Adhyaya 37

Verse 1

श्रीनारद उवाच । बर्बरीतीर्थमाहात्म्यमथो वक्ष्यामि तेऽर्जुन । यथा बर्बरिका जाता शतश्रृंगा नृपात्मजा

ଶ୍ରୀ ନାରଦ କହିଲେ—ହେ ଅର୍ଜୁନ, ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବର୍ବରୀ ତୀର୍ଥର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କହିବି; ଯେପରି ଶତଶୃଙ୍ଗ ରାଜାଙ୍କ କନ୍ୟା ବର୍ବରିକା ଜନ୍ମିଲା।

Verse 2

कुमारिकेति विख्याता तस्या नाम्ना प्रकथ्यते । इदं कौमारिकाखंडं चतुर्वर्गफलप्रदम्

ସେ ‘କୁମାରିକା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲା; ତାହାର ନାମରେ ଏହି ଖଣ୍ଡ କଥିତ। ଏହି କୌମାରିକାଖଣ୍ଡ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ-ମୋକ୍ଷ ଚତୁର୍ବର୍ଗର ଫଳ ଦେଇଥାଏ।

Verse 3

यया कृता पृथिव्यां च नानाग्रामादिकल्पना । इदं भरतखंडं च यया सम्यक्प्रकल्पितम्

ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୃଥିବୀରେ ନାନା ଗ୍ରାମ-ନଗର ଆଦିର ବ୍ୟବସ୍ଥା ସୃଷ୍ଟି ହେଲା; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଭାରତଖଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଗଢ଼ାଯାଇ ସୁବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 4

धनंजय उवाच । महदेतन्ममाश्चर्यं श्रोतव्यं परमं मुने । कुमारीचरितं सर्वं ब्रूहि मह्यं सविस्तरम्

ଧନଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ଏହା ମୋ ପାଇଁ ମହା ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଓ ପରମ ଶ୍ରବଣୀୟ। କୁମାରୀଙ୍କ ସମଗ୍ର ଚରିତ୍ର ଓ କୃତ୍ୟ ମୋତେ ସବିସ୍ତାରେ କହନ୍ତୁ।

Verse 5

कथं विश्वमिदं जातं कर्मजातिप्रकल्पितम् । कथं वा भारतं खंडं शुश्रूषेय सदा मम

ଏହି ବିଶ୍ୱ କିପରି ଜନ୍ମିଲା—କର୍ମ ଓ ଜନ୍ମଭେଦ ଅନୁସାରେ ସୁସଂଗଠିତ ଏହି ଜଗତ କିପରି ଗଢ଼ାଗଲା? ଏବଂ ମୁଁ ସଦା ଭାରତଖଣ୍ଡକୁ କିପରି ସେବା ଓ ଶ୍ରଦ୍ଧା କରିବି?

Verse 6

नारद उवाच । अव्यक्तोऽस्मिन्निरालोके प्रधानपुरुषावुभौ । अजौ समागतावेकौ केवलं श्रृणुमो वयम्

ନାରଦ କହିଲେ—ଏହି ଅବ୍ୟକ୍ତ, ଆଲୋକହୀନ ଅବସ୍ଥାରେ ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ—ଉଭୟେ ଅଜ, ଏକତ୍ର ହୋଇ ଏକରୂପେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ। ଆମ ମୁଖରୁ ଏହି ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଯଥାର୍ଥ ଶୁଣ।

Verse 7

ततः स्वभावकालाभ्यां स्वरूपाभ्यां समीरितम् । ईक्षणेनैव प्रकृतेर्महत्तत्त्वमजायत

ତାପରେ ସ୍ୱଭାବ ଓ କାଳ—ଉଭୟେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱରୂପାନୁସାରେ ପ୍ରେରିତ ହେଲେ; କେବଳ ଈକ୍ଷଣମାତ୍ରେ ପ୍ରକୃତିରୁ ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 8

महत्तत्त्वाद्विकुर्वाणादहंतत्त्वं व्यजायत । त्रिधा तन्मुनिभिः प्रोक्तं सत्त्वरासतामसम्

ବିକାର ପାଇଥିବା ମହତ୍ତତ୍ତ୍ୱରୁ ଅହଂତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ମୁନିମାନେ ଏହାକୁ ତ୍ରିବିଧ କହିଛନ୍ତି—ସାତ୍ତ୍ୱିକ, ରାଜସ, ତାମସ।

Verse 9

तामसात्पंच जातानि तन्मात्राणि वुदुर्बुधाः । तन्मात्रेभ्यश्च भूतानि वेशेषाः पंच तद्भवाः

ତାମସ ଅହଂକାରରୁ ପାଞ୍ଚ ତନ୍ମାତ୍ରା ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା—ବୁଧମାନେ ଏହିପରି କହନ୍ତି। ଏବଂ ସେହି ତନ୍ମାତ୍ରାମାନଙ୍କୁ ନେଇ ପାଞ୍ଚ ଭୂତବିଶେଷ (ସ୍ଥୂଳ ଭୂତ) ତାହାଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟରୂପେ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 10

सात्त्विकाच्चाप्यहंकाराद्विद्वि कर्मेद्रियाणि च । एकादशं मनश्चैव राजसं च द्वयोर्विदुः

ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଅହଂକାରରୁ ଜ୍ଞାନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ କର୍ମେନ୍ଦ୍ରିୟ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ, ଏବଂ ଏକାଦଶ ହେଉଛି ମନ। ରାଜସ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ଉଭୟଙ୍କର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ (କ୍ରିୟାଶୀଳକାରୀ) ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 11

चतुर्विशतितत्त्वानि जातानीति पुरा विदुः । सदाशिवेन वै पुंसा तानि दृष्टानि भारत

ପ୍ରାଚୀନ ଉପଦେଶରେ ଜଣାଯାଏ ଯେ ଚବିଶ ତତ୍ତ୍ୱ ଉତ୍ପନ୍ନ ହୋଇଥିଲା। ହେ ଭାରତ, ସଦାଶିବସ୍ୱରୂପ ପରମପୁରୁଷ ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କରିଥିଲେ।

