Adhyaya 7
Book 2 operationalizes the Vijigīṣu’s power by converting offices into predictable revenue machines. Chapter 2.7 (here: sutras 16–30) is a micro-architecture of fiscal control over sea-linked commerce and its documentation—where movement of goods, advances (nīvī), and ledgers are treated as a single governable circuit. Kautilya’s objective is not merely “accounting,” but anti-collusion: he forces arriving record-holders (samudrapustaka-bhāṇḍa-nīvīka) into controlled, non-communicating settings, then reconciles reported receipts/expenditures against expected margins and time-cycles (day/5-night/fortnight/month/season/year). The state thus secures Kośa by (a) preventing cartelized narration, (b) enforcing punctual reporting, and (c) making supervisory negligence itself punishable. In the Saptāṅga organism, Kośa nourishes Daṇḍa (coercive capacity) and Bala (army); hence this chapter sits as a “metabolic rule-set” ensuring that maritime profit does not leak into private hands or falsified books.
Sutras
Sutra 1
अक्षपटलमध्यक्षः प्रान्मुखमुदन्मुखं वा विभक्तोपस्थानं निबन्धपुस्तकस्थानं कारयेत् ॥ कZ_०२.७.०१ ॥
ਹਿਸਾਬ ਦਫ਼ਤਰ (ਅਕ੍ਸ਼ਪਟਲ) ਦਾ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪੂਰਬ-ਮੁਖ ਜਾਂ ਉੱਤਰ-ਮੁਖ ਕਰਕੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਬੈਠਕ ਦੀ ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਵਾਏ ਅਤੇ ਰਜਿਸਟਰ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਲਈ ਨਿਸ਼ਚਿਤ ਥਾਂ ਬਣਵਾਏ।
Sutra 2
तत्राधिकरणानां संख्याप्रचारसंजाताग्रं कर्मान्तानां द्रव्यप्रयोगवृद्धिक्षयव्ययप्रयामव्याजीयोगस्थानवेतनविष्टिप्रमाणम् रत्नसारफल्गुकुप्यानामर्घप्रतिवर्णकमानप्रतिमानोन्मानावमानभाण्डम् देशग्रामजातिकुलसंघानां धर्मव्यवहारचरित्रसंस्थानम् राजोपजीविनां प्रग्रहप्रदेशभोगपरिहारभक्तवेतनलाभम् राज्ञश्च पत्नीपुत्राणां रत्नभूमिलाभं निर्देशोत्पातिकप्रतीकारलाभं मित्रामित्राणां च संधिविग्रहप्रदानादानं निबन्धपुस्तकस्थं कारयेत् ॥ कZ_०२.७.०२ ॥
