Adhyaya 189: Section on the Origin and Procedure of Piṇḍa-Rites (Funerary Offerings) and Donor-Recipient Purification

Verse 1

अथ पिण्डकल्पोत्पत्तिप्रकरणम्॥ धरन्युवाच॥ श्रुतं श्राद्धं यथावृत्तं शौचाशौचांश्च सर्वशः॥ चतुर्णामपि वर्णानां प्रेतभोज्यं यथाविधि॥

ଏବେ ପିଣ୍ଡକଳ୍ପୋତ୍ପତ୍ତି-ପ୍ରକରଣ। ଧରଣୀ କହିଲେ—ଯଥାଚାର ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଏବଂ ଶୌଚ-ଅଶୌଚ ବିଷୟ ସମସ୍ତ ପ୍ରକାରେ ମୁଁ ଶୁଣିଛି; ଏବଂ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣଙ୍କ ପାଇଁ ବିଧିଅନୁସାରେ ପ୍ରେତଭୋଜ୍ୟ ଅନ୍ନ ମଧ୍ୟ (ଶୁଣିଛି)॥

Verse 2

उत्पन्नं संशयं मेऽद्य भगवन् वक्तुमर्हसि॥ चातुर्वर्ण्येषु सर्वेषु दद्याद्दानं द्विजोत्तमे॥

ଆଜି ମୋର ମନେ ସନ୍ଦେହ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଛି; ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ କହିବା ଉଚିତ। ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ, ଦାନ କାହାକୁ ଦେବା ଉଚିତ?॥

Verse 3

प्रतिगृह्णन्ति ये तत्र प्रेतभागं विशेषतः ॥ अनिष्टं गर्हितं तत्र प्रेतेन सह भोजनम्

ଯେମାନେ ସେଠାରେ ବିଶେଷତଃ ପ୍ରେତଭାଗ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେତ ସହ ଭୋଜନ କରିବା ଅନିଷ୍ଟ ଏବଂ ନିନ୍ଦିତ ବୋଲି ମନାଯାଏ॥

Verse 4

भुक्त्वा तेषां द्विजो देव मुच्यते केन कर्मणा ॥ कथं ते तारयिष्यन्ति दातारं पुरुषोत्तम

ସେହି (ଅନ୍ନ) ଭୁଞ୍ଜି, ହେ ଦେବ, ଦ୍ୱିଜ କେଉଁ କର୍ମରେ ଦୋଷରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ? ଏବଂ ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ, ସେମାନେ ଦାତାଙ୍କୁ କିପରି ତାରିବେ?

Verse 5

प्रणयात् स्त्रीस्वभावेन पृच्छामि त्वां जनार्दन ॥ एवमुक्तोऽपि भूम्या असौ शङ्खदुन्दुभिनिःस्वनः

ସ୍ନେହବଶେ ଓ ସ୍ତ୍ରୀସ୍ୱଭାବ ଅନୁସାରେ, ହେ ଜନାର୍ଦନ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛି। ଭୂମି ଏଭଳି କହିଲେ ମଧ୍ୟ, ଶଙ୍ଖ-ଦୁନ୍ଦୁଭି ସଦୃଶ ନିନାଦ କରୁଥିବା ସେ (ଭଗବାନ) ଉତ୍ତର ଦେବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ।

Verse 6

वराहरूपी भगवान् प्रत्युवाच वसुन्धराम् ॥ श्रीवराह उवाच ॥ साधु भूमे वरारोहे यन्मां त्वं परिपृच्छसि

ବରାହରୂପୀ ଭଗବାନ ବସୁନ୍ଧରାଙ୍କୁ ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ। ଶ୍ରୀବରାହ କହିଲେ— ହେ ଭୂମି, ସୁନ୍ଦର ନିତମ୍ବବତୀ, ତୁମେ ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ଏହା ଶୁଭ।

Verse 7

कथयिष्यामि ते देवि तारयन्ति यथा द्विजाः ॥ भुक्त्वा तु प्रेतभोज्यानि ब्राह्मणो ज्ञानदुर्बलः

