Adhyaya 2

Verse 1

ऋषय ऊचुः । कथाया लक्षणं ब्रूहि गुणदोषान्सविस्तरान् । आर्षेयपौरुषेयाणां काव्यचिह्नपरीक्षणम् । कथं ज्ञेयं महाबुद्धे श्रोतुमिच्छामहे वयम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—କଥାର ଲକ୍ଷଣ କୁହ, ତାହାର ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର; ଆର୍ଷେୟ ଓ ପୌରୁଷେୟ ରଚନାର କାବ୍ୟଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା ପରୀକ୍ଷା କିପରି କରିବା ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହ। ହେ ମହାବୁଦ୍ଧିମାନ, ଏହା ସମ୍ୟକ୍ କିପରି ଜଣାଯିବ? ଆମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛୁ।

Verse 2

सूत उवाच । अथ संक्षेपतो वक्ष्ये पुराणानामनुक्रमम् । लक्षणं चैव संख्यां च उक्तभेदांस्तथैव च

ସୂତ କହିଲେ—ଏବେ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ପୁରାଣମାନଙ୍କର ଅନୁକ୍ରମ, ତାହାର ଲକ୍ଷଣ, ସଂଖ୍ୟା ଏବଂ ପ୍ରଚଳିତ ଭେଦମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ କହିବି।

Verse 3

पुरा तपश्चचारोग्रममराणां पितामहः । आविर्भूतास्ततो वेदाः सषडंगपदक्रमाः

ପ୍ରାଚୀନ କାଳରେ ଅମରମାନଙ୍କ ପିତାମହ ପ୍ରଜାପତି ବ୍ରହ୍ମା ଘୋର ତପ କଲେ; ତାପରେ ଷଡ୍‌ବେଦାଙ୍ଗ ସହିତ ପଦକ୍ରମଯୁକ୍ତ ବେଦମାନେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 4

ततः पुराणमखिलं सर्वशास्त्रमयं ध्रुवम् । नित्यशब्दमयं पुण्यं शत कोटिप्रविस्तरम्

ତାପରେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରସାରମୟ, ଧ୍ରୁବ ପ୍ରମାଣ, ନିତ୍ୟ ଶବ୍ଦମୟ, ପୁଣ୍ୟସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ଶତକୋଟି ବିସ୍ତାରବାନ୍ ଅଖିଳ ପୁରାଣ ପ୍ରକଟ ହେଲା।

Verse 5

निर्गतं ब्रह्मणो वक्त्राद्ब्राह्मं वैष्णवमेव च । शैवं भागवतं चैव भविष्यं नारदीयकम्

ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମୁଖରୁ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ପ୍ରକଟ ହେଲା—ବ୍ରାହ୍ମ, ବୈଷ୍ଣବ, ଶୈବ, ଭାଗବତ, ଭବିଷ୍ୟ ଓ ନାରଦୀୟ।

Verse 6

मार्कण्डेयमथाग्नेयं ब्रह्मवैवर्तमेव च । लैङ्गं तथा च वाराहं स्कांदं वामनमेव च

ଏହାସହ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ, ଆଗ୍ନେୟ, ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ, ଲୈଙ୍ଗ, ବାରାହ, ସ୍କାନ୍ଦ ଓ ବାମନ—ଏହି ପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 7

कौर्म्यं मात्स्यं गारुडं च वायवीयमनन्तरम् । अष्टादशं समुद्दिष्टं सर्वपातकनाशनम्

କୌର୍ମ, ମାତ୍ସ୍ୟ, ଗାରୁଡ ଏବଂ ପରେ ବାୟବୀୟ—ଏହିପରି ଅଷ୍ଟାଦଶ (ମହାପୁରାଣ) ଘୋଷିତ, ସମସ୍ତ ପାପ ନାଶକ।

Verse 8

एकमेव पुरा ह्यासीद्ब्रह्माण्डं शतकोटिधा

ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ-ପୁରାଣ) ଏକମାତ୍ର ଥିଲା; କିନ୍ତୁ ତାହାର ବିସ୍ତାର ଶତକୋଟି ପରିମାଣ ଥିଲା।

Verse 9

ततोऽष्टादशधा कृत्वा वेदव्यासो युगेयुगे । प्रख्यापयति लोकेऽस्मिन्साक्षान्नारायणांशजः

ତାପରେ ତାହାକୁ ଅଷ୍ଟାଦଶ ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କରି, ବେଦବ୍ୟାସ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଏହି ଲୋକରେ ତାହା ପ୍ରଖ୍ୟାପନ କରନ୍ତି—ସେ ସାକ୍ଷାତ୍ ନାରାୟଣଙ୍କ ଅଂଶାବତାର।

Verse 10

अन्यान्युपपुराणानि मुनिना कथितानि तु । तानि वः कथयिष्यामि संक्षेपादवधार्यताम्

ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଉପପୁରାଣମାନେ ମଧ୍ୟ କଥିତ ହୋଇଛି। ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହିବି—ସାବଧାନରେ ଶୁଣି ଧାରଣ କର।

Verse 11

आद्यं सनत्कुमारोक्तं नारसिंहमतः परम् । तृतीयं स्कान्दमुद्दिष्टं कुमारेणानुभाषितम्

ପ୍ରଥମଟି ସନତ୍କୁମାରଙ୍କ ଉକ୍ତ; ପରେ ନାରସିଂହମତ। ତୃତୀୟଟି ସ୍କାନ୍ଦ ବୋଲି ଘୋଷିତ, ଯାହାକୁ କୁମାର ପୁନର୍ବାର କଥନ କରିଛନ୍ତି।

Verse 12

चतुर्थं शिवधर्माख्यं साक्षान्नन्दीशभाषितम् । दुर्वाससोक्तमाश्चर्य्यं नारदोक्तमतः परम्

ଚତୁର୍ଥଟି ‘ଶିବଧର୍ମ’ ନାମକ, ଯାହା ସାକ୍ଷାତ୍ ନନ୍ଦୀଶ କଥନ କରିଛନ୍ତି। ପରେ ଦୁର୍ବାସା-ଉକ୍ତ ‘ଆଶ୍ଚର୍ୟ’; ତାପରେ ନାରଦ-ଉକ୍ତ ଅଛି।

Verse 13

कापिलं मानवं चैव तथैवोशनसेरितम् । ब्रह्माण्डं वारुणं चान्यत्कालिकाह्वयमेव च

କାପିଲ, ମାନବ, ଏବଂ ଉଶନସ୍‌ଙ୍କ ଉପଦେଶିତ; ତଥା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ, ବାରୁଣ, ଏବଂ ‘କାଲିକା’ ନାମକ ଅନ୍ୟଟି ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 14

