ। ਜਿਵੇਂ ਮਾਂ ਆਪਣੇ ਪੁੱਤਰ ਨੂੰ ਚੁੰਨੀ/ਪੱਲੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦੇ।
Mantra 51
इ॒दमिद् वा उ॒ नाप॑रं ज॒रस्य॒न्यदि॒तोऽप॑रम्। जा॒या पति॑मिव॒ वास॑सा॒भ्येऽनं भूम ऊर्णुहि
ਇਹੀ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਹੈ: ਘੁਲਦੀ ਜਰਾ (ਬੁਢਾਪੇ) ਵਿੱਚ ਇਸ ਤੋਂ ਪਰੇ ਹੋਰ ਕੁਝ ਨਹੀਂ। ਜਿਵੇਂ ਪਤਨੀ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਨੂੰ ਕੱਪੜੇ ਨਾਲ ਢੱਕ ਲੈਂਦੀ ਹੈ, ਤਿਵੇਂ, ਹੇ ਧਰਤੀ, ਇਸ ਮਨੁੱਖ ਨੂੰ ਢੱਕ ਦੇ।
Mantra 52
अ॒भि त्वो॑र्णोमि पृथि॒व्या मा॒तुर्वस्त्रे॑ण भ॒द्रया॑ । जी॒वेषु॑ भ॒द्रं तन्मयि॑ स्व॒धा पि॒तृषु॒ सा त्वयि॑
ਹੇ (ਤੈਨੂੰ), ਮੈਂ ਧਰਤੀ ਮਾਤਾ ਦੇ ਭਦ੍ਰ ਵਸਤ੍ਰ ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਢੱਕਦਾ ਹਾਂ। ਜੀਵਿਆਂ ਵਿੱਚ ਕਲਿਆਣ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਕਲਿਆਣ ਮੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ; ਪਿਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸ੍ਵਧਾ ਹੋਵੇ—ਉਹ ਸ੍ਵਧਾ ਤੇਰੇ ਵਿੱਚ ਹੋਵੇ।
Mantra 53
अग्नी॑षोमा॒ पथि॑कृता स्यो॒नं दे॒वेभ्यो॒ रत्नं॑ दधथु॒र्वि लो॒कम्। उप॒ प्रेष्य॑न्तं पू॒षणं॒ यो वहा॑त्यञ्जो॒यानैः॑ प॒थिभि॒स्तत्र॑ गच्छतम्
ਹੇ ਅਗਨੀ ਅਤੇ ਸੋਮ, ਰਾਹ ਬਣਾਉਣ ਵਾਲਿਓ, ਤੁਸੀਂ ਦੇਵਤਿਆਂ ਲਈ ਸੁਖਦਾਇਕ ਰਤਨ (ਨਿਧੀ) ਧਰਦੇ ਹੋ ਅਤੇ ਲੋਕ (ਗਤੀ ਦਾ ਮਾਰਗ) ਵਿਸਤਾਰਦੇ ਹੋ। ਜੋ ਪੂਸ਼ਨ ਅੱਗੇ ਭੇਜਿਆ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਹੋਰ ਸਿੱਧੇ ਰਾਹਾਂ ਨਾਲ (ਮ੍ਰਿਤਕ ਨੂੰ) ਲੈ ਜਾਂਦਾ ਹੈ—ਉਸ ਪੂਸ਼ਨ ਕੋਲ ਜਾਓ; ਉਸਦੇ ਨਾਲ ਉੱਥੇ ਜਾਓ।
Mantra 54
पू॒षा त्वे॒तश्च्या॑वयतु॒ प्र वि॒द्वानन॑ष्टपशु॒र्भुव॑नस्य गो॒पाः । स त्वै॒तेभ्यः॒ परि॑ ददत् पि॒तृभ्यो॒ऽग्निर्दे॒वेभ्यः॑ सुविद॒त्रिये॑भ्यः
ਸਭ ਕੁਝ ਜਾਣਨ ਵਾਲਾ, ਜਗਤ ਦਾ ਗੋਪਾ, ਜਿਸਦੇ ਪਸ਼ੂ ਕਦੇ ਨਸ਼ਟ ਨਹੀਂ ਹੁੰਦੇ (ਅਨਸ਼ਟਪਸ਼ੁ) ਉਹ ਪੂਸ਼ਨ ਤੈਨੂੰ ਇਸ ਰਾਹ ਤੇ ਅੱਗੇ ਵਧਾਵੇ। ਉਹ ਤੈਨੂੰ ਇੱਥੋਂ ਲੈ ਜਾ ਕੇ ਪਿਤਰਾਂ ਨੂੰ ਸੌਂਪੇ; ਅਤੇ ਅਗਨੀ ਤੈਨੂੰ ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਸੁਵਿਦਾਤ੍ਰੀ (ਉਦਾਰ ਦਾਤਾ) ਦੇਵਤਿਆਂ ਨੂੰ—ਸੌਂਪੇ।
