Adhyaya 271

Verse 1

सूत उवाच । अथान्यदपि तत्रास्ति सुपुण्यं लिंगसप्तकम् । येनार्चितेन दृष्टेन पूजितेन विशेषतः

ସୂତ କହିଲେ—ସେଠାରେ ଆଉ ଏକ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଣ୍ୟଦାୟକ ସାତ ଲିଙ୍ଗର ସମୂହ ଅଛି; ଯାହାଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନ, ଦର୍ଶନ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ପୂଜା କଲେ ମହାପୁଣ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 2

दीर्घायुर्जायते मर्त्यः सर्वरोगविवर्जितः । मार्कण्डेश्वर इत्युक्तस्तत्र देवो महेश्वरः

ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭେ ଏବଂ ସମସ୍ତ ରୋଗରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ସେଠାରେ ମହେଶ୍ୱର ଦେବ ‘ମାର୍କଣ୍ଡେଶ୍ୱର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 3

इन्द्रद्युम्नेश्वरोऽन्यस्तु सर्वपापहरो हरः । पालेश्वरस्तथा चैव सर्वव्याधिविनाशनः

ଆଉ ଜଣେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନେଶ୍ୱର—ହର, ଯିଏ ସମସ୍ତ ପାପ ହରଣ କରନ୍ତି। ତଥା ପାଲେଶ୍ୱର ସମସ୍ତ ବ୍ୟାଧି ନାଶକ।

Verse 4

ततो घंटशिवः ख्यातो यो घंटेन प्रतिष्ठितः । कलशेश्वरसंज्ञस्तु वानरेश्वरसंयुतः

ତାପରେ ଘଣ୍ଟାଶିବ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଯିଏ ଘଣ୍ଟାଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ। ଏବଂ କଳଶେଶ୍ୱର ନାମକ (ଲିଙ୍ଗ) ବାନରେଶ୍ୱର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ।

Verse 5

ईशान शिव इत्युक्तस्तत्र क्षेत्रेश्वरेश्वरः । पूजितो मानवैर्भक्त्या कामान्यच्छत्यमानुषान्

ସେଠାରେ କ୍ଷେତ୍ରେଶ୍ୱରମାନଙ୍କ ଈଶ୍ୱର ‘ଈଶାନ ଶିବ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ମନୁଷ୍ୟମାନେ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜିଲେ, ସେ ମାନବ ସୀମାତୀତ କାମନା ଦାନ କରନ୍ତି।

Verse 6

वांछितान्मनसा सर्वान्कलिकालेऽपि संस्थिते

କଳିକାଳ ଚାଲିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ମନରେ ଇଚ୍ଛିତ ସମସ୍ତ (ଫଳ) (ସେ ଦାନ କରନ୍ତି)।

Verse 7

ऋषय ऊचुः । कोऽयं मार्कंडसंज्ञस्तु येन लिंगं प्रतिष्ठितम् । इन्द्रद्युम्नो महीपालः कतमो वद सूतज

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—‘ମାର୍କଣ୍ଡ’ ନାମକ ଏହିଜଣ କିଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି? ଏବଂ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କେଉଁଜଣ? ହେ ସୂତପୁତ୍ର, କହ।

Verse 8

तथा पालकनामा च येनायं स्थापितो हरः । तथा यो घण्टसंज्ञस्तु कस्मिञ्जातः स चान्वये

ତଥା ‘ପାଲକ’ ନାମଧାରୀ ସେ କିଏ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ଏହି ହର (ଶିବ) ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ? ଏବଂ ‘ଘଣ୍ଟ’ ସଂଜ୍ଞାଧାରୀ ସେ କେଉଁ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ଜନ୍ମିଲେ?

Verse 9

कलशाख्यस्तु यः ख्यातो वानरेण समन्वितः । ईशानोप्यखिलं ब्रूहि परं नःकौतुकं स्थितम्

‘କଳଶ’ ନାମେ ଖ୍ୟାତ, ଯେ ବାନର ସହ ସଂଯୁକ୍ତ—ହେ ଈଶାନ, ସେ ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରରେ କହ; ଆମ ମନେ ମହା କୌତୁହଳ ଜାଗିଛି।

Verse 10

यतोऽत्र जायते श्रेयः पुनः पुंसां प्रकीर्तय । यैरेतैः स्थापिता देवाः क्षेत्रेऽस्मिन्मानवोत्तमैः

ଏଠାରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କର ପରମ ଶ୍ରେୟ କିପରି ପୁନଃପୁନଃ ଜନ୍ମେ, ତାହା ପୁଣି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତନ କର; ଏବଂ ଏହି ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରରେ କେଉଁ କେଉଁ ମାନବୋତ୍ତମ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଦେବତାମାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେଲେ?

Verse 11

तथा तेषां समाचारं प्रभावं चैव सूतज । दानं वापि यथाकालं मंत्रांश्च विस्तराद्वद

ତଥା, ହେ ସୂତଜ, ସେମାନଙ୍କର ଯଥୋଚିତ ଆଚାର ଓ ପ୍ରଭାବକୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରରେ କହ; ଯଥାକାଳ ଦାନବିଧି ଓ ମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ବିସ୍ତାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 12

सूत उवाच । अहं वः कीर्तयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । कथितां भर्तृयज्ञेन आनर्ताधिपतेः स्वयम्

ସୂତ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ଏହି ପୁରାତନ କଥା କୀର୍ତ୍ତନ କରି କହିବି; ଏହା ସ୍ୱୟଂ ଆନର୍ତ୍ତାଧିପତି ଭର୍ତୃୟଜ୍ଞ ଦ୍ୱାରା କଥିତ।

Verse 13

श्रुतयापि यया मर्त्यो दीर्घायुर्जायतेनरः । नापमृत्युमवाप्नोति कथंचित्तत्प्रभावतः

ଏହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ମଧ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟ ମନୁଷ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ ହୁଏ; ତାହାର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ମଧ୍ୟ ଅକାଳମୃତ୍ୟୁକୁ ପାଉନାହିଁ।

Verse 14

यो मार्कंड इति ख्यातः प्रथमं परिकीर्तितः । संभूतिस्तस्य संप्रोक्ता युष्माकं पापनाशिनी

ଯେ ‘ମାର୍କଣ୍ଡ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ, ସେ ପ୍ରଥମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ; ଏବେ ତାଙ୍କର ଉତ୍ପତ୍ତି କୁହାଯିବ—ଏହି କଥା ତୁମ ପାପ ନାଶକାରୀ।

Verse 15

इंद्रद्युम्नं प्रवक्ष्यामि सांप्रतं मुनिसत्तमाः । यद्वंशो यत्प्रभावश्च सर्वभूपालमानितः

ଏବେ, ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ, ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ବିଷୟ କହିବି—ତାଙ୍କର ବଂଶ ଓ ପ୍ରଭାବ, ଯାହା ସମସ୍ତ ରାଜାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସମ୍ମାନିତ।

Verse 16

इंद्रद्युम्नो महीपाल आसीत्पूर्वं द्विजोत्तमाः । ब्राह्मण्यश्च शरण्यश्च साधुलोकप्रपालकः । यज्वा दानपतिर्दक्षः सर्वभूतहिते रतः

ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ, ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ପୂର୍ବେ ଜଣେ ରାଜା ଥିଲେ—ବ୍ରାହ୍ମଣଭକ୍ତ, ସମସ୍ତଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ, ଏବଂ ସାଧୁଲୋକଙ୍କ ପାଳକ। ସେ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା, ଦାନରେ ଅଗ୍ରଣୀ, କାର୍ଯ୍ୟରେ ଦକ୍ଷ, ଓ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 17

न दुर्भिक्षं न च व्याधिर्न च चौरकृतं भयम् । तस्मिञ्छासति धर्मज्ञे आसील्लोकस्य कस्यचित्

ସେହି ଧର୍ମଜ୍ଞ ରାଜା ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ କାହା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ନ ଦୁର୍ଭିକ୍ଷ ଥିଲା, ନ ରୋଗ, ନ ଚୋରମାନଙ୍କ ଭୟ।

Verse 18

यथैव वर्षतो धारा यथा वा दिवि तारकाः । गंगायां सिकता यद्वत्संख्यया परिवर्जिताः

ଯେପରି ବର୍ଷାର ଧାରା, ଆକାଶର ତାରା ଓ ଗଙ୍ଗାର ବାଲୁକାକଣା ଗଣନାତୀତ—ସେପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଅସଂଖ୍ୟ।

Verse 19

तद्वत्तेन कृता यज्ञाः सर्वे संपूर्णदक्षिणाः । अग्निष्टोमोऽतिरात्रश्च उक्थः षोडशिकास्तथा

ସେ ସମସ୍ତ ଯଜ୍ଞ ବିଧିପୂର୍ବକ, ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ କଲେ—ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୋମ, ଅତିରାତ୍ର, ଉକ୍ଥ୍ୟ ଏବଂ ଷୋଡଶୀ।

Verse 20

सौत्रामण्याऽथ पशवश्चातुर्मास्या द्विजोत्तमाः । वाजपेयाश्वमेधाश्च राजसूया विशेषतः

ଏବଂ ସୌତ୍ରାମଣୀ, ପଶୁଯଜ୍ଞ, ଚାତୁର୍ମାସ୍ୟ କର୍ମ—ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ—ସହିତ ବାଜପେୟ, ଅଶ୍ୱମେଧ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ରାଜସୂୟ ମଧ୍ୟ ସେ କଲେ।

Verse 21

पौण्डरीकास्तथैवान्ये श्रद्धापूतेन चेतसा

ସେହିପରି ପୌଣ୍ଡରୀକ ଓ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଅନେକ ଯଜ୍ଞ ସେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ପବିତ୍ର ଚିତ୍ତରେ କଲେ।

Verse 22

तेन दानानि दत्तानि तीर्थेषु च विशेषतः । मिष्टान्नानि द्विजेंद्राणां दक्षिणासहितानि च

ସେ ବିଶେଷତଃ ତୀର୍ଥସ୍ଥାନରେ ଦାନ ଦେଲେ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କୁ ମିଷ୍ଟାନ୍ନ ଦକ୍ଷିଣାସହିତ ସମ୍ମାନରେ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 23

न तदस्ति धरापृष्ठे नगरं पत्तनं तथा । तीर्थं वा यत्र नो तस्य विद्यते त्रिदशालयः

ପୃଥିବୀରେ ଏମିତି କୌଣସି ନଗର, ପଟ୍ଟନ କିମ୍ବା ତୀର୍ଥ ନଥିଲା, ଯେଉଁଠାରେ ତାଙ୍କର ଦେବାଳୟ—ଦେବମାନଙ୍କ ନିବାସ—ନ ଥାଏ।

Verse 24

तेन कन्यासहस्राणि अच्युतान्यर्बुदानि च । ब्राहमणेभ्यः प्रदत्तानि ब्राह्मणानां धनार्थिनाम्

ସେ ହଜାର ହଜାର କନ୍ୟାଦାନ କଲେ, ଏବଂ ଅପାର ଧନରାଶି ମଧ୍ୟ—ଧନାଭାବରେ ଥିବା ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।

Verse 25

दशमीदिवसे तस्य रात्रौ च गजपृष्ठिगः । दुन्दुभिस्ताड्यमानस्तु बभ्राम सकलं पुरम्

ତାଙ୍କର ଦଶମୀ ଦିନରେ ଓ ରାତିରେ ମଧ୍ୟ, ହାତୀର ପିଠିରେ ଆରୋହଣ କରି, ଦୁନ୍ଦୁଭି ବାଜୁଥିବାବେଳେ, ସେ ସମଗ୍ର ପୁରୀକୁ ପରିଭ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 26

प्रत्यूषे वैष्णवं भावि पापहारि च वासरम् । उपवासः प्रकर्त्तव्यो मुक्त्वा वृद्धं च बालकम् । अन्यथा निग्रहिष्यामि भोजनं यः करिष्यति

ପ୍ରତ୍ୟୁଷେ ସେ ଘୋଷଣା କଲେ—“ଆସନ୍ତାକାଲି ବୈଷ୍ଣବ ପୁଣ୍ୟଦିନ, ପାପହାରୀ ଦିବସ। ବୃଦ୍ଧ ଓ ଶିଶୁକୁ ଛାଡ଼ି ସମସ୍ତେ ଉପବାସ କରିବେ; ନହେଲେ ଯେ ଭୋଜନ କରିବ, ତାକୁ ମୁଁ ଦଣ୍ଡ ଦେବି।”