Verse 12

बुद्बुदाकारतां जग्मुरंडं जातं ततः शुभम् । शकतोटिप्रमाणं च ब्रह्मांडमिदमुच्यते

ସେମାନେ ବୁଦ୍ବୁଦ ଆକାର ଧାରଣ କଲେ; ତାପରେ ଶୁଭ ଅଣ୍ଡ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ଏହିଟିକୁ ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ କୁହାଯାଏ—ଅପରିମେୟ, ଯେନେ ଅସଂଖ୍ୟ ଶକଟଭାର ସମ ବିଶାଳ।

Verse 13

आत्मास्य कथितो ब्रह्मा व्यभजत्स त्रिधा त्विदम् । ऊर्ध्वं तत्र स्थिता देवा मध्ये चैव च मानवाः

ଏହାର ଆତ୍ମା ବୋଲି କଥିତ ବ୍ରହ୍ମା ଏହି ଜଗତକୁ ତିନି ଭାଗରେ ବିଭକ୍ତ କଲେ। ଉପରେ ଦେବମାନେ ସ୍ଥାପିତ ହେଲେ, ମଧ୍ୟରେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ରହିଲେ।

Verse 14

नागा दैत्याश्च पाताले त्रिधैतत्परिकल्पितम् । ऐकैकं सप्तधाभूय ततस्तेन प्रकल्पितम्

ପାତାଳରେ ନାଗ ଓ ଦୈତ୍ୟମାନେ ବସନ୍ତି; ସେ ଲୋକ ତ୍ରିବିଧ ଭାବେ କଳ୍ପିତ। ପରେ ସେଇ ତିନି ଭାଗର ପ୍ରତ୍ୟେକଟି ସାତ ଭାଗ ହୋଇ ତେଣୁ ଭାବେ ବ୍ୟବସ୍ଥିତ ହେଲା।

Verse 15

पातालानि च द्वीपानि स्वर्लोकाः सप्तसप्त च । सप्त द्वीपानि वक्ष्यामि श्रृणु तेषां प्रकल्पनाम्

ସାତ ପାତାଳ, ସାତ ଦ୍ୱୀପ ଏବଂ ସେହିପରି ସାତ ସ୍ୱର୍ଲୋକ ଅଛି। ଏବେ ମୁଁ ସାତ ଦ୍ୱୀପର ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବି—ସେମାନଙ୍କର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଶୁଣ।

Verse 16

लक्षयोजनविस्तारं जंबूद्वीपं प्रकीर्त्यते । सूर्यबिंबसमाकारं तावत्क्षारार्णवावृतम्

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ବିସ୍ତାର ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ସୂର୍ଯ୍ୟବିମ୍ବ ସଦୃଶ ଆକାର ଥାଇ, ସମପରିମାଣ କ୍ଷାର-ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ।

Verse 17

शाकद्वीपं द्विगुणतो जंबूद्वीपात्ततः परम् । तावता क्षीरतोयेन समुद्रेण परीवृतम्

ଜମ୍ବୂଦ୍ୱୀପର ପରେ ଶାକଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ତାହାଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ। ସେ ଦ୍ୱୀପ ସମପରିମାଣ କ୍ଷୀର-ସମୁଦ୍ରରେ ପରିବୃତ।

Verse 18

सुरातोयेन दैत्यानां मोहकार्यर्णवेन हि । पुष्करं तु ततो द्वीपं द्विगुणं तावता वृतम्

ତାପରେ ପୁଷ୍କରଦ୍ୱୀପ ଆସେ, ଯାହା ପୂର୍ବବର୍ତ୍ତୀଠାରୁ ଦ୍ୱିଗୁଣ। ସେ ଦ୍ୱୀପ ସମପରିମାଣ ସୁରା-ଜଳର ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ, ଯାହା ଦୈତ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋହର କାରଣ।

Verse 19

कुशद्वीपं द्विगुणतस्ततस्तत्परतः स्मृतम् । दधितोयेन परितस्तावदर्णवसंवृतम्

ତାହା ପରେ କୁଶଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ସେ ଦ୍ୱୀପ ଚାରିଦିଗରୁ ସମପରିମାଣ ଦଧି-ସମୁଦ୍ରରେ ସଂବୃତ।

Verse 20

ततः परं क्रौञ्चसंज्ञं द्विगुणं हि घृताब्धिना । ततः शाल्मलिद्वीपं च द्विगुणं तावतैव च

ତାହା ପରେ କ୍ରୌଞ୍ଚନାମକ ଦ୍ୱୀପ ଦ୍ୱିଗୁଣ, ଏବଂ ଘୃତ-ସମୁଦ୍ରରେ ଆବୃତ। ତାପରେ ଶାଲ୍ମଲିଦ୍ୱୀପ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଦ୍ୱିଗୁଣ ପରିମାଣର।

Verse 21

इक्षुसारस्वरूपेण समुद्रेण परिवृतम् । गोमेदं तस्य परितो द्विगुणं तावता वृतम्

ସେଇ ଦ୍ୱୀପଟି ଇକ୍ଷୁରସ-ସାରସ୍ୱରୂପ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ପରିବେଷ୍ଟିତ। ତାହାର ଚାରିପାଖରେ ଗୋମେଦ-ଦ୍ୱୀପ ଅଛି, ଯାହା ପରିମାଣରେ ଦ୍ୱିଗୁଣ ଏବଂ ସେତେଇ ପରିଧିରେ ଆବୃତ।

Verse 22

स्वादुतोयेन रम्येण समुद्रेण समंततः । एवं कोटिद्वयं पार्थ लक्षपंचाशतत्रयम्

ସେହିଟି ମଧୁର ଜଳର ରମ୍ୟ ସମୁଦ୍ରଦ୍ୱାରା ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଆବୃତ। ଏହିପରି, ହେ ପାର୍ଥ, ସମୁଦାୟ ପରିମାଣ ଦୁଇ କୋଟି ଏବଂ ପଚାସ ଲକ୍ଷର ତିନିଗୁଣ ହୁଏ।