ହେ ଦେବୀ, ଦ୍ୱିଜମାନେ କିପରି ତାରଣ କରନ୍ତି ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। କିନ୍ତୁ ଯଦି ଜ୍ଞାନରେ ଦୁର୍ବଳ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରେତଭୋଜ୍ୟ ଅନ୍ନ ଭୁଞ୍ଜିଥାଏ,

Verse 8

विशोधनार्थं देहस्य उपवासं तु कारयेत् ॥ अहोरात्रोषितो भूत्वा विप्रो ज्ञानेन संयुतः

ଦେହର ବିଶୋଧନ ପାଇଁ ସେ ଉପବାସ କରିବା ଉଚିତ। ଏକ ଅହୋରାତ୍ର (ଦିନ-ରାତି) ନିରାହାର ରହି, ଜ୍ଞାନସଂଯୁକ୍ତ ସେହି ବିପ୍ର (ଆଗକୁ କରିବ)।

Verse 9

पूर्वसन्ध्यां विनिर्वर्त्य कृत्वा चैवाग्नितर्पणम् ॥ तिलोहोमं प्रकुर्वीत शान्तिमङ्गलपाठकः

ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟା ବିଧିପୂର୍ବକ ସମାପ୍ତ କରି ଏବଂ ଅଗ୍ନିରେ ତର୍ପଣ-ଆହୁତି ଦେଇ, ଶାନ୍ତି ଓ ମଙ୍ଗଳ ମନ୍ତ୍ର ପାଠ କରି ତିଳ-ହୋମ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 10

औदुम्बरे च पात्रे च कृत्वा शान्त्युदकानि च ॥ प्रोक्षयेच्च गृहं सर्वं यत्रातिष्ठत्स्वयं द्विजः

ଉଦୁମ୍ବର (ଡୁମୁର କାଠ) ପାତ୍ରରେ ଶାନ୍ତ୍ୟୁଦକ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ଯେଉଁ ଘରେ ସେ ଦ୍ୱିଜ ସ୍ୱୟଂ ରହିଥିଲେ, ସେହି ସମଗ୍ର ଘରକୁ ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଛିଟା) କରିବା ଉଚିତ।

Verse 11

देवाश्चाग्निमुखाः सर्वे तर्पयित्वा विभागशः ॥ भूतानां च बलिं दद्याद् ब्राह्मणेभ्यश्च भोजनम्

ଅଗ୍ନିକୁ ମୁଖ ଭାବେ ଧାରଣ କରୁଥିବା ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାଗରେ ତର୍ପଣ କରି, ଭୂତମାନଙ୍କ ପାଇଁ ବଳି ଦେଇ, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 12

एका गास्तु प्रदातव्या पापक्शयकरी तदा ॥ एवं तु कुरुते यश्च स याति परमां गतिम्

ତେବେ ପାପକ୍ଷୟକାରୀ ଗୋଟିଏ ଗାଈ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ। ଯେ ଏଭଳି କରେ ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 13

प्रेतान्ने चोदरस्थे तु कालधर्ममुपागतः ॥ आकल्पं नरके घोरं वसमानः सुदुःखितः ॥

ପ୍ରେତାନ୍ନ (ପରଲୋକଗତଙ୍କ ପାଇଁ ଅର୍ପିତ ଭୋଜନ) ଯେତେବେଳେ ଉଦରସ୍ଥ ହୁଏ, ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଯଥାକାଳେ ମୃତ୍ୟୁଧର୍ମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ; ଏବଂ ସେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ନରକରେ ବସି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ରହେ।

Verse 14

प्राप्नोति राक्षसत्वं वै ततो मुच्येत किल्बिषात् ॥ प्रायश्चित्तं तु कर्त्तव्यं दातृभोक्तृसुखावहम् ॥

ସେ ନିଶ୍ଚୟ ରାକ୍ଷସତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ତାପରେ ପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇପାରେ। କିନ୍ତୁ ଦାତା ଓ ଭୋକ୍ତା—ଉଭୟଙ୍କ ସୁଖକଲ୍ୟାଣକାରୀ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଅବଶ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 15