माहेश्वरं तथा सांबं सौरं सर्वार्थसंचयम् । पराशरोक्तं परमं मारीचं भार्गवाह्वयम्

ମାହେଶ୍ୱର, ସାମ୍ବ, ସୌର—ଏହା ସର୍ବାର୍ଥସଞ୍ଚୟ; ଏବଂ ପରାଶର-ଉକ୍ତ ପରମ, ମାରୀଚ, ଓ ‘ଭାର୍ଗବ’ ନାମକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 15

एतान्युपपुराणानि कथितानि द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏହି ଉପପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ କଥିତ ହୋଇଛି।

Verse 16

ऋषय ऊचुः । पुराणसंख्यामाचक्ष्व सूत विस्तरशः क्रमात् । दानधर्ममशेषज्ञ यथावदनुपूर्वशः

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୂତ! ପୁରାଣମାନଙ୍କ ସଂଖ୍ୟାକୁ କ୍ରମେ ବିସ୍ତାରରେ କହ; ହେ ଦାନଧର୍ମର ଅଶେଷଜ୍ଞ! ଯଥାବତ୍ ଅନୁପୂର୍ବଶଃ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 17

सूत उवाच । इदमेव पुराणेऽस्मिन्पुराणपुरुषस्तदा । यदुक्तवान्स विश्वात्मा मनवे तन्निबोधत

ସୂତ କହିଲେ—ଏହି ପୁରାଣରେ ପୂର୍ବକାଳେ ପୁରାଣପୁରୁଷ, ବିଶ୍ୱାତ୍ମା ମନୁଙ୍କୁ ଯାହା କହିଥିଲେ, ସେହି ଉପଦେଶକୁ ଶୁଣି ବୁଝ।

Verse 18

पुराणं सर्वशास्त्राणां ब्रह्माण्डं प्रथमं स्मृतम् । अनन्तरं च वक्त्रेभ्यो वेदास्तस्य विनिर्गताः

ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରମଧ୍ୟରେ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ପ୍ରଥମ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ତାପରେ ତାଙ୍କ ମୁଖମାନଙ୍କୁ ଠାରୁ ବେଦମାନେ ନିର୍ଗତ ହେଲେ।

Verse 19

पुराणमेकमेवासीत्तस्मिन्कल्पान्तरेतथा । त्रिवर्गसाधनं पुण्यं शतकोटिप्रविस्तरम्

ସେହି ପୂର୍ବ କଳ୍ପାନ୍ତରେ ପୁରାଣ ସତ୍ୟରେ ଏକମାତ୍ର ଥିଲା; ତାହା ପୁଣ୍ୟମୟ, ତ୍ରିବର୍ଗସାଧନ ଏବଂ ଶତକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଥିଲା।

Verse 20

विनिर्दग्धेषु लोकेषु कृष्णेनानन्तरूपिणा । साङ्गांश्च चतुरो वेदान्पुराणन्यायविस्तरम्

ପ୍ରଳୟକାଳେ ସମସ୍ତ ଲୋକ ଯେତେବେଳେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ଅନନ୍ତରୂପୀ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ସାଙ୍ଗ ଚାରି ବେଦ ଓ ନ୍ୟାୟ-ବିଧିଅନୁସାରେ ବିସ୍ତୃତ ପୁରାଣକୁ ପୁନଃ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 21

मीमांसां धर्मशास्त्रं च परिगृह्यात्मसात्कृतम् । मत्स्यरूपेण च पुनः कल्पादावुदकार्णवे

ସେ ମୀମାଂସା ଓ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକୁ ଗ୍ରହଣ କରି ଆତ୍ମସାତ୍ କଲେ; ଏବଂ ପୁନଃ କଳ୍ପାରମ୍ଭରେ ସେହି ଜଳମୟ ମହାସମୁଦ୍ରରେ ମତ୍ସ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 22

अशेषमेव कथितं ब्रह्मणे दिव्यचक्षुषे । ब्रह्मा जगाद च मुनींस्त्रिकालज्ञानदर्शनः

ଏ ସମସ୍ତ କଥା ଅବଶେଷ ନ ରଖି ଦିବ୍ୟଦୃଷ୍ଟିସମ୍ପନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଉପଦେଶ ହେଲା; ତାପରେ ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ମୁନିମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 23

प्रवृत्तिः सर्वशास्त्राणां पुराणस्याभवत्ततः

ତାହାପରେ ସେଠାରୁ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରବୃତ୍ତି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଏବଂ ପୁରାଣ-ପରମ୍ପରା ମଧ୍ୟ ଲୋକମଣ୍ଡଳରେ ପ୍ରସାରିତ ହେଲା।

Verse 24

ततः कालक्रमेणासौ व्यासरूपधरो हरिः । अष्टादशपुराणानि संक्षेप्स्यति युगेयुगे

ତାପରେ କାଳକ୍ରମେ ସେହି ହରି ବ୍ୟାସରୂପ ଧାରଣ କରି, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣକୁ ସଂକ୍ଷେପ କରିବେ।

Verse 25

चतुर्लक्षप्रमाणानि द्वापरेद्वापरे सदा । तदाष्टादशधा कृष्णा भूर्लोकेऽस्मिन्प्रभाषते

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏହାର ପ୍ରମାଣ ସଦା ଚାରି ଲକ୍ଷ (ଶ୍ଲୋକ) ଅଟେ; ତାପରେ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଏହାକୁ ଏହି ଭୂଲୋକରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ବିଭାଗରେ ପ୍ରକାଶ କରନ୍ତି।

Verse 26

अद्याऽपि देवलोके तु शतकोटिप्रविस्तरम् । तदर्थोऽत्र चतुर्लक्षः संक्षेपेण निवेशितः

ଆଜି ମଧ୍ୟ ଦେବଲୋକରେ ଏହାର ବିସ୍ତାର ଶତକୋଟି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଛି; କିନ୍ତୁ ଏଠାରେ ତାହାର ଅର୍ଥ ସଂକ୍ଷେପରେ ଚାରି ଲକ୍ଷ (ଶ୍ଲୋକରେ) ନିବେଶିତ ହୋଇଛି।

Verse 27

पुराणानि दशाष्टौ च सांप्रतं तदिहोच्यते । नामतस्तानि वक्ष्यामि संख्यां च मुनिसत्तमाः

ଏବେ ଏଠାରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣର କଥା କୁହାଯାଉଛି। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ସେମାନଙ୍କର ନାମ ଓ ଶ୍ଲୋକସଂଖ୍ୟା ମଧ୍ୟ କହିବି।

Verse 28

ब्रह्मणाऽभिहितं पूर्वं यावन्मात्रं मरीचये । ब्राह्मं तद्दशसाहस्रं पुराणं तदिहोच्यते

ପୂର୍ବେ ବ୍ରହ୍ମା ମରୀଚିଙ୍କୁ ଯେତେ ପ୍ରମାଣରେ ଉପଦେଶ ଦେଇଥିଲେ, ସେହିଟି ଏଠାରେ ‘ବ୍ରାହ୍ମ ପୁରାଣ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ଦଶ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ଯୁକ୍ତ।