Verse 23

पंचाशच्च सहस्राणि सप्तद्वीपाः ससागराः । दशोत्तराणि पंचैव अंगुलानां शतानि च

ସମୁଦ୍ରସହିତ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପର ପରିମାଣ ପଚାସ ହଜାର ହୁଏ। ଏବଂ ସୂକ୍ଷ୍ମ ଗଣନାରେ ଅଙ୍ଗୁଳର ପାଞ୍ଚଶେ ଓ ତାହାଠାରୁ ଦଶ ଅଧିକ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 24

अपां वृद्धिक्षयो दृष्टः पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । ततो हेममयी भूमिर्दशकोट्यः कुरूद्वह

ଶୁକ୍ଳ ଓ କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷରେ ଜଳର ବୃଦ୍ଧି-କ୍ଷୟ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ଦେଖାଯାଏ। ତାହା ପରେ, ହେ କୁରୁଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଦଶ କୋଟି ବିସ୍ତୃତ ସୁବର୍ଣ୍ଣମୟ ଭୂମି ଅଛି।

Verse 25

देवानां क्रीडनस्थानं लोकालोकस्ततः परम् । पर्वतो वलयाकारो योजनायुतविस्तृतः

ତାହା ପରେ ଲୋକାଲୋକ ଅଛି, ଯାହା ଦେବମାନଙ୍କର କ୍ରୀଡାସ୍ଥାନ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ ବଳୟାକାର ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଦଶ ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ।

Verse 26

अस्य बाह्ये तमो घोरं दुष्प्रेक्ष्यं जीववर्जितम् । पंचत्रिंशत्स्मृताः कोट्यो लक्षाण्येकोनविंशतिः

ତାହାର ବାହାରେ ଘୋର ତମ ରହିଛି, ଯାହା ଦେଖିବାକୁ ଦୁଷ୍କର ଏବଂ ଜୀବଶୂନ୍ୟ। ତାହାର ପରିମାଣ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତ୍ କୋଟି ଓ ଏକୋନବିଂଶତି ଲକ୍ଷ ବୋଲି ସ୍ମୃତିରେ କୁହାଯାଇଛି।

Verse 27

चत्वारिंशत्सहस्राणि योजनानां च फाल्गुन । सप्तसागरमानस्तु गर्भोदस्तदनंतरम्

ହେ ଫାଲ୍ଗୁନ, ତାହାର ମାପ ଚାଳିଶ ହଜାର ଯୋଜନ। ତାହାର ପରେ ସତ୍ୱରେ ସପ୍ତସାଗରସମ ପରିମାଣବାନ୍ ଗର୍ଭୋଦ ସାଗର ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 28

कोटियोजनविस्तारः कटाहऋ संव्यवस्थितः । ब्रह्मणोंऽडं कटाहेन संयुक्तं मेरुमध्यतः

ସେଠାରେ ଏକ କୋଟି ଯୋଜନ ବିସ୍ତାରବାନ୍ ‘କଟାହ’ ସଦୃଶ ଆବରଣ ସ୍ଥାପିତ। ସେହି କଟାହ ମଧ୍ୟରେ, ମଧ୍ୟସ୍ଥ ମେରୁ ସହିତ, ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଅଣ୍ଡ (ବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ) ସଂଯୁକ୍ତ ଭାବେ ନିହିତ।

Verse 29

पंचाशत्कोटयो ज्ञेया दशदिक्षु समंततः । जंबुद्वीपस्य मध्ये तु मेरुनामास्ति पर्वतः

ଦଶ ଦିଗରେ ସମସ୍ତ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ତାହାର ବିସ୍ତାର ପଞ୍ଚାଶ କୋଟି ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ‘ମେରୁ’ ନାମକ ପର୍ବତ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 30

स लक्षयोजनो ज्ञेयो ह्यधश्चोर्ध्वं प्रमाणतः । षोडशैव सहस्राणि योजनानामधः स्थितः

ମେରୁର ପରିମାଣ ଏକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ—ତଳେ ଓ ଉପରେ—ବୋଲି ଜାଣିବା ଉଚିତ। ତାହାରୁ ଷୋଳ ହଜାର ଯୋଜନ ଭୂମିସ୍ତରର ତଳେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 31

उच्छ्रयश्चतुराशीतिर्द्वात्रिंशन्मूर्ध्नि विस्तृतः । त्रिभिः शृंगैः समायुक्तः शरावाकृतिमस्तकः

ତାହାର ଉଚ୍ଚତା ଚତୁରାଶୀତି ସହସ୍ର ଯୋଜନ; ଶିରୋଭାଗରେ ଦ୍ୱାତ୍ରିଂଶତ୍ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ତିନି ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ ଏବଂ ମସ୍ତକ ଶରାବ (ଥାଳି) ସଦୃଶ ଅଳ୍ପଗଭୀର ପାତ୍ରାକୃତି।

Verse 32

मध्यशृंगे ब्रह्मवास ऐशान्यां त्र्यंबकस्य च । नैरृत्ये वासुदेवस्य हेमशृंगं च ब्रह्मणः

ମଧ୍ୟ ଶୃଙ୍ଗରେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ନିବାସ; ଈଶାନ୍ୟ (ଉତ୍ତର-ପୂର୍ବ) ଶୃଙ୍ଗରେ ତ୍ର୍ୟମ୍ବକ (ଶିବ)ଙ୍କ ଧାମ। ନୈଋତ୍ୟ (ଦକ୍ଷିଣ-ପଶ୍ଚିମ) ଶୃଙ୍ଗରେ ବାସୁଦେବଙ୍କ ନିବାସ; ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମାସମ୍ବନ୍ଧୀ ଏକ ହେମ-ଶୃଙ୍ଗ ମଧ୍ୟ ଅଛି।

