Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 96

Devanagari script

अंतर्गृहस्य यात्रेयं यथावद्या मया कृता । न्यूनातिरिक्तया शंभुः प्रीयतामनया विभुः

Transliteration

aṃtargṛhasya yātreyaṃ yathāvadyā mayā kṛtā | nyūnātiriktayā śaṃbhuḥ prīyatāmanayā vibhuḥ

Translation

ଅନ୍ତର୍ଗୃହର ଏହି ଯାତ୍ରା ମୁଁ ଯଥାବିଧି କରିଛି—ନ ନ୍ୟୁନ, ନ ଅତିରିକ୍ତ। ଏହି କର୍ମଦ୍ୱାରା ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ ଶମ୍ଭୁ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ।

Word by Word

• अन्तर्गृहस्य: of the inner shrine/inner house
• अन्तर्गृहस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: अन्तर् + गृह (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), एकवचन

• यात्रा: pilgrimage/ritual circuit
• यात्रा: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• इयम्: this
• इयम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यात्रां विशेषयति

• यथावत्: properly
• यथावत्: Adverbial (Rīti/प्रकार)
• Type: Indeclinable
• Root: यथावत् (अव्यय)
• Form: रीतिवाचक-अव्यय (properly, as prescribed)

• या: which
• या: Sambandha (Relative/सम्बन्ध)
• Type: Adjective
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; (संबन्धवाचक) ‘which’

• मया: by me
• मया: Kartr (Agent/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: अस्मद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, उत्तमपुरुष, तृतीया-विभक्ति (करण/कर्ता-हेतु), एकवचन

• कृता: done/performed
• कृता: Predicate/Qualifier
• Type: Verb
• Root: कृ (धातु)
• Form: क्त-प्रत्ययान्त भूतकर्मणि कृदन्त (past passive participle), स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; यात्राया विशेषणम्

• न्यूनातिरिक्तया: with (anything) lacking or excessive; without deficiency or excess
• न्यूनातिरिक्तया: Instrumental/Means (करण)
• Type: Adjective
• Root: न्यून + अतिरिक्त (प्रातिपदिक)
• Form: द्वन्द्व-समास (न्यून + अतिरिक्त), स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, एकवचन; ‘अनया’ इत्यस्य विशेषणम्

• शम्भुः: Śambhu (Śiva)
• शम्भुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: शम्भु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• प्रीयताम्: may (he) be pleased
• प्रीयताम्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: प्री (धातु)
• Form: लोट् (imperative/benedictive usage), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; ‘let (him) be pleased’

• अनया: by this (act)
• अनया: Karana (Instrument/करण)
• Type: Noun
• Root: इदम् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: सर्वनाम, स्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• विभुः: the all-pervading Lord
• विभुः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विभु (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; शम्भोः विशेषणरूपेण

Speaker

Skanda

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Antargṛha-yātrā

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: At the end of the inner pilgrimage, the pilgrim stands with joined palms before a Śiva-liṅga, offering a concluding prayer of completion; the city’s sacred lanes fade into a calm halo, suggesting the yātrā as a single mandala completed.

Characters & Entities

• Antargṛha-yātrā
• Śambhu (Śiva)
• Kāśī (Vārāṇasī)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Ritual sincerity includes correctness and completeness; the fruit of yātrā is ultimately Śiva’s satisfaction (prīti).

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

The Antargṛha (inner) pilgrimage circuit of Kāśī as a complete sacred practice dedicated to Śambhu.

What ritualistic prescription is mentioned?

A concluding dedication/prayer affirming the yātrā was done properly (yathāvat) and wholly (nyūnātiriktā).