Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 32

Devanagari script

सतीश्वरसमुत्पत्तिरमृतेशादि वणर्नम् । व्यासस्य हि भुजस्तंभो व्यासशापविमोक्षणम्

Transliteration

satīśvarasamutpattiramṛteśādi vaṇarnam | vyāsasya hi bhujastaṃbho vyāsaśāpavimokṣaṇam

Translation

ଏଠାରେ କ୍ରମେ ସତୀଶ୍ୱରଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତି, ଅମୃତେଶ ଆଦି ପବିତ୍ର ପ୍ରକଟତାର ବର୍ଣ୍ଣନା, ବ୍ୟାସଙ୍କ ଭୁଜା ସ୍ତମ୍ଭିତ ହେବା ଏବଂ ବ୍ୟାସ-ଶାପରୁ ବିମୋଚନ—ଏହି ସବୁ ବିଷୟ କାଶୀ ତୀର୍ଥମହିମାକୁ ପ୍ରକାଶ କରେ।

Word by Word

• सतीश्वरसमुत्पत्तिः: the origin of Satīśvara
• सतीश्वरसमुत्पत्तिः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: सतीश्वर (प्रातिपदिक) + समुत्पत्ति (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (सतीश्वरस्य समुत्पत्तिः)

• अमृतेशादि: beginning with Amṛteśa
• अमृतेशादि: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Noun
• Root: अमृतेश (प्रातिपदिक) + आदि (प्रातिपदिक/अव्ययार्थ)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; तत्पुरुषः (अमृतेशः आदिः यस्य/यत्र) — ‘beginning with Amṛteśa’ (समूहवाचक)

• वर्णनम्: description
• वर्णनम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: वर्णन (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन

• व्यासस्य: of Vyāsa
• व्यासस्य: Sambandha (Genitive/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (6th/Genitive), एकवचन

• हि: indeed/for
• हि: Sambandha (Discourse particle/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: हि (अव्यय)
• Form: निपात (particle), अव्यय; हेत्वर्थ/निश्चयार्थ

• भुजस्तम्भः: the paralysis/stiffening of the arm
• भुजस्तम्भः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: भुज (प्रातिपदिक) + स्तम्भ (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः (भुजस्य स्तम्भः)

• व्यासशापविमोक्षणम्: release from Vyāsa’s curse
• व्यासशापविमोक्षणम्: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: व्यास (प्रातिपदिक) + शाप (प्रातिपदिक) + विमोक्षण (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (1st/Nominative), एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषसमासः (व्यासस्य शापस्य विमोक्षणम्)

Speaker

Narratorial/Index-verse (Anukramaṇikā style; speaker not explicit in this pāda)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Satīśvara; Amṛteśa (within Kāśī-kṣetra)

Type: kshetra

Skanda Dialogue

Listener: Sūta/Lomaharṣaṇa and the assembled audience (naimiṣāraṇya frame implied)

Visual Art Cues

Scene: A montage-like ‘tableau’ of Kāśī: a liṅga arising (Satīśvara), a nectar-associated shrine (Amṛteśa), Vyāsa with a stiffened arm seeking relief, and the moment of curse-release—set against ghāṭas and temple spires.

Characters & Entities

• Satīśvara
• Amṛteśa
• Vyāsa
• Kāśī

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Kāśī’s tīrthas and liṅgas are presented as liberating narratives—hearing and remembering them supports purification and dharmic orientation.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Satīśvara and Amṛteśa (Kāśī-area Śaiva sacred centers) are highlighted as key nodes in the Kāśī sacred geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

No direct ritual is prescribed here; it functions as an index of forthcoming sacred episodes tied to pilgrimage merit.