Verse 33

रत्नजं शंकरस्यापि राजतं केशवस्य च । मेरुदिक्षु चतसृषु विष्कंभा गिरयः स्मृताः

ଶଙ୍କରଙ୍କ ପାଇଁ ରତ୍ନମୟ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି, କେଶବଙ୍କ ପାଇଁ ରଜତମୟ ଶୃଙ୍ଗ ଅଛି। ମେରୁର ଚାରି ଦିଗରେ ‘ବିଷ୍କମ୍ଭ’ ନାମକ ଆଧାର-ଗିରିମାନେ ସ୍ମୃତ।

Verse 34

पूर्वेण मंदरो नामदक्षिणे गंधमादनः । विपुलः पश्चिमो ज्ञेयः सुपार्श्वस्तु तथोत्तरे

ପୂର୍ବଦିଗରେ ମନ୍ଦର ନାମକ ପର୍ବତ; ଦକ୍ଷିଣରେ ଗନ୍ଧମାଦନ। ପଶ୍ଚିମରେ ବିପୁଳ ବୋଲି ଜାଣ; ଏବଂ ଉତ୍ତରରେ ସୁପାର୍ଶ୍ୱ ଅଛି।

Verse 35

कदंबो मंदरे ज्ञेयोजंबुर्वै गंधमादने । अश्वत्थो विपुले चैव सुपार्श्वेच वटोमतः

ମନ୍ଦର ପର୍ବତରେ କଦମ୍ବ ବୃକ୍ଷ ବୋଲି ଜାଣ; ଗନ୍ଧମାଦନରେ ନିଶ୍ଚୟ ଜମ୍ବୁ ବୃକ୍ଷ ଅଛି। ବିପୁଳରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ, ଏବଂ ସୁପାର୍ଶ୍ୱରେ ବଟ ବୃକ୍ଷ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି ମତ।

Verse 36

एकादशशतायामाश्चत्वारो गिरिकेतवः । एतेषां संति चत्वारि वनानि जयमूर्धसु

ଏହି ଚାରି ଗିରିକେତୁ (ଶିଖର) ଏଗାରଶେ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ସେମାନଙ୍କ ଉଚ୍ଚ ଜୟମୂର୍ଧ ଶିଖରରେ ଚାରି ପବିତ୍ର ବନ ଅଛି।

Verse 37

पूर्वं चैत्ररथं नामदक्षिणे गंधमादनम् । वैभ्राजंपश्चिमे ज्ञेयमुदक्चित्ररथं वनम्

ପୂର୍ବଦିଗରେ ‘ଚୈତ୍ରରଥ’ ନାମକ ବନ; ଦକ୍ଷିଣେ ‘ଗନ୍ଧମାଦନ’; ପଶ୍ଚିମେ ‘ୱୈଭ୍ରାଜ’; ଉତ୍ତରେ ‘ଚିତ୍ରରଥ’ ନାମକ ବନ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 38

सरांसि चापि चत्वारि चतुर्दिक्षु निबोध मे । प्राच्येऽरुणोदसंज्ञं तु मानसं दक्षिणे सरः

ଚାରି ଦିଗରେ ଚାରି ସରୋବର ଅଛି—ମୋ ପାଖରୁ ଜାଣ। ପୂର୍ବେ ‘ଅରୁଣୋଦ’ ନାମକ ସରୋବର, ଦକ୍ଷିଣେ ‘ମାନସ’ ସରୋବର।

Verse 39

प्रत्यक्छीतो दकंनाम उत्तरे च महाह्रदः । विष्कंभगिरयो ह्येत उच्छ्रिताः पंचविंशतिः

ପଶ୍ଚିମେ ‘ଶୀତ’ ନାମକ ସରୋବର, ‘ଦକ’ ନାମକ ସରୋବର, ଉତ୍ତରେ ‘ମହାହ୍ରଦ’ ଅଛି। ଏମାନେ ‘ବିଷ୍କମ୍ଭ’ ପର୍ବତ, ପଚିଶ ଯୋଜନ ଉଚ୍ଚ।

Verse 40

योजनानां सहस्राणि सहस्रं पिंडतः स्मृतम् । अन्ये च संति बहुशस्तत्र वै केसराचलाः

ତାହାର ପିଣ୍ଡ (ବିସ୍ତାର/ଭାର) ହଜାର-ହଜାର ଯୋଜନ ବୋଲି ସ୍ମୃତ। ଏବଂ ସେଠାରେ ‘କେସରାଚଲ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଅନେକ ଅନ୍ୟ ପର୍ବତ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 41

मेरोर्दक्षिणतश्चैव त्रयो मर्यादपर्वताः । निषधो हेमकूटश्च हिमवानिति ते त्रयः

ମେରୁର ଦକ୍ଷିଣଦିଗରେ ତିନିଟି ସୀମା-ପର୍ବତ ଅଛି—ନିଷଧ, ହେମକୂଟ ଓ ହିମବାନ୍; ଏହି ତିନିଟି ହିଁ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 42

लक्षयोजनदीर्घाश्च विस्तीर्णा द्विसहस्रकम् । त्रयश्चोत्तरतो मेरोर्नीलः श्वेतोऽथ श्रृंगवान्

ସେଗୁଡ଼ିକ ଲକ୍ଷ ଯୋଜନ ଲମ୍ବା ଏବଂ ଦୁଇ ହଜାର ଯୋଜନ ପ୍ରସ୍ଥ। ଏବଂ ମେରୁର ଉତ୍ତରେ ତିନି ପର୍ବତ—ନୀଳ, ଶ୍ୱେତ ଓ ଶୃଙ୍ଗବାନ୍।

Verse 43

माल्यवान्पूर्वतो मेरोर्गंधाख्यः पश्चिमे तथा । इत्येते गिरयः प्रोक्ता जंबुद्वीपे समंततः

ମେରୁର ପୂର୍ବଦିଗରେ ମାଲ୍ୟବାନ୍ ଏବଂ ପଶ୍ଚିମଦିଗରେ ଗନ୍ଧ ନାମକ ପର୍ବତ। ଏଭଳି ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଏହି ପର୍ବତମାନେ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି।