Verse 29

लिखित्वा तच्च यो दद्याज्जलधेनुसमन्वितम् । वैशाख्यां पौर्णमास्यां च ब्रह्मलोके महीयते

ଯେ କେହି ଏହାକୁ ଲେଖାଇ ‘ଜଳଧେନୁ’ ସହିତ ଦାନ କରେ ଏବଂ ବୈଶାଖ ପୂର୍ଣ୍ଣିମାରେ ଅର୍ପଣ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 30

एतदेव यदा पद्ममभूद्धैरण्मयं जगत् । तद्वृत्तांताश्रयांतं तत्पाद्ममित्युच्यते बुधैः

ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ବୃତ୍ତାନ୍ତ—ଯେତେବେଳେ ପଦ୍ମ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଓ ଜଗତ୍ ହିରଣ୍ମୟ, ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ ହେଲା। ସେଇ କଥାର ଆଶ୍ରୟ ଥିବାରୁ ବୁଦ୍ଧିମାନେ ଏହାକୁ ‘ପାଦ୍ମ’ (ପଦ୍ମପୁରାଣ) କହନ୍ତି।

Verse 31

पाद्मं तत्पञ्चपञ्चाशत्सहस्राणीह पठ्यते । तत्पुराणं च यो दद्यात्सुवर्णकमलान्वितम् । ज्येष्ठे मासि तिलैर्युक्तं सोऽश्वमेधफलं लभेत्

ଏଠାରେ ପାଦ୍ମପୁରାଣ ପଞ୍ଚପଞ୍ଚାଶତ୍ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକରୂପେ ପଠିତ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ କେହି ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣକମଳ ସହିତ ସେହି ପୁରାଣ ଦାନ କରେ ଏବଂ ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ମାସରେ ତିଳଯୁକ୍ତ ଅର୍ପଣ ସହ ଦେଏ, ସେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞସମ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ।

Verse 32

वाराहकल्पवृत्तान्तमधिकृत्य परात्परः । यत्राह धर्मानखिलांस्तदुक्तं वैष्णवं विदुः

ବାରାହକଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଆଧାର କରି ଯେଉଁଠି ପରାତ୍ପର ପରମେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ଧର୍ମକୁ ଉପଦେଶ କରନ୍ତି, ସେହି ପୁରାଣକୁ ବିଦ୍ୱାନମାନେ ‘ବୈଷ୍ଣବ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 33

चरितैरञ्चितं विष्णोस्तल्लोके वैष्णवं विदुः । त्रयोविंशतिसाहस्रं पुराणं तत्प्रकीर्तितम्

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଚରିତ୍ରଦ୍ୱାରା ଅଲଙ୍କୃତ ଯେ ପୁରାଣ, ତାହାକୁ ଲୋକେ ‘ବୈଷ୍ଣବ’ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ସେହି ପୁରାଣ ତେଇଶି ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକରୂପେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 34

तदाषाढे च यो दद्याद्घृतधेनुसमन्वितम् । पौर्णमास्यां विशुद्धायां सं पदं याति वैष्णवम्

ଆଷାଢ ମାସରେ ଶୁଦ୍ଧ ପୌର୍ଣ୍ଣମାସୀ ଦିନ ଘୃତଧେନୁ (ଘିଅ-ଗାଈ) ସହିତ ସେହି ଦାନ ଯେ କରେ, ସେ ପରମ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 35

श्रुतकल्पप्रसङ्गेन धर्मान्वायुरथाब्रवीत् । यत्र तद्वायवीयं स्याद्रुद्रमाहात्म्यसंयुतम्

ଶ୍ରୁତକଳ୍ପ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ବାୟୁ ଧର୍ମତତ୍ତ୍ୱ ଉପଦେଶ କଲେ। ଯେଉଁ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ରୁଦ୍ରମାହାତ୍ମ୍ୟ ସହ ଏହି ବର୍ଣ୍ଣନା ଯୁକ୍ତ, ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ବାୟବୀୟ’ (ପୁରାଣ) ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 36

चतुर्विंशतिसाहस्रं नाना वृत्तान्तसंयुतम् । धर्मार्थकाममोक्षैश्च साधुवृत्तसमन्वितम्

ଏହାରେ ଚବିଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଏବଂ ନାନା ବୃତ୍ତାନ୍ତରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ। ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ, ମୋକ୍ଷର ଉପଦେଶ ଓ ସାଧୁଜନଙ୍କ ସଦାଚାର ଏଥିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 37

श्रावण्यां श्रावणे मासि गुडधेनुसमन्वितम् । यो दद्याद्दधिसंयुक्तं ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । शिवलोके स पूतात्मा कल्पमेकं वसेन्नरः

ଶ୍ରାବଣ ମାସର ଶ୍ରାବଣୀ (ପୂର୍ଣ୍ଣିମା) ଦିନ ‘ଗୁଡ଼-ଧେନୁ’ ସହିତ ଦଧିଯୁକ୍ତ ଦାନ ଯେ କୁଟୁମ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦିଏ, ସେ ପୂତାତ୍ମା ପୁରୁଷ ଶିବଲୋକରେ ଏକ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବସେ।

Verse 38

पुनः संजायते मर्त्यो ब्राह्मणो वेदवित्तमः । वेदविद्यार्थतत्त्वज्ञो व्याख्यातत्त्वार्थवित्तमः

ସେ ପୁନଃ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଭାବେ ଜନ୍ମ ନେଇ, ବେଦଜ୍ଞମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ହୁଏ। ବେଦାର୍ଥତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣି, ତାହାର ପ୍ରକୃତ ଅର୍ଥ ନିର୍ଣ୍ଣୟ ଓ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ ଅତ୍ୟୁତ୍ତମ ହୁଏ।

Verse 39

यत्राधिकृत्य गायत्रीं वर्ण्यते धर्मविस्तरः । वृत्रासुरवधोपेतं तद्भागवतमुच्यते

ଯେଉଁ ଗ୍ରନ୍ଥରେ ଗାୟତ୍ରୀକୁ ଆଧାର କରି ଧର୍ମର ବିସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣିତ, ଏବଂ ଯେଉଁଥିରେ ବୃତ୍ରାସୁରବଧ ପ୍ରସଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି—ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ଭାଗବତ’ (ପୁରାଣ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 40

सारस्वतस्य कल्पस्य मध्ये ये स्युर्नरामराः । तद्वृत्तान्तोद्भवं पुण्यं पुण्योद्वाहसमन्वितम्

ସାରସ୍ୱତ କଳ୍ପର ମଧ୍ୟରେ ଯେ ନର ଓ ଅମର ଅଛନ୍ତି, ସେମାନଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତରୁ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ କଥା ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ତାହା ଶୁଭ ଉଦ୍ୱାହ ଓ ପବିତ୍ର ଆଚାର-ବିଧିରେ ସମନ୍ୱିତ।

