Adhyaya 50

Verse 1

सूत उवाच । इदं स्कांदमहं श्रुत्वा काशीखंडमनुत्तमम् । नितरां परितृप्तोस्मि हृदि चापि विधारितम्

ସୂତ କହିଲେ: ସ୍କନ୍ଦପୁରାଣର ଏହି ଅନୁତ୍ତମ କାଶୀଖଣ୍ଡ ଶୁଣି ମୁଁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ହୋଇଛି, ଏବଂ ଏହାକୁ ହୃଦୟରେ ମଧ୍ୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧାରଣ କରିଛି।

Verse 2

अनुक्रमणिकाध्यायं तथा माहात्म्यमुत्तमम् । पाराशर्य समाचक्ष्व यथापूर्वमिदं भवेत्

ହେ ପାରାଶର୍ୟ! ଅନୁକ୍ରମଣିକା-ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଏହି ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପୂର୍ବବତ୍ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ ଏଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 3

व्यास उवाच । सूतावधेहि धर्मात्मञ्जातूकर्ण्य निशामय । शुकवैशंपायनाद्याः शृण्वंत्वपि च बालकाः

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ସୂତ, ଧର୍ମାତ୍ମା! ଜାତୂକର୍ଣ୍ୟ, ଶୁଣ; ଶୁକ, ବୈଶମ୍ପାୟନ ଆଦି ଓ ବାଳକ ଶିଷ୍ୟମାନେ ମଧ୍ୟ ଏହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 4

अनुक्रमणिकाध्यायं माहात्म्यं चापि खंडजम् । प्रवक्ष्याम्यघनाशाय महापुण्यप्रवर्धनम्

ମୁଁ ଅନୁକ୍ରମଣିକା-ଅଧ୍ୟାୟ ଓ ଏହି ଖଣ୍ଡଜ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ପ୍ରବଚନ କରିବି—ଏହା ପାପନାଶକ ଓ ମହାପୁଣ୍ୟବର୍ଧକ।

Verse 5

विंध्यनारदसंवादः प्रथमे परिकीर्तितः । सत्यलोकप्रभावश्च द्वितीयः समुदाहृतः

ପ୍ରଥମରେ ବିନ୍ଧ୍ୟ-ନାରଦ ସଂବାଦ କୀର୍ତିତ; ଦ୍ୱିତୀୟରେ ସତ୍ୟଲୋକର ମହିମା-ପ୍ରଭାବ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 6

अगस्तेराश्रमपदे देवानामागमस्ततः । पतिव्रता चरित्रं च प्रस्थानं कुंभसंभवः

ତାପରେ ଅଗସ୍ତ୍ୟାଶ୍ରମସ୍ଥାନକୁ ଦେବମାନଙ୍କ ଆଗମନ; ପତିବ୍ରତାର ଚରିତ୍ର ଓ କୁମ୍ଭସମ୍ଭବ (ଅଗସ୍ତ୍ୟ)ଙ୍କ ପ୍ରସ୍ଥାନ ମଧ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣିତ।

Verse 7

तीर्थप्रशंसा च ततः सप्तपुर्यस्ततः स्मृताः । संयमिन्याः स्वरूपं च ब्रध्नलोकस्ततः परम्

ତାପରେ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କର ପ୍ରଶଂସା କୁହାଯାଏ; ପରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ସପ୍ତ ପବିତ୍ର ପୁରୀ ସ୍ମରଣ ହୁଏ; ତାପରେ ସଂୟମିନୀର ଯଥାର୍ଥ ସ୍ୱରୂପ; ଏବଂ ତା’ପରେ ବ୍ରଧ୍ନଲୋକ ନାମକ ପରମ ଲୋକ।

Verse 8

इंद्राग्न्योर्लोकसंप्राप्तिस्ततश्च शिवशर्मणः । अग्नेः समुद्भवस्तस्मात् क्रव्याद्वरुणसंभवः

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପରେ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା; ତା’ପରେ ଅଗ୍ନିରୁ ପ୍ରକଟତା, ଏବଂ ସେଠାରୁ କ୍ରବ୍ୟାଦ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି।

Verse 9

गंधवत्यलकापुर्योरीशयोस्तु समुद्भवः । चंद्रलोकपरिप्राप्तिः शिवशर्मद्विजन्मनः

ତାପରେ ଗନ୍ଧବତୀ ଓ ଅଲକାପୁରୀର ଅଧୀଶମାନଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ଏବଂ ଦ୍ୱିଜ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କର ଚନ୍ଦ୍ରଲୋକ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରାପ୍ତି।

Verse 10

उडुलोक कथा तस्मात्ततः शुक्रसमुद्भवः । माहेय गुरुसौरीणां लोकानां वर्णनं ततः

ତାପରେ ଉଡୁଲୋକର କଥା ଆସେ; ପରେ ଶୁକ୍ରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି; ଏବଂ ତା’ପରେ ମାହେୟ, ଗୁରୁ (ବୃହସ୍ପତି) ଓ ସୌରୀ (ଶନି) ଲୋକମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା।

Verse 11

सप्तर्षीणां ततो लोका ध्रुवस्य च तपस्ततः । ततो ध्रुवपदप्राप्तिर्ध्रुवलोक स्थितिस्ततः

ତାପରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କ ଲୋକମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ; ପରେ ଧ୍ରୁବଙ୍କ ତପସ୍ୟା; ତା’ପରେ ଧ୍ରୁବପଦ ପ୍ରାପ୍ତି; ଏବଂ ତା’ପରେ ଧ୍ରୁବଲୋକରେ ତାଙ୍କର ସ୍ଥିର ଅବସ୍ଥାନ।

Verse 12

दर्शनं सत्यलोकस्य तस्य वै शिवशर्मणः । चतुर्भुजाभिषेकश्च निर्वाणं शिवशर्मणः

ଶିବଶର୍ମା ନାମକ ସେଇ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ସତ୍ୟଲୋକର ଦର୍ଶନ ମିଳେ; ଚତୁର୍ଭୁଜ ଦିବ୍ୟରୂପର ଅଭିଷେକ ମଧ୍ୟ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ; ଏବଂ ଶେଷରେ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କୁ ନିର୍ବାଣ-ମୋକ୍ଷ ପ୍ରାପ୍ତି ହୁଏ।

Verse 13

स्कंदागस्त्योश्च संवादो मणिकर्ण्याः समुद्भवः । ततस्तु गंगामाहात्म्यं ततो दशहरास्तवः