गोहस्त्यश्वधनादीनि सागरान्तानि माधवि ॥ प्रतिगृह्णन्ति ये विप्रा मन्त्रेण विधिपूर्वकम् ॥

ହେ ମାଧବୀ! ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଗୋ, ହସ୍ତୀ, ଅଶ୍ୱ, ଧନ ଆଦି—ସାଗରାନ୍ତ ପୃଥିବୀଦାନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ—ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ମନ୍ତ୍ରସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି।

Verse 16

प्रायश्चित्तं चरेद्यस्तु स तारयति निश्चितम् । द्विजो ज्ञानॆन सम्पन्नो वेदाभ्यासरतः सदा ॥

ଯେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆଚରଣ କରେ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ (ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ) ତାରେ। ଜ୍ଞାନସମ୍ପନ୍ନ ଏବଂ ସଦା ବେଦାଭ୍ୟାସରତ ଦ୍ୱିଜ ଏହିପରି କର୍ତ୍ତା ଭାବେ ଉଦ୍ଦିଷ୍ଟ।

Verse 17

स तारयति चात्मानं दातारं नैव संशयः ॥ ब्राह्मणो नावमन्तव्यस्त्रिभिर्वर्णैर्धराधरे ॥

ସେ ନିଜକୁ ମଧ୍ୟ ଏବଂ ଦାତାକୁ ମଧ୍ୟ ତାରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ହେ ଧରାଧର! ତିନି ବର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ୱାରା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଅବମାନ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 18

दैवे च जन्मनक्षत्रे श्राद्धकाले च पर्वसु ॥ प्रेतकार्येषु सर्वेषु परीक्ष्य निपुणं द्विजम् ॥

ଦୈବକର୍ମରେ, ଜନ୍ମନକ୍ଷତ୍ର ଅନୁଷ୍ଠାନରେ, ଶ୍ରାଦ୍ଧକାଳରେ ଓ ପର୍ବଦିନରେ—ତଥା ପ୍ରେତସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ସମସ୍ତ କାର୍ଯ୍ୟରେ—ପ୍ରଥମେ ପରୀକ୍ଷା କରି ନିପୁଣ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ବାଛିବା ଉଚିତ।

Verse 19

क्षमायुक्तं च शास्त्रज्ञमहिंसायां रतं तथा ॥ एभिर्गुणैस्तु संयुक्तं ब्राह्मणं प्राप्य सत्वरः ॥

କ୍ଷମାଯୁକ୍ତ, ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଏବଂ ଅହିଂସାରେ ରତ—ଏହି ଗୁଣସମୂହରେ ଯୁକ୍ତ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଶୀଘ୍ର ପାଇ (ଯଥୋଚିତ କର୍ମ କରିବା ଉଚିତ)।

Verse 20

दद्याद्दानानि विप्राय स वै तारयितुं क्षमः ॥ कुण्डगोलेषु यद्दत्तं निष्फलं तत्तु जायते ॥

ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାରଣ କରିବାରେ ସମର୍ଥ। କିନ୍ତୁ କୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗୋଲକୁ ଯାହା ଦିଆଯାଏ ତାହା ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 21

कुण्डगोलं प्रतिग्राही दातारं चाप्यधो नयेत् ॥ पित्र्ये कर्मणि चैकेन तु कुण्डं वा गोलकं तथा ॥

କୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗୋଲ ପ୍ରକାରର ପ୍ରତିଗ୍ରାହୀ ଦାତାକୁ ମଧ୍ୟ ଅଧୋଗତିକୁ ନେଇଯାଏ। ପିତୃକର୍ମରେ ତ ଏମିତି ଗୋଟିଏ କୁଣ୍ଡ କିମ୍ବା ଗୋଲକ (ଥିଲେ/ନିଯୁକ୍ତ ହେଲେ) ମଧ୍ୟ ସେହିପରି (କର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ)।

Verse 22

दृष्ट्वा तं पितरो यान्ति निराशा निरयं द्रुतम् ॥ दैवे कर्मणि चैवं तु तेषां दत्तं सुनिष्फलम् ॥