Verse 44

गंधमादनसंस्थाया महागजप्रमाणतः । फलानि जंबवास्तन्नाम्ना जंबूद्वीपमिति स्मृतम्

ଗନ୍ଧମାଦନରେ ଅବସ୍ଥିତ ଜମ୍ବୁବୃକ୍ଷର ଫଳ ମହାଗଜ ପରିମାଣର; ସେହି ନାମରୁ ଏହି ଦେଶ ‘ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 45

आसीत्स्वायंभुवोनाम मनुराद्यः प्रजापतिः । आसीत्स्त्री शतरूपा तामुदुवोढ प्रजापतिः । प्रियव्रतोत्तानपादौ तस्याऽस्तां तनयावुभौ

ଆଦି ପ୍ରଜାପତି ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ନାମକ ମନୁ ଥିଲେ। ତାଙ୍କର ପତ୍ନୀ ଶତରୂପା; ପ୍ରଜାପତି ତାଙ୍କୁ ବିବାହରେ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ସେମାନଙ୍କଠାରୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତ ଓ ଉତ୍ତାନପାଦ—ଏହି ଦୁଇ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 46

ध्रुवश्चोत्तानपादस्य पुत्रः परमधार्मिकः । भक्त्या स विष्णुमाराध्य स्थानं चैवाक्षयं गतः

ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ପୁତ୍ର ଧ୍ରୁବ ପରମ ଧାର୍ମିକ ଥିଲେ। ଭକ୍ତିରେ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେ ଅକ୍ଷୟ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 47

प्रियव्रतस्य राजर्षेरुत्पन्ना दश सूनवः । त्रयः प्रव्रजितास्तत्र परंब्रह्म समाश्रिताः

ରାଜର୍ଷି ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କର ଦଶ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ ତିନିଜଣ ସନ୍ନ୍ୟାସ ଗ୍ରହଣ କରି ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ନେଲେ।

Verse 48

सप्त सप्तसु द्वीपेषु तेन पुत्राः प्रतिष्ठिताः । जंबूद्वीपाधिपो ज्येष्ठ आग्नीध्र इति विश्रुतः

ସେ ସାତଟି ଦ୍ୱୀପରେ ନିଜ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଶାସକ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କଲେ। ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଆଗ୍ନୀଧ୍ର ଜମ୍ବୁଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ।

Verse 49

तस्यासन्नव सुताः पार्थ नववर्षेश्वराः स्मृताः । तेषां नाम्ना च ते वर्षास्तिष्ठंत्यद्यापि चांकिताः

ହେ ପାର୍ଥ, ତାଙ୍କର ନଅ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ନଅ ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ)ର ଅଧିଶ୍ୱର ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ଆଜି ମଧ୍ୟ ସେ ବର୍ଷଗୁଡ଼ିକ ସେମାନଙ୍କ ନାମରେ ଚିହ୍ନିତ ଅଛି।

Verse 50

योजनानां सहस्राणि नव प्रत्येकशः स्मृताः । मेरोश्चतुर्दशं खंडं गंधमाल्यवतोर्द्वयोः

ପ୍ରତ୍ୟେକ ବିଭାଗ ନଅ ହଜାର ଯୋଜନ ପରିମାଣର ବିସ୍ତାର ଥିବା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଗନ୍ଧମାଦନ ଓ ମାଲ୍ୟବତ ପର୍ବତଶ୍ରେଣୀ ସନ୍ଦର୍ଭରେ ମେରୁର ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ ଖଣ୍ଡ ବିଭାଗ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 51

अंतरे हेमभूमिष्ठमिलावृतमिहोच्यते । माल्यवत्सागरांतस्य भद्राश्वमिति प्रोच्यते

ଏହାର ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣଭୂମିରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ‘ଇଲାବୃତ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ମାଲ୍ୟବତ୍ ସମୀପ ସମୁଦ୍ରସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଦେଶ ‘ଭଦ୍ରାଶ୍ୱ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 52

गंधवत्सागरांतस्य केतुमालमिति स्मृतम्

ଗନ୍ଧବତ୍ ସମୀପ ସମୁଦ୍ର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଦେଶ ‘କେତୁମାଳ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ।

Verse 53

श्रृंगवज्जलधेरंतः कुरुखंडमिति स्मृतम् । श्रृंगवच्छ्वेतमध्ये च खण्डं प्रोक्तं हिरण्मयम्

ଶୃଙ୍ଗବତ୍ ସମୀପ ସମୁଦ୍ରସୀମାଭିତରେ ‘କୁରୁ-ଖଣ୍ଡ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବଂ ଶୃଙ୍ଗବତ୍ ଓ ଶ୍ୱେତ ମଧ୍ୟରେ ‘ହିରଣ୍ମୟ’ ନାମକ ଖଣ୍ଡ ଘୋଷିତ।

Verse 54

सुनीलश्वेतयोर्मध्ये खंडमाहुश्च रम्यकम् । निषधो हेमकूटश्च हरिखंडं तदंतरा

ସୁନୀଲ ଓ ଶ୍ୱେତ ପର୍ବତମଧ୍ୟରେ ‘ରମ୍ୟକ’ ନାମକ ମନୋହର ଖଣ୍ଡ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏବଂ ନିଷଧ ଓ ହେମକୂଟ ମଧ୍ୟର ଦେଶ ‘ହରିଖଣ୍ଡ’ ନାମେ ପରିଚିତ।

Verse 55

हिमवद्धिमकूटांतः खण्डं किंपुरुषं स्मृतम् । हिमाद्रिजलधेरन्तर्नाभि खण्डमिति स्मृतम्

ହିମବତ୍ ଠାରୁ ହେମକୂଟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଅଞ୍ଚଳ ‘କିମ୍ପୁରୁଷ’ ଖଣ୍ଡ ବୋଲି ସ୍ମରଣ କରାଯାଏ। ଏବଂ ହିମାଦ୍ରି ଓ ସମୁଦ୍ର ମଧ୍ୟର ଭାଗ ‘ନାଭିଖଣ୍ଡ’ ନାମେ ସ୍ମୃତ।