Verse 27

इंद्रद्युम्नः स राजर्षिस्तदा विष्णोः प्रसादतः । तेनैव स्वशरीरेण ब्रह्मलोकं तदा गतः

ସେ ରାଜର୍ଷି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ତେବେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ, ସେହି ନିଜ ଶରୀର ସହିତ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।

Verse 28

तत्र कल्पसहस्रांते स प्रोक्तो ब्रह्मणा स्वयम् । इंद्रद्युम्न धरां गच्छ न स्थातव्यं त्वयाऽधुना

ସେଠାରେ ସହସ୍ର କଳ୍ପର ଶେଷେ ସ୍ୱୟଂ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ କହିଲେ— “ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପୃଥିବୀକୁ ଯାଅ; ଏବେ ତୁମେ ଏଠାରେ ରହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।”

Verse 29

इंद्रद्युम्न उवाच । कस्माच्च्यावयसे ब्रह्मन्निजलोकाद्द्रुतं हि माम् । अपापमपि देवेश तथा मे वद कारणम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ— “ହେ ବ୍ରହ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କ ନିଜ ଲୋକରୁ ମୋତେ ଏତେ ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ଅପସାରଣ କରୁଛନ୍ତି? ହେ ଦେବେଶ, ମୁଁ ନିଷ୍ପାପ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ଏହାର ସତ୍ୟ କାରଣ କହନ୍ତୁ।”

Verse 30

श्रीब्रह्मोवाच । तव कीर्तिसमुच्छेदः संजातोऽद्य धरातले । यावत्कीर्तिर्धरापृष्ठे तावत्स्वर्गे वसेन्नरः

ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ— “ଆଜି ପୃଥିବୀରେ ତୁମ କୀର୍ତ୍ତିର ଧାରା ଛିନ୍ନ ହୋଇଛି। ଯେତେଦିନ ଧରାପୃଷ୍ଠରେ କୀର୍ତ୍ତି ରହେ, ସେତେଦିନ ମନୁଷ୍ୟ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବସେ।”

Verse 31

एतस्मात्कारणाल्लोकाः स्वनामांकानि चक्रिरे । वापीकूपतडागानि देवतायतनानि च

ଏହି କାରଣରୁ ଲୋକେ ନିଜ ନାମାଙ୍କିତ ସ୍ମାରକ କାର୍ଯ୍ୟ କଲେ— ବାପୀ, କୂଆ, ପୋଖରୀ, ଏବଂ ଦେବତାଙ୍କ ନିବାସରୂପ ମନ୍ଦିରମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 32

तस्माद्गच्छ धरापृष्ठं स्वां कीर्तिं नूतनां कुरु । यदि वांछसि लोकेऽस्मिन्मामके वसतिं चिरम्

“ଏହେତୁ ଧରାପୃଷ୍ଠକୁ ଯାଅ ଏବଂ ନୂତନ ପୁଣ୍ୟକର୍ମଦ୍ୱାରା ନିଜ କୀର୍ତ୍ତିକୁ ପୁନର୍ନବ କର। ଯଦି ମୋର ଏହି ଲୋକରେ (ସ୍ୱର୍ଗରେ) ଦୀର୍ଘକାଳ ବସିବାକୁ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ଏହି ମାର୍ଗ ହିଁ।”

Verse 33

अथात्मानं स राजेंद्रो यावत्पश्यति तत्क्षणात् । तावत्प्राप्तं धरापृष्ठे कांपिल्य नगरं प्रति

ତେବେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର ଯେତେବେଳେ ନିଜକୁ ଜାଣିଲେ, ସେହି କ୍ଷଣେ ହିଁ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ କାଂପିଲ୍ୟ ନଗର ସମୀପକୁ ପହଞ୍ଚିଥିବା ଦେଖିଲେ।

Verse 34

अथ पप्रच्छ लोकान्स किमेतन्नगरं स्मृतम् । कोऽयं देशः कोऽत्र राजा किं पुरं नगरं च किम्

ତାପରେ ସେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“ଏହି ନଗର କେଉଁ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ? ଏହା କେଉଁ ଦେଶ? ଏଠାରେ ରାଜା କିଏ? ଏବଂ ‘ପୁର’ କ’ଣ, ‘ନଗର’ କ’ଣ?”

Verse 35

ते तमूचुः परं चैतत्कांपिल्यमिति विश्रुतम् । आनर्तनामा देशोऽयं राजात्र पृथिवीजयः

ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ—“ଏହି ପ୍ରସିଦ୍ଧ ନଗର ‘କାଂପିଲ୍ୟ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ। ଏହି ଦେଶ ‘ଆନର୍ତ’ ବୋଲି ପରିଚିତ, ଏଠାରେ ରାଜା ‘ପୃଥିବୀଜୟ’।”

Verse 36

को भवान्किमिहायातः किंचित्कार्यं वदस्व नः

“ଆପଣ କିଏ? ଏଠାକୁ କାହିଁକି ଆସିଛନ୍ତି? ଆପଣଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ କିଛି ଆମକୁ କହନ୍ତୁ।”

Verse 37

इंद्रद्युम्न उवाच इंद्रद्युम्नो महीपालः पुरासीद्रोचके पुरे । देशे वैजरुके पूर्वं स देशः क्व च तत्पुरम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—“ମୁଁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ, ପୃଥିବୀର ପାଳକ ରାଜା। ପୂର୍ବେ ବୈଜରୁକ ଦେଶର ରୋଚକ ପୁରରେ ବସୁଥିଲି। ସେ ଦେଶ ଏବେ କେଉଁଠି, ଏବଂ ସେ ପୁର କେଉଁଠି?”

Verse 38

जना ऊचुः । न वयं तत्पुरं विद्मो न देशं न च भूपतिम् । इन्द्रद्युम्नाभिधानं च यं त्वं पृच्छसि भद्रक

ଲୋକେ କହିଲେ—ଆମେ ସେହି ପୁରକୁ ଜାଣୁନାହିଁ, ସେହି ଦେଶକୁ ମଧ୍ୟ ନୁହେଁ, ନ ସେହି ଭୂପତିକୁ। ହେ ଭଦ୍ରକ, ଯେଉଁ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକୁ ତୁମେ ପଚାରୁଛ, ସେଥିକୁ ମଧ୍ୟ ଆମେ ଜାଣୁନାହିଁ।

Verse 39

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुरस्ति कोऽप्यत्र यस्तं वेत्ति महीपतिम् । देशं वा तत्पुरं वापि तन्मे वदथ मा चिरम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ଏଠାରେ କିଏ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଅଛି, ଯେ ସେହି ରାଜାକୁ ଜାଣେ—ତାଙ୍କ ଦେଶ କିମ୍ବା ସେହି ପୁରକୁ? ମୋତେ ଶୀଘ୍ର କହ; ବିଳମ୍ବ କରନି।

Verse 40

जना ऊचुः । सप्तकल्पस्मरो नाम मार्कंडेयो महामुनिः । श्रूयते नैमिषारण्ये तं गत्वा पृच्छ वेत्स्यसि

ଲୋକେ କହିଲେ—‘ସପ୍ତକଳ୍ପସ୍ମର’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ମହାମୁନି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଅଛନ୍ତି ବୋଲି ଶୁଣାଯାଏ। ସେଠାକୁ ଯାଇ ପଚାର; ତେବେ ତୁମେ ଜାଣିବ।

Verse 41

अथासौ सत्वरं गत्वा व्योममार्गेण तं मुनिम् । पप्रच्छ प्रणिपत्योच्चैर्नैमिषारण्यमाश्रितम्

ତାପରେ ସେ ଶୀଘ୍ର ଆକାଶମାର୍ଗେ ଯାଇ ନୈମିଷାରଣ୍ୟରେ ଆଶ୍ରିତ ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ସମୀପେ ପହଞ୍ଚିଲା। ପ୍ରଣାମ କରି ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ପ୍ରଶ୍ନ କଲା।

Verse 42

इंद्रद्युम्नेति वै भूपस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथ वा । चिरायुस्त्वं श्रुतोऽस्माभिः पृच्छामस्तेन सन्मुने

‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକ ସେହି ରାଜାକୁ ଆପଣ ଦେଖିଛନ୍ତି କି, କିମ୍ବା ଶୁଣିଛନ୍ତି? ଆପଣ ଦୀର୍ଘାୟୁ ବୋଲି ଆମେ ଶୁଣିଛୁ; ତେଣୁ, ହେ ସନ୍ମୁନି, ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ପଚାରୁଛୁ।

Verse 43

श्रीमार्कंडेय उवाच सप्तकल्पांतरे भूपो न दृष्टो न मया श्रुतः । इंद्रद्युम्नाभिधानोऽत्र तत्र किं नु वदामि ते

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ସପ୍ତ କଳ୍ପାନ୍ତରରେ ମଧ୍ୟ ଏଠାରେ ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକ କୌଣସି ରାଜାକୁ ମୁଁ ନ ଦେଖିଛି, ନ ଶୁଣିଛି। ତେଣୁ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ମୁଁ ତୁମକୁ କ’ଣ କହିବି?

Verse 44

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा निराशः स महीपतिः । वैराग्यं परमं गत्वा मरणे कृतनिश्चयः

ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ରାଜା ନିରାଶ ହେଲେ। ପରମ ବୈରାଗ୍ୟକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ।

Verse 45

तेन चानीय दारूणि प्रज्वाल्य च हुताशनम् । प्रवेष्टुकामः स प्रोक्त इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜା କାଠ ଆଣି ଅଗ୍ନିକୁ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କରି, ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ବୋଲି କୁହାଗଲା।

Verse 46

त्वया चात्र न कर्तव्यमहं ते मित्रतां गतः । नाशयिष्यामि ते मृत्युं यद्यपि स्यान्महत्तरम्

“ତୁମେ ଏଠାରେ ଏହା କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ। ମୁଁ ତୁମର ମିତ୍ର ହୋଇଛି। ମୃତ୍ୟୁ ଯେତେ ଭୟଙ୍କର ହେଉ, ମୁଁ ତୁମ ମୃତ୍ୟୁକୁ ନିବାରିବି।”

Verse 47

नीरोगोऽसि सुभव्योऽसि कस्मान्मृत्युं प्रवांछसि । वद मे कारणं मृत्योः प्रतीकारं करोमि ते

“ତୁମେ ନିରୋଗ, ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ; ତେବେ ମୃତ୍ୟୁକୁ କାହିଁକି ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଛ? ମୋତେ କାରଣ କୁହ; ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ ପ୍ରତିକାର କରିବି।”

Verse 48

इंद्रद्युम्न उवाच । चिरायुर्मे भवान्प्रोक्तः कांपिल्यपुरवासिभिः । तेनाहं तव पार्श्वेऽत्र समायातो महामुने

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—କାମ୍ପିଲ୍ୟପୁରବାସୀମାନେ ମୋତେ କହିଥିଲେ ଯେ ଆପଣ ଚିରାୟୁ। ତେଣୁ, ହେ ମହାମୁନି, ମୁଁ ଏଠାରେ ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛି।

Verse 49

इंद्रद्युम्नोद्भवां वार्तां त्वं वदिष्यसि सन्मुने । मत्कीर्तिर्न परिज्ञाता ततो मृत्युं व्रजाम्यहम्

ହେ ସନ୍ମୁନି, ଆପଣ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ବୃତ୍ତାନ୍ତ କହିବେ। କିନ୍ତୁ ମୋ କୀର୍ତ୍ତି ପରିଚିତ ନୁହେଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁକୁ ଯିବି।

Verse 50

सूत उवाच । तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा दयावान्स मुनीश्वरः । वृथाश्रमं च तं ज्ञात्वा दाक्षिण्यादिदमब्रवीत्

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି, ଦୟାବାନ ମୁନୀଶ୍ୱର—ତାହାର ପ୍ରୟାସ ବୃଥା ନ ହେବ ବୋଲି ବୁଝି—ସୌଜନ୍ୟରେ ଏହି କଥା କହିଲେ।

Verse 51

यद्येवं मा विशाग्निं त्वमहं ज्ञास्यामि तं नृपम् । नाडीजंघो बको नाम ममास्ति परमः सुहृत्

ଯଦି ଏମିତି, ହେ ବିଶାଗ୍ନି, ବିଷାଦ କରନି। ମୁଁ ସେଇ ରାଜା ବିଷୟରେ ଜାଣିବି। ମୋର ଏକ ପରମ ସୁହୃଦ ଅଛନ୍ତି—ବକ ନାମରେ, ନାଡୀଜଂଘ ବୋଲି ମଧ୍ୟ ପରିଚିତ।