ତାକୁ ଦେଖି ପିତୃମାନେ ନିରାଶ ହୋଇ ଶୀଘ୍ର ନରକଦିଗକୁ ଯାଆନ୍ତି। ଦେବକର୍ମରେ ମଧ୍ୟ ଏହିପରି, ତାଙ୍କ ପାଇଁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଦାନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ।

Verse 23

तस्माद्दानं न दातव्यमपात्राय यशस्विनि ॥ अत्रार्थे यत्पुरा वृत्तं तच्छृणुष्व वसुन्धरे ॥

ଏହେତୁ, ହେ ଯଶସ୍ୱିନୀ, ଅପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ। ଏହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ପୁରାତନକାଳରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା ଶୁଣ।

Verse 24

अवन्तीविषये कश्चिद्राजा ह्यत्यन्तधार्मिकः ॥ नाम्ना मेधातिथिश्चैव मनुवंशविवर्धनः ॥

ଅବନ୍ତୀ ଦେଶରେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ, ଯିଏ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଧର୍ମପରାୟଣ। ତାଙ୍କ ନାମ ମେଧାତିଥି; ସେ ମନୁବଂଶକୁ ବଢ଼ାଇଥିଲେ।

Verse 25

राज्ञः पुरोहितश्चासीच्छन्द्रशर्मा द्विजोत्तमः ॥ आत्रेयगोत्रे चोत्पन्नो वेदवादरतः सदा ॥

ରାଜାଙ୍କ ପୁରୋହିତ ଥିଲେ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା ନାମକ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ। ସେ ଆତ୍ରେୟ ଗୋତ୍ରରେ ଜନ୍ମିତ ଏବଂ ସଦା ବେଦବାଦରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 26

स राजा ब्राह्मणेभ्यश्च गा ददाति दिने दिने ॥ शतं दत्त्वा विधानॆन पृष्ठाद्भुङ्क्ते नराधिपः ॥

ସେ ରାଜା ପ୍ରତିଦିନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଗାଈ ଦାନ କରୁଥିଲେ। ବିଧିମତେ ଶତ ଗାଈ ଦାନ କରି ପରେ ନରାଧିପ ଭୋଜନ କରୁଥିଲେ।

Verse 27

गते बहुतिथे काले राज्ञो मेधातिथेः पितुः ॥ श्राद्धस्य दिवसः प्राप्तो वैशाखे वरवर्णिनि ॥ विप्रानाह्वापयामास पितुर्वै श्राद्धकारणात् ॥

ବହୁ ସମୟ ଗତ ହେବା ପରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ବୈଶାଖ ମାସରେ ରାଜା ମେଧାତିଥିଙ୍କ ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦିନ ଆସିଲା। ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆହ୍ୱାନ କରାଇଲେ।

Verse 28

श्राद्धं कृत्वा तु विधिवत्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ श्राद्धसंकल्पितं चान्नं विप्रेभ्यः प्रददौ बहु ॥

ବିଧିମତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରି ଏବଂ ଯତ୍ନରେ ପିଣ୍ଡ ନିର୍ବାପଣ କରି, ଶ୍ରାଦ୍ଧସଙ୍କଳ୍ପିତ ଅନ୍ନ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଚୁର ଭାବେ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 29

तन्मध्ये ब्राह्मणः कश्चिद्गोलकोऽवस्थितस्तदा ॥ श्राद्धे संकल्पितं चान्नं तस्मै दत्तं विधानतः ॥

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେତେବେଳେ ‘ଗୋଲକ’ (ଅଯୋଗ୍ୟ) ବୋଲି କୁହାଯାଉଥିବା ଜଣେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଥିଲେ; ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପାଇଁ ସଙ୍କଳ୍ପିତ ଅନ୍ନ ବିଧିମତେ ତାଙ୍କୁ ଦିଆଗଲା।