ਉੱਥੇ ਰਜਿਸਟਰ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਇਹ ਦਰਜ ਕਰਵਾਏ—ਅਧਿਕਰਣ/ਮਾਮਲਿਆਂ ਦੀ ਗਿਣਤੀ, ਆਵਾਜਾਈ, ਇਕੱਠ ਅਤੇ ਬਕਾਇਆ; ਰਾਜ-ਕਾਰਜ/ਕੰਮਾਂ ਵਿੱਚ ਧਨ ਦੀ ਵਰਤੋਂ, ਵਾਧਾ-ਘਾਟਾ, ਖਰਚ, ਸਮੇਂ ਦੀ ਦੇਰੀ, ਕਮਿਸ਼ਨ/ਫ਼ਰਕ (ਵਿਆਜੀ), ਨਿਯੁਕਤੀਆਂ, ਕੰਮ-ਥਾਵਾਂ, ਤਨਖ਼ਾਹ, ਬੇਗਾਰ (ਵਿਸ਼ਟੀ) ਅਤੇ ਮਾਪ-ਮਿਆਰ; ਰਤਨਾਂ, ਧਾਤਾਂ ਅਤੇ ਆਮ ਵਸਤੂਆਂ ਦੇ ਭਾਅ, ਕਿਸਮ/ਰੰਗ ਅਨੁਸਾਰ ਵਰਗੀਕਰਨ, ਮਾਪ-ਤੋਲ ਦੇ ਮਿਆਰ, ਅਤੇ ਮਾਲ ਦੀ ਘਟਤ/ਨੁਕਸਾਨ ਦੀ ਦਰਜਬੰਦੀ; ਦੇਸ਼-ਪਿੰਡ-ਜਾਤੀ-ਕੁਲ-ਸੰਘਾਂ ਦੇ ਧਰਮ, ਕਾਨੂੰਨੀ ਵਰਤਾਰਾ, ਰਿਵਾਜ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ; ਰਾਜਸੇਵਾ ਨਾਲ ਜੀਵਨ-ਨਿਰਵਾਹ ਕਰਨ ਵਾਲਿਆਂ ਦੇ ਅਨੁਗ੍ਰਹ/ਗ੍ਰਹਣ, ਇਲਾਕਾ-ਵੰਡ, ਭੋਗ, ਛੂਟਾਂ, ਰਾਸ਼ਨ/ਭੱਤਾ, ਤਨਖ਼ਾਹ ਅਤੇ ਲਾਭ; ਰਾਜਾ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਪਤਨੀਆਂ-ਪੁੱਤਰਾਂ ਦੇ ਰਤਨ ਅਤੇ ਭੂਮੀ-ਲਾਭ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਹੁਕਮਾਂ ਤੋਂ ਅਤੇ ਉਤਪਾਤ/ਆਪਦਾ-ਨਿਵਾਰਣ ਤੋਂ ਮਿਲਣ ਵਾਲੇ ਲਾਭ; ਅਤੇ ਮਿੱਤਰ-ਸ਼ਤਰੂਆਂ ਦੇ ਸੰਧਿ-ਵਿਗ੍ਰਹ, ਦਾਨ ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤੀ—ਇਹ ਸਭ ਰਜਿਸਟਰ-ਕਿਤਾਬਾਂ ਵਿੱਚ ਰੱਖਵਾਏ।
Sutra 3
ततः सर्वाधिकरणानां करणीयं सिद्धं शेषमायव्ययौ नीवीमुपस्थानं प्रचारं चरित्रं संस्थानं च निबन्धेन प्रयच्छेत् ॥ कZ_०२.७.०३ ॥
ਫਿਰ ਉਹ ਸਭ ਵਿਭਾਗਾਂ ਲਈ ਲਿਖਤੀ ਸੂਚੀ/ਰਿਪੋਰਟ (ਨਿਬੰਧ) ਵਿੱਚ—ਕੀ ਕਰਨਾ ਹੈ ਅਤੇ ਕੀ ਹੋ ਚੁੱਕਾ ਹੈ, ਬਾਕੀ, ਆਮਦਨ-ਖ਼ਰਚ, ਨਕਦੀ ਰਾਖਵਾਂ (ਨੀਵੀ), ਹਾਜ਼ਰੀ/ਅਸਥਾਪਨਾ-ਬਲ, ਦੌਰੇ/ਜਾਂਚ (ਪ੍ਰਚਾਰ), ਚਾਲ-ਚਲਨ ਦਾ ਰਿਕਾਰਡ (ਚਰਿਤ੍ਰ) ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਹਾਲਤ (ਸੰਸਥਾਨ)—ਪੇਸ਼ ਕਰੇ।
Sutra 4
उत्तममध्यमावरेषु च कर्मसु तज्जातिकमध्यक्षं कुर्यात्सामुदयिकेष्ववक्लृप्तिकम् (अवकॢप्तिकम्) यमुपहत्य राजा नानुतप्येत ॥ कZ_०२.७.०४ ॥
ਉੱਤਮ, ਮੱਧਮ ਅਤੇ ਨੀਵੀਂ ਦਰਜੇ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਉਸੇ ਕਿਸਮ ਦਾ ਯੋਗ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਅਧ੍ਯਕ੍ਸ਼) ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ; ਅਤੇ ਸਮੂਹਕ/ਸਾਮੁਦਾਇਕ ਕੰਮਾਂ ਲਈ ਐਸਾ ਅਵਕ੍ਲ੍ਰਿਪ੍ਤਿਕ (ਨਿਯੰਤਰਕ/ਸਮਾਂਜਸਕ) ਨਿਯੁਕਤ ਕਰੇ ਕਿ ਜੇ ਉਹ ਦੋਸ਼ ਲਈ ਦੰਡਿਤ ਵੀ ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਰਾਜੇ ਨੂੰ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਪਛਤਾਵਾ ਨਾ ਹੋਵੇ।