ତାପରେ ସ୍କନ୍ଦ ଓ ଅଗସ୍ତ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ବାଦ, ମଣିକର୍ଣୀର ଉଦ୍ଭବକଥା; ତାହାପରେ ଗଙ୍ଗାର ମାହାତ୍ମ୍ୟ, ଏବଂ ପରେ ଦଶହରାର ସ୍ତବଗୁଡ଼ିକ।

Verse 14

प्रभावश्चापि गंगाया गंगानामसहस्रकम् । वाराणस्याः प्रशंसाथ भैरवाविर्भवस्ततः

ଏହାସହ ଗଙ୍ଗାର ପ୍ରଭାବବର୍ଣ୍ଣନ, ଗଙ୍ଗାଙ୍କ ସହସ୍ରନାମ; ତାପରେ ବାରାଣସୀର ପ୍ରଶଂସା, ଏବଂ ପରେ ଭୈରବଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ।

Verse 15

दंडपाणेः समुद्भूतिर्ज्ञानवाप्युद्भवस्ततः । आख्यानं च कलावत्याः सदाचारस्ततः परम्

ତାପରେ ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ଉଦ୍ଭବବୃତ୍ତାନ୍ତ, ତାହାପରେ ଜ୍ଞାନବାପୀର ଉଦ୍ଭବକଥା; କଳାବତୀଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ସଦାଚାରର ଉପଦେଶ।

Verse 16

ब्रह्मचारि प्रकरणं ततः स्त्रीलक्षणानि च । कृत्याकृत्यप्रकरणमविमुक्तेशवर्णनम्

ତାପରେ ବ୍ରହ୍ମଚର୍ୟ ପ୍ରକରଣ, ଏବଂ ସ୍ତ୍ରୀଲକ୍ଷଣଗୁଡ଼ିକ; କର୍ତ୍ତବ୍ୟ–ଅକର୍ତ୍ତବ୍ୟ ପ୍ରକରଣ, ଓ ଅବିମୁକ୍ତେଶଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନ।

Verse 17

ततो गृहस्थधर्माश्च ततो योगनिरूपणम् । कालज्ञानं ततः प्रोक्तं दिवोदासस्य वर्णनम्

ତତ୍ପରେ ଗୃହସ୍ଥଧର୍ମର ବର୍ଣ୍ଣନା; ତାପରେ ଯୋଗର ନିରୂପଣ। ଅନନ୍ତରେ କାଳଜ୍ଞାନ (ଶୁଭମୁହୂର୍ତ୍ତଜ୍ଞାନ) ଉପଦେଶ, ଏବଂ ପରେ ଦିବୋଦାସଙ୍କ ଚରିତବର୍ଣ୍ଣନା।

Verse 18

काश्याश्च वर्णनं तस्माद्योगिनीवर्णनं ततः । लोलार्कस्य समाख्यानमुत्तरार्ककथा ततः

ତତ୍ପରେ କାଶୀର ବର୍ଣ୍ଣନା; ତାପରେ ଯୋଗିନୀମାନଙ୍କ ବର୍ଣ୍ଣନା। ଅନନ୍ତରେ ଲୋଲାର୍କଙ୍କ ସମାଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ଉତ୍ତରାର୍କ କଥା।

Verse 19

सांबादित्यस्य महिमा द्रुपदादित्य शंसनम् । ततस्तु गरुडाख्यानमरुणार्कादयस्ततः

ତାପରେ ସାମ୍ବାଦିତ୍ୟଙ୍କ ମହିମା ଓ ଦ୍ରୁପଦାଦିତ୍ୟଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା। ଅନନ୍ତରେ ଗରୁଡଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ଅରୁଣାର୍କ ଆଦି (ସୂର୍ଯ୍ୟରୂପ) ବର୍ଣ୍ଣନା।

Verse 20

दशाश्वमेधिकं तीर्थं मंदराच्च गणागमः । पिशाचमोचनाख्यानं गणेशप्रेषणं ततः

ତାପରେ ଦଶାଶ୍ୱମେଧିକ ନାମକ ତୀର୍ଥ, ଏବଂ ମନ୍ଦରରୁ ଶିବଗଣମାନଙ୍କ ଆଗମନ। ଅନନ୍ତରେ ପିଶାଚମୋଚନ ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ଗଣେଶ ପ୍ରେଷଣ।

Verse 21

मायागणपतेश्चाथ ढुंढिप्रादुर्भवस्ततः । विष्णुमायाप्रपंचोथ दिवोदासविसर्जनम्

ତାପରେ ମାୟାଗଣପତିଙ୍କ ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ଢୁଂଢିଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ। ଅନନ୍ତରେ ବିଷ୍ଣୁମାୟାର ପ୍ରପଞ୍ଚ (ବିସ୍ତାର), ଏବଂ ପରେ ଦିବୋଦାସ ବିସର୍ଜନ (ପ୍ରସ୍ଥାନ)।

Verse 22

ततः पंचनदोत्पत्तिर्बिंदुमाधवसंभवः । ततो वैष्णवतीर्थानां माहात्म्यपरिवर्णनम्

ତତଃ ପଞ୍ଚନଦର ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ବିନ୍ଦୁମାଧବଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବର ବର୍ଣ୍ଣନା ହୁଏ; ପରେ କାଶୀର ବୈଷ୍ଣବ ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ ବିସ୍ତାରେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୁଏ।

Verse 23

प्रयाणं मंदरात्काशीं वृषभध्वजशूलिनः । जैगीषव्येन संवादो ज्येष्ठस्थाने महेशितुः

ତଦନନ୍ତର ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ତ୍ରିଶୂଳଧାରୀ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ମନ୍ଦରରୁ କାଶୀକୁ ପ୍ରୟାଣବୃତ୍ତାନ୍ତ ଏବଂ ମହେଶଙ୍କ ପବିତ୍ର ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନରେ ଜୈଗୀଷବ୍ୟ ସହ ସଂବାଦ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 24

ततः क्षेत्ररहस्यस्य कथनं पापनाशनम् । अथातः कंदुकेशस्य व्याघ्रेशस्य समुद्भवः

ତତଃ କ୍ଷେତ୍ରରହସ୍ୟର ପାପନାଶକ ଉପଦେଶମୟ ବ୍ୟାଖ୍ୟା ଦିଆଯାଏ; ପରେ କଣ୍ଡୁକେଶ ଓ ବ୍ୟାଘ୍ରେଶଙ୍କ ଉଦ୍ଭବବୃତ୍ତାନ୍ତ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ।

