Skanda Purana — Nagara Khanda, Shloka 199

Devanagari script

म्रियमाणो मया ह्येष समानी तस्तवांतिकम् । अयं जीवति विज्ञात इंद्रद्युम्ने नरेश्वरे । नो चेत्प्रविशति क्षिप्रं प्रदीप्तं हव्यवाहनम्

Transliteration

mriyamāṇo mayā hyeṣa samānī tastavāṃtikam | ayaṃ jīvati vijñāta iṃdradyumne nareśvare | no cetpraviśati kṣipraṃ pradīptaṃ havyavāhanam

Translation

ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନ ଅବସ୍ଥାରେ ମୁଁ ଏହାକୁ ତୁମ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆଣିଥିଲି। ନରେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ରଦ୍ୟୁମ୍ନ ଜଣା/ସ୍ମରିତ ଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମାତ୍ର ଏହା ଜୀବିତ ରହେ—ଏହା ନିଶ୍ଚିତ; ନଚେତ୍ ଶୀଘ୍ର ଜ୍ୱଳିତ ହବ୍ୟବାହନ (ଅଗ୍ନି) ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବେଶ କରିବ।

Word by Word

• म्रियमाणः: dying
• म्रियमाणः: Karta (कर्ता)
• Type: Verb
• Root: मृ (धातु)
• Form: शतृ-प्रत्यय (वर्तमानकाले वर्तमानकृदन्त/Present participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘dying’

• मया: by me
• मया: Karana (करण/instrument/agent in passive sense)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: तृतीया-विभक्ति (3rd/Instrumental), एकवचन; सर्वनाम

• हि: indeed, for
• हि: Emphasis (बल)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात (emphatic/causal particle)

• एषः: this (one)
• एषः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• समानीतः: was brought
• समानीतः: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम्-आ-नी (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘brought’

• तव: your
• तव: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: युष्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन; सर्वनाम

• अन्तिकम्: near (to you)
• अन्तिकम्: Gati/Deshya (गति/देश्य; destination)
• Type: Noun
• Root: अन्तिक (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; ‘near (place)’

• अयम्: this (one)
• अयम्: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• जीवति: lives, is alive
• जीवति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: जीव् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• विज्ञातः: it is known/ascertained
• विज्ञातः: Kriya (क्रिया/निर्णय)
• Type: Verb
• Root: वि-ज्ञा (धातु)
• Form: क्त (past participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; ‘known/ascertained’ (impersonal/passive sense)

• इन्द्रद्युम्ने: O Indradyumna
• इन्द्रद्युम्ने: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: इन्द्रद्युम्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन

• नरेश्वरे: O lord of men, O king
• नरेश्वरे: Sambodhana (सम्बोधन)
• Type: Noun
• Root: नर-ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, सम्बोधन-विभक्ति (Vocative), एकवचन; समासः—नराणाम् ईश्वरः इति षष्ठी-तत्पुरुष

• नः: otherwise
• नः: Discourse connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: नः (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात—‘otherwise/if not’ (paired with चेत्)

• चेत्: if
• चेत्: Condition marker (शर्त)
• Type: Indeclinable
• Root: चेत् (अव्यय)
• Form: अव्यय; शर्तार्थक निपात (conditional particle)

• प्रविशति: enters
• प्रविशति: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्र-विश् (धातु)
• Form: लट्-लकार (Present), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन; परस्मैपद

• क्षिप्रम्: quickly
• क्षिप्रम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: क्षिप्रम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रियाविशेषण (adverb)

• प्रदीप्तम्: blazing, kindled
• प्रदीप्तम्: Visheshana (विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: प्र-दीप् (धातु)
• Form: क्त (past participle) नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; विशेषण

• हव्यवाहनम्: the fire (carrier of oblations)
• हव्यवाहनम्: Karman (कर्म)
• Type: Noun
• Root: हव्य-वाहन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (2nd/Accusative), एकवचन; समासः—हव्यं वहति इति (उपपद-तत्पुरुष), अग्निः

Speaker

Ulūka

Visual Art Cues

Scene: A tense moment: a weakened creature (implied ‘this one’) is presented before an elder bird/speaker; in the background, a stylized blazing fire looms as a symbolic threat, while the name ‘Indradyumna’ hangs like a lifeline.

Characters & Entities

• Ulūka
• Indradyumna
• Agni (Havyavāhana)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Human life is urgent and fragile; one should seek dharmic truth and sacred knowledge before time runs out.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No single tīrtha is named in this verse; it intensifies the pilgrimage narrative around Gandhamādana and the Indradyumna inquiry.

What ritualistic prescription is mentioned?

No rite is prescribed; the verse references entering fire (Agni) as a consequence, not as a recommended ritual.