Sutra 5
सहग्राहिणः प्रतिभुवः कर्मोपजीविनः पुत्रा भ्रातरो भार्या दुहितरो भृत्याश्चास्य कर्मच्छेदं वहेयुः ॥ कZ_०२.७.०५ ॥
ਉਸਦੇ ਸਹ-ਗ੍ਰਾਹੀ/ਸਾਥੀ, ਪ੍ਰਤਿਭੂ (ਜ਼ਮਾਨਤਦਾਰ), ਉਸਦੇ ਅਹੁਦੇ ਤੋਂ ਰੋਜ਼ੀ ਕਮਾਉਣ ਵਾਲੇ, ਅਤੇ (ਜਿੱਥੇ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇ) ਉਸਦੇ ਪੁੱਤਰ, ਭਰਾ, ਪਤਨੀ, ਧੀਆਂ ਅਤੇ ਨੌਕਰ—ਉਸਦੀ ਸਰਕਾਰੀ ਬਦਅਮਲੀ ਤੋਂ ਪੈਦਾ ਹੋਇਆ ਕਰਮ-ਛੇਦ/ਜ਼ਬਤੀ ਦਾ ਭਾਰ ਝੱਲਣ।
Sutra 6
त्रिशतं चतुःपञ्चाशच्चाहोरात्राणां कर्मसंवत्सरः ॥ कZ_०२.७.०६ ॥
ਕਰਮਸੰਵਤਸਰ (ਕੰਮ-ਸਾਲ) ਅਹੋਰਾਤਰੀਆਂ ਦੇ ੩੫੪ ਚੱਕਰਾਂ ਦਾ ਹੁੰਦਾ ਹੈ।
Sutra 7
तमाषाढीपर्यवसानमूनं पूर्णं वा दद्यात् ॥ कZ_०२.७.०७ ॥
ਉਹ ਆਸ਼ਾਢੀ ਦੇ ਅੰਤ ਤੱਕ, ਹਾਲਾਤ ਅਨੁਸਾਰ, ਹਿਸਾਬ/ਨਿਪਟਾਰਾ ਘੱਟ (ਘਾਟੇ ਸਮੇਤ) ਜਾਂ ਪੂਰਾ (ਪੂਰਨ) ਦੇ ਸਕਦਾ ਹੈ।
Sutra 8
करणाधिष्ठितमधिमासकं कुर्यात् ॥ कZ_०२.७.०८ ॥
ਕਰਣ (ਵਿਭਾਗ/ਦਫ਼ਤਰ) ਦੀ ਦੇਖ-ਰੇਖ ਹੇਠ ਅਧਿਮਾਸ (ਅੰਤਰਮਾਸ) ਦੀ ਸਹੀ-ਸਮਾਂਜਸਤਾ/ਵਿਵਸਥਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।
Sutra 9
अपसर्पाधिष्ठितंच प्रचारम् ॥ कZ_०२.७.०९ ॥
ਪ੍ਰਚਾਰ (ਨਿਰੀਖਣ/ਗਸ਼ਤ) ਅਪਸਰਪ (ਗੁਪਤ ਨਿਗਰਾਨ/ਪ੍ਰਤੀ-ਗੁਪਤਚਰ) ਦੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਹੇਠ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Sutra 10
प्रचारचरित्रसंस्थानान्यनुपलभमानो हि प्रकृतः समुदयमज्ञानेन परिहापयति उत्थानक्लेशासहत्वादालस्येन शब्दादिष्विन्द्रियार्थेषु प्रसक्तः प्रमादेन संक्रोशाधर्मानर्थभीरुभायेन कार्यार्थिष्वनुग्रहबुद्धिः कामेन हिंसाबुद्धिः कोपेन विद्याद्रव्यवल्लभापाश्रयाद्दर्पेण तुलामानतर्कगणितान्तरोपधानाल्लोभेन ॥ कZ_०२.७.१० ॥
ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ (ਮੈਦਾਨੀ ਸਰਗਰਮੀ), ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸਮੂਹਿਕ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ; ਡਿਊਟੀ ਲਈ ਉੱਠਣ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਆਲਸ ਨਾਲ; ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ; ਲੋਕ-ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ, ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਅਨਰਥ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ; ਕਾਮ ਕਰਕੇ ਅਰਜ਼ਦਾਰਾਂ/ਕਾਰਜਾਰਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ; ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਹਿੰਸਕ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ; ਵਿਦਿਆ, ਧਨ ਅਤੇ ਚਾਹਿਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੋਲ-ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਕਵੇਂ ਫ਼ਰਕ ਰੱਖ ਕੇ।
Sutra 11
तेषामानुपूर्व्या यावानर्थोपघातस्तावानेकोत्तरो दण्डः इति मानवाः ॥ कZ_०२.७.११ ॥
ਮਾਨਵਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਉਸ ਕ੍ਰਮ ਵਿੱਚ ਜਿੰਨਾ ਭੌਤਿਕ ਨੁਕਸਾਨ ਹੋਵੇ, ਦੰਡ ਉਨਾ ਹੀ ਕਦਮ-ਬ-ਕਦਮ (ਇੱਕ-ਇੱਕ ਕਰਕੇ) ਵਧਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Sutra 12
सर्वत्राष्टगुणः इति पाराशराः ॥ कZ_०२.७.१२ ॥
ਪਾਰਾਸ਼ਰਾਂ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ: ਹਰ ਥਾਂ (ਇਨ੍ਹਾਂ ਮਾਮਲਿਆਂ ਵਿੱਚ) ਦੰਡ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਹੈ।
Sutra 13
दशगुणः इति बार्हस्पत्याः ॥ कZ_०२.७.१३ ॥
ਦੰਡ/ਜੁਰਮਾਨਾ ਦਸ ਗੁਣਾ (ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)—ਇਹ ਬਾਰ੍ਹਸਪਤ੍ਯ (ਬ੍ਰਿਹਸਪਤੀ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ) ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Sutra 14
विंशतिगुणः इत्यौशनसाः ॥ कZ_०२.७.१४ ॥
(ਹੋਰਾਂ ਦੇ ਮਤ ਅਨੁਸਾਰ) ਦੰਡ ਵੀਹ ਗੁਣਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ—ਇਹ ਉਸ਼ਨਸ ਦੇ ਅਨੁਯਾਈ ਕਹਿੰਦੇ ਹਨ।
Sutra 15
यथापराधमिति कौटिल्यः ॥ कZ_०२.७.१५ ॥
ਕੌਟਿਲ੍ਯ ਕਹਿੰਦਾ ਹੈ: (ਦੰਡ) ਅਪਰਾਧ ਦੇ ਅਨੁਸਾਰ (ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ)।
Sutra 16
गाणनिक्यानि आषाढीमागच्छेयुः ॥ कZ_०२.७.१६ ॥
ਹਿਸਾਬਦਾਰ (ਗਾਣਨਿਕ) ਆਸਾੜ੍ਹ ਮਹੀਨੇ ਵਿੱਚ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ (ਨਿਰਧਾਰਿਤ ਹਿਸਾਬ-ਜਾਂਚ ਲਈ)।
Sutra 17
आगतानां समुद्रपुस्तकभाण्डनीवीकानामेकत्रासम्भाषावरोधं कारयेत् ॥ कZ_०२.७.१७ ॥