Verse 25

ततः शैलेश्वरकथा रत्नेशस्य च दर्शनम् । कृत्तिवासः समुत्पत्तिस्ततश्चायतनागमः

ତଦନନ୍ତର ଶୈଲେଶ୍ୱରଙ୍କ କଥା ଓ ରତ୍ନେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ; ପରେ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି ଏବଂ ତାପରେ ଆୟତନ (ମନ୍ଦିର) ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଆଗମ ପରମ୍ପରା କଥିତ ହୁଏ।

Verse 26

देवतानामधिष्ठानं दुर्गासुरपराक्रमः । दुर्गाया विजयश्चाथ तत ओंकारवर्णनम्

ତତଃ ଦେବତାମାନଙ୍କ ଅଧିଷ୍ଠାନର ବର୍ଣ୍ଣନା, ଦୁର୍ଗାସୁରର ଭୟଙ୍କର ପରାକ୍ରମ ଓ ଦୁର୍ଗାଦେବୀଙ୍କ ବିଜୟ; ତାପରେ ଓଂକାରର ବିବେଚନା କଥିତ ହୁଏ।

Verse 27

पुनरोंकारमाहात्म्यं त्रिलोचनसमुद्भवः । त्रिलोचनप्रभावोथ केदाराख्यानमेव च

ପୁନର୍ବାର ଓଂକାରର ମାହାତ୍ମ୍ୟ କଥିତ ହୁଏ; ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ଉଦ୍ଭବ ଓ ତ୍ରିଲୋଚନଙ୍କ ପ୍ରଭାବ; ଏବଂ କେଦାରର ପବିତ୍ର ଆଖ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ।

Verse 28

ततो धर्मेशमहिमा ततः पक्षिकथा शुभा । ततो विश्वभुजाख्यानं दुर्दमस्य कथा ततः

ତାପରେ ଧର୍ମେଶଙ୍କ ମହିମା, ତାପରେ ଶୁଭ ପକ୍ଷୀକଥା; ତାପରେ ବିଶ୍ୱଭୁଜ ଆଖ୍ୟାନ, ଏବଂ ପରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦମର କଥା।

Verse 29

ततो वीरेश्वराख्यानं वीरेश महिमा पुनः । गंगातीर्थैश्च संयुक्ता कामेश महिमा ततः

ତାପରେ ବୀରେଶ୍ୱର ଆଖ୍ୟାନ, ପୁନଃ ବୀରେଶଙ୍କ ମହିମା; ତାପରେ ଗଙ୍ଗାତୀର୍ଥସହ ଯୁକ୍ତ କାମେଶଙ୍କ ମାହାତ୍ମ୍ୟ।

Verse 30

विश्वकर्मेश महिमा दक्षयज्ञसमुद्भवः । सत्या देहविसर्गश्च ततो दक्षेश्वरोद्भवः

ତାପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମେଶଙ୍କ ମହିମା, ଦକ୍ଷଯଜ୍ଞସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉଦ୍ଭବ; ସତୀଙ୍କ ଦେହତ୍ୟାଗ, ଏବଂ ପରେ ଦକ୍ଷେଶ୍ୱରଙ୍କ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବ।

Verse 31

ततो वै पार्वतीशस्य महिम्नः परिकीर्तनम् । गंगेशस्याथ महिमा नर्मदेशसमुद्भवः

ତାପରେ ନିଶ୍ଚୟ ପାର୍ବତୀଶଙ୍କ ମହିମାର କୀର୍ତ୍ତନ; ପରେ ଗଙ୍ଗେଶଙ୍କ ମହିମା ଓ ନର୍ମଦାଦେଶ-ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ଉଦ୍ଭବ ଆଖ୍ୟାନ।

Verse 32

सतीश्वरसमुत्पत्तिरमृतेशादि वणर्नम् । व्यासस्य हि भुजस्तंभो व्यासशापविमोक्षणम्

ଏଠାରେ କ୍ରମେ ସତୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅମୃତେଶ ଆଦି ପବିତ୍ର ପ୍ରକଟତାର ବର୍ଣ୍ଣନା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଭୁଜା ସ୍ତମ୍ଭିତ ହେବା ଏବଂ ବ୍ୟାସ-ଶାପରୁ ବିମୋଚନ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟ କାଶୀ ତୀର୍ଥମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Verse 33

क्षेत्रतीर्थकदंबं च मुक्तिमंडप संकथा । विश्वेशाविर्भवश्चाथ ततो यात्रापरिक्रमः

କାଶୀକ୍ଷେତ୍ରର କ୍ଷେତ୍ର-ତୀର୍ଥମାନଙ୍କ ଗୁଚ୍ଛ, ମୁକ୍ତି-ମଣ୍ଡପର କଥା, ତାପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କ ଆବିର୍ଭାବ—ଏବଂ ତଦନନ୍ତରେ ଯାତ୍ରା-ପରିକ୍ରମାର ବିଧାନ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୁଏ।

Verse 34

एतदाख्यानशतकं क्रमेण परिकीर्तितम् । यस्य श्रवणमात्रेण सर्वखंड श्रुतेः फलम् । अनुक्रमणिकाध्यायेप्यस्ति यात्रापरिक्रमः

ଏପରି ଏହି ‘ଆଖ୍ୟାନଶତକ’ କ୍ରମେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛି; ଯାହାକୁ କେବଳ ଶୁଣିଲେ ସମସ୍ତ ଖଣ୍ଡ ଶ୍ରବଣର ଫଳ ମିଳେ। ଏହି ଅନୁକ୍ରମଣିକା ଅଧ୍ୟାୟରେ ମଧ୍ୟ ଯାତ୍ରା-ପରିକ୍ରମା ଅଛି।

Verse 35

सूत उवाच । यात्रा परिक्रमं ब्रूहि जनानां हितकाम्यया । यथावत्सिद्धिकामानां सत्यवत्याः सुतोत्तम

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ସତ୍ୟବତୀଙ୍କ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ର! ଜନହିତକାମନାରେ ଯାତ୍ରା-ପରିକ୍ରମାକୁ ଯଥାବତ୍ କହନ୍ତୁ, ଯେପରି ସିଦ୍ଧିକାମୀ ଲୋକେ ତାହାକୁ ଠିକ୍ ଭାବେ ଅନୁଷ୍ଠାନ କରିପାରନ୍ତି।