Verse 52

चिरंतनश्च सोऽस्माकं नूनं ज्ञास्यति तं नृपम् । तस्मादागच्छ गच्छावस्तस्य पार्श्वे हिमाचले

ସେ ପ୍ରାଚୀନ, ଆମ ସହ ଦୀର୍ଘକାଳର ସମ୍ବନ୍ଧୀ; ସେ ନିଶ୍ଚୟ ସେଇ ରାଜାକୁ ଜାଣିଥିବ। ତେଣୁ ଆସ; ହିମାଚଳରେ ତାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଯାଉ।

Verse 53

साधूनां दर्शनं जातु न वृथा जायते क्वचित्

ସାଧୁମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନ କେବେ ମଧ୍ୟ ନିଷ୍ଫଳ ହୁଏ ନାହିଁ; କୌଣସି କାଳରେ ତାହା ବ୍ୟର୍ଥ ଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 54

एवमुक्त्वा ततस्तौ तु प्रस्थितौ मुनिपार्थिवौ । व्योममार्गेण संतुष्टौ बकं प्रति हिमाचले

ଏପରି କହି ସେ ମୁନି ଓ ରାଜା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ଆକାଶମାର୍ଗେ ହିମାଚଳରେ ବକଙ୍କ ପାଖକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲେ।

Verse 55

बकोऽपि तं समालोक्य मार्कण्डेयं समागतम् । संमुखः प्रययौ तुष्टः स्वागतेनाभ्यपूजयत्

ବକ ମଧ୍ୟ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କୁ ଆସିଥିବା ଦେଖି ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ସମ୍ମୁଖକୁ ଯାଇ ମିଶିଲେ ଏବଂ ସ୍ୱାଗତବାକ୍ୟରେ ସମ୍ମାନ କଲେ।

Verse 56

धन्योऽहं कृतपुण्योऽहं यस्य मे त्वत्समागमः । भो भो ब्रह्मविदां श्रेष्ठ आतिथ्यं ते करोमि किम्

ମୁଁ ଧନ୍ୟ, ମୁଁ ପୁଣ୍ୟବାନ—କାରଣ ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ସମାଗମ ମିଳିଲା। ହେ ବ୍ରହ୍ମବିଦମାନଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କିପରି ଆତିଥ୍ୟ କରିବି?

Verse 57

श्रीमार्कंडेय उवाच । मत्तोपि त्वं चिरायुश्च यतो मित्रं व्यवस्थितः । इन्द्रद्युम्नो महीपालस्त्वया दृष्टः श्रुतोऽथवा

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ମିତ୍ରଭାବରେ ସ୍ଥିର ଥିବାରୁ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଦୀର୍ଘାୟୁ। ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ମହୀପାଳଙ୍କୁ ତୁମେ ଦେଖିଛ କି, କିମ୍ବା ଅତି କମରେ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛ?

Verse 58

एतस्य मम मित्रस्य तेन दृष्टेन कारणम् । अन्यथा जायते मृत्युस्ततोऽहं त्वां समागतः

ଏହି ମୋ ମିତ୍ରଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ—ସେ ଜଣାଯାଉ ଓ ସ୍ୱୀକୃତ ହେଉ—ମୁଁ ଆସିଛି। ନଚେତ୍ ମୃତ୍ୟୁ ଘଟିଥାନ୍ତା; ତେଣୁ ତୁମ ପାଖକୁ ଆସିଲି।

Verse 59

बक उवाच सप्तद्विगुणितान्कल्पान्स्मराम्यहमसंशयम् । न स्मरामि कथामेव इंद्रद्युम्नसमुद्भवाम्

ବକ କହିଲା—ନିଃସନ୍ଦେହରେ ମୁଁ ଚୌଦ୍ଦ କଳ୍ପ ସ୍ମରଣ କରେ; କିନ୍ତୁ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କଥା ମୋତେ କେବେ ମନେ ପଡ଼େ ନାହିଁ।

Verse 60

आस्तां हि दर्शनं तावत्सत्यमेतन्मयोदिम्

‘ଦର୍ଶନ’ର କଥା ଏବେ ପାଇଁ ରହୁ; ମୁଁ ଯାହା କହିଛି ତାହା ସତ୍ୟ।

Verse 61

इंद्रद्युम्न उवाच । तपसः किं प्रभावोऽयं दानस्य नियमस्य च । यदायुरीदृशं जातं बकत्वेऽपि वदस्व नः

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ତପ, ଦାନ ଓ ନିୟମାନୁଷ୍ଠାନର ଏହି କି ପ୍ରଭାବ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ବକ ଅବସ୍ଥାରେ ମଧ୍ୟ ଏପରି ଆୟୁ ହୋଇଛି? ଆମକୁ କହ।

Verse 62

बक उवाच घृतकंबलमाहात्म्याद्देवदेवस्य शूलिनः । ममायुरीदृशं जातं बकत्वं मुनिशापतः

ବକ କହିଲା—ଦେବଦେବ ଶୂଳଧାରୀଙ୍କ ଘୃତକମ୍ବଳର ମାହାତ୍ମ୍ୟରୁ ମୋର ଏପରି ଆୟୁ ହୋଇଛି; କିନ୍ତୁ ମୋର ବକତ୍ୱ ମୁନିଙ୍କ ଶାପରୁ ଘଟିଛି।

Verse 64

अहमासं पुरा बालो ब्राह्मणस्य निवेशने । चमत्कारपुरे रम्ये पाराशर्यस्य धीमतः

ପୂର୍ବକାଳେ ମୁଁ ଜଣେ ବାଳକ ଥିଲି—ପରାଶରବଂଶୀ ଧୀମାନ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଗୃହରେ, ରମ୍ୟ ଚମତ୍କାରପୁର ନଗରେ।

Verse 65

कस्यचित्त्वथ कालस्य संक्रांतौ मकरस्य भोः । संप्राप्यातीव चापल्याल्लिंगं जागेश्वरं मया । घृतकुम्भे परिक्षिप्तं पूजितं जनकेन यत्

ତାପରେ ଏକ ସମୟରେ, ମକରସଂକ୍ରାନ୍ତି ଦିନ, ବାଳ୍ୟଚାପଳ୍ୟରେ ମୁଁ ପିତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ଜାଗେଶ୍ୱର ଲିଙ୍ଗକୁ ଉଠାଇ ଘିଅ କୁମ୍ଭରେ ପକାଇଦେଲି।

Verse 66

अथ रात्र्यां व्यतीतायां पृष्टोऽहं जनकेन च । त्वया पुत्र परिक्षिप्तं नूनं जागेश्वरं क्वचित् । तस्माद्वद प्रयच्छामि तेन ते भक्ष्यमुत्तमम्

ରାତି ଗତ ହେବା ପରେ ପିତା ମୋତେ ପଚାରିଲେ—‘ପୁତ୍ର, ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଗେଶ୍ୱରଙ୍କୁ କେଉଁଠି ରଖିଛ; କହ, ତେବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଉତ୍ତମ ଭୋଜନ ଦେବି।’

Verse 67

ततो मयाज्यकुम्भाच्च तस्मादादाय सत्वरम् । भक्ष्यलौल्यात्पितुर्हस्ते विन्यस्तं घृतसंप्लुतम्

ତେବେ ଭୋଜନଲୋଭରେ ମୁଁ ସେଇ ଘିଅ କୁମ୍ଭରୁ ତାହାକୁ ଶୀଘ୍ର ଉଠାଇ, ଘିଅରେ ଲେପିତ ଅବସ୍ଥାରେ ପିତାଙ୍କ ହାତରେ ରଖିଦେଲି।

Verse 68

कस्यचित्त्वथ कालस्य पंचत्वं च समागतः । जातिस्मरस्ततो जातस्तत्प्रभावान्नृपालये

କିଛି ସମୟ ପରେ ମୋର ମୃତ୍ୟୁ ହେଲା; ତାପରେ ସେଇ ପ୍ରଭାବରୁ ମୁଁ ରାଜଗୃହରେ ପୂର୍ବଜନ୍ମସ୍ମୃତି ସହ ଜନ୍ମ ନେଲି।

Verse 69

आनर्ताधिपतेर्हर्म्ये नाम्ना ख्यातस्त्वहं बकः । चमत्कारपुरे देवो हरः संस्थापितो मया

ଆନର୍ତ୍ତାଧିପତିଙ୍କ ରାଜପ୍ରାସାଦରେ ମୁଁ ‘ବକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲି। ଏବଂ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ମୁଁ ଦେବ ହର (ଶିବ)ଙ୍କୁ ସ୍ଥାପନ କଲି।

Verse 70

तत्प्रभावेण विप्रेंद्र प्राप्तः पैतामहं पदम्

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ସେହି ପୁଣ୍ୟକର୍ମର ପ୍ରଭାବରେ ସେ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କର ପରମ ପଦକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 71

ततो यानि धरापृष्ठे सुलिंगानि स्थितानि च । घृतेनच्छादयाम्येव मकरस्थे दिवाकरे । मया यत्स्थापितं लिंगं चमत्कारपुरे शुभम्

ତାପରେ ପୃଥିବୀପୃଷ୍ଠରେ ଯେଯେ ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥିତ ଥିଲା, ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରାଶିରେ ଥିବାବେଳେ ମୁଁ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଘିଅରେ ନିଶ୍ଚୟ ଆଛାଦିତ କରୁଥିଲି। ଏବଂ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ମୁଁ ଯେ ଶୁଭ ଲିଙ୍ଗ ସ୍ଥାପନ କରିଥିଲି—(ତାହାକୁ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଆରାଧନା କରୁଥିଲି)।

Verse 72

आराधितं दिवा नक्तं राज्ये संस्थाप्य पुत्रकम् । नियोज्य सर्वतो भृत्यान्धनवस्त्रसमन्वितान्

ମୁଁ ଦିନରାତି (ଶିବଙ୍କୁ) ଆରାଧନା କଲି। ପୁତ୍ରକୁ ରାଜ୍ୟାସନରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ଧନ ଓ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଭୃତ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲି।

Verse 73

ततःकालेन महता तुष्टो मे भगवाञ्छिवः । मत्समीपं समासाद्य वाक्यमेतदुवाच सः

ତାପରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ପରେ ଭଗବାନ ଶିବ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ମୋ ସମୀପକୁ ଆସି ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 74

परितुष्टोऽस्मि भद्रं ते तव पार्थिवसत्तम । घृतकंबलदानेन संख्यया रहितेन च

ହେ ରାଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ। ତୁମେ ଘୃତ-କମ୍ବଳ ଦାନ ଗଣନା ବିନା, ଅସୀମ ଭାବେ କରିଥିବାରୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଛି।

Verse 75

तस्माद्वरय भद्रं ते वरं यन्मनसि स्थितम् । अदेयमपि दास्यामि यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ଏହେତୁ—ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ—ମନରେ ଯେ ଵର ନିଶ୍ଚିତ ଅଛି ସେହି ଵର ଚୟନ କର। ସାଧାରଣତଃ ଅଦେୟ ଯାହା, ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ, ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେବି।

Verse 76

ततो मया हरः प्रोक्तो यदि तुष्टोऽसि मे प्रभो । कुरुष्व मां गणं देव नान्यत्किंचिद्वृणोम्यहम्

ତାପରେ ମୁଁ ହରଙ୍କୁ କହିଲି—ହେ ପ୍ରଭୋ, ଯଦି ଆପଣ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ, ତେବେ ହେ ଦେବ, ମୋତେ ଆପଣଙ୍କ ଗଣ କରନ୍ତୁ; ମୁଁ ଅନ୍ୟ କିଛି ମାଗୁନି।

Verse 77

श्रीभगवानुवाच । बकैहि त्वं महाभाग कैलासं पर्वतोत्तमम् । मया सार्धमनेनैव शरीरेण गणो भव

ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ, ବିଦାୟ କହି ପର୍ବତୋତ୍ତମ କୈଲାସକୁ ଆସ। ମୋ ସହ, ଏହି ଦେହ ସହିତେ, ତୁମେ ଗଣ ହେଉ।

Verse 78

अन्योऽपि मर्त्यलोकेत्र यः करिष्यति मानवः । मकरस्थे रवौ मह्यं संक्रांतौ रजनीमुखे । स नूनं मद्गणो भावी सकृत्कृत्वाऽथ कंबलम्

ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ମନୁଷ୍ୟ ମୋ ପାଇଁ ଏହି କର୍ମ କରିବ—ସୂର୍ଯ୍ୟ ମକରରେ ଥିବାବେଳେ, ସଂକ୍ରାନ୍ତି ସମୟରେ, ରାତିର ଆରମ୍ଭରେ—ସେ କମ୍ବଳ (ଘୃତ-କମ୍ବଳ) ଏକଥର କରି/ଅର୍ପଣ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ଗଣ ହେବ।

Verse 79

त्वं पुनर्मामकं लिंगं समं कुर्वन्भविष्यसि । धर्मसेनेति विख्यातो विकृत्या परिवर्जितः

ତୁମେ ପୁନର୍ବାର ମୋର ଲିଙ୍ଗକୁ ସମ ଓ ସୁସଂଗଠିତ କରିବ; ‘ଧର୍ମସେନ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେବ ଏବଂ ବିକୃତି ଓ କଳୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ରହିବ।

Verse 80

एवमुक्त्वा स भगवान्मामादाय ततः परम् । कैलासं पर्वतं गत्वा गणकोटीशतामदात्

ଏଭଳି କହି ସେ ଭଗବାନ୍ ମୋତେ ସଙ୍ଗେ ନେଇ ଆଗକୁ ଗଲେ; ପରେ କୈଲାସ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ ମୋତେ ଗଣମାନଙ୍କର ଶତକୋଟି ଦାନ କଲେ।

Verse 81

कस्यचित्त्वथ कालस्य भ्रममाणो यदृच्छया । गतोऽहं पर्वतश्रेष्ठं हिमवंतं महागिरिम्

କିଛି ସମୟ ପରେ, ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବାବେଳେ, ମୁଁ ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଗିରି ହିମବାନଙ୍କ ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲି।

Verse 82

यत्रास्ते गालवो नाम सदैव तपसि स्थितः । तस्य भार्या विशालाक्षी सर्वलक्षणलक्षिता

ସେଠାରେ ‘ଗାଲବ’ ନାମକ ମୁନି ସଦା ତପସ୍ୟାରେ ନିଷ୍ଠାବାନ୍ ଥିଲେ; ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ଲକ୍ଷିତ ଥିଲେ।

Verse 83

सप्तरक्ता त्रिगंभीरा गूढगुल्फा कृशोदरी । तां दृष्ट्वा मन्मथाविष्टः संजातोऽहं मुनीश्वर

ସେ ସପ୍ତରକ୍ତ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ, ତ୍ରିଭଙ୍ଗୀ ଲାବଣ୍ୟରେ ମନୋହର, ଗୁଢ଼ ଗୁଲ୍ଫଯୁକ୍ତ ଓ କୃଶୋଦରୀ ଥିଲେ; ତାଙ୍କୁ ଦେଖି, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ମୁଁ କାମାବେଶରେ ଆବିଷ୍ଟ ହେଲି।

Verse 84

चिंतितं च मया चित्ते कथमेतां हराम्यहम् । तस्माच्छिष्यत्वमासाद्य भक्तिमस्य करोम्यहम्

ମୁଁ ମନରେ ଚିନ୍ତା କଲି—‘ମୁଁ ତାକୁ କିପରି ନେଇଯିବି?’ ତେଣୁ ତାଙ୍କର ଶିଷ୍ୟତ୍ୱ ପାଇ ମୁଁ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ଭକ୍ତି କରିବି।

Verse 85

शुश्रूषानिरतो भूत्वा येन प्राप्नोमि भामिनीम्

ଶୁଶ୍ରୂଷା-ସେବାରେ ନିରତ ହୋଇ, ସେଇ ଉପାୟରେ ମୁଁ ସେଇ କାମିନୀକୁ ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି।

Verse 86

ततो बटुकरूपेण संप्राप्तो गालवो मया । संसारस्य विरक्तोऽहं करिष्यामि मह्त्तपः

ତାପରେ ବଟୁକରୂପ ଧାରଣ କରି ମୁଁ ଗାଲବଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲି ଏବଂ କହିଲି—‘ମୁଁ ସଂସାରରୁ ବିରକ୍ତ; ମହାତପ କରିବି।’

Verse 87

दीक्षां यच्छ विभो मह्यं येन शिष्यो भवामि ते

ହେ ବିଭୋ, ମୋତେ ଦୀକ୍ଷା ଦିଅନ୍ତୁ, ଯାହାଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ ହେବି।

Verse 88

आहरिष्याम्यहं दर्भांस्तथा सुमनसः सदा । समिधश्च सदैवाहं फलानि जलमेव च

ମୁଁ ସଦା ଦର୍ଭା ଓ ପୁଷ୍ପ ଆଣିବି; ଏବଂ ନିତ୍ୟ ସମିଧା, ଫଳ ଓ ଜଳ ମଧ୍ୟ ଆଣିବି।

Verse 89

स मां विनयसंपन्नं ज्ञात्वा ब्राह्मणरूपिणम् । ददौ दीक्षां ततो मह्यं शास्त्रदृष्टेन कर्मणा

ସେ ମୋତେ ବିନୟସମ୍ପନ୍ନ, ବ୍ରାହ୍ମଣରୂପଧାରୀ ବୋଲି ଜାଣି, ଶାସ୍ତ୍ରବିହିତ କର୍ମାନୁସାରେ ମୋତେ ଦୀକ୍ଷା ଦେଲେ।

Verse 90

अथ दीक्षां समासाद्य तोषयामि दिनेदिने । तं चैव तस्य पत्नीं तां यथोक्तपरिचर्यया । अशुद्धेनापि चित्तेन छिद्रान्वेषणतत्परः

ତାପରେ ଦୀକ୍ଷା ପାଇ ମୁଁ ଦିନେଦିନେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରୁଥିଲି; ଏବଂ ଯଥୋକ୍ତ ପରିଚର୍ୟାରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେବା କରୁଥିଲି। ତଥାପି ଅଶୁଦ୍ଧ ଚିତ୍ତରେ ଛିଦ୍ର ଖୋଜିବାରେ ମୁଁ ତତ୍ପର ଥିଲି।

Verse 91

अन्यस्मिन्दिवसे प्राप्ते सा स्त्रीधर्मसमन्विता । उटजं दूरतस्त्यक्त्वा रात्रौ सुप्ता मनस्विनी

ଅନ୍ୟ ଦିନ ଆସିଲାବେଳେ ସେ ମନସ୍ୱିନୀ, ସ୍ତ୍ରୀଧର୍ମରେ ନିଷ୍ଠାବତୀ, ଉଟଜକୁ କିଛି ଦୂରେ ଛାଡ଼ି ରାତିରେ ଶୋଇଲା।

Verse 92

सोऽहं रूपं महत्कृत्वा तामादाय तपस्विनीम् । सुखसुप्तां सुविश्रब्धां प्रस्थितो दक्षिणामुखः

ତେବେ ମୁଁ ଭୟଙ୍କର ମହାରୂପ ଧାରଣ କରି ସେ ତପସ୍ୱିନୀଙ୍କୁ ଧରି ନେଲି; ସେ ସୁଖରେ ନିଶ୍ଚିନ୍ତ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମୁଁ ଦକ୍ଷିଣମୁଖେ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲି।

Verse 93

अथासौ संपरित्यक्ता संस्पर्शान्मम निद्रया । चौररूपं परिज्ञाय मां शिष्यं प्ररुरोद ह

ତାପରେ ମୋ ସ୍ପର୍ଶରେ ତାଙ୍କର ନିଦ୍ରା ଭଙ୍ଗ ହେଲା; ମୋତେ ଚୋରରୂପେ ଚିହ୍ନି ସେ କାନ୍ଦି ଉଠିଲା—‘ଏ ତ ଆପଣଙ୍କ ଶିଷ୍ୟ!’

Verse 94

साब्रवीच्च स्वभर्तारं गालवं मुनिसत्तमम् । एष शिष्यो दुराचारो हरते मामितः प्रभो

ତେବେ ସେ ନିଜ ସ୍ୱାମୀ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗାଲବଙ୍କୁ କହିଲା— “ପ୍ରଭୋ! ଏହି ଦୁରାଚାରୀ ଶିଷ୍ୟ ମୋତେ ଏଠାରୁ ହରି ନେଉଛି।”

Verse 95

तस्माद्रक्ष महाभाग यावद्दूरं न गच्छति

ଏହେତୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ସେ ଦୂରକୁ ଯିବା ପୂର୍ବରୁ ମୋତେ ରକ୍ଷା କର।

Verse 96

तच्छ्रुत्वा गालवः प्राह तिष्ठतिष्ठेति चासकृत् । पापाचार सुदुष्टात्मन्गतिस्ते स्तंभिता मया

ଏହା ଶୁଣି ଗାଲବ ପୁନଃପୁନଃ କହିଲେ— “ଥାମ! ଥାମ!” ଏବଂ କହିଲେ— “ହେ ପାପାଚାରୀ, ହେ ଅତିଦୁଷ୍ଟାତ୍ମା! ତୋର ଗତିକୁ ମୁଁ ସ୍ତମ୍ଭିତ କରିଦେଲି।”

Verse 97

तस्य वाक्यात्ततो मह्यं गतिस्तंभो व्यजायत । यद्वल्लिखित एवाहं प्रतिष्ठामि सुनिश्चलः

ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟରୁ ମୋର ଗତି ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ରୁଦ୍ଧ ହେଲା; ମୁଁ ଯେନେ ଚିତ୍ରରେ ଲିଖିତ ଥିବା ପରି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଶ୍ଚଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି ରହିଲି।

Verse 98

ततस्तेन च शप्तोऽहं गालवेन महात्मना । वंचितोऽहं त्वया यस्माद्बको भव सुदुर्मते

ତାପରେ ମହାତ୍ମା ଗାଲବ ମୋତେ ଶାପ ଦେଲେ— “ତୁମେ ମୋତେ ବଞ୍ଚିତ କରିଛ, ତେଣୁ ହେ ସୁଦୁର୍ମତେ! ତୁମେ ବକ ହେଉ।”

Verse 99

ततः पश्यामि चात्मानं सहसा बकरूपिणम् । बकत्वेऽपि न मे नष्टा या स्मृतिः पूर्वसंभवा

ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ମୁଁ ନିଜକୁ ବକରୂପରେ ଦେଖିଲି; ବକତ୍ୱରେ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜନ୍ମଜ ସ୍ମୃତି ମୋର ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ।

Verse 100

ततः साऽपि च तत्पत्नी सचैलं स्नानमाश्रिता । मत्स्पर्शादुःखितांगी च शापाय समुपस्थिता

ତାପରେ ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ଶୁଦ୍ଧିସ୍ନାନକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ; ମୋ ସ୍ପର୍ଶରେ ଦୁଃଖିତ ଦେହ ନେଇ ଶାପ ଦେବାକୁ ଆଗେଇ ଆସିଲେ।

Verse 101

यस्मात्पाप त्वया स्पृष्टा प्रसुप्ताहं रजस्वला । बकधर्मं समाश्रित्य भर्त्ता मे वंचितस्त्वया । अन्यरूपं समास्थाय तस्मात्सत्यं बको भव

ହେ ପାପୀ! ରଜସ୍ୱଳା ଅବସ୍ଥାରେ ଶୋଇଥିବା ମୋତେ ତୁମେ ସ୍ପର୍ଶ କଲ; ‘ବକଧର୍ମ’ ଆଶ୍ରୟ କରି ମୋ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ଠକିଲ; ତେଣୁ ଅନ୍ୟ ରୂପ ଧରି ସତ୍ୟସତ୍ୟ ବକ ହୋଇଯା।

Verse 102

एवं शप्तस्ततो द्वाभ्यां ताभ्यां वै दुःखसंयुतः । चरणाभ्यां प्रलग्नस्तु गालवस्य महात्मनः

ଏଭଳି ସେଇ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ଦୁଃଖରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଗାଲବ ମୁନିଙ୍କ ଚରଣଦ୍ୱୟକୁ ଧରି ଲଗି ରହିଲା।

Verse 103

गणोऽहं देवदेवस्य त्रिनेत्रस्य महात्मनः । पालकेति च विख्यातो गणकोटिप्रभुः स्थितः

ମୁଁ ଦେବଦେବ ମହାତ୍ମା ତ୍ରିନେତ୍ର ପ୍ରଭୁଙ୍କର ଗଣ; ‘ପାଳକ’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ, କୋଟି କୋଟି ଗଣଙ୍କର ଅଧିପତି ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 104