ਜੋ ਆਏ ਹਨ—ਸਮੁਦ੍ਰ-ਪੁਸਤਕ, ਭਾਂਡ (ਸਟਾਕ/ਗੋਦਾਮ ਰਿਕਾਰਡ) ਅਤੇ ਨੀਵੀ (ਪੂੰਜੀ/ਅਗਾਊਂ ਖਾਤਾ) ਲੈ ਕੇ—ਉਨ੍ਹਾਂ ਲਈ ਉਹ ਇਕੋ ਥਾਂ ਉੱਤੇ ਆਪਸੀ ਗੱਲਬਾਤ ਰੋਕਣ ਦਾ ਬੰਦੋਬਸਤ ਕਰੇ (ਅਰਥਾਤ ਜਾਂਚ ਵੇਲੇ ਮਿਲੀਭਗਤ ਨਾ ਹੋਵੇ)।
Sutra 18
आयव्ययनीवीनामग्राणि श्रुत्वा नीवीमवहारयेत् ॥ कZ_०२.७.१८ ॥
ਆਮਦਨ, ਖਰਚ ਅਤੇ ਨੀਵੀ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਅੰਕ ਸੁਣ ਕੇ ਉਹ ਨੀਵੀ ਨੂੰ ਜਾਂਚ-ਨਿਪਟਾਰੇ ਲਈ ਦਰਜ/ਪੇਸ਼ ਕਰਵਾਏ (ਅਰਥਾਤ ਹਿਸਾਬ-ਸਮਾਧਾਨ ਲਈ ਉਸ ਨੂੰ ਲਏ)।
Sutra 19
यच्चाग्रादायस्यान्तरपर्णे नीव्यां वर्धेत व्ययस्य वा यत्परिहापयेत्तदष्टगुणमध्यक्षं दापयेत् ॥ कZ_०२.७.१९ ॥
ਜੇ ਸ਼ੁਰੂਆਤੀ ਦਰਜ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵਿਚਕਾਰਲੇ ਪੰਨੇ ਵਿੱਚ ਆਮਦਨ ਲੁਕਾ ਕੇ ‘ਨੀਵੀ’ ਵਧਾਈ ਜਾਵੇ, ਜਾਂ ਖਰਚੇ ਦਾ ਕੋਈ ਹਿੱਸਾ ਗਾਇਬ ਕੀਤਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਰਕਮ ਦਾ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਅਧਿਆਕਸ਼ ਤੋਂ ਵਸੂਲ ਕਰਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 20
विपर्यये तमेव प्रति स्यात् ॥ कZ_०२.७.२० ॥
ਉਲਟ ਮਾਮਲੇ ਵਿੱਚ ਉਹੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਉਸੇ ਵਿਅਕਤੀ ਉੱਤੇ ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 21
यथाकालमनागतानामपुस्तकभाण्डनीवीकानां वा देयदशबन्धो दण्डः ॥ कZ_०२.७.२१ ॥
ਜੋ ਨਿਯਤ ਸਮੇਂ ਤੇ ਨਹੀਂ ਆਉਂਦੇ, ਜਾਂ ਲੋੜੀਂਦੀਆਂ ਬਹੀਆਂ, ਸਟਾਕ-ਰਿਕਾਰਡ ਜਾਂ ‘ਨੀਵੀ’ ਖਾਤਿਆਂ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ ਆਉਂਦੇ ਹਨ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਉੱਤੇ ਅਦਾ ਕਰਨਯੋਗ ‘ਦਸ਼ਬੰਧ’ (ਦਸ ਪਣ) ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 22
कार्मिके चोपस्थिते कारणिकस्याप्रतिबध्नतः पूर्वः साहसदण्डः ॥ कZ_०२.७.२२ ॥
ਅਤੇ ਜਦੋਂ ਕਰਮਚਾਰੀ ਹਾਜ਼ਰ ਹੋਣ, ਜੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਕਾਰਣਿਕ) ਰੋਕਥਾਮ ਨਹੀਂ ਕਰਦਾ, ਤਾਂ ਉਸ ਉੱਤੇ ਪਹਿਲੀ-ਦਰਜੇ ਦਾ ‘ਸਾਹਸ’ ਦੰਡ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗਾ।
Sutra 23
विपर्यये कार्मिकस्य द्विगुणः ॥ कZ_०२.७.२३ ॥
ਗੜਬੜ/ਬੇਤਰਤੀਬੀ ਹੋਣ ਤੇ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰ ਕਰਮਚਾਰੀ ਦੀ ਸਜ਼ਾ (ਜਵਾਬਦੇਹੀ) ਦੋਗੁਣੀ ਹੁੰਦੀ ਹੈ।
Sutra 24