Verse 56

नाभिखण्डं च कुरवो द्वे वर्षे धनुपाकृती । हिमवांश्च गिरिश्रृंगी ज्यास्थाने परिकीर्तितौ

ନାଭିଖଣ୍ଡ ଓ କୁରୁ—ଏହି ଦୁଇ ବର୍ଷ ଧନୁଷାକାର। ହିମବାନ୍ ଓ ଗିରିଶୃଙ୍ଗୀ ଧନୁଷର ଜ୍ୟା-ସ୍ଥାନରେ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 57

नाभेः पुत्रश्च ऋषभ ऋषभाद्बरतोऽभवत् । तस्य नाम्ना त्विदं वर्षं भारतं चेति कीर्त्यते

ନାଭିଙ୍କ ପୁତ୍ର ଋଷଭ; ଋଷଭରୁ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ନାମରେ ଏହି ବର୍ଷ ‘ଭାରତ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 58

अत्र धर्मार्थकामानां मोक्षस्य च उपार्जनम् । अन्यत्र भोगभूमिश्च सर्वत्र कुरुनंदन

ଏଠାରେ ଧର୍ମ, ଅର୍ଥ, କାମ ଏବଂ ମୋକ୍ଷର ଉପାର୍ଜନ ହୁଏ। ଅନ୍ୟତ୍ର ସର୍ବତ୍ର କେବଳ ଭୋଗଭୂମି—ହେ କୁରୁନନ୍ଦନ!

Verse 59

शाकद्वीपे च शाकोऽस्ति योजनानां सहस्रकः । तस्य नाम्ना च तद्वर्षं शाकद्वीपमिति स्मृतम्

ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପରିମାଣର ଏକ ଶାକବୃକ୍ଷ ଅଛି। ତାହାର ନାମରୁ ସେହି ବର୍ଷ ‘ଶାକଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 60

तस्य च प्रियव्रत एवाधिपतिर्नाम्ना मेधातिथिरिति

ତାହାର ଅଧିପତି ପ୍ରିୟବ୍ରତ ହିଁ; ସେ ‘ମେଧାତିଥି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 61

तस्य पुरोजवमनोजववेपमानधूम्रानीकचित्ररेफबहुरूपविश्वचारसंज्ञानि पुत्रनामानि सप्त वर्षाणि

ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମ—ପୁରୋଜବ, ମନୋଜବ, ବେପମାନ, ଧୂମ୍ରାନୀକ, ଚିତ୍ରରେଫ, ବହୁରୂପ ଓ ବିଶ୍ୱଚାର—ଏହି ନାମଗୁଡ଼ିକ ହିଁ ସପ୍ତ ବର୍ଷ-ପ୍ରଦେଶର ନାମ ଭାବେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 62

शाकद्वीपे च वर्ष ऋतव्रतसत्यव्रतानुव्रतनामानो वाय्यवात्कमं भगवंतं जपंति

ଶାକଦ୍ୱୀପରେ ଋତବ୍ରତ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଓ ଅନୁବ୍ରତ ନାମକ ବର୍ଷ-ପ୍ରଦେଶମାନେ ସେମାନେ ଜପ ଦ୍ୱାରା ଭଗବାନ୍ ବାୟ୍ୟବାତ୍କମଙ୍କୁ ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 63

अंतः प्रविश्य भूतानि यो विभज्यात्मकेतुभिः । अंतर्यामीश्वरः साक्षात्पातु नो यद्वशे जगत्

ଯିଏ ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଭିତରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆତ୍ମ-ଲକ୍ଷଣଦ୍ୱାରା ସେମାନଙ୍କୁ ବିଭକ୍ତ କରନ୍ତି, ସେଇ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଈଶ୍ୱର—ଯାହାଙ୍କ ବଶରେ ସମଗ୍ର ଜଗତ—ସେ ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରୁନ୍ତୁ।

Verse 64

इति जपः । कुशद्वीपे कुशस्तंबो योजनानां सहस्रकः । तच्चिह्नचिह्नितं तस्मात्कुशद्वीपं ततः स्मृतम्

ଏହି ହେଉଛି ଜପ। କୁଶଦ୍ୱୀପରେ କୁଶଘାସର ଏକ ସ୍ତମ୍ଭ/ଝାଡ଼ ହଜାର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ସେଇ ଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଥିବାରୁ ଏହା ‘କୁଶଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି ସ୍ମରଣୀୟ।

Verse 65

तद्द्वीपपतिश्च प्रैयव्रतो हिरण्यरोमा तत्पुत्रवसुवसुदानदृढकविनाभिगुप्तसत्यव्रतवामदेवनामांकितानि सप्त वर्षाणि । वर्णाश्च कुलिशकोविदाभियुक्तकुलकसंज्ञा जातवेदसं भगवंतं स्तुवंति

ସେଇ ଦ୍ୱୀପର ଅଧିପତି ପ୍ରୈୟବ୍ରତ ବଂଶୀୟ ରାଜା ହିରଣ୍ୟରୋମା। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମରେ ସପ୍ତ ବର୍ଷ-ପ୍ରଦେଶ—ବସୁ, ବସୁଦାନ, ଦୃଢ, କବି, ନାଭି, ଗୁପ୍ତ, ସତ୍ୟବ୍ରତ ଓ ବାମଦେବ—ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେଠାରେ କୁଲିଶ, କୋବିଦ, ଅଭିୟୁକ୍ତ ଓ କୁଲକ ନାମକ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଭଗବାନ୍ ଜାତବେଦସ୍ (ଅଗ୍ନି)ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 66

परस्य ब्रह्णः साक्षाज्जातवेदासि हव्यवाट् । देवानां पुरुषांगानां यज्ञेन पुरुषं यजः

