Sutra 10
प्रचारचरित्रसंस्थानान्यनुपलभमानो हि प्रकृतः समुदयमज्ञानेन परिहापयति उत्थानक्लेशासहत्वादालस्येन शब्दादिष्विन्द्रियार्थेषु प्रसक्तः प्रमादेन संक्रोशाधर्मानर्थभीरुभायेन कार्यार्थिष्वनुग्रहबुद्धिः कामेन हिंसाबुद्धिः कोपेन विद्याद्रव्यवल्लभापाश्रयाद्दर्पेण तुलामानतर्कगणितान्तरोपधानाल्लोभेन ॥ कZ_०२.७.१० ॥
pracāracaritrasaṃsthānāny anupalabhamāno hi prakṛtaḥ samudayam ajñānena parihāpayati; utthānakleśāsahatvād ālasyena, śabdādiṣv indriyārtheṣu prasaktaḥ pramādena, saṃkrośādharmānarthabhīrubhāyena, kāryārthiṣv anugrahabuddhiḥ kāmena, hiṃsābuddhiḥ kopena, vidyādravyavallabhāpāśrayād darpeṇa, tulāmānatarkagaṇitāntaropadhānāl lobhena.
ਜੋ ਅਧਿਕਾਰੀ ਪ੍ਰਚਾਰ (ਮੈਦਾਨੀ ਸਰਗਰਮੀ), ਚਾਲ-ਚਲਨ ਅਤੇ ਕਾਰਜ-ਸਥਿਤੀ ਨੂੰ ਨਹੀਂ ਜਾਣ ਸਕਦਾ, ਉਹ ਅਗਿਆਨ ਕਰਕੇ ਸਮੂਹਿਕ ਆਮਦਨ ਨੂੰ ਘਾਟ ਪਹੁੰਚਾਂਦਾ ਹੈ; ਡਿਊਟੀ ਲਈ ਉੱਠਣ ਦੀ ਮਿਹਨਤ ਸਹਿ ਨਾ ਸਕਣ ਕਰਕੇ ਆਲਸ ਨਾਲ; ਸ਼ਬਦ ਆਦਿ ਇੰਦ੍ਰੀ-ਵਿਸ਼ਿਆਂ ਵਿੱਚ ਲੱਗ ਕੇ ਬੇਪਰਵਾਹੀ ਨਾਲ; ਲੋਕ-ਚੀਖ-ਪੁਕਾਰ, ਅਧਰਮ ਜਾਂ ਅਨਰਥ ਦੇ ਡਰ ਨਾਲ; ਕਾਮ ਕਰਕੇ ਅਰਜ਼ਦਾਰਾਂ/ਕਾਰਜਾਰਥੀਆਂ ਉੱਤੇ ਅਣਉਚਿਤ ਮਿਹਰਬਾਨੀ ਦੀ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ; ਕ੍ਰੋਧ ਕਰਕੇ ਹਿੰਸਕ ਬੁੱਧੀ ਨਾਲ; ਵਿਦਿਆ, ਧਨ ਅਤੇ ਚਾਹਿਤਿਆਂ ਦੇ ਆਸਰੇ ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਹੋ ਕੇ ਅਹੰਕਾਰ ਨਾਲ; ਅਤੇ ਲੋਭ ਕਰਕੇ ਤੋਲ-ਮਾਪ ਵਿੱਚ ਧੋਖਾ ਕਰਕੇ ਅਤੇ ਤਰਕ-ਹਿਸਾਬ ਵਿੱਚ ਲੁਕਵੇਂ ਫ਼ਰਕ ਰੱਖ ਕੇ।
FAQs
Kauṭilya links revenue loss to predictable behavioral drivers; governance must therefore monitor both processes (movement, status, accounts) and character/temptations that generate fraud.
Manipulation of weights and measures (tulā-māna) and accounting/calculation tricks with concealed discrepancies (gaṇitāntaropadhāna), i.e., quantitative falsification.