Verse 36

व्यास उवाच । निशामय महाप्राज्ञ लोमहर्षण वच्मि ते । यथा प्रथमतो यात्रा कर्तव्या यात्रिकैर्मुदा

ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ ଲୋମହର୍ଷଣ! ଶୁଣ, ମୁଁ ତୁମକୁ କହୁଛି—ଆରମ୍ଭରୁ ଯାତ୍ରିକମାନେ ଆନନ୍ଦରେ ଯାତ୍ରା କିପରି କରିବା ଉଚିତ।

Verse 37

सचैलमादौ संस्नाय चक्रपुष्करिणीजले । संतर्प्यदेवासपितॄन्ब्राह्मणांश्च तथार्थिनः

ପ୍ରଥମେ ଚକ୍ରପୁଷ୍କରିଣୀର ଜଳରେ ବସ୍ତ୍ରସହିତ ସ୍ନାନ କରି, ଦେବତା ଓ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ତର୍ପଣ କରି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ଦରିଦ୍ର-ଯାଚକମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଶକ୍ତି ଦାନଦ୍ୱାରା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 38

आदित्यं द्रौपदीं विष्णुं दंडपाणिं महेश्वरम् । नमस्कृत्य ततो गच्छेद्द्रष्टुं ढुंढिविनायकम्

ଆଦିତ୍ୟ, ଦ୍ରୌପଦୀ, ବିଷ୍ଣୁ, ଦଣ୍ଡପାଣି ଓ ମହେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ତାପରେ ଢୁଂଢିବିନାୟକଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 39

ज्ञानवापीमुपस्पृश्य नंदिकेशं ततोर्चयेत् । तारकेशं ततोभ्यर्च्य महाकालेश्वरं ततः

ଜ୍ଞାନବାପୀର ଜଳକୁ ଉପସ୍ପୃଶ୍ୟ (ଆଚମନ/ଶୁଦ୍ଧି) କରି, ପରେ ନନ୍ଦିକେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ତାରକେଶଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ତଦନନ୍ତରେ ମହାକାଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 40

ततः पुनर्दंडपाणिमित्येषा पंचतीर्थिका

ତାପରେ ପୁନର୍ବାର ଦଣ୍ଡପାଣିଙ୍କ ପାଖକୁ (ଫେରିବା)—ଏହି ପରିକ୍ରମାକୁ ‘ପଞ୍ଚତୀର୍ଥିକା’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 41

दैनंदिनी विधातव्या महाफलमभीप्सुभिः । ततो वैश्वेश्वरी यात्रा कार्या सर्वार्थ सिद्धिदा

ମହାଫଳ ଆକାଂକ୍ଷୀମାନେ ଏହାକୁ ଦୈନନ୍ଦିନ ନିୟମରୂପେ ପାଳନ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ବୈଶ୍ୱେଶ୍ୱରୀ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷ୍ୟର ସିଦ୍ଧି ଦେଇଥାଏ।

Verse 42

द्विसप्तायतनानां च कार्या यात्रा प्रयत्नतः । कृष्णां प्रतिपदं प्राप्य भूतावधि यथाविधि

ଚୌଦ ଆୟତନଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ। କୃଷ୍ଣପକ୍ଷର ପ୍ରତିପଦାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୋଇ, ନିୟତ ଅବଧି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବିଧିମତେ ଆଚରଣ କରିବା।

Verse 43

अथवा प्रतिभूतं च क्षेत्रसिद्धिमभीप्सुभिः । तत्तत्तीर्थकृतस्नानस्तत्तल्लिंगकृतार्चनः

ଅଥବା, କ୍ଷେତ୍ରସିଦ୍ଧି ଆକାଙ୍କ୍ଷୀମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଏହା ଫଳଦାୟକ ଉପାୟ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି, ପ୍ରତ୍ୟେକ ଲିଙ୍ଗରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା।

Verse 44

मौनेन यात्रां कुर्वाणः फलं प्राप्नोति यात्रिकः । ओंकारं प्रथमं पश्येन्मत्स्योदर्यां कृतोदकः

ମୌନରେ ଯାତ୍ରା କରୁଥିବା ଯାତ୍ରୀ ତାହାର ଫଳ ପାଏ। ପ୍ରଥମେ ମତ୍ସ୍ୟୋଦରୀରେ ଉଦକକର୍ମ କରି ଓଂକାରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା।

Verse 45

त्रिविष्टपं महादेवं ततो वै कृत्तिवाससम् । रत्नेशं चाथ चंद्रेशं केदारं च ततो व्रजेत्

ତାପରେ ତ୍ରିବିଷ୍ଟପ ମହାଦେବଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା, ତାହାପରେ କୃତ୍ତିବାସଙ୍କୁ। ପରେ ରତ୍ନେଶ, ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ, ଏବଂ ତାହାପରେ କେଦାରକୁ ଯିବା।

Verse 46

धर्मेश्वरं च वीरेशं गच्छेत्कामेश्वरं ततः । विश्वकर्मेश्वरं चाथ मणिकर्णीश्वरं ततः

ଧର୍ମେଶ୍ୱର ଓ ବୀରେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା; ତାପରେ କାମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ। ତାହାପରେ ବିଶ୍ୱକର୍ମେଶ୍ୱର, ଏବଂ ପରେ ମଣିକର୍ଣୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା।

Verse 47

अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा ततो विश्वेशमर्चयेत् । एषा यात्रा प्रयत्नेन कर्तव्या क्षेत्रवासिना

ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରି ତତ୍ପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ୍। କ୍ଷେତ୍ରବାସୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ଯାତ୍ରା ଯତ୍ନର ସହ କରାଯିବା ଆବଶ୍ୟକ।

Verse 48

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରି ମଧ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ବିତାଡ଼ନର ସୂଚକ ବିଘ୍ନମାନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Verse 49

अष्टायतन यात्रान्या कर्तव्या विघ्रशांतये । दक्षेशः पार्वतीशश्च तथा पशुपतीश्वरः

ବିଘ୍ନ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଅଷ୍ଟ ଆୟତନର ଅନ୍ୟ ଏକ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ୍। ସେଗୁଡ଼ିକ ହେଲା ଦକ୍ଷେଶ, ପାର୍ବତୀଶ ଏବଂ ପଶୁପତୀଶ୍ୱର।