Mantra 55
आयु॑र्वि॒श्वायुः॒ परि॑ पातु त्वा पू॒षा त्वा॑ पातु॒ प्रप॑थे पु॒रस्ता॑त्। यत्रास॑ते सु॒कृतो॒ यत्र॒ त ई॒युस्तत्र॑ त्वा दे॒वः स॑वि॒ता द॑धातु
ਆਯੁ—ਵਿਸ਼ਵਾਯੁ—ਤੈਨੂੰ ਚੌਹੀਂ ਪਾਸੀਂ ਰੱਖਿਆ ਨਾਲ ਘੇਰ ਕੇ ਬਚਾਵੇ; ਪੂਸ਼ਨ ਤੈਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਾਲੇ ਰਾਹ ‘ਤੇ, ਅੱਗੇ-ਅੱਗੇ ਚੱਲ ਕੇ, ਰੱਖੇ। ਜਿੱਥੇ ਸੁਕ੍ਰਿਤ (ਸੱਤਕਰਮੀ) ਬੈਠਦੇ ਹਨ, ਜਿਧਰ ਉਹ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ—ਉੱਥੇ ਦੇਵ ਸਵਿਤਾ ਤੈਨੂੰ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹਤਾ ਨਾਲ ਟਿਕਾ ਦੇਵੇ।
Mantra 56
इ॒मौ यु॑नज्मि ते॒ वह्नी॒ असु॑नीताय॒ वोढ॑वे । ताभ्यां॑ य॒मस्य॒ साद॑नं॒ समि॑ती॒श्चाव॑ गच्छतात्
ਇਹ ਦੋ ਵਾਹਕ ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਲਈ ਜੋੜਦਾ ਹਾਂ—ਆਤਮਾ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਣ (ਅਸੁਨੀਤਾ) ਅਤੇ ਤੈਨੂੰ ਵਹਾ ਕੇ ਲਿਜਾਣ ਲਈ। ਉਹਨਾਂ ਦੋਹਾਂ ਦੇ ਸਹਾਰੇ ਉਹ ਯਮ ਦੇ ਸਦਨ ਵੱਲ, ਅਤੇ ਸਭਾਵਾਂ ਵੱਲ ਵੀ, ਹੇਠਾਂ ਉਤਰ ਕੇ ਪਹੁੰਚੇ।
Mantra 57
ए॒तत् त्वा॒ वासः॑ प्रथ॒मं न्वाग॒न्नपै॒तदू॑ह यदि॒हाबि॑भः पु॒रा। इ॒ष्टा॒पू॒र्तम॑नु॒संक्रा॑म वि॒द्वान् यत्र॑ ते द॒त्तं ब॑हु॒धा विब॑न्धुषु
ਇਹ ਵਸਤ੍ਰ ਹੁਣ ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਇਆ ਹੈ; ਇਸ ਨੂੰ ਪਹਿਨ ਕੇ ਨਾਲ ਲੈ ਜਾ, ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਪੁਰਾਣਾ ਜੋ ਡਰ ਤੇਰੇ ਅੰਦਰ ਸੀ, ਉਹ ਵੀ ਦੂਰ ਕਰ ਕੇ ਲੈ ਜਾ। ਜਾਣ-ਬੁੱਝ ਕੇ, ਆਪਣੇ ਇਸ਼ਟਾ-ਪੂਰਤ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ ਅੱਗੇ ਵਧ—ਜਿੱਥੇ ਤੇਰੇ ਦਾਨ ਅਨੇਕ ਢੰਗਾਂ ਨਾਲ, ਅਨੇਕ ਬੰਧੂਆਂ ਵਿੱਚ, ਵੰਡ ਕੇ ਟਿਕਾਏ ਗਏ ਹਨ।
Mantra 58
अ॒ग्नेर्वर्म॒ परि॒ गोभि॑र्व्ययस्व॒ सं प्रोर्णु॑ष्व॒ मेद॑सा॒ पीव॑सा च । नेत् त्वा॑ धृ॒ष्णुर्हर॑सा॒ जर्हृ॑षाणो द॒धृग् वि॑ध॒क्षन् प॑री॒ङ्खया॑तै
ਅਗਨੀ ਦਾ ਵਰਮ (ਕਵਚ) ਗਊਆਂ ਨਾਲ ਤੇਰੇ ਚਾਰੋਂ ਪਾਸੇ ਬੰਨ੍ਹ ਦੇ; ਉਸ ਨੂੰ ਫੈਲਾ ਦੇ; ਮੇਦ (ਚਰਬੀ) ਅਤੇ ਪੀਵਸਾ (ਘਣਾ ਸਨਿਗਧ ਰਸ/ਅਭਿਸੇਕ) ਨਾਲ ਤੈਨੂੰ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਢੱਕ ਦੇ। ਤਾਂ ਜੋ ਤਪਸ਼ ਨਾਲ ਉੱਤੇਜਿਤ ਧ੍ਰਿਸ਼ਣੁ (ਧਿੱਠ) ਹਮਲਾਵਰ—ਹਿੰਸਕ, ਦਹਾਉਣ ਵਾਲਾ—ਤੈਨੂੰ ਮਾਰਨ ਲਈ ਘੇਰਾ ਪਾ ਕੇ ਨੇੜੇ ਨਾ ਆ ਸਕੇ।