Verse 41

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमसिंहसमन्वितम् । पौर्णमास्यां प्रौष्ठपद्यां स याति परमां गतिम्

ଯେ ଲୋକ ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଲେଖାଇ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ସିଂହାସନ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ପ୍ରୌଷ୍ଠପଦ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ପରମ ଗତି—ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆଧ୍ୟାତ୍ମିକ ଅବସ୍ଥା—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 42

अष्टादशसहस्राणि पुराणं तत्प्रकीर्तितम्

ସେହି ପୁରାଣ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ଥିବା ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ।

Verse 43

यत्राह नारदो धर्मान्बृहत्कल्पाश्रयांस्त्विह । पञ्चविंशत्सहस्राणि नारदीयं तदुच्यते

ଯେ ପୁରାଣରେ ଏଠାରେ ନାରଦ ବୃହତ୍-କଳ୍ପାଶ୍ରିତ ଧର୍ମମାନଙ୍କୁ ଉପଦେଶ କରିଛନ୍ତି, ସେହିଟି ‘ନାରଦୀୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ତାହା ପଞ୍ଚବିଂଶତି ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ଅଟେ।

Verse 44

तदिषे पञ्चदश्यां तु यो दद्याद्धेनुसंयुतम् । उत्तमां सिद्धिमाप्नोति इह लोके परत्र च । सर्वान्कामानवाप्नोति नात्र कार्या विचारणा

ଇଷେ (ଆଶ୍ୱିନ) ମାସର ପଞ୍ଚଦଶୀ ତିଥିରେ ଯେ ଗୋସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ଇହଲୋକରେ ଓ ପରଲୋକରେ ଉତ୍ତମ ସିଦ୍ଧି ପାଏ। ସେ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରେ; ଏଠାରେ ବିଚାରର ଆବଶ୍ୟକତା ନାହିଁ।

Verse 45

यत्राधिकृत्य शकुनीन्धर्माधर्मविचारणम् । पुराणं नवसाहस्रं मार्कण्डेयं तदुच्यते

ଯେ ପୁରାଣ ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କୁ ଆଧାର କରି ଧର୍ମ ଓ ଅଧର୍ମର ବିଚାର କରେ, ସେହି ନବସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକଯୁକ୍ତ ‘ମାର୍କଣ୍ଡେୟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 46

परिलिख्य च यो दद्यात्सौवर्णकरिसंयुतम् । कार्तिक्यां पौण्डरीकस्य यज्ञस्य फलभाग्भवेत्

ଯେ ଲୋକ ଏହାକୁ ନିୟମରେ ନକଲ କରାଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହାତୀ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ କାର୍ତ୍ତିକ ମାସରେ ପୌଣ୍ଡରୀକ ଯଜ୍ଞଫଳର ଭାଗୀ ହୁଏ।

Verse 47

यत्तदीशानकल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च । वशिष्ठायाऽग्निना प्रोक्तमाग्नेयं तत्प्रचक्षते

ଈଶାନ-କଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ବିଷୟ କରି ଅଗ୍ନି ଯେ ପୁରାଣ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଥିଲେ, ସେହିଟି ‘ଆଗ୍ନେୟ’ ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 48

लिखित्वा तच्च यो दद्याद्धेमपद्मसमन्वितम् । मार्गशीर्षे विधानेन तिलधेनुयुतं तथा । तच्च षोडशसाहस्रं सर्वक्रतुफलप्रदम्

ଯେ ଲୋକ ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ଲେଖାଇ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ପଦ୍ମ ସହିତ ଦାନ କରେ, ଏବଂ ମାର୍ଗଶୀର୍ଷ ମାସରେ ବିଧିଅନୁସାରେ ତିଳଧେନୁ ସହିତ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରେ—ସେ ଶାସ୍ତ୍ର ଷୋଡଶ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକପରିମିତ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞଫଳଦାୟକ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 49

यत्राधिकृत्य माहात्म्यमादित्यस्य चतुर्मुखः । अघोरकल्पवृत्तान्तप्रसंगेन जगत्पतिः । मनवे कथयामास भूतग्रामस्य लक्षणम्

ଯେ ପୁରାଣରେ ଜଗତ୍ପତି ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦିତ୍ୟଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି, ଅଘୋର-କଳ୍ପ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ମନୁଙ୍କୁ ଭୂତଗ୍ରାମର ଲକ୍ଷଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଥିଲେ—

Verse 50

चतुर्दशसहस्राणि तथा पञ्चशतानि च । भविष्यचरितप्रायं भविष्यं तदिहोच्यते

ଚୌଦହ ହଜାର ଏବଂ ଅଧିକରେ ପାଞ୍ଚଶେ (ଶ୍ଲୋକ)—ଏହାକୁ ଏଠାରେ ‘ଭବିଷ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ଏହା ପ୍ରାୟଃ ଆଗାମୀ ଚରିତବୃତ୍ତାନ୍ତର ବର୍ଣ୍ଣନାମୟ।

Verse 51

तत्पौषमासि यो दद्यात्पौर्णमास्यां विमत्सरः । गुडकुम्भसमायुक्तमग्निष्टोमफलं लभेत्

ପୌଷ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଇର୍ଷ୍ୟାରହିତ ହୋଇ ଗୁଡ଼ ଭରା କୁମ୍ଭ ଦାନ କରୁଥିବା ଦାତା, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ ଯଜ୍ଞସମ ଫଳ ଲାଭ କରେ।

Verse 52

रथंतरस्य कल्पस्य वृत्तान्तमधिकृत्य च । सावर्णिना नारदाय कृष्णमाहात्म्यसंयुतम् । प्रोक्तं ब्रह्मवराहस्य चरितं वर्ण्यतेऽत्र च

ରଥନ୍ତର କଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତକୁ ଆଧାର କରି ସାବର୍ଣ୍ଣି ନାରଦଙ୍କୁ କୃଷ୍ଣମାହାତ୍ମ୍ୟସହିତ ଉପଦେଶ ଦେଲେ; ଏଠାରେ ବ୍ରହ୍ମ-ବରାହଙ୍କ ଚରିତ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 53

तदष्टादशसाहस्रं ब्रह्मवैवर्तमुच्यते । पुराणं ब्रह्मवैवर्तं यो दद्याद्ब्राह्मणोत्तमे । माघमासे पौर्णमास्यां ब्रह्मलोके महीयते

ସେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ)ଯୁକ୍ତ ଗ୍ରନ୍ଥ ‘ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଯେ ମାଘ ମାସର ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ ଉତ୍ତମ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମବୈବର୍ତ୍ତ ପୁରାଣ ଦାନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକରେ ସମ୍ମାନିତ ହୁଏ।

Verse 54

यत्राग्निलिङ्गमध्यस्थः प्राह देवो महेश्वरः । धर्मार्थकाममोक्षार्थानाग्नेयमधिकृत्य च

