Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 48

Devanagari script

यस्तु क्षेत्रमुषित्वा तु नैतां यात्रां समाचरेत् । विघ्नास्तस्योपतिष्ठंते क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः

Transliteration

yastu kṣetramuṣitvā tu naitāṃ yātrāṃ samācaret | vighnāstasyopatiṣṭhaṃte kṣetroccāṭanasūcakāḥ

Translation

ଯେଉଁ ବ୍ୟକ୍ତି କ୍ଷେତ୍ରରେ ବାସ କରି ମଧ୍ୟ ଏହି ଯାତ୍ରା କରନ୍ତି ନାହିଁ, ତାଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ରରୁ ବିତାଡ଼ନର ସୂଚକ ବିଘ୍ନମାନ ଉପସ୍ଥିତ ହୁଏ।

Word by Word

• यः: who (he who)
• यः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: यद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्धक-सर्वनाम

• तु: but, indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; अवधान/विरोधार्थक-निपात (but/indeed)

• क्षेत्रम्: the sacred area
• क्षेत्रम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: क्षेत्र (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; ‘dwelling in’ इत्यर्थे कर्मवत् (उष् धातोः)

• उषित्वा: having resided
• उषित्वा: Kriya (Gerundial action/पूर्वक्रिया)
• Type: Verb
• Root: वस्/उष् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); ‘having stayed/dwelt’

• तु: indeed
• तु: Sambandha (Particle/निपात)
• Type: Indeclinable
• Root: तु (अव्यय)
• Form: अव्यय; निपात

• न: not
• न: Sambandha (Negation/निषेध)
• Type: Indeclinable
• Root: न (अव्यय)
• Form: अव्यय; निषेध-निपात (negation)

• एताम्: this
• एताम्: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: एतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषणम् (यात्रा)

• यात्राम्: pilgrimage
• यात्राम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: यात्रा (प्रातिपदिक)
• Form: स्त्रीलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• समाचरेत्: should perform
• समाचरेत्: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: सम् + आ + चर् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (optative), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन; ‘should perform/practise’ (न-निषेधेन ‘should not perform’)

• विघ्नाः: obstacles
• विघ्नाः: Karta (Subject/कर्ता)
• Type: Noun
• Root: विघ्न (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन

• तस्य: of him
• तस्य: Sambandha (Genitive relation/सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: तद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति, एकवचन; सम्बन्ध (of him)

• उपतिष्ठन्ते: approach, befall
• उपतिष्ठन्ते: Kriya (Predicate/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: उप + स्था (धातु)
• Form: लट् (present), आत्मनेपद, प्रथमपुरुष, बहुवचन; ‘approach/stand near’

• क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः: indicating expulsion from the sacred area
• क्षेत्रोच्चाटनसूचकाः: Visheshana (Qualifier/विशेषण)
• Type: Adjective
• Root: क्षेत्र + उच्चाटन + सूचक (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, बहुवचन; समासः—तत्पुरुषः (क्षेत्रात् उच्चाटनस्य सूचकाः) विशेषणम् (विघ्नाः)

Speaker

Skanda (deduced: Kāśīkhaṇḍa commonly as Skanda teaching Agastya)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Kāśī-kṣetra (resident’s yātrā obligation)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A Kāśī resident neglects the yātrā; dark clouds and symbolic impediments—closed temple doors, tangled streets, broken offering pot—appear as omens of kṣetra-uccāṭana.

Characters & Entities

• Kāśī (kṣetra)

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

Privilege of dwelling in Kāśī demands observance; neglect of prescribed devotion invites vighnas and spiritual decline.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Kāśī as a kṣetra whose continued grace is linked to maintaining its yātrā-dharma.

What ritualistic prescription is mentioned?

Residents must perform the stated yātrā; failure is warned to bring obstacles signaling loss of kṣetra-connection.