Verse 50

गंगेशो नर्मदेशश्च गभस्तीशः सतीश्वरः । अष्टमस्तारकेशश्च प्रत्यष्टमि विशेषतः

ଗଙ୍ଗେଶ, ନର୍ମଦେଶ, ଗଭସ୍ତୀଶ, ସତୀଶ୍ୱର ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ତାରକେଶ। ବିଶେଷକରି ପ୍ରତ୍ୟେକ ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଏମାନଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍।

Verse 51

दृश्यान्येतानि लिंगानि महापापोपशांतये । अपरापि शुभा यात्रा योगक्षेमकरी सदा

ମହାପାପର ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ଏହି ଲିଙ୍ଗଗୁଡ଼ିକୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ୍। ଅନ୍ୟ ଏକ ଶୁଭ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ ଅଛି ଯାହା ସର୍ବଦା ଯୋଗକ୍ଷେମ ପ୍ରଦାନ କରେ।

Verse 52

सर्वविघ्रोपहंत्री च कर्तव्या क्षेत्रवासिभिः । शैलेशं प्रथमं वीक्ष्य वरणास्नानपूर्वकम्

କାଶୀକ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନେ ଏହି ସର୍ବବିଘ୍ନନାଶକ ବିଧି କରିବା ଉଚିତ—ପ୍ରଥମେ ବରଣା ନଦୀରେ ସ୍ନାନ କରି, ପରେ ଶୈଲେଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।

Verse 53

स्नानं तु संगमे कृत्वा द्रष्टव्यः संगमेश्वरः । स्वलीन तीर्थे सुस्नातः पश्येत्स्वलीनमीश्वरम्

ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କରି ସଙ୍ଗମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ସ୍ୱଲୀନ ତୀର୍ଥରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ସ୍ୱଲୀନେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।

Verse 54

स्नात्वा मंदाकिनी तीर्थे द्रष्टव्यो मध्यमेश्वरः । पश्येद्धिरण्यगर्भेशं तत्र तीर्थे कृतोदकः

ମନ୍ଦାକିନୀ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ମଧ୍ୟମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ସେଠାରେ ଉଦକକ୍ରିୟା କରି ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭେଶଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।

Verse 55

मणिकर्ण्यां ततः स्नात्वा पश्येदीशानमीश्वरम् । ततः कूपमुपस्पृश्य गोप्रेक्षमवलोकयेत्

ତାପରେ ମଣିକର୍ଣୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଈଶାନେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ପରେ କୂପଜଳ ସ୍ପର୍ଶ କରି ଗୋପ୍ରେକ୍ଷକୁ ଅବଲୋକନ କରନ୍ତୁ।

Verse 56

कापिलेय ह्रदे स्नात्वा वीक्षेत वृषभध्वजम् । उपशांतशिवं पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

କାପିଲେୟ ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ବୃଷଭଧ୍ୱଜଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ। ପରେ ସେହି କୂପଜଳରେ ଉଦକକ୍ରିୟା କରି ଉପଶାନ୍ତଶିବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତୁ।

Verse 57

पंचचूडाह्रदे स्नात्वा ज्येष्ठस्थानं ततोर्चयेत् । चतुःसमुद्रकूपे तु स्नात्वा देवं समर्चयेत्

ପଞ୍ଚଚୂଡା ହ୍ରଦରେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠସ୍ଥାନକୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଚତୁଃସମୁଦ୍ର ନାମକ କୂପରେ ସ୍ନାନ କରି ବିଧିପୂର୍ବକ ଦେବଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 58

देवस्याग्रे तु या वापी तत्रोपस्पर्शने कृते । शुक्रेश्वरं ततः पश्येत्तत्कूपविहितोदकः

ଦେବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଥିବା ବାପୀରେ ଜଳ-ସ୍ପର୍ଶନର ବିଧି କରି, ସେହି କୂପର ନିର୍ଦ୍ଦିଷ୍ଟ ଜଳବିଧି ପାଳନ କରି ପରେ ଶୁକ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 59

दंडखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत्ततः । शौनकेश्वरकुंडे तु स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत्

ତାପରେ ଦଣ୍ଡଖାତରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ୟାଘ୍ରେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶୌନକେଶ୍ୱର କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ସେଠାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 60

जंबुकेशं महालिंगं कृत्वा यात्रामिमां नरः । क्वचिन्न जायते भूयः संसारे दुःखसागरे

ଜମ୍ବୁକେଶ ମହାଲିଙ୍ଗର ଏହି ଯାତ୍ରା ସମାପ୍ତ କରିଲେ, ଦୁଃଖସାଗର ରୂପ ସଂସାରରେ ସେ ପୁଣି କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ନେଇନଥାଏ।

Verse 61

समारभ्य प्रतिपदं यावत्कृष्णा चतुर्दशी । एतत्क्रमेण कर्तव्यान्ये तदायतनानि वै

ପ୍ରତିପଦାରୁ କୃଷ୍ଣପକ୍ଷ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶୀ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନର ସମସ୍ତ ଆୟତନ (ତୀର୍ଥ-ସ୍ଥଳ) ଏହି କ୍ରମରେ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 62

इमां यात्रां नरः कृत्वा न भूयोप्यभिजायते । अन्या यात्रा प्रकर्तव्यैका दशायतनोद्भवा

ଯେ ନର ଏହି ପବିତ୍ର ଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଉନାହିଁ। ଦଶ ଆୟତନରୁ ଉଦ୍ଭବ ଅନ୍ୟ ଏକ ଯାତ୍ରା ମଧ୍ୟ କରଣୀୟ।

Verse 63

आग्नीध्र कुंडे सुस्नातः पश्येदाग्नीध्रमीश्वरम् । उर्वशीशं ततो गच्छेत्ततस्तु नकुलीश्वरम्

ଆଗ୍ନୀଧ୍ର କୁଣ୍ଡରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଆଗ୍ନୀଧ୍ରମୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଉର୍ବଶୀଶଙ୍କୁ, ତାପରେ ନକୁଲୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 64

आषाढीशं ततो दृष्ट्वा भारभूतेश्वरं ततः । लांगलीशमथालोक्य ततस्तु त्रिपुरांतकम्

ତାପରେ ଆଷାଢୀଶଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ପରେ ଭାରଭୂତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦେଖିବା ଉଚିତ। ଲାଙ୍ଗଲୀଶଙ୍କୁ ଅବଲୋକନ କରି, ତାପରେ ତ୍ରିପୁରାନ୍ତକଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 65