ତୁମେ ପରବ୍ରହ୍ମଙ୍କ ସାକ୍ଷାତ୍ ପ୍ରକାଶ ଜାତବେଦ (ଅଗ୍ନି), ହବ୍ୟବାହକ ଓ ହବ୍ୟଭୋକ୍ତା। ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ତୁମେ ବିଶ୍ୱପୁରୁଷଙ୍କୁ ପୂଜ କର, ଏବଂ ଦେବମାନଙ୍କ ବିଶ୍ୱଦେହର ଏକ ଅଙ୍ଗ ତୁମେ।

Verse 67

इति स्तुतिः । क्रौंचद्वीपे क्रौंचनामा पर्वतो योजनायतः । योऽसौ गुहेन निर्भिन्नस्तच्चिह्नं क्रौंचद्वीपकम्

ଏହିପରି ସ୍ତୁତି ସମାପ୍ତ। କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପରେ କ୍ରୌଞ୍ଚ ନାମକ ଏକ ପର୍ବତ ଅଛି, ଯାହା ଏକ ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ। ସେହି ପର୍ବତକୁ ଗୁହ (ସ୍କନ୍ଦ) ଯେ ଭେଦିଥିଲେ, ସେଇ ଚିହ୍ନ ଦ୍ୱାରା କ୍ରୌଞ୍ଚଦ୍ୱୀପ ପରିଚିତ।

Verse 68

तत्र च प्रैयव्रतो घृतपृष्टिनामा तत्पुत्राममधुरुहमेघपृष्ठस्वदामऋताश्वलोहितार्णववनस्पतिइतिसप्तपुत्रनामांकितानि सप्त वर्षाणि

ସେଠାରେ ପ୍ରୈୟବ୍ରତ ବଂଶର ରାଜା ‘ଘୃତପୃଷ୍ଠି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ତାଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ନାମରେ ସାତଟି ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ପରିଚିତ—ମମଧୁରୁହ, ମେଘପୃଷ୍ଠ, ସ୍ୱଦାମ, ଋତାଶ୍ୱ, ଲୋହିତାର୍ଣ୍ଣବ, ବନସ୍ପତି ଏବଂ ସପ୍ତମ ଅନ୍ୟ ବର୍ଷ।

Verse 69

वर्णाश्च गुरुऋषभद्रविणदेवकसंज्ञाः

ସେଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ‘ଗୁରୁ’, ‘ଋଷଭ’, ‘ଦ୍ରବିଣ’ ଓ ‘ଦେବକ’ ନାମରେ ଅଭିହିତ।

Verse 70

आपोमयं भगवंतं स्तुवंति

ସେମାନେ ଜଳସ୍ୱରୂପ ଭଗବାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।

Verse 71

आपः पुरुषवीर्याश्च पुनंतीर्भूर्भूवःस्वश्च । तैः पुनरमीवघ्नाःसंस्पृशेतात्मना भुवः

ପୁରୁଷ-ବୀର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ ଆପଃ ଭୂଃ, ଭୁବଃ ଓ ସ୍ୱଃ—ତ୍ରିଲୋକକୁ ପବିତ୍ର କରେ। ସେହି ଜଳକୁ ପୁନଃ ସ୍ପର୍ଶ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ରୋଗନାଶକ ହୁଏ ଏବଂ ନିଜ ସ୍ୱଭାବରେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପାବନ କରେ।

Verse 72

इति जपः । शाल्मलेर्नाम वृक्षस्य तत्रवासः सहस्रं योजनानां तच्चिह्नं शाल्मलिद्विपमुच्यते

ଏହିପରି ହେଉଛି ଜପ (ମନ୍ତ୍ରପାଠ)। ସେଠାରେ ‘ଶାଲ୍ମଲି’ ନାମକ ବୃକ୍ଷ ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ; ସେଇ ଚିହ୍ନ ହେତୁ ତାହା ‘ଶାଲ୍ମଲିଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 73

तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो यज्ञबाहुस्तत्पुत्रसुरोचनसौमनस्यरमणकदेवबर्हिपारिभद्राप्यायनाभिज्ञाननामानि सप्तवर्षाणि

ତାହାର ଅଧିପତି ପ୍ରୈୟବ୍ରତ ବଂଶୀୟ ରାଜା ଯଜ୍ଞବାହୁ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ନାମରେ ସେଠାର ସପ୍ତ ବର୍ଷ—ସୁରୋଚନ, ସୌମନସ୍ୟ, ରମଣକ, ଦେବ, ବର୍ହି, ପାରିଭଦ୍ର, ଆପ୍ୟାୟନ ଓ ଅଭିଜ୍ଞାନ—ବୋଲି ପରିଚିତ।

Verse 74

वर्णाश्च श्रुतधरवीर्यवसुंधरैषंधरसंज्ञा भगवंतं सोमं यजंति

ଶ୍ରୁତଧର, ବୀର୍ୟ, ବସୁନ୍ଧରା ଓ ଏଷନ୍ଧର ନାମକ ବର୍ଣ୍ଣମାନେ ଭଗବାନ ସୋମଙ୍କୁ ଯଜନ-ଉପାସନା କରନ୍ତି।

Verse 75

स्वयोनिः पितृदेवेभ्यो विभजञ्छुक्लकृष्णयोः । अधः प्रजानां सर्वासां राजा नः सोमोस्तु

ସ୍ୱୟଂଭୂ ସୋମ ପିତୃମାନେ ଓ ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଶୁକ୍ଳ-କୃଷ୍ଣ ପକ୍ଷକୁ ବିଭାଜନ କରନ୍ତି; ଅଧଃସ୍ଥ ସମସ୍ତ ପ୍ରଜାଙ୍କ ଉପରେ ଆମର ରାଜା ସୋମ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 76

इति जपः गोमेदनामा प्लक्षोस्ति सुरम्यो यस्य च्छायया । मोदोवृद्धिं गतं लौल्याद्गोमेदं द्वीपमुच्यते

ଇତି ଜପଃ। ‘ଗୋମେଦ’ ନାମର ଅତ୍ୟନ୍ତ ସୁରମ୍ୟ ପ୍ଲକ୍ଷବୃକ୍ଷ ଅଛି; ତାହାର ଛାୟାରେ ସ୍ନେହାସକ୍ତିରୁ ଆନନ୍ଦ ବୃଦ୍ଧି ପାଏ, ତେଣୁ ସେ ଦ୍ୱୀପ ‘ଗୋମେଦ-ଦ୍ୱୀପ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 77