सोऽहमत्र समायातः प्रभोः कार्येण केनचित् । तव भार्यां समालोक्य कामदेववशं गतः

ମୁଁ ମୋ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟରେ ଏଠାକୁ ଆସିଥିଲି; କିନ୍ତୁ ତୁମ ଭାର୍ଯ୍ୟାଙ୍କୁ ଦେଖି କାମଦେବଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲି।

Verse 105

क्षमापराधं त्वं मह्यमेवं ज्ञात्वा मुनीश्वर । दुर्विनीतः श्रियं प्राप्य विद्यामैश्वर्यमेव च

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ଏହା ଜାଣି ମୋ ଅପରାଧକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ମୁଁ ଦୁର୍ବିନୀତ ହୋଇ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୀ, ବିଦ୍ୟା ଓ ଐଶ୍ୱର୍ୟ ପାଇଥିଲି।

Verse 106

न तिष्ठति चिरं स्थाने यथाहं मदगर्वितः । शिष्यरूपं समास्थाय ततः प्राप्तस्तवांतिकम्

ମୋ ପରି ମଦ-ଗର୍ବିତ ହେଲେ କେହି ନିଜ ସ୍ଥାନରେ ଦୀର୍ଘକାଳ ରହିପାରେ ନାହିଁ। ତେଣୁ ମୁଁ ଶିଷ୍ୟରୂପ ଧାରଣ କରି ଆପଣଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଲି।

Verse 107

अस्या हरणहेतोश्च महासत्या मुनीश्वर । तस्मात्कुरु प्रसादं मे दीनस्य प्रणतस्य च

ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର, ତାଙ୍କୁ ହରଣ କରିବାର କାରଣ ସମ୍ବନ୍ଧରୁ—ଏବଂ ସେ ମହାସତ୍ୟବତୀ ଥିବାରୁ—ଦୀନ ଓ ପ୍ରଣତ ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସାଦ କରନ୍ତୁ।

Verse 108

अनुग्रहप्रदानेन क्षमा यस्मात्तपस्विनाम् । कोकिलानां स्वरो रूपं नारीरूपं पतिव्रता । विद्या रूपं कुरूपाणां क्षमा रूपं तपस्विनाम्

ତପସ୍ୱୀମାନେ ଅନୁଗ୍ରହ ଦାନ କରନ୍ତି, ତେଣୁ କ୍ଷମା ହିଁ ତାଙ୍କର ଭୂଷଣ। କୋକିଳର ରୂପ ତାହାର ସ୍ୱର; ନାରୀର ରୂପ ପତିବ୍ରତାଧର୍ମ; କୁରୂପଙ୍କ ରୂପ ବିଦ୍ୟା; ତପସ୍ୱୀଙ୍କ ରୂପ କ୍ଷମା।

Verse 109

सूत उवाच । तस्य तत्कृपणं श्रुत्वा सोपि माहेश्वरो मुनिः । ज्ञात्वा तं बांधवस्थाने दयां कृत्वाऽब्रवीद्वचः

ସୂତ କହିଲେ—ତାହାର ଦୀନ ଅନୁରୋଧ ଶୁଣି ସେଇ ମାହେଶ୍ୱର ମୁନି ମଧ୍ୟ, ତାକୁ ବାନ୍ଧବ-ସ୍ଥାନରେ ଥିବା ଜାଣି, ଦୟା କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 110

सत्यवाक्तिष्ठते विप्रश्चमत्कारपुरे शुभे

ହେ ବିପ୍ର! ସତ୍ୟବାକ୍ ସେ ଶୁଭ ‘ଚମତ୍କାରପୁର’ ନଗରରେ ବସବାସ କରେ।

Verse 111

भर्त्तृयज्ञ इति ख्यातस्तदा तस्योपदेशतः । बकत्वं यास्यते नूनं मम वाक्यादसंशयम्

ତେବେ ତାହାର ଉପଦେଶରେ ସେ ‘ଭର୍ତ୍ତୃଯଜ୍ଞ’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ହେଲା; ଏବଂ ମୋ ବଚନରୁ—ନିଶ୍ଚୟ—ସେ ବକ (ବଗୁଳା) ଅବସ୍ଥାକୁ ଯିବ।

Verse 112

ततः पश्यामि चात्मानं बकत्वेन समाश्रितम्

ତାପରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ବକ (ବଗୁଳା) ଅବସ୍ଥାକୁ ଆଶ୍ରୟ କରିଥିବା ଦେଖୁଛି।

Verse 113

एवं मे दीर्घमायुष्यं संजातं शिवभक्तितः । घृतकम्बलमाहात्म्याद्बकत्वं मुनिशापतः

ଏଭଳି ଶିବଭକ୍ତିରୁ ମୋତେ ଦୀର୍ଘ ଆୟୁ ମିଳିଲା; କିନ୍ତୁ ଘୃତକମ୍ବଳ-ମାହାତ୍ମ୍ୟର କାରଣରୁ, ମୁନିଙ୍କ ଶାପେ, ମୁଁ ବକ (ବଗୁଳା) ଅବସ୍ଥାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲି।

Verse 114

इंद्रद्युम्न उवाच एतदर्थं समानीतस्त्वत्सकाशं विहंगम । इंद्रद्युम्नस्य वार्तार्थं मरणे कृतनिश्चयः

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ହେ ବିହଙ୍ଗ! ଏହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ତୁମକୁ ମୋ ପାଖକୁ ଆଣାଯାଇଛି—ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସମ୍ବାଦ ପହଞ୍ଚାଇବାକୁ; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁରେ ଦୃଢ଼ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।

Verse 115

सा त्वया नैव विज्ञाता ममाभाग्यैर्विहंगम । सेवयिष्याम्यहं तस्मात्प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ହେ ବିହଙ୍ଗ! ମୋ ଦୁର୍ଭାଗ୍ୟରୁ ସେ କଥା ତୁମେ ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ମୁଁ ପ୍ରଦୀପ୍ତ ହବ୍ୟବାହନ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବି।

Verse 116

प्रतिज्ञातं मया पूर्वमेतन्निश्चित्य चेतसि । इंद्रद्युम्ने ह्यविज्ञाते संसेव्यः पावको मया

ଏହାକୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି, ମନରେ ଦୃଢ଼ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲି—ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଅଜ୍ଞାତ ରହିଲେ, ମୋତେ ପାବକ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେବାକୁ ହେବ।

Verse 117

तस्माद्देहि ममादेशं मार्कंडेयसमन्वितः । प्रविशामि यथा वह्निं भ्रष्टकीर्तिरहं बक

ତେଣୁ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସହିତ ମୋତେ ଆଜ୍ଞା ଦିଅ; ଯେପରି ମୁଁ ବହ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିପାରିବି—କୀର୍ତ୍ତିଭ୍ରଷ୍ଟ ମୁଁ, ବକ (ବଗୁଳା)।

Verse 118

मार्कंडेय उवाच । वेत्सि चान्यं नरं कञ्चिद्वयसा चात्मनोऽधिकम् । पृच्छामि येन तं गत्वा कृते ह्यस्य महात्मनः

ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ତୁମଠାରୁ ବୟସରେ ବଡ଼ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ପୁରୁଷକୁ ତୁମେ ଜାଣ କି? ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ଯେପରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ଏହି ମହାତ୍ମାଙ୍କ ପାଇଁ କିଛି କରାଯାଇପାରେ।

Verse 119

श्रद्धया परया युक्तः संप्राप्तोऽयं मया सह । तत्कथं त्यजति प्राणान्सहाये मयि संस्थिते

ପରମ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ମୋ ସହ ଏଠାକୁ ଆସିଛି। ମୁଁ ସହାୟ ହୋଇ ପାଖେ ଥିବାବେଳେ ସେ କିପରି ପ୍ରାଣ ତ୍ୟାଗ କରିବ?

Verse 120

अपरं च क्षमं वाक्यं यत्त्वां वच्मि विहंगम । अयं दुःखेन संयुक्तः साधयिष्यति पावकम् । अहमेनमनुद्धृत्य कस्माद्गच्छामि चाश्रमम्

ହେ ବିହଙ୍ଗମ, ମୁଁ କହୁଥିବା ଆଉ ଗୋଟିଏ କଥା କ୍ଷମା କର। ଏହିଜଣ ଦୁଃଖରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଉଛି। ଏହାକୁ ଉଦ୍ଧାର ନକରି ମୁଁ ଆଶ୍ରମକୁ କିପରି ଯିବି?

Verse 121

सूत उवाच । तयोस्तं निश्चयं ज्ञात्वा बकः परमदुर्मना । सुचिरं चिंतयामास कथं स्यादेतयोः सुखम्

ସୂତ କହିଲେ—ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ନିଶ୍ଚୟ ଜାଣି ବକ ପକ୍ଷୀ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ସେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଚିନ୍ତା କଲା—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କ ସୁଖ କିପରି ହେବ?

Verse 122

ततो राजा मुनिश्चैव दारूण्याहृत्य पावकम् । प्रवेष्टुकामौ तौ दृष्ट्वा बको वचनमब्रवीत्

ତାପରେ ରାଜା ଓ ମୁନି କାଠ ଆଣି ଅଗ୍ନି ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ କଲେ। ସେ ଦୁଇଜଣ ତାହାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ଦେଖି ବକ କଥା କହିଲା।

Verse 123

मम वाक्यं कुरु प्राज्ञ यदि जीवितुमिच्छसि । ज्ञातः सोऽद्य मया व्यक्तमिन्द्रद्युम्नं नराधिपम्

ହେ ପ୍ରାଜ୍ଞ, ଯଦି ତୁମେ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କର, ମୋ କଥା ମାନ। ଆଜି ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଚିହ୍ନିଛି—ନରାଧିପ ରାଜା ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ।

Verse 124

यो ज्ञास्यति मम ज्येष्ठः सर्वशास्त्रविचक्षणः । तत्त्वमेनं समादाय मरणे कृतनिश्चयम्

ମୋର ଜ୍ୟେଷ୍ଠ, ଯିଏ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଚକ୍ଷଣ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଏହାର ତତ୍ତ୍ୱ ଜାଣିବେ। ମୃତ୍ୟୁରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ତାକୁ ସାଙ୍ଗେ ନେଇ ଆସ।

Verse 125

निश्वसन्तं यथा नागं बाष्पव्याकुललोचनम् । समागच्छ मया सार्धं कैलासं पर्वतं प्रति

ସେ ନାଗ ପରି ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ୁଛି, ଅଶ୍ରୁରେ ବ୍ୟାକୁଳ ଚକ୍ଷୁ ଥିବା। ମୋ ସହିତ କୈଲାସ ପର୍ବତ ପ୍ରତି ଆସ।

Verse 126

यत्रास्ति दयितो मह्यमुलूकश्चिरजीवभाक् । स नूनं ज्ञास्यते तं हि मा वृथा मरणं कृथाः

ଯେଉଁଠାରେ ମୋର ପ୍ରିୟ ସହଚର ଉଲୂକ ଅଛି, ସେ ଦୀର୍ଘାୟୁ। ସେ ନିଶ୍ଚୟ ତାକୁ (ଏବଂ ସତ୍ୟକୁ) ଜାଣିବ; ବ୍ୟର୍ଥ ମୃତ୍ୟୁ ଗ୍ରହଣ କରନି।

Verse 127

ततोऽसौ तेन संयुक्तो बकेन सुमहात्मना । मार्कंडेयेन संप्राप्तः कैलासं पर्वतोत्तमम्

ତାପରେ ସେ ମହାତ୍ମା ବକ ଓ ମାର୍କଣ୍ଡେୟଙ୍କ ସହ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ପର୍ବତଶ୍ରେଷ୍ଠ କୈଲାସକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 128

सोऽपि दृष्ट्वा बकं प्राप्तं मित्रं परमसंमतम् । समागच्छदसौ हृष्टः स्वागतेनाभ्यनन्दयत्

ସେ ମଧ୍ୟ, ପରମସମ୍ମତ ମିତ୍ର ବକ ଆସିଥିବାକୁ ଦେଖି, ହର୍ଷିତ ହୋଇ ଆଗକୁ ଆସି ‘ସ୍ୱାଗତ’ ବଚନରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲା।

Verse 129

अथ तं चैव विश्रान्तं समालिङ्ग्य मुहुर्मुहुः । प्राकारवर्णनामासौ वाक्यमेतदुवाच ह

ତାପରେ ସେ ବିଶ୍ରାମ କରିଥିବାବେଳେ, ତାଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ପ୍ରାକାରବର୍ଣ୍ଣ ନାମକ ସେ ବ୍ୟକ୍ତି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 130

स्वागतं ते द्विजश्रेष्ठ भूप सुस्वागतं च ते । सख्येऽद्य यच्च ते कार्यं वदागमनकारणम्

ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତୁମକୁ ସ୍ୱାଗତ; ହେ ରାଜନ, ତୁମକୁ ମଧ୍ୟ ସୁସ୍ୱାଗତ। ଆଜି ସଖାଭାବେ କୁହ—ତୁମ କାର୍ଯ୍ୟ କ’ଣ, ଆଗମନର କାରଣ କ’ଣ?