ततो मनःप्रकामेशं प्रीतिकेशमथो व्रजेत् । मदालसेश्वरं तस्मात्तिलपर्णेश्वरं ततः

ତାପରେ ମନଃପ୍ରକାମେଶ ଓ ପ୍ରୀତିକେଶଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ସେଠାରୁ ମଦାଲସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ, ତାପରେ ତିଲପର୍ଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 66

यात्रैकादशलिंगानामेषा कार्या प्रयत्नतः । इमां यात्रां प्रकुर्वाणो रुद्रत्वं प्राप्नुयान्नरः

ଏହି ଏକାଦଶ ଲିଙ୍ଗଙ୍କର ଯାତ୍ରା ପ୍ରୟତ୍ନପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ। ଯେ ଏହି ଯାତ୍ରା କରେ, ସେ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 67

अतः परं प्रवक्ष्यामि गारी यात्रामनुत्तमाम् । शुक्लपक्षे तृतीयायां या यात्रा विष्वगृद्धिदा

ଏବେ ମୁଁ ଅନୁତ୍ତମ ଗୌରୀ-ଯାତ୍ରାର ବର୍ଣ୍ଣନା କରୁଛି। ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ତୃତୀୟା ତିଥିରେ ହେଉଥିବା ଏହି ଯାତ୍ରା ସର୍ବଦିଗରେ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ବୃଦ୍ଧି ଦାନ କରେ।

Verse 68

गोप्रेक्षतीर्थे सुस्नाय मुखनिर्मालिकां व्रजेत् । ज्येष्ठावाप्यां नरः स्नात्वा ज्येष्ठागौरीं समर्चयेत्

ଗୋପ୍ରେକ୍ଷ ତୀର୍ଥରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ମୁଖନିର୍ମାଲିକାକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ପରେ ଜ୍ୟେଷ୍ଠାବାପୀରେ ସ୍ନାନ କରି ଜ୍ୟେଷ୍ଠା-ଗୌରୀଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 69

सौभाग्यगौरी संपूज्या ज्ञानवाप्यां कृतोदकैः । ततः शृंगारगौरीं च तत्रैव च कृतोदकः

ଜ୍ଞାନବାପୀରେ ପବିତ୍ର ଜଳ ଗ୍ରହଣ କରି ସୌଭାଗ୍ୟ-ଗୌରୀଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ସେଠାରୁ ଜଳ ନେଇ ଶୃଙ୍ଗାର-ଗୌରୀଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 70

स्नात्वा विशालगंगायां विशालाक्षीं ततो व्रजेत् । सुस्नातो ललितातीर्थे ललितामर्चयेत्ततः

ବିଶାଳା-ଗଙ୍ଗାରେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଲଲିତା ତୀର୍ଥରେ ଭଲଭାବେ ସ୍ନାନ କରି ଲଲିତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 71

स्नात्वा भवानीतीर्थेथ भवानीं परिपूजयेत् । मंगला च ततोभ्यर्च्या बिंदुतीर्थकृतोदकैः

ଭବାନୀ ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ କରି ଭବାନୀଙ୍କୁ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ବିନ୍ଦୁ ତୀର୍ଥର ପବିତ୍ର ଜଳ ନେଇ ମଙ୍ଗଳାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 72

ततो गच्छेन्महालक्ष्मीं स्थिरलक्ष्मीसमृद्धये । इमां यात्रां नरः कृत्वा क्षेत्रेस्मिन्मुक्तिजन्मनि

ତତ୍ପରେ ସ୍ଥିର ଓ ଚିରସ୍ଥାୟୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀ-ସମୃଦ୍ଧି ବୃଦ୍ଧି ପାଇଁ ମହାଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଧାମକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହି ମୁକ୍ତିଜନନୀ କ୍ଷେତ୍ରରେ ଏହି ଯାତ୍ରା କରି ମନୁଷ୍ୟ ଶୁଭସିଦ୍ଧି ପାଏ।

Verse 73

न दुःखैरभिभूयेत इहामुत्रापि कुत्रचित् । कुर्यात्प्रतिचतुर्थीह यात्रां विघ्नेशितुः सदा

ସେ ଦୁଃଖଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ମଧ୍ୟ—ଇହଲୋକ କିମ୍ବା ପରଲୋକରେ—କେବେ ଅଭିଭୂତ ହୁଏ ନାହିଁ। ତେଣୁ ସଦା ପ୍ରତ୍ୟେକ ଚତୁର୍ଥୀରେ ବିଘ୍ନେଶ (ବିଘ୍ନହର)ଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 74

ब्राह्मणेभ्यस्तदुद्देशाद्देया वै मोदका मुदे । भौमे भैरवयात्रा च कार्या पातकहारिणी

ସେହି ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦରେ ମୋଦକ ନିଶ୍ଚୟ ଦେବା ଉଚିତ। ଏବଂ ମଙ୍ଗଳବାର ପାପହାରିଣୀ ଭୈରବ-ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 75

रविवारे रवेर्यात्रा षष्ठ्यां वारविसंयुजि । तथैव रविसप्तम्यां सर्वविघ्नोपशांतये

ରବିବାର ରବି (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ। ଏହିପରି ଷଷ୍ଠୀ ତିଥି ଯେତେବେଳେ ରବିବାର ସହ ଯୁକ୍ତ ହୁଏ, ଏବଂ ରବି-ସପ୍ତମୀ ଦିନରେ ମଧ୍ୟ—ଏସବୁ ସମସ୍ତ ବିଘ୍ନର ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ।

Verse 76

नवम्यामथवाष्टम्यां चंडीयात्रा शुभा मता । अंतर्गृहस्य वै यात्रा कर्तव्या प्रतिवासरम्

ନବମୀ କିମ୍ବା ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ ଚଣ୍ଡୀ-ଯାତ୍ରା ଶୁଭ ବୋଲି ମନାଯାଏ। ଏବଂ ଅନ୍ତର୍ଗୃହ (ଭିତର ପରିକ୍ରମା)ର ଯାତ୍ରା ପ୍ରତିଦିନ ନିଶ୍ଚୟ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 77

प्रातःस्नानं विधायादौ नत्वा पंचविनायकान् । नमस्कृत्वाथ विश्वेशं स्थित्वा निर्वाणमंडपे

ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରି ପ୍ରଥମେ ପଞ୍ଚବିନାୟକଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର; ପରେ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ନିର୍ବାଣ-ମଣ୍ଡପରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଉ।