प्रचारसमं महामात्राः समग्राः श्रावयेयुरविषममन्त्राः ॥ कZ_०२.७.२४ ॥
ਮਹਾਮਾਤ੍ਰ (ਸੀਨੀਅਰ ਅਧਿਕਾਰੀ) ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਅਗਾਹ ਹੋ ਕੇ ਸਥਾਪਿਤ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਅਨੁਸਾਰ ਰਿਪੋਰਟਾਂ ਪੇਸ਼ ਕਰਨ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਬਿਆਨ ਇਕਸਾਰ (ਗੈਰ-ਵਿਰੋਧੀ) ਹੋਣ।
Sutra 25
पृथग्भूतो मिथ्यावादी चैषामुत्तमं दण्डं दद्यात् ॥ कZ_०२.७.२५ ॥
ਜੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚੋਂ ਕੋਈ ਵੱਖਰਾ ਹੋ ਕੇ (ਸਾਂਝੀ ਪ੍ਰਕਿਰਿਆ ਤੋਂ ਬਾਹਰ) ਕੰਮ ਕਰੇ ਅਤੇ ਝੂਠ ਬੋਲਦਾ ਪਾਇਆ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਸਭ ਤੋਂ ਉੱਚੀ ਸਜ਼ਾ ਦਿੱਤੀ ਜਾਵੇ।
Sutra 26
अकृताहोरूपहरं मासमाकाङ्क्षेत ॥ कZ_०२.७.२६ ॥
ਜੋ ਹਿਸਾਬ/ਰਿਟਰਨ ਹਜੇ ਤੱਕ ਪੇਸ਼ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ, ਉਸ ਲਈ ਕਾਰਵਾਈ ਤੋਂ ਪਹਿਲਾਂ ਇੱਕ ਮਹੀਨਾ ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Sutra 27
मासादूर्ध्वं मासद्विशतोत्तरं दण्डं दद्यात् ॥ कZ_०२.७.२७ ॥
ਇੱਕ ਮਹੀਨੇ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, ਅੱਗੇ ਹਰ ਮਹੀਨੇ ਦੀ ਦੇਰੀ ਲਈ ਦੋ ਸੌ (ਵਧੇਰੇ) ਜੁਰਮਾਨਾ ਲਗਾਇਆ ਜਾਵੇ।
Sutra 28
अल्पशेषलेख्यनीवीकं पञ्चरात्रमाकाङ्क्षेत ॥ कZ_०२.७.२८ ॥
ਜਿਸ ਲਿਖਤੀ ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਸਿਰਫ਼ ਥੋੜ੍ਹਾ ਬਕਾਇਆ/ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ ਦਿਖੇ, ਉਸ ਦੀ ਮਿਲਾਣੀ ਲਈ ਪੰਜ ਰਾਤਾਂ (ਪੰਜ ਦਿਨ) ਤੱਕ ਉਡੀਕ ਕੀਤੀ ਜਾ ਸਕਦੀ ਹੈ।
Sutra 29
ततः परं कोशपूर्वमहोरूपहरं धर्मव्यवहारचरित्रसंस्थानसंकलननिर्वर्तनानुमानचारप्रयोगैरवेक्षेत ॥ कZ_०२.७.२९ ॥
ਇਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਉਹ ਖਜ਼ਾਨੇ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਕੀਤੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ (ਆਮਦਨ-ਪੱਖ ਦੇ) ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਆਮਦਨ-ਵਿਵਰਣ ਦੀ ਜਾਂਚ ਧਰਮ, ਲੈਣ-ਦੇਣ/ਵਿਹਾਰ, ਆਚਰਨ, ਸੰਸਥਾਗਤ ਬਣਤਰ, ਸੰਕਲਨ, ਅਮਲ ਦੇ ਨਤੀਜੇ, ਅਨੁਮਾਨ ਅਤੇ ਗੁਪਤਚਰ-ਪ੍ਰਯੋਗ ਆਧਾਰਿਤ ਪਰਖਾਂ ਨਾਲ ਕਰੇ।
Sutra 30
दिवसपञ्चरात्रपक्षमासचातुर्मास्यसंवत्सरैश्च प्रतिसमानयेत् ॥ कZ_०२.७.३० ॥