Verse 30

तेनैव श्राद्धदोषेण राज्ञस्तु पितरस्तदा ॥ स्वर्गाद्भ्रष्टावलम्बन्ते वने कण्टकसंयुते ॥

ସେହି ଶ୍ରାଦ୍ଧ-ଦୋଷ ହେତୁ ସେତେବେଳେ ରାଜାଙ୍କ ପିତୃମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରୁ ପତିତ ହୋଇ, କଣ୍ଟକଭରା ବନରେ ଅବଲମ୍ବିତ ହୋଇ ରହିଲେ।

Verse 31

क्षुत्पिपासार्दिता नित्यं क्रन्दन्ते च पुनः पुनः ॥ कदाचिद्दैवयोगेन राजा मेधातिथिः स्वयम् ॥

ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଭୁଖ ଓ ପିଆସରେ ପୀଡିତ ହୋଇ ପୁନଃ ପୁନଃ କ୍ରନ୍ଦନ କରୁଥିଲେ। କେବେ ଦୈବଯୋଗରେ ରାଜା ମେଧାତିଥି ସ୍ୱୟଂ (ସେଠାକୁ ଆସିଲେ)।

Verse 32

मृगयार्थं गतस्तत्र द्वित्रैः परिजनैर्वृतः ॥ तत्रावलम्बतो दृष्ट्वा तानपृच्छद्द्विजप्रियः ॥

ସେ ଶିକାର ପାଇଁ ସେଠାକୁ ଗଲେ, ଦୁଇ-ତିନିଜଣ ପରିଜନ ସହିତ। ସେଠାରେ ସେମାନେ ଅବଲମ୍ବିତ ଥିବାକୁ ଦେଖି, ଦ୍ୱିଜପ୍ରିୟ ରାଜା ସେମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ।

Verse 33

के भवन्तोऽत्र सम्प्राप्ता दशामेतां सुदुःखिताः ॥ केन कर्मविपाकेन भवन्तः कथयन्तु मे ॥

“ତୁମେ କିଏ, ଯେ ଏଠାକୁ ଆସି ଏହି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖଦ ଦଶାରେ ପଡ଼ିଛ? କେଉଁ କର୍ମବିପାକରେ ଏହା ଘଟିଲା? ମୋତେ କୁହ।”

Verse 34

पितर ऊचुः ॥ अस्मद्वंशकरो नित्यं नाम्ना मेधातिथिः प्रभुः ॥ वयं तस्यैव पितरो नरकं गन्तुमुद्यताः ॥

ପିତୃମାନେ କହିଲେ—‘ମେଧାତିଥି’ ନାମକ ପ୍ରଭୁ ସଦା ଆମ ବଂଶକୁ ଅବିରତ କରୁଥିବା ଆମର ବଂଶଜ। ଆମେ ତାହାର ପିତୃମାନେ, ଏବଂ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।

Verse 35

तेषां तु वचनं श्रुत्वा राजा दुःखसमन्वितः ॥ उवाच तान्पितॄन्सर्वान्सान्त्वपूर्वमिदं वचः ॥

ସେମାନଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହେଲେ। ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସାନ୍ତ୍ୱନାସହ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 36

मेधातिथिरुवाच ॥ मेधातिथिरहं नाम्ना भवन्तः पितरो मम ॥ केन वै कर्मदोषेण निरयं गन्तुमुद्यताः ॥

ମେଧାତିଥି କହିଲେ—ମୁଁ ‘ମେଧାତିଥି’ ନାମରେ ପରିଚିତ; ଆପଣମାନେ ମୋର ପିତୃ। କେଉଁ କର୍ମଦୋଷରେ ଆପଣମାନେ ନିରୟ (ଦଣ୍ଡସ୍ଥାନ) କୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ?