Verse 131

कावेतौ पुरुषौ प्राप्तौ त्वया सार्धं ममांतिकम् । दिव्यरूपौ महाभागौ तेजसा परिवारितौ

ତୁମ ସହିତ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଥିବା ଏହି ଦୁଇ ପୁରୁଷ କିଏ? ଦିବ୍ୟରୂପୀ, ମହାଭାଗ୍ୟବାନ, ତେଜରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ।

Verse 132

बक उवाच । एष मार्कंडसंज्ञोऽत्र प्रसिद्धो भुवनत्रये । महेश्वरप्रसादेन संसिद्धिं परमां गतः । द्वितीयोऽसौ सुहृच्चास्य कश्चिन्नो वेद्मि तत्त्वतः । मार्कंडेन समायातः सुहृदा व ममांतिकम्

ବକ କହିଲେ—ଏହିଜଣ ମାର୍କଣ୍ଡ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ତ୍ରିଭୁବନରେ ବିଖ୍ୟାତ। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ସେ ପରମ ସିଦ୍ଧି ପାଇଛି। ଦ୍ୱିତୀୟଜଣ ତାହାର ସୁହୃଦ; ମୁଁ ତାଙ୍କୁ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣେନି। ମାର୍କଣ୍ଡ ସହିତ ସୁହୃଦଭାବେ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିଛି।

Verse 135

यदि जानासि तं भूपमिन्द्रद्युम्नं महामते । तत्त्वं कीर्तय येनासौ मरणाद्विनिवर्तते

ହେ ମହାମତେ, ଯଦି ତୁମେ ସେଇ ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜାକୁ ଜାଣ, ତେବେ ଯେ ତତ୍ତ୍ୱଦ୍ୱାରା ସେ ମୃତ୍ୟୁରୁ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇପାରିବ, ସେହି ତତ୍ତ୍ୱ କୀର୍ତ୍ତନ କର।

Verse 136

चिरायुस्त्वं मया ज्ञातो ह्यतः प्राप्तोऽस्मि तेंऽतिकम्

ମୁଁ ତୁମକୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ବୋଲି ଜାଣିଛି; ତେଣୁ ମୁଁ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ଆସିଛି।

Verse 137

उलूक उवाच । अष्टाविंशत्प्रमाणेन कल्पा जातस्य मे स्थिताः । न दृष्टो न श्रुतः कश्चिदिंद्रद्युम्नो महीपतिः

ଉଲୂକ କହିଲା—ଗଣନାନୁସାରେ ମୋ ଜନ୍ମଠାରୁ ଅଠାଇଶ କଳ୍ପ ଅତିତ ହୋଇଛି; ତଥାପି ‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମକ କୌଣସି ରାଜାକୁ ମୁଁ ନ ଦେଖିଛି, ନ ଶୁଣିଛି।

Verse 138

इंद्रद्युम्न उवाच । तव कस्मादुलूकत्वं शीघ्रं तन्मे प्रकीर्तय । एतन्मे कौतुकं भावि यत्ते ह्यायुरनन्तकम् । उलूकत्वं च संजातं रौद्रं लोकविगर्हितम्

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ—ତୁମେ କାହିଁକି ଉଲୂକ (ପେଚା) ହେଲ? ଶୀଘ୍ର ମୋତେ କୁହ। ଏହା ମୋତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଦେଉଛି—ତୁମର ଆୟୁ ତ ଅନନ୍ତ, ତଥାପି ପେଚାତ୍ୱ ଜନ୍ମିଛି, ଭୟଙ୍କର ଓ ଲୋକନିନ୍ଦିତ।

Verse 139

उलूक उवाच । शृणु तेऽहं प्रवक्ष्यामि दीर्घायुर्मे यथा स्थितम् । महेश्वरप्रसादेन बिल्वपत्रार्चनान्मया । उलूकत्वं मया प्राप्तं भृगोः शापान्महात्मनः

ଉଲୂକ କହିଲା—ଶୁଣ, ମୋର ଦୀର୍ଘାୟୁ କିପରି ନିଶ୍ଚିତ ହେଲା ମୁଁ କହିବି। ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ—ବିଲ୍ୱପତ୍ର ଦ୍ୱାରା କରା ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନାରୁ—ତାହା ଲଭିଲି; କିନ୍ତୁ ପେଚାତ୍ୱ ମହାତ୍ମା ଭୃଗୁଙ୍କ ଶାପରୁ ମୋତେ ମିଳିଲା।

Verse 140

अहमासं पुरा विप्रः सर्वविद्यासु पारगः । चमत्कारपुरे श्रेष्ठे नाम्ना ख्यातस्तु घंटकः । ब्रह्मचारी दमोपेतो हरपूजार्चने रतः

ପୂର୍ବେ ମୁଁ ଜଣେ ବିପ୍ର ଥିଲି, ସମସ୍ତ ବିଦ୍ୟାରେ ପାରଙ୍ଗତ। ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଚମତ୍କାରପୁରରେ ‘ଘଣ୍ଟକ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲି। ବ୍ରହ୍ମଚାରୀ, ଦମସମ୍ପନ୍ନ, ଏବଂ ହର (ଶିବ)ଙ୍କ ପୂଜା-ଅର୍ଚ୍ଚନାରେ ରତ ଥିଲି।

Verse 141

अखंडितैर्बिल्वपत्रैरग्रजातैस्त्रिपत्रकैः । त्रिकालं पूजितः शंभुर्लक्षमात्रैः सदा मया

ଅଖଣ୍ଡ, ନବାଙ୍କୁରିତ ତ୍ରିପତ୍ର ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ମୁଁ ସଦା ତ୍ରିକାଳ ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ ପୂଜିଲି, ଲକ୍ଷ ଲକ୍ଷ ପତ୍ର ଅର୍ପଣ କଲି।

Verse 142

ततो वर्षसह्स्रांते तुष्टो मे भगवान्हरः । प्रोवाच दर्शनं गत्वा मेघगंभीरया गिरा

ତାପରେ ହଜାର ବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲାପରେ ଭଗବାନ୍ ହର ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ଦର୍ଶନ ଦେଇ ମେଘଗମ୍ଭୀର ବାଣୀରେ କହିଲେ।

Verse 143

अहं तुष्टोऽस्मि ते वत्स वरं वरय सुव्रत । अखंडितैर्बिल्वपत्रैस्त्रिकाले यत्त्वयार्चितः

‘ବତ୍ସ, ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ। ହେ ସୁବ୍ରତ, ବର ମାଗ—କାରଣ ତୁମେ ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ତ୍ରିକାଳ ମୋର ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିଛ।’

Verse 144

बिल्वस्य प्रसवाग्रेण त्रिपत्रेण प्रजायते । एकेनापि यथातुष्टिस्तथान्येषां न कोटिभिः

ବିଲ୍ୱର କୋମଳ ଅଙ୍କୁରରୁ ତ୍ରିପତ୍ର ଜନ୍ମେ; ତାହାର ଗୋଟିଏ ପତ୍ରରେ ଯେପରି ତୁଷ୍ଟି ହୁଏ, ଅନ୍ୟ ଅର୍ପଣର କୋଟିରେ ମଧ୍ୟ ସେପରି ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 145

पुष्पाणामपि भद्रं ते सुगंधानामपि ध्रुवम् । सखे मया प्रणम्योच्चैः स प्रोक्तः शशिशेखरः

ପୁଷ୍ପମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମର ଅର୍ପଣ ପରମ ମଙ୍ଗଳ; ସୁଗନ୍ଧିତ ଦ୍ରବ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମରଟି ନିଶ୍ଚୟ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ହେ ସଖେ, ପ୍ରଣାମ କରି ମୁଁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରେ ଶଶିଶେଖର ଶିବଙ୍କ ମହିମା ଘୋଷଣା କରୁଛି।

Verse 146

यदि तुष्टोसि मे देव यदि देयो वरो मम । तन्मां कुरु जगन्नाथ जरामरणवर्जितम्

ହେ ଦେବ! ଯଦି ଆପଣ ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ଅଟନ୍ତି ଏବଂ ଯଦି ମୋତେ ବର ଦେବାକୁ ହୁଏ, ତେବେ ହେ ଜଗନ୍ନାଥ, ମୋତେ ଜରା ଓ ମୃତ୍ୟୁରୁ ମୁକ୍ତ କରନ୍ତୁ।

Verse 147

स तथेति प्रतिज्ञाय महादेवो महेश्वरः । कैलासं प्रति देवेशः क्षणाच्चादर्शनं गतः

ମହାଦେବ ମହେଶ୍ୱର ‘ତଥାସ୍ତୁ’ ବୋଲି ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ; ଦେବେଶ କୈଲାସ ପ୍ରତି ମୁହଁ ଫେରାଇ, କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ।

Verse 148

ततोहं परितुष्टोथ वरं प्राप्य महेश्वरात् । कृतकृत्यमिवात्मानं चिंतयामि प्रहर्षितः

ତାପରେ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ପୂର୍ଣ୍ଣ ତୃପ୍ତ ହେଲି; ମହେଶ୍ୱରଙ୍କଠାରୁ ବର ପାଇ, ପ୍ରହର୍ଷିତ ହୋଇ ନିଜକୁ କୃତକୃତ୍ୟ ଭାବିଲି।

Verse 149

एतस्मिन्नेव काले तु भार्गवो मुनिसत्तमः । कुशलः सर्वशास्त्रेषु वेदवेदांग पारगः

ସେହି ସମୟରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ସେଠାରେ ଥିଲେ—ସେ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ କୁଶଳ ଏବଂ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗରେ ପାରଙ୍ଗତ ଥିଲେ।

Verse 150

तस्य भार्याऽभवत्साध्वी नाम्ना ख्याता सुदर्शना । प्राणेभ्योऽपि प्रिया तस्य गालवस्य मुनेः सुता

ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ‘ସୁଦର୍ଶନା’ ନାମରେ ଖ୍ୟାତ ଏକ ସାଧ୍ବୀ ଥିଲେ; ସେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପ୍ରିୟ—ମୁନି ଗାଲବଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 151

तस्य कन्या समभवद्रूपेणाप्रतिमा भुवि । सा मया सहसा दृष्टा क्रीडमाना यथेच्छया

ତାହାର ଗୋଟିଏ କନ୍ୟା ଥିଲା, ଯିଏ ପୃଥିବୀରେ ରୂପରେ ଅପ୍ରତିମା। ମୁଁ ହଠାତ୍ ତାକୁ ଦେଖିଲି—ସେ ନିଜ ଇଚ୍ଛାମତେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲା।

Verse 152

मध्यक्षामा सुकेशी च बिंबोष्ठी दीर्घलोचना । तामहं वीक्षयित्वा तु कामदेववशं गतः

ସେ ମଧ୍ୟକଟିରେ ସୁକୁମାର, ସୁକେଶୀ, ବିମ୍ବଫଳ-ସଦୃଶ ଓଷ୍ଠବତୀ ଓ ଦୀର୍ଘଲୋଚନା ଥିଲା। ତାକୁ ଦେଖିମାତ୍ରେ ମୁଁ କାମଦେବଙ୍କ ବଶରେ ପଡ଼ିଗଲି।

Verse 153

ततः पृष्टा मया कस्य कन्येयं चारुलोचना । विभक्तसर्वावयवा देवकन्येव राजते

ତାପରେ ମୁଁ ପଚାରିଲି—“ଏହି ଚାରୁଲୋଚନା କନ୍ୟା କାହାର?” ତାହାର ସମସ୍ତ ଅଙ୍ଗ ସୁସମ୍ବିଭକ୍ତ; ସେ ଦେବକନ୍ୟା ପରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲା।