ସେଠାରେ ଅଗ୍ନି-ଲିଙ୍ଗର ମଧ୍ୟରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ ଭଗବାନ ମହେଶ୍ୱର କହିଲେ—ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ ପ୍ରଦାନକାରୀ ‘ଆଗ୍ନେୟ’କୁ ବିଷୟ କରି।

Verse 55

कल्पं तल्लैङ्गमित्युक्तं पुराणं ब्रह्मणा स्वयम्

ସେହି କଳ୍ପକୁ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ‘ଲୈଙ୍ଗ’—ଅର୍ଥାତ୍ ଲିଙ୍ଗପୁରାଣ—ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 56

तदेकादशसाहस्रं फाल्गुन्यां यः प्रयच्छति । तिलधेनुसमायुक्तं स याति शिवसात्म्यताम्

ଫାଲ୍ଗୁନ ମାସରେ ସେହି ଏକାଦଶ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକମୟ) ଗ୍ରନ୍ଥକୁ ତିଳଧେନୁ ସହିତ ଯେ ଦାନ କରେ, ସେ ଶିବସାତ୍ମ୍ୟ—ଶିବଭାବ—ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 57

महावराहस्य पुनर्माहात्म्यमधिकृत्य च । विष्णुनाऽभिहितं क्षोण्यै तद्वाराहमिहोच्यते

ପୁନଃ ମହାବରାହର ମାହାତ୍ମ୍ୟକୁ ଆଧାର କରି, ବିଷ୍ଣୁ ଯାହା ପୃଥିବୀକୁ କହିଥିଲେ, ସେହିଟି ଏଠାରେ ‘ବାରାହ’ (ପୁରାଣ/ଉପଦେଶ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 58

मानवस्य प्रसंगेन धन्यस्य मुनिसत्तमाः । चतुर्विंशत्सहस्राणि तत्पुराणमिहोच्यते

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ଧନ୍ୟ ମାନବ (ମନୁ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ) ପ୍ରସଙ୍ଗ ସନ୍ଦର୍ଭରେ, ସେହି ପୁରାଣ ଏଠାରେ ଚତୁର୍ବିଂଶତି ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 59

काञ्चनं गरुडं कृत्वा तिलधेनुसमन्वितम् । पौर्णमास्यामथो दद्याद्ब्राह्मणाय कुटुम्बिने । वाराहस्यप्रसादेन पदमाप्नोति वैष्णवम्

ସୁବର୍ଣ୍ଣର ଗରୁଡ ତିଆରି କରି, ତିଳଧେନୁ ସହିତ, ପୂର୍ଣ୍ଣିମା ଦିନେ କୁଟୁମ୍ବୀ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ; ବାରାହଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ବୈଷ୍ଣବ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 61

स्कांदं नाम पुराणं तदेकाशीति निगद्यते । सहस्राणि शतं चैकमिति मर्त्येषु पठ्यते

‘ସ୍କାନ୍ଦ’ ନାମକ ସେ ପୁରାଣ ଏକାଶୀ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କିନ୍ତୁ ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ତାହା ‘ଏକ ଲକ୍ଷ ଏକ ସହସ୍ର’ ବୋଲି ପଢ଼ାଯାଏ।

Verse 62

परिलेख्य च यो दद्याद्धेमशूलसमन्वितम् । शैवं स पदमाप्नोति मकरोपगमे रवेः

ଯେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିଧିପୂର୍ବକ ଲେଖ/ପ୍ରତିମାକୁ ଚିହ୍ନିତ କରି, ସୁବର୍ଣ୍ଣ ତ୍ରିଶୂଳ ସହିତ ଦାନ କରେ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାବେଳେ—ସେ ପରମ ଶୈବ ପଦ ପାଏ।

Verse 63

त्रिविक्रमस्य माहात्म्यमधिकृत्य चतुर्मुखः । त्रिवर्गमभ्यधात्तत्तु वामनं परिकीर्तितम्

ତ୍ରିବିକ୍ରମଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ଚତୁର୍ମୁଖ ବ୍ରହ୍ମା ତ୍ରିବର୍ଗ (ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ) ବ୍ୟାଖ୍ୟା କଲେ; ସେହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ‘ବାମନ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 64

पुराणं दशसाहस्रं कौर्मकल्पानुगं शिवम्

ଏହା ଦଶ ସହସ୍ର ଶ୍ଲୋକର ପୁରାଣ; ଶିବମଙ୍ଗଳମୟ ଏବଂ କୂର୍ମକଳ୍ପାନୁଗତ।

Verse 65

यः शरद्विषुवे दद्याद्धेमवस्त्रसमन्वितम् । क्षौमावृतं युतं धेन्वा स पदं याति वैष्णवम्

ଯେ ଶରଦ୍ବିଷୁବ ଦିନେ ସୁବର୍ଣ୍ଣବସ୍ତ୍ର ସହିତ ଦାନ କରେ, ଏବଂ କ୍ଷୌମ (ସଣ) ବସ୍ତ୍ରରେ ଆବୃତ ଧେନୁକୁ ମଧ୍ୟ ସହ ଅର୍ପଣ କରେ—ସେ ପରମ ବୈଷ୍ଣବ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 66

यच्च धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च रसातले । माहात्म्यं कथयामास कूर्मरूपी जनार्दनः

ରସାତଳରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଯେ ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହୋଇଥିଲା, ତାହା କୂର୍ମରୂପୀ ଜନାର୍ଦନ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 67

इन्द्रद्युम्नप्रसंगेन ऋषीणां शक्रसन्निधौ । सप्तदशसहस्राणि लक्ष्मीकल्पानुषङ्गिकम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପ୍ରସଙ୍ଗକୁ ନେଇ, ଶକ୍ରଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ଋଷିମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ, ଲକ୍ଷ୍ମୀ-କଳ୍ପ ସହ ସଂଯୁକ୍ତ ସତର ହଜାର (ଶ୍ଲୋକର) କଥନ କରାଗଲା।

Verse 68

यो दद्यादयने कौर्मं हेमकूर्मसमन्वितम् । गोसहस्रप्रदानस्य स फलं प्राप्नुयान्नरः

ଅୟନକାଳରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ କୂର୍ମ ସହିତ ‘କୌର୍ମ’ ଦାନ ଯେ କରେ, ସେ ମନୁଷ୍ୟ ସହସ୍ର ଗୋଦାନର ସମାନ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 69

श्रुतीनां यत्र कल्पादौ प्रवृत्त्यर्थं जनार्दनः । मत्स्यरूपी च मनवे नरसिंहोपवर्णनम्

ଯେଉଁଠାରେ କଳ୍ପର ଆରମ୍ଭରେ ଶ୍ରୁତିମାନଙ୍କ ପ୍ରବୃତ୍ତି ପାଇଁ ଜନାର୍ଦନ ମତ୍ସ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ମନୁଙ୍କୁ ନରସିଂହ ଉପାଖ୍ୟାନ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ।

