Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 59

Devanagari script

दंडखाते ततः स्नात्वा व्याघ्रेशं पूजयेत्ततः । शौनकेश्वरकुंडे तु स्नानं कृत्वा ततोर्चयेत्

Transliteration

daṃḍakhāte tataḥ snātvā vyāghreśaṃ pūjayettataḥ | śaunakeśvarakuṃḍe tu snānaṃ kṛtvā tatorcayet

Translation

ତାପରେ ଦଣ୍ଡଖାତରେ ସ୍ନାନ କରି ବ୍ୟାଘ୍ରେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ। ଶୌନକେଶ୍ୱର କୁଣ୍ଡରେ ସ୍ନାନ କରି ପରେ ସେଠାରେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରିବା ଉଚିତ।

Word by Word

• दंडखाते: in the Daṇḍakhāta (pit/ghāṭa named Daṇḍa)
• दंडखाते: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: दण्ड + खात (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (दण्डेन/दण्डस्य खातम्)

• ततः: then
• ततः: Kriya (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• स्नात्वा: having bathed
• स्नात्वा: Kriya (पूर्वकर्म/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: स्ना (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• व्याघ्रेशम्: Vyāghreśa
• व्याघ्रेशम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: व्याघ्र + ईश (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन; समासः—षष्ठी-तत्पुरुषः (व्याघ्रस्य ईशः)

• पूजयेत्: should worship
• पूजयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: पूज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

• ततः: then
• ततः: Kriya (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• शौनकेश्वरकुंडे: in the Śaunakeśvara pond
• शौनकेश्वरकुंडे: Adhikarana (Locative/अधिकरण)
• Type: Noun
• Root: शौनक + ईश्वर + कुण्ड (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, सप्तमी (7th/सप्तमी), एकवचन; समासः—तत्पुरुषः (शौनकेश्वरस्य कुण्डः)

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Discourse particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• स्नानम्: bathing
• स्नानम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: स्नान (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया (2nd/द्वितीया), एकवचन

• कृत्वा: having done
• कृत्वा: Kriya (पूर्वकर्म/क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त्वान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive)

• ततः: then
• ततः: Kriya (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय; क्रमवाचक

• अर्चयेत्: should worship
• अर्चयेत्: Kriya (Verb/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: अर्च् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly Skanda → Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Daṇḍakhāta; Śaunakeśvara-kuṇḍa

Type: kund

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim bathes at a stepped bathing-place called Daṇḍakhāta, then offers flowers to a fierce yet protective Vyāghreśa liṅga; later he bathes in a quiet forest-like pond named Śaunakeśvara-kuṇḍa and worships there.

Characters & Entities

• Daṇḍakhāta
• Vyāghreśa
• Śaunakeśvara Kuṇḍa

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The pilgrim’s path in Kāśī is a chain of purification and worship, each tīrtha reinforcing devotion and discipline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Daṇḍakhāta, the shrine of Vyāghreśa, and Śaunakeśvara kuṇḍa in the Kāśī-kṣetra.

What ritualistic prescription is mentioned?

Bathe at Daṇḍakhāta and worship Vyāghreśa; bathe at Śaunakeśvara kuṇḍa and worship thereafter.