Verse 154

सखीभिः कीर्तिता मह्यं भार्गवस्य मुनेः सुता । एषा चाद्यापि कन्यात्वे वर्तते चारुहासिनी

ସଖୀମାନେ ମୋତେ କହିଲେ—“ଏହା ଭାର୍ଗବ ମୁନିଙ୍କ କନ୍ୟା। ଏହି ଚାରୁହାସିନୀ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ କନ୍ୟାତ୍ୱରେ ଅଛି, ଅବିବାହିତା।”

Verse 155

ततोऽहं भार्गवं गत्वा विनयेन समन्वितः । ययाचे कन्यकां ता च कृतांजलिपुटः स्थितः

ତାପରେ ମୁଁ ବିନୟସହିତ ଭାର୍ଗବଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲି। ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ମୁଁ ଯାଚନା କଲି ଏବଂ କରଯୋଡ଼ି ଭକ୍ତିଭାବରେ ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହିଲି।

Verse 156

सवर्णं मां परिज्ञाय सोऽपि भार्गवनंदनः । दत्तवांस्तां महाभाग विरूपस्यापि कन्यकाम्

ମୋତେ ସମମର୍ଯ୍ୟାଦାର ଯୋଗ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଭାର୍ଗବନନ୍ଦନ, ହେ ମହାଭାଗ, ବିରୂପଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦାନ କଲେ।

Verse 158

सुलज्जा साऽतिदुःखार्ता पश्यांब जनकेन च । विरूपाय प्रदत्तास्मि नाहं जीवितुमुत्सहे

ଲଜ୍ଜାରେ ନମି ଅତି ଦୁଃଖରେ ବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ସେ କହିଲା—“ମା, ଦେଖ! ମୋର ନିଜ ପିତା ମୋତେ ବିରୂପଙ୍କୁ ଦେଇଦେଲେ; ମୁଁ ଆଉ ବଞ୍ଚିବାକୁ ଚାହେଁନି।”

Verse 159

विषं वा भक्षयिष्यामि प्रवेक्ष्यामि हुताशनम् । तस्यास्तद्वचनं श्रुत्वा निषिद्धः स द्विजस्तया

“ମୁଁ ବିଷ ଭକ୍ଷଣ କରିବି, କିମ୍ବା ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।” ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ ଦ୍ୱିଜ ତାହାଦ୍ୱାରା ରୋକାଗଲେ।

Verse 160

कस्मान्नाथ प्रदत्तासौ विरूपाय त्वया विभो । कन्यकेयं सुरूपाढ्या सर्वलक्षणसंयुता

“ହେ ନାଥ, ହେ ବିଭୋ! ଆପଣ ତାକୁ ବିରୂପଙ୍କୁ କାହିଁକି ଦାନ କଲେ? ଏହି କନ୍ୟା ସୁରୂପା, ସମସ୍ତ ଶୁଭଲକ୍ଷଣରେ ସଂଯୁକ୍ତ।”

Verse 161

एतच्छ्रुत्वा तु वचनं भार्गवो मुनिसत्तमः । ततस्तां गर्हयित्वासौ धिङ्नारी पुरुषायते

ଏହି କଥା ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ଭାର୍ଗବ ତାକୁ ଗର୍ହା କରି କହିଲେ—“ଧିକ୍! ଏପରି ତର୍କ କରୁଥିବା ନାରୀ ପୁରୁଷ ପରି ଆଚରଣ କରେ।”

Verse 162

अनेन प्रार्थिता कन्या मया चास्मै प्रदीयते । तत्किं निषेधयसि मां दीयमानां सुतामिमाम्

ଏହି ପୁରୁଷ କନ୍ୟାକୁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛି, ଏବଂ ମୁଁ ମୋ ଝିଅକୁ ତାହାକୁ ଦେଉଛି। ତେବେ ଦିଆଯାଉଥିବା ଏହି କନ୍ୟାକୁ ଦେବାରୁ ତୁମେ ମୋତେ କାହିଁକି ନିଷେଧ କରୁଛ?

Verse 163

इत्युक्त्वा स प्रसुष्वाप पत्न्याथ कन्यया समम्

ଏମିତି କହି ସେ ନିଜ ପତ୍ନୀ ଓ କନ୍ୟା ସହିତ ଏକାସାଥି ଶୋଇପଡ଼ିଲା।

Verse 164

ततोऽर्द्धरात्रे चागत्य मया सुप्ता च भार्गवी । हृत्वा स्वभवने नीता निशि सुप्ते जने तदा

ତାପରେ ଅର୍ଧରାତ୍ରିରେ ମୁଁ ଆସିଲି; ଭାର୍ଗବୀ ଶୋଇଥିଲା। ରାତିରେ ଲୋକେ ଶୋଇଥିବାବେଳେ ମୁଁ ତାକୁ ଉଠାଇ ନେଇ ନିଜ ଘରକୁ ନେଲି।

Verse 165

नियुक्ता कामधर्मेण ह्यनिच्छंती बलान्मया । विप्रः प्रातर्जजागार पिता तस्यास्ततः परम्

ସେ ଅନିଚ୍ଛୁକ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବଳପୂର୍ବକ ତାକୁ କାମଧର୍ମରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲି। ତାପରେ ତାହାର ପିତା ସେଇ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପ୍ରଭାତେ ଜାଗିଉଠିଲା।

Verse 166

क्वासौ सा दुहिता केन हृता नष्टा मदीयिका । अथासौ वीक्षितुं बाह्ये बभ्राम स्ववनांतिकम्

‘ମୋ ଝିଅ କେଉଁଠି? କିଏ ତାକୁ ହରିନେଲା, ସେ କିପରି ମୋଠାରୁ ହରାଇଗଲା?’ ତାପରେ ସେ ଦେଖିବାକୁ ବାହାରେ ଯାଇ ନିଜ ବନ-ଉପବନର ନିକଟେ ଘୁରିବାକୁ ଲାଗିଲା।

Verse 167

पदसंहतिमार्गेण मुनिभिर्बहुभिर्वृतः । तेन दृष्टाऽथ सा कन्या कृतकौतुकमंगला

ବହୁ ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ ହୋଇ ସେ ସୁପରିଚିତ ପଥରେ ଗଲେ; ତେବେ କୌତୁକ-ମଙ୍ଗଳ (ବିବାହସୂତ୍ର ଓ ଶୁଭବିଧି) ଧାରଣ କରିଥିବା ସେଇ କନ୍ୟାକୁ ଦେଖିଲେ।

Verse 168

रुदंती सस्वनं तत्र लज्जमाना ह्यधोमुखी । ततः कोपपरीतात्मा मां प्रोवाच स भार्गवः

ସେଠାରେ ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ କାନ୍ଦୁଥିଲା, ଲଜ୍ଜାରେ ଅଧୋମୁଖୀ ଥିଲା; ତାପରେ କ୍ରୋଧାବେଶିତ ହୃଦୟର ଭାର୍ଗବ ମୋତେ କହିଲେ।

Verse 169

निशाचरस्य धर्मेण यस्मादूढा सुता मम । निशाचरो भवानस्तु कर्मणानेन सांप्रतम्

ଯେହେତୁ ନିଶାଚର-ଧର୍ମରେ ତୁମେ ମୋ କନ୍ୟାକୁ ହରି ଗ୍ରହଣ କରିଛ; ତେଣୁ ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ଏବେଇ ତୁମେ ନିଜେ ନିଶାଚର ହେଉ।

Verse 170

घंटक उवाच । निर्दोषं मां द्विजश्रेष्ठ कस्मात्त्वं शपसि द्रुतम् । त्वयैषा मे स्वयं दत्ता तेन रात्रौ हृता मया

ଘଣ୍ଟକ କହିଲା—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ! ମୁଁ ନିର୍ଦୋଷ; ତେବେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର କାହିଁକି ମୋତେ ଶାପ ଦେଉଛ? ଏହି କନ୍ୟାକୁ ତୁମେ ନିଜେ ମୋତେ ଦେଇଥିଲ; ତେଣୁ ମୁଁ ତାକୁ ରାତିରେ ନେଇଗଲି।

Verse 171

यो दत्वा कन्यकां पूर्वं पश्चाद्यच्छेन्न दुर्मतिः । स याति नरकं घोरं यावदाभूतसंप्लवम्

ଯେ ପ୍ରଥମେ କନ୍ୟାଦାନ କରି ପରେ ପୁଣି ତାକୁ ଫେରାଇ ନେବାକୁ/ଛିନିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରେ—ସେ ଦୁର୍ମତି ଭୂତସମ୍ପ୍ଲବ (ପ୍ରଳୟ) ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଘୋର ନରକକୁ ଯାଏ।

Verse 172

अथासौ चिंतयामास सत्यमेतेन जल्पितम् । पश्चात्तापसमोपेतो वाक्यमेतदुवाच ह

ତେବେ ସେ ମନେ ଚିନ୍ତା କଲା—‘ଏହା ଯେ କହିଛି, ସେହିଟା ସତ୍ୟ।’ ପଶ୍ଚାତ୍ତାପରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେ ଏହି ବଚନ କହିଲା।

Verse 173

सत्यमेतत्त्वया प्रोक्तं न मे वचनमन्यथा । उलूकरूपसंयुक्तो भविष्यसि न संशयः

‘ତୁମେ ଯାହା କହିଛ, ସେହିଟା ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ୟ; ମୋର ବଚନ ଅନ୍ୟଥା ହେବ ନାହିଁ। ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ, ତୁମେ ପେଚାର ରୂପ ପାଇବ।’

Verse 174

उत्पत्स्यते यदा चात्र भर्तृयज्ञो महामुनिः । तस्योपदेशमासाद्य भूयः प्राप्स्यसि स्वां तनुम्

‘ଏଠାରେ ମହାମୁନି ଭର୍ତ୍ତୃୟଜ୍ଞଙ୍କ ଜନ୍ମ ହେବାବେଳେ, ତାଙ୍କ ଉପଦେଶ ପାଇ ତୁମେ ପୁଣି ନିଜ ଦେହକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବ।’

Verse 175

ततः कौशिकरूपं तु पश्याम्यात्मानमेव च । तथापि न स्मृतिर्नष्टा मम या पूर्वसंभवा

‘ତାପରେ ମୁଁ ନିଜକୁ ନିଜେ କୌଶିକ ରୂପରେ ଦେଖିଲି। ତଥାପି ପୂର୍ବଜନ୍ମଜ ମୋ ସ୍ମୃତି ନଷ୍ଟ ହେଲା ନାହିଁ।’

Verse 176

अथ या तत्सुता चोढा मया तस्मिन्गिरौ तदा । सापि मां संनिरीक्ष्याथ तद्रूपं दुःखसंयुता । प्रविष्टा हव्यवाहं सा विधवात्वमनिच्छती

‘ତାପରେ ସେଇ ପୁରୁଷର କନ୍ୟା—ଯାହାକୁ ମୁଁ ସେହି ପର୍ବତରେ ବିବାହ କରିଥିଲି—ସେ ମଧ୍ୟ ମୋତେ ସେଇ ପରିବର୍ତ୍ତିତ ରୂପରେ ଦେଖି ଦୁଃଖରେ ଭରିଗଲା। ବିଧବାତ୍ୱ ନ ଚାହିଁ ସେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।’

Verse 177

एवं मे कौशिकत्वं हि संजातं तु महाद्युते । भार्गवस्य तु शापेन कन्यार्थे यत्तवोदितम्

ହେ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ! ଭାର୍ଗବଙ୍କ ଶାପରେ ମୋର ‘କୌଶିକତ୍ୱ’ ଏଭଳି ହେଲା—କନ୍ୟାବିଷୟରେ ତୁମେ ଯେପରି କହିଥିଲ, ସେହିପରି।

Verse 178

अखंडबिल्वपत्रेण पूजितो यन्महेश्वरः । चिरायुस्तेनसंजातं सत्यमेतन्मयोदितम्

ଅଖଣ୍ଡ ବିଲ୍ୱପତ୍ରରେ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରାଯାଇଥିବାରୁ ଦୀର୍ଘାୟୁ ଲଭ୍ୟ ହେଲା; ଏହା ସତ୍ୟ—ମୁଁ ଏହିପରି କହୁଛି।

Verse 179

सत्यं कथय यत्कृत्यं गृहायातस्य किं तव । प्रकरोमि महाभाग यद्यपि स्यात्सुदुर्लभम्

ସତ୍ୟ କୁହ—ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲା ପରେ ତୋର କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ଅଛି? ହେ ମହାଭାଗ! ତାହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ସାଧିଦେବି।