Verse 70

अधिकृत्याब्रवीत्सप्तकल्पवृत्तं मुनिव्रताः । तन्मात्स्यमिति जानीध्वं सहस्राणि चतुदर्श

ହେ ମୁନିବ୍ରତଧାରୀମାନେ! ସେ ସାତ କଳ୍ପର ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ; ତାହାକୁ ‘ମାତ୍ସ୍ୟ’ ବୋଲି ଜାଣ—ଏହା ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ଯୁକ୍ତ।

Verse 71

विषुवे हैममत्स्येन धेन्वा क्षौमयुगान्वितम् । यो दद्यात्पृथिवी तेन दत्ता भवति चाखिला

ବିଷୁବର ପବିତ୍ର କାଳେ ଯେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ମତ୍ସ୍ୟ ସହିତ, କ୍ଷୌମବସ୍ତ୍ର-ଯୁଗଯୁକ୍ତ ଗାଈକୁ ଦାନ କରେ, ତାହାର ଦ୍ୱାରା ଯେନ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀ ଦାନ ହୋଇଯାଏ।

Verse 72

यदा वा गरुडे कल्पे विश्वाण्डाद्गरुडोऽभवत् । अधिकृत्याब्रवीत्कृष्णो गारुडं तदिहोच्यते

ଗରୁଡ-କଳ୍ପରେ ଯେତେବେଳେ ବିଶ୍ୱାଣ୍ଡରୁ ଗରୁଡ ଉଦ୍ଭବ ହେଲେ, ସେଥିକୁ ଆଧାର କରି ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଯେ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିଥିଲେ, ସେହି କଥା ଏଠାରେ ‘ଗାରୁଡ’ ବୋଲି ଉଚ୍ଚାରିତ।

Verse 73

तदष्टादश चैकं च सहस्राणीह पठ्यते । स्वर्णहंससमायुक्तं यो दद्यादयने परे । स सिद्धिं लभते मुख्यां शिवलोके च संस्थितिम्

ଏହା ଏଠାରେ ଅଠାର ହଜାର ଏକ (ଶ୍ଲୋକ) ଭାବେ ପଠିତ ହୁଏ। ଶୁଭ ଅୟନ-ସଂକ୍ରମଣ କାଳେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ହଂସ ସହିତ ଦାନ କରୁଥିବା ବ୍ୟକ୍ତି ପରମ ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରି ଶିବଲୋକରେ ସ୍ଥିର ସ୍ଥାନ ପାଏ।

Verse 74

ब्रह्मा ब्रह्माण्डमाहात्म्यमधिकृत्याब्रवीत्पुनः । तच्च द्वादशसाहस्रं ब्रह्माण्डं द्विशताधिकम्

ପୁନର୍ବାର ବ୍ରହ୍ମା ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିଷୟରେ କହିଲେ; ସେହି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ (ପୁରାଣ) ଦ୍ୱାଦଶ ହଜାର ଶ୍ଲୋକର, ତାହା ସହ ଆଉ ଦୁଇଶେ ଶ୍ଲୋକ ଅଧିକ ଅଛି।

Verse 76

यो दद्यात्तु व्यतीपात ऊर्णायुगसमन्वितम् । राजसूयसहस्रस्य फलमाप्नोति मानवः

ବ୍ୟତୀପାତ କାଳେ ଯେ ଉର୍ଣ୍ଣବସ୍ତ୍ର-ଯୁଗ ସହିତ ଦାନ କରେ, ସେ ମାନବ ସହସ୍ର ରାଜସୂୟ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 77

हेमधेन्वायुतं तच्च ब्रह्मलोकफलप्रदम् । चतुर्लक्षमिदं प्रोक्तं व्यासेनाद्भुतकर्मणा

ସେହି ଦାନ ଦଶହଜାର ସୁବର୍ଣ୍ଣଧେନୁ ସମାନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଲୋକଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ଅଦ୍ଭୁତକର୍ମା ବ୍ୟାସ ଏହି ଚାରିଲକ୍ଷ (ଶ୍ଲୋକର) ସଂଗ୍ରହ ଘୋଷଣା କଲେ।

Verse 78

इदं लोकहितार्थाय संक्षिप्तं द्वापरे द्विजाः

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଲୋକହିତାର୍ଥେ ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ ଏହାକୁ ସଂକ୍ଷିପ୍ତ କରାଗଲା।

Verse 79

भविष्याणां च कल्पानां श्रूयते यत्र विस्तरः । तद्ब्रह्माण्डं पुराणं तु ब्रह्मणा समुदाहृतम्

ଯେଉଁଠାରେ ଭବିଷ୍ୟତ କଳ୍ପମାନଙ୍କର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶୁଣାଯାଏ, ସେହିଟି ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ; ଏହାକୁ ବ୍ରହ୍ମା ଘୋଷଣା କରିଛନ୍ତି।

Verse 80

पाद्मे पुराणे यत्प्रोक्तं नारसिंहोपवर्णनम् । तच्चाष्टादशसाहस्रं नारसिंहमिहोच्यते

ପଦ୍ମ ପୁରାଣରେ କଥିତ ନରସିଂହ-ଉପାଖ୍ୟାନ ଅଷ୍ଟାଦଶ ସହସ୍ର (ଶ୍ଲୋକ) ପରିମିତ; ଏଠାରେ ଏହାକୁ ‘ନାରସିଂହ’ (ପୁରାଣ/ଖଣ୍ଡ) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 81

नन्दिने यत्र माहात्म्यं कार्तिकेयेन वर्णितम् । लोके नन्दिपुराणं वै ख्यातमेतद्द्विजोत्तमाः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଯେଉଁ ଗ୍ରନ୍ଥରେ କାର୍ତ୍ତିକେୟ ନନ୍ଦିଙ୍କୁ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିଛନ୍ତି, ସେହି ଗ୍ରନ୍ଥ ଲୋକେ ‘ନନ୍ଦି ପୁରାଣ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 82

यत्र साम्बं पुरस्कृत्य भविष्यति कथानकम् । प्रोच्यते तत्पुनर्लोके सांबमेव मुनिव्रताः

ହେ ଦୃଢବ୍ରତ ମୁନିମାନେ! ଯେଉଁଠାରେ ସାମ୍ବଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଯେ କଥା କୁହାଯିବ, ସେହି କଥା ଲୋକେ ପୁନଃ ‘ସାମ୍ବ’ ନାମରେ ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 83

एवमादित्यसंज्ञं तु तत्रैव परिपठ्यते । अष्टादशभ्यस्तु पृथक्पुराणं यच्च दृश्यते । विजानीध्वं द्विजश्रेष्ठास्तदेतेभ्यो विनिर्गतम्

