Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 8

Devanagari script

इंद्राग्न्योर्लोकसंप्राप्तिस्ततश्च शिवशर्मणः । अग्नेः समुद्भवस्तस्मात् क्रव्याद्वरुणसंभवः

Transliteration

iṃdrāgnyorlokasaṃprāptistataśca śivaśarmaṇaḥ | agneḥ samudbhavastasmāt kravyādvaruṇasaṃbhavaḥ

Translation

ତାପରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଓ ଅଗ୍ନିଙ୍କ ଲୋକପ୍ରାପ୍ତି ବର୍ଣ୍ଣିତ ହୁଏ, ଏବଂ ପରେ ଶିବଶର୍ମାଙ୍କ କଥା; ତା’ପରେ ଅଗ୍ନିରୁ ପ୍ରକଟତା, ଏବଂ ସେଠାରୁ କ୍ରବ୍ୟାଦ ଓ ବରୁଣଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି।

Word by Word

• इन्द्राग्न्योः: of Indra and Agni
• इन्द्राग्न्योः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: इन्द्र + अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन; द्वन्द्व (इन्द्रश्च अग्निश्च)

• लोकसंप्राप्तिः: attainment of the world(s)
• लोकसंप्राप्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: लोक + संप्राप्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (लोकस्य संप्राप्तिः)

• ततः: then
• ततः: Adhikarana (Context/अधिकरण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: क्रमवाचक-अव्यय (then)

• च: and
• च: Sambandha/Connector (सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: समुच्चयबोधक-अव्यय (conjunction)

• शिवशर्मणः: of Śivaśarman
• शिवशर्मणः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: शिवशर्मन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन; नकारान्त-प्रातिपदिक (शर्मन्)

• अग्नेः: of Agni
• अग्नेः: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अग्नि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन

• समुद्भवः: origin; arising
• समुद्भवः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सम् + उद् + भू (धातु) → समुद्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन

• तस्मात्: from that; therefrom
• तस्मात्: Apadana (Source/अपादान)
• Type: Indeclinable
• Root: तस्मात् (सर्वनाम-प्रातिपदिक तद्)
• Form: अपादानार्थे अव्ययीभूत-रूपम् (ablatival adverb: ‘from that/therefrom’)

• क्रव्याद्: the flesh-eater (Kravyād)
• क्रव्याद्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: क्रव्याद् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; ‘क्रव्याद्’ = मांसभक्षी/राक्षसादि (a flesh-eater)

• वरुणसंभवः: origin from Varuṇa
• वरुणसंभवः: Karta (Predicate/विधेय)
• Type: Noun
• Root: वरुण + सम्भव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (वरुणस्य सम्भवः)

Speaker

Sūta — inferred (index continuation)

Skanda Dialogue

Listener: Ṛṣi audience (contextual)

Visual Art Cues

Scene: Two luminous realms appear: Indra’s jeweled Svarga with Amarāvatī motifs and Agni’s blazing domain; below, a brāhmaṇa Śivaśarman is shown receiving boons; from Agni’s flame emerge personified forces leading to Kravyāda and Varuṇa’s origin-thread.

Characters & Entities

• Indra
• Agni
• Śivaśarman
• Kravyāda
• Varuṇa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Purāṇic narratives map moral causality onto cosmic destinations—realms (lokas) and divine origins are tied to dharma and sacred history.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

No specific tīrtha is named; this is an index of cosmological and legendary topics within the Kāśīkhaṇḍa sequence.

What ritualistic prescription is mentioned?

None in this verse.