Verse 37

तत्र दुःखं महद्भुक्त्वा पुनर्गच्छामहे दिवम् ॥ पुत्र त्वं चैव दाता च सर्वलोकहिते रतः ॥

ସେଠାରେ ମହାଦୁଃଖ ଭୋଗ କରି ଆମେ ପୁନଃ ଦିବ୍ୟଲୋକକୁ ଯିବୁ। ହେ ପୁତ୍ର, ତୁମେ ଦାତା ଏବଂ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତରେ ରତ।

Verse 38

असंख्यातास्त्वया दत्ता गावः सुबहुदक्षिणाः ॥ तेन पुण्येन गच्छामः स्वर्गं ह्यतिसुखप्रदम् ॥

ତୁମେ ଅସଂଖ୍ୟ ଗାଈ ବହୁ ଦକ୍ଷିଣା ସହିତ ଦାନ କରିଛ। ସେହି ପୁଣ୍ୟବଳରେ ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଯାଉଛୁ, ଯାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁଖପ୍ରଦ।

Verse 39

तत्र चान्नं न विद्येत येन तृप्तिर्भविष्यति ॥ पुनः श्राद्धं त्वया कार्यं पितॄणां तृप्तिदायकम् ॥

ସେଠାରେ ତୃପ୍ତି ହେବା ପାଇଁ ଯେପରି ଅନ୍ନ ଦରକାର, ସେହି ଅନ୍ନ ନାହିଁ। ତେଣୁ ପିତୃମାନଙ୍କ ତୃପ୍ତିଦାୟକ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ତୁମେ ପୁନଃ କର।

Verse 40

तेषां तु वचनं श्रुत्वा मेधातिथिरगाद्गृहम् ॥ आहूय चन्द्रशर्माणं गुरुं वचनमब्रवीत् ॥

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ମେଧାତିଥି ଘରକୁ ଗଲା। ପରେ ଗୁରୁ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମାଙ୍କୁ ଡାକି ଏହି କଥା କହିଲା।

Verse 41

इत्युक्तमात्रे वचने चन्द्रशर्मा पुरोहितः ॥ आहूतवान्द्विजान्सर्वान्वेदपाठकृतश्रमान् ॥

ଏହି କଥା କହିବାମାତ୍ରେ ପୁରୋହିତ ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମା ବେଦପାଠରେ ଶ୍ରମ କରିଥିବା ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଡାକିଲେ।

Verse 42

साधून्क्षान्तान्कुलीनांश्च सुशीलान्मानवर्जितान् ॥ राज्ञा तु कारयामास श्राद्धं विधिविदां वरः ॥

ବିଧିଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ସେ, କ୍ଷମାଶୀଳ, କୁଳୀନ, ସୁଶୀଳ ଓ ଅହଂକାରହୀନ ସାଧୁଜନଙ୍କୁ ନେଇ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରାଇଲେ।

Verse 43

कृते श्राद्धे ततः पश्चात्पिण्डान्निर्वाप्य यत्नतः ॥ ब्राह्मणान्भोजयामास दक्षिणाभिः प्रपूज्य च ॥

ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସମ୍ପନ୍ନ ହେବା ପରେ ସେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ପିଣ୍ଡ ନିବେଦନ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇଲେ ଏବଂ ଦକ୍ଷିଣା ଦେଇ ସମ୍ୟକ୍ ପୂଜା କଲେ।

Verse 44

मेधातिथिरुवाच ॥ चन्द्रशर्मन् पुनः श्राद्धं करिष्ये पितुरद्य वै ॥ आहूयन्तां द्विजाः सर्वे कुण्डगोलकवर्जिताः ॥

ମେଧାତିଥି କହିଲେ— “ଚନ୍ଦ୍ରଶର୍ମନ୍, ଆଜି ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ପୁନର୍ବାର କରିବି। କୁଣ୍ଡ ଓ ଗୋଲକ କୁହାଯାଉଥିବାମାନଙ୍କୁ ବାଦ ଦେଇ ସମସ୍ତ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ଡାକ।”

Verse 45

पश्चाद्विसर्जयामास स्वयं तु बुभुजे नृपः ॥ भुक्त्वा पुनर्वनं गत्वा दृष्टवांश्च स्वकान्पितॄन् ॥

ତାପରେ ସେ ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ବିଦାୟ କଲେ, ଏବଂ ରାଜା ସ୍ୱୟଂ ଭୋଜନ କଲେ। ଭୋଜନ କରି ପୁନର୍ବାର ବନକୁ ଯାଇ ନିଜ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।