ଏଭଳି ସେଠାରେ ହିଁ ତାହା ‘ଆଦିତ୍ୟ’ ନାମରେ ପଠିତ ହୁଏ। ଏବଂ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣରୁ ପୃଥକ୍ ଯେ କୌଣସି ପୁରାଣ ଦେଖାଯାଏ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ! ତାହା ଏହିମାନଙ୍କୁ ନିର୍ଗତ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 84

पञ्चाङ्गानि पुराणस्य चाख्यानमितरत्स्मृतम् । सर्गश्च प्रतिसर्गश्च वंशो मन्वन्तराणि च । वंशानुवंशचरितं पुराणं पञ्चलक्षणम्

ପୁରାଣର ପାଞ୍ଚଟି ଅଙ୍ଗ ଅଛି; ଏହାଛଡ଼ା ଯାହା କଥା, ତାହା ଉପାଖ୍ୟାନ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ସର୍ଗ, ପ୍ରତିସର୍ଗ, ବଂଶ, ମନ୍ୱନ୍ତର ଏବଂ ବଂଶାନୁବଂଶ-ଚରିତ—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷଣରେ ପୁରାଣ ପରିଚିତ।

Verse 85

ब्रह्मविष्ण्वर्करुद्राणां माहात्म्यं भुवनस्य च । संहारश्च प्रदृश्येत पुराणं पञ्चलक्षणम्

ସେଥିରେ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ, ଅର୍କ (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଭୁବନର ସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ସଂହାର ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଏ—ଏହିପରି ପୁରାଣ ପଞ୍ଚଲକ୍ଷଣ ଭାବେ ପରିଚିତ।

Verse 86

धर्मश्चार्थश्च कामश्च मोक्षश्च परिकीर्त्यते । सर्वेष्वपि पुराणेषु तद्विरूढे च यत्फलम्

ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଓ ମୋକ୍ଷ—ଏହି ସବୁ ସମସ୍ତ ପୁରାଣରେ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ସେହି ଶିକ୍ଷାକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ପୋଷି ଆଚରଣ କଲେ ଯେ ଫଳ ଉଦ୍ଭବେ, ତାହା ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 87

सात्विकेषु च कल्पेषु माहात्म्यमधिकं हरेः । राजसेषु च माहात्म्यमधिकं ब्रह्मणो विदुः

ସାତ୍ତ୍ୱିକ କଳ୍ପମାନେ ହରିଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧିକ; ରାଜସ କଳ୍ପମାନେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଧିକ ବୋଲି ଜ୍ଞାନୀମାନେ ଜାଣନ୍ତି।

Verse 88

तद्वदग्रे च माहात्म्यं तामसेषु शिवस्य हि । संकीर्णे च सरस्वत्याः पितॄणां च निगद्यते

ସେହିପରି ତାମସ କଳ୍ପମାନେ ଶିବଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ଅଗ୍ରଗଣ୍ୟ; ଏବଂ ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ କଳ୍ପରେ ସରସ୍ୱତୀ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ମହିମା କୁହାଯାଏ।

Verse 89

चतुर्भिर्भगवान्विष्णुर्द्वाभ्यां ब्रह्मा तथा रविः । अष्टादशपुराणेषु शेषेषु भगवाञ्छिवः

ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣମଧ୍ୟରୁ ଚାରିଟିରେ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରଧାନ ସ୍ତୁତି; ଦୁଇଟିରେ ବ୍ରହ୍ମା ଏବଂ ଦୁଇଟିରେ ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ); ଶେଷଗୁଡ଼ିକରେ ଭଗବାନ ଶିବ।

Verse 90

वेदवन्निश्चलं मन्ये पुराणं वै द्विजोत्तमाः । वेदाः प्रतिष्ठिताः सर्वे पुराणे नात्र संशयः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ମୁଁ ପୁରାଣକୁ ବେଦ ପରି ଅଚଳ ଓ ପ୍ରମାଣ ମନେ କରେ। ସମସ୍ତ ବେଦ ପୁରାଣରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 91

बिभेत्यल्पश्रुताद्वेदो मामयं चालयिष्यति । इतिहासपुराणैस्तु निश्चलोऽयं कृतः पुरा

ବେଦ ଅଳ୍ପଶ୍ରୁତକୁ ଭୟ କରେ—‘ଏ ମୋତେ ଚଳାଇଦେବ’ ବୋଲି। କିନ୍ତୁ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହା ପୂର୍ବରୁ ଦୃଢ଼ ଓ ଅଚଳ କରାଯାଇଛି।

Verse 92

यन्न दृष्टं हि वेदेषु न दृष्टं स्मृतिषु द्विजाः । उभयोर्यत्र दृष्टं च तत्पुराणेषु गीयते

ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ! ଯାହା ବେଦରେ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସ୍ମୃତିରେ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ; ଏବଂ ଯାହା ଉଭୟରେ ଥିବାରୂପେ ଦୃଷ୍ଟ—ତାହା ପୁରାଣରେ ଗୀତ ଓ ଉପଦିଷ୍ଟ ହୁଏ।

Verse 93

यो वेद चतुरो वेदान्सांगोपनिषदो द्विजः । पुराणं नैव जानाति न च स स्याद्विचक्षणः

ଯେ ଦ୍ୱିଜ ସାଙ୍ଗ ସହିତ ଚାରି ବେଦ ଓ ଉପନିଷଦମାନେ ଜାଣେ, କିନ୍ତୁ ପୁରାଣ ନ ଜାଣେ—ସେ ପ୍ରକୃତରେ ବିଚକ୍ଷଣ କୁହାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 94

अष्टादशपुराणानि कृत्वा सत्यवतीसुतः । भारताख्यानमकरोद्वेदार्थैरुपबृंहितम्

ସତ୍ୟବତୀସୁତ (ବ୍ୟାସ) ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣ ରଚନା କରି, ପରେ ବେଦାର୍ଥରେ ସମୃଦ୍ଧ ‘ଭାରତ’ ନାମକ ଆଖ୍ୟାନ ରଚିଲେ।

Verse 95

लक्षेणैकेन तत्प्रोक्तं द्वापरान्ते महात्मना । वाल्मीकिना च यत्प्रोक्तं रामोपाख्यानमुत्तमम्

ସେ ମହାତ୍ମା ଦ୍ୱାପରଯୁଗର ଅନ୍ତେ ଏକ ଲକ୍ଷ ଶ୍ଲୋକ ପରିମାଣରେ ତାହା କହିଥିଲେ; ଏବଂ ବାଲ୍ମୀକି ମଧ୍ୟ ଉତ୍ତମ ରାମୋପାଖ୍ୟାନ ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 96

ब्रह्मणा विहितं यच्च शतकोटिप्रविस्तरम् । आह तन्नारदायैव तेन वाल्मीकये पुनः

ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମା ଯାହାକୁ ଶତକୋଟି ବିସ୍ତାରରେ ବିନ୍ୟସ୍ତ କରିଥିଲେ, ସେହି କଥା ସେ ନାରଦଙ୍କୁ କହିଲେ; ନାରଦ ପୁନର୍ବାର ତାହା ବାଲ୍ମୀକିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 97