Verse 180

इन्द्रद्युम्न उवाच । इन्द्रद्युम्नस्य ज्ञानाय प्राप्तोऽहं यत्तवांतिकम् । नाडीजंघेन चानीतो मरणे कृतनिश्चयः

ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ କହିଲେ: ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କ ସତ୍ୟ ଜ୍ଞାନ/ପରିଚୟ ପାଇଁ ମୁଁ ତୁମ ନିକଟକୁ ଆସିଛି। ନାଡୀଜଂଘ ମୋତେ ଆଣିଛି; ମୁଁ ମୃତ୍ୟୁରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିଛି।

Verse 181

यदि नो ज्ञास्यति भवांस्तं कीर्त्या च कुलेन च । प्रविशामि ततो नूनं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ଯଦି ତୁମେ ତାଙ୍କୁ କୀର୍ତ୍ତି ଓ କୁଳ ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ ଚିହ୍ନିବ ନାହିଁ, ତେବେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି।

Verse 182

नो चेत्कीर्तय मे कञ्चिदन्यं तु चिरजीविनम् । पृच्छामि तेन तं गत्वा येन वेत्ति न वा च सः

ନଚେତ୍ ମୋତେ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଚିରଞ୍ଜୀବୀଙ୍କ କଥା କହ। ମୁଁ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପଚାରିବି—ସେ ତାଙ୍କୁ ଜାଣନ୍ତି କି ନାହିଁ।

Verse 183

बक उवाच । युक्तमुक्तमनेनाद्य तत्कुरुष्व वदास्य भोः । यदि जानासि कंचित्वमात्मनश्चिरजीविनम्

ବକ କହିଲେ—ଆଜି ଏହିଜଣେ ଯାହା କହିଛି, ତାହା ଯୁକ୍ତିସଙ୍ଗତ। ତେଣୁ ସେହିପରି କର ଓ କହ, ମହାଶୟ—ନିଜ ହିତାର୍ଥେ ତୁମେ ପୃଥିବୀରେ କୌଣସି ଚିରଞ୍ଜୀବୀକୁ ଜାଣୁଛ କି?

Verse 184

नो चेदहमपि क्षिप्रं प्रविशामि हुताशनम् । मार्कंडेनापि सहितः सांप्रतं तव पश्यतः

ନଚେତ୍ ମୁଁ ମଧ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରିବି—ମାର୍କଣ୍ଡେୟ ସହିତ—ଏଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ, ତୁମ ଚକ୍ଷୁସାମ୍ନାରେ।

Verse 185

एवम् ज्ञात्वा महाभाग चिन्तयस्व चिरंतनम् । कंचिद्भूमितलेऽन्यत्र यतस्त्वं चिरजीवधृक्

ହେ ମହାଭାଗ, ଏହା ଜାଣି ଦୀର୍ଘକାଳ ପାଇଁ ଭଲଭାବେ ଚିନ୍ତା କର। ପୃଥିବୀର ଅନ୍ୟତ୍ର କାହାକୁ ଖୋଜ, କାରଣ ତୁମେ ଚିରାୟୁର ଧାରକ।

Verse 186

आशया परया प्राप्तस्तवाहं किल मंदिरे । पुमानेष विशेषेण मार्कंडेयः प्रियो मम

ପରମ ଆଶା ନେଇ ମୁଁ ତୁମ ମନ୍ଦିରକୁ ଆସିଛି। ଏହି ପୁରୁଷ—ବିଶେଷକରି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ—ମୋ ପାଇଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରିୟ।

Verse 187

संत्यत्र पर्वतश्रेष्ठाः शतशोऽथ सहस्रशः । येषु सन्ति महाभागास्तापसाश्चिरजीविनः । नान्यथा जीवितं चास्य कथंचित्संभविष्यति

ଏଠାରେ ଶହ ଶହ ଏବଂ ହଜାର ହଜାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯେଉଁଥିରେ ଦୀର୍ଘଜୀବୀ ମହାନ ତପସ୍ୱୀମାନେ ବାସ କରନ୍ତି । ଅନ୍ୟଥା, ଏହାର ଜୀବନ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ସୁରକ୍ଷିତ ରହିବ ନାହିଁ ।

Verse 188

इंद्रद्युम्नस्य राजर्षेर्हितं परमकं भवेत् । तथावयोर्द्वयोश्चापि तस्माच्चिंतय सत्वरम्

ଏହା ଦ୍ୱାରା ରାଜର୍ଷି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କର ପରମ ହିତ ହେବ, ଏବଂ ଆମ ଦୁହିଁଙ୍କର ମଧ୍ୟ । ତେଣୁ ଶୀଘ୍ର ବିଚାର କରନ୍ତୁ ।

Verse 189

तस्य तं निश्चयं ज्ञात्वा मरणार्थं महीपतेः । स उलूकः कृपां गत्वा ततो वचनमब्रवीत्

ରାଜାଙ୍କର ମୃତ୍ୟୁର ସେହି ନିଶ୍ଚୟକୁ ଜାଣି, ସେହି ପେଚା କରୁଣାରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତା’ପରେ ଏହି ବଚନ କହିଲା ।

Verse 190

यद्येवं तु महाभाग मर्तुकामोऽसि सांप्रतम् । तदागच्छ मया सार्धं गन्धमादनपर्वतम्

ହେ ମହାଭାଗ! ଯଦି ଏପରି ହୁଏ ଏବଂ ତୁମେ ବର୍ତ୍ତମାନ ମରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛ, ତେବେ ମୋ ସହିତ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ଆସ ।

Verse 191

तत्र संतिष्ठते गृध्रः स च मे परमः सुहृत् । चिरंतनस्तथा सम्यक्स ते ज्ञास्यति तं नृपम् । कथयिष्यत्यसंदिग्धं मम वाक्यादसंशयम्

ସେଠାରେ ଏକ ଶାଗୁଣା ବାସ କରେ, ସେ ମୋର ପରମ ମିତ୍ର ଏବଂ ଅତି ପ୍ରାଚୀନ । ସେ ସେହି ରାଜାଙ୍କୁ ଭଲଭାବେ ଚିହ୍ନିବ ଏବଂ ମୋ କଥା ଅନୁସାରେ ନିଃସନ୍ଦେହରେ ସବୁ କହିବ ।

Verse 192

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा मार्कंडेयादिभिस्त्रिभिः । प्रोक्तः सर्वैर्महाभाग मा त्वं प्रविश पावकम्

ତାହାର ବଚନ ଶୁଣି ମାର୍କଣ୍ଡେୟ-ପ୍ରମୁଖ ତିନିଜଣ ଓ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତେ ମିଶି ସେଇ ମହାଭାଗଙ୍କୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ଅଗ୍ନିରେ ପ୍ରବେଶ କରନି।”

Verse 193

वयं यास्यामहे सर्वे त्वया सार्धं च तत्र हि । कदाचित्सोऽपि जानाति इंद्रद्युम्नं महीपतिम्

“ଆମେ ସମସ୍ତେ ତୁମ ସହିତ ସେଠାକୁ ଯିବୁ; ସମ୍ଭବତଃ ସେ ମଧ୍ୟ ପୃଥିବୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ରାଜାଙ୍କୁ ଜାଣିଥିବ।”

Verse 194

तेषां तद्वचनं श्रुत्वा आशया परया युतः । स राजा सह तैः सर्वैः प्रययौ गंधमादनम्

ସେମାନଙ୍କ କଥା ଶୁଣି ପରମ ଆଶାରେ ଯୁକ୍ତ ସେ ରାଜା ସମସ୍ତଙ୍କ ସହ ଗନ୍ଧମାଦନ ପର୍ବତକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲେ।

Verse 195

गृध्रराजोऽपि तान्दृष्ट्वा सर्वानेव कृतांजलिः । उलूकं पुरतो दृष्ट्वा प्रहृष्टः सन्मुखो ययौ

ଗୃଧ୍ରରାଜ ମଧ୍ୟ ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖି କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ନମସ୍କାର କଲା; ଆଗରେ ଥିବା ଉଲୂକକୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହୋଇ ସମ୍ମୁଖକୁ ଆସି ମିଳିବାକୁ ଗଲା।

Verse 196

ततोऽब्रवीत्प्रहृष्टात्मा स्वागतं ते द्विजोत्तम । चिरकालात्प्रदृष्टोऽसि क एतेऽन्येऽत्र ये स्थिताः

ତାପରେ ହର୍ଷିତ ହୃଦୟରେ ସେ କହିଲା—“ସ୍ୱାଗତମ୍, ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଦୀର୍ଘକାଳ ପରେ ତୁମ ଦର୍ଶନ ହେଲା। ଏଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଏହି ଅନ୍ୟମାନେ କିଏ?”

Verse 197

उलूक उवाच । एष मे परमं मित्रं नाडीजंघो बकः स्मृतः । एतस्यापि तु मार्कण्डः संस्थितः परमः सुहृत्

ଉଲୂକ କହିଲା—ଏହା ମୋର ପରମ ପ୍ରିୟ ମିତ୍ର, ‘ନାଡୀଜଂଘ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବକ (ବଗୁଳା)। ଏହାର ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ମାର୍କଣ୍ଡ ପରମ ସୁହୃଦ୍‌ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 198

असौ त्रैलोक्यविख्यातः सप्तकल्पस्मरो भुवि । एतस्यापि सुहृत्कश्चिन्नैनं जानामि सत्वरम्

ସେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ, ଏବଂ ଭୂମିରେ ସାତ କଳ୍ପ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସ୍ମରଣୀୟ। କିନ୍ତୁ ତାହାର ନିଜ ସୁହୃଦ୍‌ କିଏ—ମୁଁ ତୁରନ୍ତ ଜାଣିପାରୁନି।

Verse 199

म्रियमाणो मया ह्येष समानी तस्तवांतिकम् । अयं जीवति विज्ञात इंद्रद्युम्ने नरेश्वरे । नो चेत्प्रविशति क्षिप्रं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣିଥିଲି। ନରେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜଣା/ସ୍ମରିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଏହା ଜୀବିତ ରହେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ନଚେତ୍ ଶୀଘ୍ର ଜ୍ୱଳିତ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।

Verse 200

स त्वं जानासि चेद्ब्रूहि इन्द्रद्युम्नं महीपतिम् । चिरंतनो मयापि त्वं तेन प्रष्टुं समागतः

ଏହେତୁ ଯଦି ତୁମେ ଜାଣ, ତେବେ ମହୀପତି ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ବିଷୟରେ କହ। ତୁମେ ଚିରନ୍ତନ; ମୁଁ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ପଚାରିବାକୁ ଆସିଛି।

Verse 201

गृध्र उवाच । इन्द्रद्युम्नेति विख्यातं राजानं न स्मराम्यहम् । न दृष्टो न श्रुतश्चापि इन्द्रद्युम्नो महीपतिः

ଗୃଧ୍ର କହିଲା—‘ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ କୌଣସି ରାଜାକୁ ମୁଁ ସ୍ମରଣ କରୁନି। ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ନାମକ ସେ ମହୀପତିକୁ ନ ମୁଁ ଦେଖିଛି, ନ ତାଙ୍କ ବିଷୟରେ ଶୁଣିଛି।

Verse 202

तस्य तद्वचनं श्रुत्वा सोऽपि राजा सुदुर्मनाः । मनसा चिन्तयामास मरणे कृतनिश्चयः

ତାହାର କଥା ଶୁଣି ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ନିରାଶ ହେଲେ; ମନରେ ମୃତ୍ୟୁର ନିଶ୍ଚୟ କରି ଚିନ୍ତା କରିଲେ।

Verse 203

ततस्तु कौतुकाविष्टस्तं पप्रच्छ द्विजोत्तमम् । कर्मणा केन संप्राप्तमायुष्यं चेदृशं वद

ତାପରେ କୌତୁହଳରେ ଭରି ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦ୍ୱିଜଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ—“କେଉଁ କର୍ମରେ ଆପଣ ଏପରି ଆୟୁଷ୍ୟ ପାଇଛନ୍ତି? କହନ୍ତୁ।”

Verse 204

ततः संभावयिष्यामि श्रुत्वा तेऽहं विभावसुम्

“ତାପରେ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଶୁଣି ମୁଁ ବିଭାବସୁଙ୍କୁ ଯଥୋଚିତ ଭାବେ ସମ୍ମାନ ଓ ସତ୍କାର କରିବି।”