Skanda Purana — Kashi Khanda, Shloka 81

Devanagari script

ततो वै सोमनाथं च वाराहं च ततो व्रजेत् । ब्रह्मेश्वरं ततो नत्वा नत्वागस्तीश्वरं ततः

Transliteration

tato vai somanāthaṃ ca vārāhaṃ ca tato vrajet | brahmeśvaraṃ tato natvā natvāgastīśvaraṃ tataḥ

Translation

ତାପରେ ସୋମନାଥଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବା ଉଚିତ, ତାପରେ ବରାହଙ୍କ ପାଖକୁ। ପରେ ବ୍ରହ୍ମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ତାପରେ ଅଗସ୍ତୀଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କର।

Word by Word

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/अनन्तर्य-बोधक)

• वै: indeed
• वै: Sambandha (Emphasis/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: वै (अव्यय)
• Form: अव्यय (निश्चयार्थक)

• सोमनाथम्: Somanātha
• सोमनाथम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: सोम (प्रातिपदिक) + नाथ (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; तत्पुरुष (सोमस्य नाथः)

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• वाराहम्: Vārāha
• वाराहम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: वाराह (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन

• च: and
• च: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: च (अव्यय)
• Form: अव्यय (समुच्चयार्थक)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/अनन्तर्य-बोधक)

• व्रजेत्: one should go
• व्रजेत्: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: व्रज् (धातु)
• Form: विधिलिङ् (Optative), प्रथम-पुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• ब्रह्मेश्वरम्: Brahmeśvara
• ब्रह्मेश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: ब्रह्मन् (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (ब्रह्मणः ईश्वरः)

• ततः: then
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/अनन्तर्य-बोधक)

• नत्वा: having bowed to
• नत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातु: नम्

• नत्वा: having bowed to
• नत्वा: Kriya (Action/क्रिया)
• Type: Verb
• Root: नम् (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive/gerund); धातु: नम्

• अगस्तीश्वरम्: Agastīśvara
• अगस्तीश्वरम्: Karma (Object/कर्म)
• Type: Noun
• Root: अगस्ति (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुल्लिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुष (अगस्तेः ईश्वरः)

• ततः: thereafter
• ततः: Sambandha (Connector/सम्बन्ध)
• Type: Indeclinable
• Root: ततः (अव्यय)
• Form: अव्यय (क्रम/अनन्तर्य-बोधक)

Speaker

Skanda (deduced, Kāśīkhaṇḍa context)

Tirtha Mahatmya

Tirtha: Somanātha; Vārāha; Brahmeśvara; Agastīśvara (Antargṛha nodes)

Type: kshetra

Visual Art Cues

Scene: A pilgrim continues through Kāśī: a moon-crested Śiva-liṅga shrine (Somanātha), a strong Vārāha image lifting the earth, a liṅga with Brahmā iconography nearby (Brahmeśvara), and a serene Agastīśvara shrine with sage motifs (water-pot, staff) carved on pillars.

Characters & Entities

• Somanātha
• Vārāha
• Brahmeśvara
• Agastīśvara
• Agastya

FAQs

What is the primary spiritual lesson of this shloka?

The Kāśī yātrā is a disciplined sequence of reverence, integrating multiple divine forms into a single purifying path.

Which specific holy site (Tirtha) is glorified here?

Somanātha, Vārāha, Brahmeśvara, and Agastīśvara—recognized stations in Kāśī’s pilgrimage geography.

What ritualistic prescription is mentioned?

Proceed in order and bow at each shrine: Somanātha → Vārāha → Brahmeśvara → Agastīśvara.