Verse 46

ऊचुर्विनयसंपन्नाः प्रीतिपूर्वमिदं वचः ॥ स्वस्ति तेऽस्तु गमिष्यामः स्वर्गलोकं प्रति प्रभो ॥

ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ ସେମାନେ ପ୍ରୀତିପୂର୍ବକ କହିଲେ— “ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ହେ ପ୍ରଭୋ, ଆମେ ସ୍ୱର୍ଗଲୋକ ପ୍ରତି ଯାଉଛୁ।”

Verse 47

तयोर् दत्तं तु यच्छ्राद्धं निष्फलं तत्स्मृतं बुधैः ॥ दैवे कर्मणि दिव्ये च ब्राह्मणो नैव लभ्यते ॥

ସେଇ ଦୁଇ ଶ୍ରେଣୀକୁ ଦିଆଯାଇଥିବା ଶ୍ରାଦ୍ଧକୁ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ନିଷ୍ଫଳ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି; କାରଣ ଦୈବକର୍ମ ଓ ପବିତ୍ର କୃତ୍ୟରେ ତାହାଦ୍ୱାରା ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 48

सङ्कल्पयित्वा चान्नं तु गोभ्यो देयं यथाविधि ॥ गवामभावे नद्यां वा क्षिपेदन्नं प्रयत्नतः ॥

ଅନ୍ନକୁ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ବିଧିମତେ ଗୋମାତାଙ୍କୁ ଦେବା ଉଚିତ; ଗାଈ ନଥିଲେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସେଇ ଅନ୍ନକୁ ନଦୀରେ ଛାଡ଼ିଦେବା ଉଚିତ।

Verse 49

अपात्राय न दातव्यं नास्तिकाय गुरुद्रुहे ॥ गोलकाय न दातव्यं कुण्डाय च विशेषतः ॥

ଅପାତ୍ରକୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ନାସ୍ତିକକୁ ଓ ଗୁରୁଦ୍ରୋହୀକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ। ଗୋଲକକୁ ଦାନ ନ ଦେବା, ବିଶେଷତଃ କୁଣ୍ଡକୁ ତ ନିଶ୍ଚୟ ନୁହେଁ।

Verse 50

इत्युक्त्वा पितरः सर्वे गताः स्वर्गाय भामिनि ॥ मेधातिथिरपि प्रायात्स्वपुरं ब्राह्मणैर्वृतः ॥

ଏହିପରି କହି, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ, ସମସ୍ତ ପିତୃଗଣ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ। ମେଧାତିଥି ମଧ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ଘେରାରେ ନିଜ ନଗରକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 51

यदुक्तं पितृभिः सर्वं तच्छकार मुदायुतः ॥ तस्मात्ते कथितं देवि एकोऽपि ब्राह्मणोत्तमः ॥

ପିତୃମାନେ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେ ସବୁକୁ ସେ ଆନନ୍ଦରେ କାର୍ଯ୍ୟରୂପ କଲେ। ତେଣୁ, ହେ ଦେବୀ, ତୁମକୁ କୁହାଗଲା—ଏକ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣ ମଧ୍ୟ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ହୋଇପାରେ।

Verse 52

संतारयति दुर्गेभ्यो विषमेभ्यो न संशयः ॥ एकोऽपि तारितुं शक्तो यथा नावा महज्जलम् ॥

ସେ ବିପଦ ଓ ଦୁର୍ଗମ ପଥରୁ ପାର କରାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ। ଯେପରି ଏକ ନାଉ ବିଶାଳ ଜଳରାଶିକୁ ପାର କରାଏ, ସେପରି ଏକା ମଧ୍ୟ ପାର କରିବାକୁ ସମର୍ଥ।

Verse 53

तस्माद्दानं प्रदातव्यं ब्राह्मणाय वसुन्धरे ॥ देवासुरमनुष्याणां गन्धर्वोरगरक्षसाम्