Verse 78

अंतर्गृहस्य यात्रा वै करिष्ये घौघशांतये । गृहीत्वा नियमं चेति गत्वाथ मणिकर्णिकाम्

‘ପାପପ୍ରବାହ ଶାନ୍ତି ପାଇଁ ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ଗୃହ-ଯାତ୍ରା କରିବି’ ବୋଲି ସଙ୍କଳ୍ପ କରି, ନିୟମ-ବ୍ରତ ଗ୍ରହଣ କରି ପରେ ମଣିକର୍ଣିକାକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 79

स्नात्वा मौनेन चागत्य मणिकर्णीशमर्चयेत् । कंबलाश्वतरौ नत्वा वासुकीशं प्रणम्य च

ସ୍ନାନ କରି ମୌନ ଧାରଣ କରି ଫେରି ଆସି ମଣିକର୍ଣୀଶଙ୍କୁ ପୂଜା କର। କମ୍ବଳ ଓ ଅଶ୍ୱତରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ବାସୁକୀଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଣାମ କର।

Verse 80

पर्वतेशं ततो दृष्ट्वा गंगाकेशवमप्यथ । ततस्तु ललितां दृष्ट्वा जरासंधेश्वरं ततः

ତାପରେ ପର୍ବତେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଗଙ୍ଗା-କେଶବଙ୍କ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କର। ତାପରେ ଲଲିତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପରେ ଜରାସନ୍ଧେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ।

Verse 81

ततो वै सोमनाथं च वाराहं च ततो व्रजेत् । ब्रह्मेश्वरं ततो नत्वा नत्वागस्तीश्वरं ततः

ତାପରେ ସୋମନାଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବରାହଙ୍କ ପାଖକୁ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ଅଗସ୍ତୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।

Verse 82

कश्यपेशं नमस्कृत्य हरिकेशवनं ततः । वैद्यनाथं ततो दृष्ट्वा ध्रुवेशमथ वीक्ष्य च

କଶ୍ୟପେଶଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ପରେ ହରିକେଶବନକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ବୈଦ୍ୟନାଥଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି ଧ୍ରୁବେଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିବା ଉଚିତ।

Verse 83

गोकर्णेश्वरमभ्यर्च्य हाटकेशमथो व्रजेत् । अस्थिक्षेप तडागे च दृष्ट्वा वै कीकसेश्वरम्

ଗୋକର୍ଣ୍ଣେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ପରେ ହାଟକେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏବଂ ଅସ୍ଥିକ୍ଷେପ ତଡାଗରେ ନିଶ୍ଚୟ କୀକସେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 84

भारभूतं ततो नत्वा चित्रेगुप्तेश्वरं ततः । चित्रघंटां प्रणम्याथ ततः पशुपतीश्वरम्

ତାପରେ ଭାରଭୂତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଚିତ୍ରେଗୁପ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଚିତ୍ରଘଣ୍ଟାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ପଶୁପତୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 85

पितामहेश्वरं गत्वा ततस्तु कलशेश्वरम् । चंद्रेशस्त्वथ वीरेशो विद्येशोग्नीश एव च

ପିତାମହେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଇ ପରେ କଳଶେଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ଚନ୍ଦ୍ରେଶ, ପରେ ବୀରେଶ, ବିଦ୍ୟେଶ ଏବଂ ଅଗ୍ନୀଶଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 86

नागेश्वरो हरिश्चंद्रश्चिंतामणिविनायकः । सेनाविनायकश्चाथ द्रष्टव्यः सर्वविघ्नहृत्

ନାଗେଶ୍ୱର ଓ ହରିଶ୍ଚନ୍ଦ୍ର, ଏବଂ ଚିନ୍ତାମଣି ବିନାୟକଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ସର୍ବ ବିଘ୍ନହର ସେନାବିନାୟକଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିଶ୍ଚୟ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 87

वसिष्ठवामदेवौ च मूर्तिरूपधरावुभौ । द्रष्टव्यौ यत्नतः काश्यां महाविघ्नविनाशिनौ

ବସିଷ୍ଠ ଓ ବାମଦେବ—ଉଭୟେ ମୂର୍ତ୍ତିରୂପ ଧାରି—କାଶୀରେ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ଦର୍ଶନୀୟ; କାରଣ ସେମାନେ ମହାବିଘ୍ନ ନାଶ କରନ୍ତି।

Verse 88

सीमाविनायकं चाथ करुणेशं ततो व्रजेत् । त्रिसंध्येशो विशालाक्षी धर्मेशो विश्वबाहुका । आशाविनायकश्चाथ वृद्धादित्यस्ततः पुनः

ତାପରେ ସୀମାବିନାୟକଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ତଦନନ୍ତରେ କରୁଣେଶଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ। ଏହାସହ ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟେଶ, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ଧର୍ମେଶ ଓ ବିଶ୍ୱବାହୁକାଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ। ପରେ ଆଶାବିନାୟକ, ଏବଂ ପୁନଃ ତାହାପରେ ବୃଦ୍ଧାଦିତ୍ୟ।

Verse 89

चतुर्वक्त्रेश्वरं लिंगं ब्राह्मीशस्तु ततः परः । ततो मनःप्रकामेश ईशानेशस्ततः परम्

ଚତୁର୍ବକ୍ତ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କ ଲିଙ୍ଗର ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ; ତାହା ପରେ ବ୍ରାହ୍ମୀଶ। ତାପରେ ମନଃପ୍ରକାମେଶ, ଏବଂ ତାହା ପରେ ଈଶାନେଶ।

Verse 90

चंडीचंडीश्वरौ दृश्यौ भवानीशंकरौ ततः । ढुंढिं प्रणम्य च ततो राजराजेशमर्चयेत्

ଚଣ୍ଡୀ ଓ ଚଣ୍ଡୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରିବା ଉଚିତ; ତାପରେ ଭବାନୀ ଓ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ। ଢୁଣ୍ଢିଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ରାଜରାଜେଶଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 91

लांगलीशस्ततोभ्यर्च्यस्ततस्तु नकुलीश्वरः । परान्नेशमथो नत्वा परद्रव्येश्वरं ततः

ତାପରେ ଲାଙ୍ଗଲୀଶଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ; ତଦନନ୍ତରେ ନକୁଲୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଦର୍ଶନ। ପରାନ୍ନେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ପରଦ୍ରବ୍ୟେଶ୍ୱରଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ।