ਉਹ ਦਿਨ, ਪੰਜ-ਰਾਤਾਂ ਦੇ ਅਰਸੇ, ਪੱਖ, ਮਹੀਨੇ, ਚਾਤੁਰਮਾਸ (ਚਾਰ ਮਹੀਨੇ) ਅਤੇ ਸਾਲ ਮੁਤਾਬਕ ਤੁਲਨਾਤਮਕ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਮਿਲਾਨ ਕਰੇ।
Sutra 31
व्युष्टदेशकालमुखोत्पत्त्यनुवृत्तिप्रमाणदायकदापकनिबन्धकप्रतिग्राहकैश्चायं समानयेत् ॥ कZ_०२.७.३१ ॥
ਉਹ ਇਸ (ਆਮਦਨ) ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਥਾਂ-ਸਮਾਂ-ਮੂਲ (ਸਰੋਤ) ਦੀ ਪਛਾਣ, ਉਤਪੱਤੀ ਤੇ ਲਗਾਤਾਰਤਾ, ਮਾਪ-ਮਿਆਰ, ਅਤੇ ਦਾਤਾ, ਪਹੁੰਚ ਕਰਵਾਉਣ ਵਾਲਾ, ਦਰਜ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਨਾਲ ਕਰੇ।
Sutra 32
व्युष्टदेशकालमुखलाभकारणदेययोगप्रमाणाज्ञापकोद्धारकविधातृकप्रतिग्राहकैश्च व्ययं समानयेत् ॥ कZ_०२.७.३२ ॥
ਉਹ ਖ਼ਰਚ ਦਾ ਮਿਲਾਨ ਥਾਂ-ਸਮਾਂ-ਮੂਲ, ਉਦੇਸ਼ਿਤ ਲਾਭ, ਕਾਰਨ, ਦੇਯ ਰਕਮ ਅਤੇ ਉਸ ਦੀ ਉਚਿਤਤਾ, ਮਾਪ-ਮਿਆਰ/ਸਬੂਤ, ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦੇਣ ਵਾਲਾ, ਕੱਢਣ/ਵੰਡਣ ਵਾਲਾ, ਅਮਲ ਕਰਨ ਵਾਲਾ, ਅਤੇ ਪ੍ਰਾਪਤਕਰਤਾ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਤਸਦੀਕ ਨਾਲ ਕਰੇ।
Sutra 33
व्युष्टदेशकालमुखानुवर्तनरूपलक्षणप्रमाणनिक्षेपभाजनगोपायकैश्च नीवीं समानयेत् ॥ कZ_०२.७.३३ ॥
ਬੀਤੇ ਹੋਏ ਦੇਸ਼-ਕਾਲ, ਇੰਦਰਾਜ਼ਾਂ ਦਾ ਕ੍ਰਮ ਅਤੇ ਸਿਰਲੇਖ (ਮੁਖ), ਹੁਕਮਾਂ ਅਨੁਸਾਰਤਾ, ਵਸਤੂ ਦਾ ਰੂਪ ਅਤੇ ਪਛਾਣ-ਨਿਸ਼ਾਨ, ਮਾਪ/ਤੋਲ, ਜਮ੍ਹਾਂ (ਨિક્ષੇਪ), ਭਾਂਡੇ/ਪਾਤਰ, ਅਤੇ ਰੱਖਿਆ ਦੇ ਤਰੀਕੇ—ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਜਾਂਚ ਕਰਕੇ ਉਹ ਬਕਾਇਆ/ਬੈਲੈਂਸ (ਨੀਵੀ) ਨੂੰ ਮਿਲਾ ਕੇ ਅੱਗੇ ਚਲਾਏ।
Sutra 34
राजार्थे कारणिकस्याप्रतिबध्नतः प्रतिषेधयतो वाज्ञां निबन्धादायव्ययमन्यथा नीवीमवलिखतो द्विगुणः ॥ कZ_०२.७.३४ ॥
ਰਾਜਕਾਜ ਵਿੱਚ ਜੇ ਕੋਈ ਅਧਿਕਾਰੀ (ਕਾਰਣਿਕ) ਯੋਗ ਰੋਕ‑ਥਾਮ ਲਾਗੂ ਨਾ ਕਰੇ, ਜਾਂ ਕਾਨੂੰਨੀ ਹੁਕਮ ਨੂੰ ਰੋਕੇ; ਜਾਂ ਲਿਖਤੀ ਰਜਿਸਟਰ ਦੇ ਉਲਟ ਆਮਦਨ‑ਖ਼ਰਚ ਦਰਜ ਕਰੇ; ਜਾਂ ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਈ ਗਈ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ (ਨੀਵੀ) ਵਿੱਚ ਹੇਰ‑ਫੇਰ ਕਰੇ—ਤਾਂ ਦੰਡ ਦੋਗੁਣਾ ਹੈ।
Sutra 35
क्रमावहीनमुत्क्रममविज्ञातं पुनरुक्तं वा वस्तुकमवलिखतो द्वादशपणो दण्डः ॥ कZ_०२.७.३५ ॥
ਕਿਸੇ ਵਸਤੂ/ਮਦ ਦੀ ਐਂਟਰੀ ਜੇ ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਿਨਾਂ, ਕ੍ਰਮ ਤੋਂ ਬਾਹਰ, ਅਸਪਸ਼ਟ/ਅਨਿਰਧਾਰਿਤ, ਜਾਂ ਦੁਹਰਾਈ ਹੋਈ ਲਿਖੀ ਜਾਵੇ—ਤਾਂ ਬਾਰਾਂ ਪਣ ਜੁਰਮਾਨਾ ਹੈ।