ଏହେତୁ, ହେ ବସୁନ୍ଧରା, ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ୍; ଏହା ଦେବ, ଅସୁର, ମନୁଷ୍ୟ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଉରଗ (ନାଗ) ଓ ରାକ୍ଷସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକୃତ ପରମ୍ପରା।

Verse 54

इदानीं च त्वया कार्यमस्मद्धितमनुत्तमम् ॥ गोलकाय न दातव्यं दैवं पित्र्यमथापि वा

ଏବେ ତୁମେ ଆମ ପରମ ହିତକର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବା ଉଚିତ। ଦେବ କିମ୍ବା ପିତୃଙ୍କ ନିମିତ୍ତ ଅର୍ପଣ ‘ଗୋଲକ’କୁ ଦେବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 55

प्राक्स्रोतसं नदीं गत्वा स्नानं कृत्वा विधानतः ॥ पञ्चगव्यं ततः पीत्वा मधुपर्केण संयुतम्

ପୂର୍ବମୁଖୀ ସ୍ରୋତବାହିନୀ ନଦୀକୁ ଯାଇ ବିଧିମତେ ସ୍ନାନ କଲା। ପରେ ମଧୁପର୍କ ସହିତ ଯୁକ୍ତ ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ ପାନ କଲା।

Verse 56

वेदविद्याव्रतस्नातं बहुधर्मनिरन्तरम् ॥ शीलयुक्तं सुसन्तुष्टं धर्मज्ञं सत्यवादिनम्

ଯିଏ ବେଦ, ବିଦ୍ୟା ଓ ବ୍ରତରେ ସ୍ନାତ (ଦୀକ୍ଷିତ/ଯୋଗ୍ୟ); ବହୁ ଧର୍ମାଚରଣରେ ନିରନ୍ତର ଅଟୁଟ; ଶୀଳଯୁକ୍ତ, ସନ୍ତୁଷ୍ଟ, ଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସତ୍ୟବାଦୀ।

Verse 57

आगतान्ब्राह्मणान्दृष्ट्वा मेधातिथिरकल्मषः ॥ विप्रान्नत्वा गुरुं चैव श्राद्धारम्भमथाकरोत्

ଆସିଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ନିର୍ମଳ ମେଧାତିଥି ବିପ୍ରମାନଙ୍କୁ ଓ ନିଜ ଗୁରୁଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ପରେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 58

पितर ऊचुः ॥ श्राद्धं संकल्पितं चान्नं दत्तं तद्गोलकाय वै ॥ तेनैव कर्मदोषेण नरकं गन्तुमुद्यताः

ପିତୃମାନେ କହିଲେ—“ଶ୍ରାଦ୍ଧ ସଙ୍କଳ୍ପିତ ହୋଇଥିଲା ଓ ଅନ୍ନ ଦାନ ମଧ୍ୟ ହୋଇଥିଲା; କିନ୍ତୁ ସେହି ଦାନ ସତ୍ୟସତ୍ୟ ‘ଗୋଲକ’କୁ ଦିଆଗଲା। ସେଇ କର୍ମଦୋଷରେ ଆମେ ନରକକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ।”

Verse 59

हृष्टान्पुष्टान्बलैर्युक्तान्राजा तु मुमुदे भृशम् ॥ दृष्ट्वा तु पितरश्चैव राजानं पितृवत्सलम्

ସେମାନଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ, ପୁଷ୍ଟ ଓ ବଳସମ୍ପନ୍ନ ଦେଖି ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ପିତୃଭକ୍ତ, ପିତୃବତ୍ସଳ ରାଜାଙ୍କୁ ଦେଖି ପିତରମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 60

सर्वे श्राद्धं करिष्यन्ति निमिप्रभृतयो धरे ॥ मासे मासे च वै पश्चात्पितृपक्षे तपोधनाः

ହେ ଧରା! ନିମି ଆଦି ସମସ୍ତେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ। ପରେ ତପୋଧନମାନେ ପ୍ରତିମାସ ଏବଂ ପିତୃପକ୍ଷରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରାଦ୍ଧ କରିବେ।