Verse 92

प्रतिग्रहेश्वरं वापि निष्कलंकेशमेव च । मार्कंडेयेशमभ्यर्च्य ततश्चाप्सरसेश्वरम्

ପ୍ରତିଗ୍ରହେଶ୍ୱର ଓ ନିଷ୍କଳଙ୍କେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କର। ପରେ ମାର୍କଣ୍ଡେୟେଶଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ତାପରେ ଅପ୍ସରସେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 93

गंगेशोर्च्यस्ततो ज्ञानवाप्यां स्नानं समाचरेत् । नंदिकेशं तारकेशं महाकालेश्वरं ततः

ଗଙ୍ଗେଶଙ୍କୁ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି, ପରେ ଜ୍ଞାନବାପୀରେ ସ୍ନାନ କର। ତାପରେ ନନ୍ଦିକେଶ, ତାରକେଶ ଏବଂ ଶେଷରେ ମହାକାଳେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପୂଜା କର।

Verse 94

दंडपाणिं महेशं च मोक्षेशं प्रणमेत्ततः । वीरभद्रेश्वरं नत्वा अविमुक्तेश्वरं ततः

ତାପରେ ଦଣ୍ଡପାଣି, ମହେଶ ଓ ମୋକ୍ଷେଶଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର। ବୀରଭଦ୍ରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ପରେ ଅବିମୁକ୍ତେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।

Verse 95

विनायकांस्ततः पंच विश्वनाथं ततो व्रजेत् । ततो मौनं विसृज्याथ मंत्रमेतमुदीरयेत्

ତାପରେ ପାଞ୍ଚ ଵିନାୟକଙ୍କ ଦର୍ଶନ କରି, ପରେ ବିଶ୍ୱନାଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଯାଅ। ତାପରେ ମୌନ ତ୍ୟାଗ କରି ଏହି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କର।

Verse 96

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

ଅନ୍ତର୍ଗୃହର ଏହି ଯାତ୍ରା ମୁଁ ଯଥାବିଧି କରିଛି—ନ ନ୍ୟୁନ, ନ ଅତିରିକ୍ତ। ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 97

इति मंत्रं समुच्चार्य क्षणं वै मुक्तिमंडपे । विश्रम्य यायाद्भवनं निष्पापः पुण्यवान्नरः

ଏହିପରି ମନ୍ତ୍ର ଉଚ୍ଚାରଣ କରି ମୁକ୍ତି-ମଣ୍ଡପରେ କ୍ଷଣମାତ୍ର ବିଶ୍ରାମ କରୁ; ପରେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତେ ଗୃହକୁ ଯାଉ—ନିଷ୍ପାପ ଓ ପୁଣ୍ୟବାନ ହୁଏ।

Verse 98

संप्राप्य वासरं विष्णोर्विष्णुतीर्थेषु सर्वतः । कार्या यात्रा प्रयत्नेन महापुण्य समृद्धये

ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପବିତ୍ର ବାସର ଆସିଲେ, ମହାପୁଣ୍ୟ-ସମୃଦ୍ଧି ପାଇଁ, ପ୍ରୟାସପୂର୍ବକ ସର୍ବତ୍ର ବିଷ୍ଣୁ-ତୀର୍ଥଗୁଡ଼ିକୁ ଯାତ୍ରା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 99

नभस्य पंचदश्यां च कुलस्तंभं समर्चयेत् । दुःखं रुद्रपिशाचत्वं न भवेद्यस्य पूजनात्

ନଭସ୍ୟ ମାସର ପଞ୍ଚଦଶୀରେ କୁଲସ୍ତମ୍ଭଙ୍କୁ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ; ତାଙ୍କ ପୂଜାରୁ ଦୁଃଖ ଓ ରୁଦ୍ର-ପିଶାଚଗ୍ରସ୍ତତା ହୁଏ ନାହିଁ।

Verse 100

श्रद्धापूर्वमिमा यात्रा कर्तव्याः क्षेत्रवासिभिः । पर्वस्वपि विशेषेण कार्या यात्राश्च सर्वतः

ଏହି ଯାତ୍ରାଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ଷେତ୍ରବାସୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ; ପର୍ବ ଅବସରରେ ବିଶେଷଭାବେ ସର୍ବତ୍ର ଯାତ୍ରା କରିବା ଦରକାର।

Verse 110

अधीत्य चतुरो वेदान्सांगान्यत्फलमाप्यते । काशीखंडं समाकर्ण्य तत्फलं लभ्यते नरैः

ଚାରି ବେଦକୁ ଅଙ୍ଗସହିତ ଅଧ୍ୟୟନ କଲେ ଯେ ଫଳ ମିଳେ, କାଶୀଖଣ୍ଡ ଶ୍ରବଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟମାନେ ସେହି ଫଳ ହିଁ ପାଆନ୍ତି।

Verse 120

य इदं श्रावयेद्विद्वान्समस्तं त्वर्धमेव वा । पादमात्रं तदर्धं वा त्वेकं व्याख्यानमुत्तमम्

ଯେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ଏହି (ପାଠ) ଶ୍ରବଣ କରାଏ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, କିମ୍ବା ଅର୍ଧ; କିମ୍ବା କେବଳ ଏକ ପାଦ, କିମ୍ବା ତାହାର ମଧ୍ୟ ଅର୍ଧ; କିମ୍ବା ଏକମାତ୍ର ଉତ୍ତମ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ଉକ୍ତ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।

Verse 130

तस्य पुत्रो भवत्येव शंभोराज्ञा प्रभावतः । किं बहूक्तेन सूतेह यस्य यस्य मनोरथः

ଶମ୍ଭୁଙ୍କ ଆଜ୍ଞାର ପ୍ରଭାବରେ ତାହାର ନିଶ୍ଚୟ ପୁତ୍ର ହୁଏ। ହେ ସୂତ! ଅଧିକ କ’ଣ କହିବି—ଏଠାରେ ଯାହାର ଯେ ଯେ ମନୋରଥ, ସେହି ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 134

सर्वेषां मंगलानां च महामंगलमुत्तमम् । गृहेपि लिखितं पूज्यं सर्वमंगलसिद्धये

ସମସ୍ତ ମଙ୍ଗଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଏହା ପରମ ‘ମହାମଙ୍ଗଳ’। ଘରେ ଲେଖି ରଖିଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସର୍ବମଙ୍ଗଳସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଏହାର ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।