वाल्मीकिना च लोके तु धर्मकामार्थसाधकम्

ବାଲ୍ମୀକି ମଧ୍ୟ ଲୋକହିତାର୍ଥେ ଏହାକୁ ଧର୍ମ, କାମ ଓ ଅର୍ଥ ସାଧନକାରୀ ବୋଲି ପ୍ରକାଶ କଲେ।

Verse 98

एवं सपादाः पञ्चैते लक्षाः पुण्याः प्रकीर्तिताः । पुरातनस्य कल्पस्य पुराणे तु विदुर्बुधाः

ଏହିପରି ସବା ପାଞ୍ଚ ଲକ୍ଷ ଏହି ସଂଖ୍ୟା ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ବୁଧଜନ ପୁରାଣରେ ଏହାକୁ ପୁରାତନ କଳ୍ପସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 99

इतिहासपुराणानि भिद्यन्ते काल गौरवात् । स्कान्दं तथा च ब्रह्माण्डं पुराणं लैङ्गमेव च

କାଳର ଗୁରୁତ୍ୱରେ ଇତିହାସ ଓ ପୁରାଣଗୁଡ଼ିକ ବିଭକ୍ତ ହୋଇଯାଏ; ତେଣୁ ସ୍କାନ୍ଦ, ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଓ ଲୈଙ୍ଗ (ଲିଙ୍ଗ) ପୁରାଣ ମଧ୍ୟ ଭିନ୍ନ ଭିନ୍ନ ବିଭାଗରେ ମିଳେ।

Verse 100

वाराहकल्पे विप्रेन्द्रास्तेषां भेदः प्रवर्तते । अष्टादशप्रकारेण ब्रह्माण्डं भिन्नमेव हि

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରମାନେ! ବାରାହ କଳ୍ପରେ ସେମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ନିଶ୍ଚୟ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ପୁରାଣ ଅଠାର ପ୍ରକାରରେ ବିଭକ୍ତ।

Verse 101

अष्टादशपुराणानि तेन जातानि भूतले । लैङ्गमेकादशविधं प्रभिन्नं द्वापरे शुभम्

ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭୂତଳରେ ଅଠାର ପୁରାଣ ପ୍ରକଟ ହେଲା; ଏବଂ ଶୁଭ ଲୈଙ୍ଗ (ଲିଙ୍ଗ) ପୁରାଣ ଦ୍ୱାପର ଯୁଗରେ ଏଗାର ପ୍ରକାରରେ ବିସ୍ତାରରେ ବିଭକ୍ତ ହେଲା।

Verse 102

स्कान्दं तु सप्तधा भिन्नं वेद व्यासेनधीमता । एकाशीतिसहस्राणि शतं चैकं तु संख्यया

ଧୀମାନ ବ୍ୟାସଙ୍କ ମତେ ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣ ସପ୍ତଧା ବିଭକ୍ତ; ଗଣନାନୁସାରେ ତାହାରେ ଏକାଶୀ ହଜାର ଏକଶ ଶ୍ଲୋକ ଅଛି।

Verse 103

तस्याऽद्यो यो विभागस्तु स्कन्दमाहात्म्यसंयुतः । माहेश्वरः समाख्यातो द्वितीयो वैष्णवः स्मृतः

ସେହି ପୁରାଣର ପ୍ରଥମ ବିଭାଗ ସ୍କନ୍ଦମାହାତ୍ମ୍ୟଯୁକ୍ତ ହେବାରୁ ‘ମାହେଶ୍ୱର’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ଦ୍ୱିତୀୟ ‘ବୈଷ୍ଣବ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 104

तृतीयो ब्रह्मणः प्रोक्तः सृष्टिसंक्षेपसूचकः । काशीमाहात्म्यसंयुक्तश्चतुर्थः परिपठ्यते

ତୃତୀୟ ବିଭାଗ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ଯାହା ସୃଷ୍ଟିର ସଂକ୍ଷିପ୍ତ ବିବରଣୀ ସୂଚାଏ; ଚତୁର୍ଥ ବିଭାଗ କାଶୀମାହାତ୍ମ୍ୟଯୁକ୍ତ ଭାବେ ପଠିତ ହୁଏ।

Verse 105

रेवायाः पञ्चमो भागः सोज्जयिन्याः प्रकीर्तितः । षष्ठः कल्पो नागरश्च तीर्थमाहात्म्यसूचकः

ପଞ୍ଚମ ଭାଗ ରେବା (ନର୍ମଦା) ଓ ଉଜ୍ଜୟିନୀ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତିତ; ଷଷ୍ଠ ‘ନାଗର-କଳ୍ପ’, ଯାହା ତୀର୍ଥମାହାତ୍ମ୍ୟ ସୂଚାଏ।

Verse 106

सप्तमो यो विभागोऽयं स्मृतः प्राभासिको द्विजाः । सर्वे द्वादशसाहस्रा विभागाः संप्रकीर्तिताः

ହେ ଦ୍ୱିଜମୁନିମାନେ, ଏହି ସପ୍ତମ ବିଭାଗ ‘ପ୍ରାଭାସିକ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ; ଏଭଳି ଦ୍ୱାଦଶ ସାହସ୍ର ଶ୍ଲୋକପରିମାଣ ସମସ୍ତ ବିଭାଗ ସମ୍ୟକ୍ ପ୍ରକୀର୍ତିତ ହେଲା।

Verse 107

अस्मिन्प्राभासिकः सर्वो वर्ण्यते क्षेत्रविस्तरः । तीर्थानां चैव माहात्म्यं माहात्म्यं शंकरस्य च

ଏହି ପ୍ରାଭାସିକ ଖଣ୍ଡରେ ଏହି ପବିତ୍ର କ୍ଷେତ୍ରର ସମଗ୍ର ବିସ୍ତାର ବର୍ଣ୍ଣିତ; ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମହିମା ଓ ଶଙ୍କର (ଶିବ)ଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ କଥିତ।

Verse 108

अन्येषां चैव देवानां माहात्म्यं च प्रकीर्त्यते । इति भेदः पुराणानां संक्षेपात्कथितो द्विजाः

ଅନ୍ୟ ଦେବତାମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ। ଏହିପରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ପୁରାଣମାନଙ୍କ ଭେଦ ସଂକ୍ଷେପରେ କଥିତ।

Verse 109

इममष्टादशानां तु पुराणानामनुक्रमम् । यः पठेद्धव्यकव्येषु स याति भवनं हरेः

ଦେବାର୍ପଣ ଓ ପିତୃଶ୍ରାଦ୍ଧାଦି ହବ୍ୟ-କବ୍ୟ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଅଷ୍ଟାଦଶ ପୁରାଣର ଏହି ଅନୁକ୍ରମ ଯେ ପଢ଼େ, ସେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କ ଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।