तत्र प्रैयव्रत इध्मजिह्वः पतिस्तत्पुत्रसिवसुरम्यसुभद्र शांत्यशप्तमृताभयनामांकितानि सप्त वर्षाणि

ସେଠାରେ ପ୍ରୈୟବ୍ରତ ବଂଶୀୟ ଅଧିପତି ଇଧ୍ମଜିହ୍ୱ; ତାଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ—ଶିବ, ସୁରମ୍ୟ, ସୁଭଦ୍ର, ଶାନ୍ତ୍ୟ, ଶପ୍ତ, ମୃତାଭୟ—ଏମାନଙ୍କ ନାମରେ ସପ୍ତ ବର୍ଷ (ପ୍ରଦେଶ) ଚିହ୍ନିତ।

Verse 78

वर्णाश्च हंसपतंगोर्ध्वांचनसत्यांगसंज्ञाश्चत्वारो भगवंतं सूर्यं यजंते

ସେଠାରେ ହଂସ, ପତଙ୍ଗ, ଊର୍ଧ୍ୱାଞ୍ଚନ ଓ ସତ୍ୟାଙ୍ଗ ନାମକ ଚାରି ବର୍ଣ୍ଣ ଭଗବାନ ସୂର୍ଯ୍ୟଦେବଙ୍କୁ ଯଜନ୍ତି।

Verse 79

प्रश्रस्य विष्णुरूपंयत्तत्रोत्थस्य ब्रह्मणोऽमृतस्य च । मृत्योश्च सूर्यमात्मानं धीमहि

ଯିଏ ବିଷ୍ଣୁରୂପ, ଯାହାଠାରୁ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ, ଅମୃତର ପ୍ରକାଶ ଏବଂ ମୃତ୍ୟୁର ଅତିକ୍ରମ ହୁଏ—ସେହି ପରମାତ୍ମସ୍ୱରୂପ ସୂର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ଆମେ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 80

इति जपः । स्वर्णपत्राणि नियुतं योजनानां सहस्रकम् । पुष्करं ज्वलदा भाति तच्चिह्नं द्वीपपुष्करम्

ଇତି ଜପଃ। ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣପତ୍ରଯୁକ୍ତ ପଦ୍ମ ଅଗ୍ନିପରି ଜ୍ୱଳି ସହସ୍ର ଯୋଜନ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ତୃତ ଭାବେ ଭାସେ; ସେହି ଚିହ୍ନ ହେତୁ ଏହା ‘ପୁଷ୍କର-ଦ୍ୱୀପ’ ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 81

तस्याधिपतिः प्रैयव्रतो वीतहोत्रनामा तत्पुत्रौ रमणकघातकौ

ତାହାର ଅଧିପତି ପ୍ରୈୟବ୍ରତବଂଶୀୟ ବୀତହୋତ୍ର ନାମକ; ତାହାର ଦୁଇ ପୁତ୍ର—ରମଣକ ଓ ଘାତକ।

Verse 82

तन्नामचिह्नतं खंडद्वयम्

ସେଇ ଦୁଇ ଖଣ୍ଡ ନିଜ ନିଜ ନାମଚିହ୍ନରେ ଚିହ୍ନିତ ଅଟେ।

Verse 83

तयोरंतरालेमानसाचलो नाम वलयाकारः पर्वतो यस्मिन्भ्रमति भगवान्भास्कर इति

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟବର୍ତ୍ତୀ ଅଞ୍ଚଳରେ ମାନସାଚଲ ନାମକ ବଳୟାକାର ପର୍ବତ ଅଛି; ଯାହାର ଉପରେ ଭଗବାନ୍ ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ) ନିଜ ଗତିପଥରେ ପରିଭ୍ରମଣ କରନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 84

तत्र वर्णाश्च न संति केवलं समानास्ते ब्रह्म ध्यायंति

ସେଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣଭେଦ ସର୍ବଥା ନାହିଁ; ସମସ୍ତେ ସମାନ ହୋଇ କେବଳ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରନ୍ତି।

Verse 85

यद्यत्कर्ममयं लिंगं ब्रह्मलिंगं जनोर्चयन् । भेदेनैकांतमद्वैतं तस्मै भगवते नमः

ଲୋକେ ଯେଯେ କର୍ମମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ପୂଜନ କରନ୍ତି, ସେହି ହେଉଛି ବ୍ରହ୍ମଲିଙ୍ଗ; ଭେଦଭାବରେ ଉପାସିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ସେ ପରମ ଏକାନ୍ତ ଅଦ୍ୱୈତ—ସେଇ ଭଗବାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 86

इति जपः । नैषु क्रोधो न मात्सर्यं पुण्यपापार्जनेन च । अयुतं द्विगुणं चापि क्रमादायुः प्रकीर्तितम्

ଏହିପରି ଜପବିଧି। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ କ୍ରୋଧ ନାହିଁ, ମାତ୍ସର୍ୟ ନାହିଁ; ପୁଣ୍ୟ‑ପାପର ଅର୍ଜନ ମଧ୍ୟ ନାହିଁ। ସେମାନଙ୍କ ଆୟୁ କ୍ରମେ ଦଶହଜାର, ଏବଂ ତାହାର ଦ୍ୱିଗୁଣ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 87

जपंतः कामिनीयुक्ता विहरंत्यमरा इव । अथ ते संप्रवक्ष्यामि ऊर्ध्वलोकस्य संस्थितिम्

ଜପରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ, ଦିବ୍ୟ କାମିନୀମାନଙ୍କ ସହ, ସେମାନେ ଅମରମାନଙ୍କ ପରି ବିହାର କରନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ତୁମକୁ ଊର୍ଧ୍ୱଲୋକର ବ୍ୟବସ୍ଥା ଓ ସ୍ଥିତି କହିବି।