Sutra 36
नीवीमवलिखतो द्विगुणः ॥ कZ_०२.७.३६ ॥
ਅੱਗੇ ਲਿਜਾਈ ਗਈ ਬਕਾਇਆ ਰਕਮ (ਨੀਵੀ) ਵਿੱਚ ਹੇਰ‑ਫੇਰ ਕਰਨ ਤੇ ਦੰਡ ਦੋਗੁਣਾ ਹੈ।
Sutra 37
भक्षयतोऽष्टगुणः ॥ कZ_०२.७.३७ ॥
ਮਾਲ ਨੂੰ ਖਾ/ਵਰਤ ਕੇ (ਹੜਪ ਕੇ) ਲੈਣ ਤੇ ਦੰਡ ਅੱਠ ਗੁਣਾ ਹੈ।
Sutra 38
नाशयतः पञ्चबन्धः प्रतिदानं च ॥ कZ_०२.७.३८ ॥
ਮਾਲ ਨਸ਼ਟ ਕਰਨ ਤੇ ‘ਪੰਚਬੰਧ’ ਦੰਡ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮੁਆਵਜ਼ਾ/ਵਾਪਸੀ (ਪ੍ਰਤਿਦਾਨ) ਵੀ।
Sutra 39
मिथ्यावादे स्तेयदण्डः ॥ कZ_०२.७.३९ ॥
ਝੂਠੀ ਗਵਾਹੀ/ਝੂਠੇ ਬਿਆਨ ਲਈ ਚੋਰੀ ਵਾਲੀ ਸਜ਼ਾ ਹੀ ਲਾਗੂ ਹੋਵੇਗੀ।
Sutra 40
पश्चात्प्रतिज्ञाते द्विगुणः प्रस्मृतोत्पन्ने च ॥ कZ_०२.७.४० ॥
ਜੇ ਪਹਿਲਾਂ ਮੰਨ/ਪ੍ਰਤਿਗਿਆ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ (ਝੂਠ/ਇਨਕਾਰ) ਹੋਵੇ ਤਾਂ ਸਜ਼ਾ ਦੋਗੁਣੀ; ਅਤੇ ਯਾਦ ਦਿਵਾਉਣ ਜਾਂ ਯਾਦ ਆਉਣ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਵੀ।
Sutra 41
महोपकारं चाध्यक्षं प्रग्रहेणाभिपूजयेत् ॥ कZ_०२.७.४१च्द् ॥
ਜੋ ਸੁਪਰਿੰਟੈਂਡੈਂਟ ਵੱਡੀ ਸੇਵਾ ਕਰੇ, ਉਸਨੂੰ ‘ਪ੍ਰਗ੍ਰਹ’—ਵਫ਼ਾਦਾਰੀ ਬੰਨ੍ਹਣ ਵਾਲਾ ਅਨੁਗ੍ਰਹ/ਇਨਾਮ/ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਅਧਿਕਾਰ—ਦੇ ਕੇ ਸਨਮਾਨਿਤ ਕਰਕੇ ਕਾਇਮ ਰੱਖਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
Frequently Asked Questions
Stable public revenue through fraud-resistant maritime accounting: timely reporting, segregated testimony, and periodic reconciliation reduce embezzlement, enabling regular provisioning of administration and security without arbitrary exactions.
Graded penalties: late/non-arrival or missing books/cargo/advance records incur a daśabandha fine; obstruction by an accountant when the operative is present triggers a sāhasa penalty; false or separated testimony invites the highest fine; padding income or suppressing expenses leads to eightfold payment by the superintendent, with liability reversing when the fault is opposite; continued non-settlement after set waiting periods leads to escalating fines.