Mantra 59
द॒ण्डं हस्ता॑दा॒ददा॑नो ग॒तासोः॑ स॒ह श्रोत्रे॑ण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । अत्रै॒व त्वमि॒ह व॒यं सु॒वीरा॒ विश्वा॒ मृधो॑ अ॒भिमा॑तीर्जयेम
ਜਿਸ ਦੇ ਪ੍ਰਾਣ ਚਲੇ ਗਏ ਹਨ, ਉਸ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਦੰਡ ਲੈਂਦਿਆਂ—ਸੁਣਨ-ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ—ਇੱਥੇ ਹੀ, ਹਾਂ ਇੱਥੇ ਹੀ, ਤੂੰ ਟਿਕਿਆ ਰਹਿ; ਅਤੇ ਇੱਥੇ ਅਸੀਂ, ਸੁਵੀਰ (ਚੰਗੇ ਵੀਰਾਂ ਨਾਲ ਸਮ੍ਰਿੱਧ) ਹੋ ਕੇ, ਸਭ ਹਮਲਿਆਂ ਅਤੇ ਸਭ ਦੁਸ਼ਟ ਅਭਿਮਾਤੀਆਂ (ਕੁਕਲਪਨਾਵਾਂ/ਕੁਯੁਕਤੀਆਂ) ਨੂੰ ਜਿੱਤ ਲਈਏ।
Mantra 60
धनु॒र्हस्ता॑दा॒ददा॑नो मृ॒तस्य॑ स॒ह क्ष॒त्रेण॒ वर्च॑सा॒ बले॑न । स॒मागृ॑भाय॒ वसु॒ भूरि॑ पु॒ष्टम॒र्वाङ्त्वमेह्युप॑ जीवलो॒कम्
ਮਰੇ ਹੋਏ ਦੇ ਹੱਥੋਂ ਧਨੁਸ਼ ਲੈ ਕੇ, ਖ਼ਤਰੀ ਸ਼ਕਤੀ, ਤੇਜ ਅਤੇ ਬਲ ਨਾਲ—ਬਹੁਤ, ਪੋਸ਼ਕ ਧਨ (ਵਸੁ) ਇਕੱਠਾ ਕਰ ਕੇ ਗ੍ਰਹਿਣ ਕਰ; ਇਧਰ ਵੱਲ ਆ, ਜੀਵਲੋਕ ਦੇ ਨੇੜੇ ਆ।
Frequently Asked Questions
It overlaps funerary/Pitṛ material, but its dominant aim is āyuṣya: to secure and extend the living person’s life-measure and repel forces that shorten life.
It is the allotted measure of life—treated as an efficacious principle that can be ‘meted out’ correctly and protected so it is not prematurely consumed by months or hostile influences.
No specific herbs are required by the sample verses; the hymn can be recited plainly. Where ritualized, simple havis (often with ghee) and a symbolic protective ‘covering’ can accompany the Pitṛ and Agni-varman portions.
Ask anything about Sukta 2 of the Atharva Veda
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Atharva Veda in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Sanskrit recitation where available, and more.