Adhyaya 103

Verse 1

श्रीमार्कण्डेय उवाच । ततो गच्छेन्महीपाल एरण्डीसङ्गमं परम् । यच्छ्रुतं वै मया राजञ्छिवस्य वदतः पुरा

ଶ୍ରୀମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ତାପରେ ରାଜା ପରମ ଏରଣ୍ଡୀ-ସଙ୍ଗମକୁ ଯିବା ଉଚିତ; ପୂର୍ବେ ଶିବ କହୁଥିବାବେଳେ ଯାହା ମୁଁ ଶୁଣିଥିଲି, ସେହି କଥା ତୁମକୁ କହୁଛି।

Verse 2

एतदेव पुरा प्रश्नं गौर्या पृष्टस्तु शङ्करः । प्रोवाच नृपशार्दूल गुह्याद्गुह्यतरं शुभम्

ଏହି ଏକେ ପ୍ରଶ୍ନ ପୂର୍ବେ ଗୌରୀ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପଚାରିଥିଲେ; ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ସେ ଗୁହ୍ୟରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଗୁହ୍ୟ ଶୁଭ ରହସ୍ୟ କହିଥିଲେ।

Verse 3

ईश्वर उवाच । शृणु देवि परं गुह्यं नाख्यातं कस्यचिन्मया । रेवायाश्चोत्तरे कूले तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं देवि कामदं पुत्रवर्धनम्

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ଦେବୀ, ମୁଁ କାହାକୁ ମଧ୍ୟ ନ କହିଥିବା ପରମ ଗୁହ୍ୟ କଥା ଶୁଣ। ରେବାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଏକ ପରମ ଶୋଭନ ତୀର୍ଥ ଅଛି; ହେ ଦେବୀ, ତାହା ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପ ହରେ, ଇଚ୍ଛିତ ଫଳ ଦେଏ ଏବଂ ସନ୍ତାନବୃଦ୍ଧି କରେ।

Verse 4

पार्वत्युवाच । कथयस्व महादेव तीर्थं परमशोभनम् । भ्रूणहत्याहरं कस्मात्कामदं स्वर्गदर्शनम्

ପାର୍ବତୀ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବ, ସେହି ପରମ ଶୋଭନ ତୀର୍ଥ ବିଷୟରେ କହନ୍ତୁ; ତାହା କିପରି ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପ ହରେ, କାମନା ପୂରଣ କରେ ଏବଂ ସ୍ୱର୍ଗଦର୍ଶନ ଦେଇଥାଏ?

Verse 5

ईश्वर उवाच । अत्रिर्नाम महादेवि मानसो ब्रह्मणः सुतः । अग्निहोत्ररतो नित्यं देवतातिथिपूजकः

ଈଶ୍ୱର କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ଅତ୍ରି ନାମକ ଏକ ମହର୍ଷି ଥିଲେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ମାନସପୁତ୍ର। ସେ ନିତ୍ୟ ଅଗ୍ନିହୋତ୍ରରେ ରତ ଓ ଦେବତା-ଅତିଥିଙ୍କୁ ସଦା ପୂଜା କରୁଥିଲେ।

Verse 6

सोमसंस्थाश्च सप्तैव कृता विप्रेण पार्वति । अनसूयेति विख्याता भार्या तस्य गुणान्विता

ହେ ପାର୍ବତୀ! ସେହି ବିପ୍ର ସାତଟି ସୋମସଂସ୍ଥା (ସୋମଯଜ୍ଞ) ସମ୍ପନ୍ନ କଲେ। ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା ‘ଅନସୂୟା’ ନାମରେ ବିଖ୍ୟାତ ଓ ଗୁଣାନ୍ୱିତା ଥିଲେ।

Verse 7

पतिव्रता पतिप्राणा पत्युः कार्यहिते रता । एवं याति ततः काले न पुत्रा न च पुत्रिका

ସେ ପତିବ୍ରତା ଥିଲେ, ପତିଙ୍କୁ ନିଜ ପ୍ରାଣ ସମାନ ମାନି, ପତିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟହିତରେ ରତ ଥିଲେ। ତଥାପି କାଳ ଗତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କର ନ ପୁତ୍ର ହେଲା, ନ କନ୍ୟା।

Verse 8

अपराह्णे महादेवि सुखासीनौ तु सुन्दरि । वदन्तौ सुखदुःखानि पूर्ववृत्तानि यानि च

ଅପରାହ୍ଣେ, ହେ ମହାଦେବୀ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ସେ ଦୁହେଁ ସୁଖାସୀନ ହୋଇ, ପରସ୍ପର ସୁଖ-ଦୁଃଖ ଓ ପୂର୍ବରୁ ଘଟିଥିବା ବୃତ୍ତାନ୍ତ ବିଷୟରେ କଥା ହେଉଥିଲେ।

Verse 9

अत्रिरुवाच । सौम्ये शुभे प्रिये कान्ते चारुसर्वाङ्गसुन्दरि । विद्याविनयसम्पन्ने पद्मपत्रनिभेक्षणे

ଅତ୍ରି କହିଲେ—ହେ ସୌମ୍ୟେ! ହେ ଶୁଭେ! ହେ ପ୍ରିୟ କାନ୍ତେ! ହେ ଚାରୁ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ! ବିଦ୍ୟା ଓ ବିନୟରେ ସମ୍ପନ୍ନା, ପଦ୍ମପତ୍ର ସଦୃଶ ନୟନବତୀ!

Verse 10

पूर्णचन्द्रनिभाकारे पृथुश्रोणिभरालसे । न त्वया सदृशी नारी त्रैलोक्ये सचराचरे

ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ତୁମ ରୂପ ପୂର୍ଣ୍ଣଚନ୍ଦ୍ର ସଦୃଶ; ପ୍ରଶସ୍ତ ନିତମ୍ବର ମନୋହର ଗାମ୍ଭୀର୍ୟରେ ଯୁକ୍ତ। ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରିଲୋକରେ ତୁମ ସମାନ ନାରୀ ନାହିଁ।

Verse 11

रतिपुत्रफला नारी पठ्यते वेदवादिभिः । पुत्रहीनस्य यत्सौख्यं तत्सौख्यं मम सुन्दरि

ବେଦବାଦୀମାନେ କହନ୍ତି—ନାରୀ ରତି ଓ ପୁତ୍ର, ଉଭୟର ଫଳ ଦେଇଥାଏ। ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ପୁତ୍ରହୀନଙ୍କ ଯେ ସୁଖ, ସେହି ସୁଖ ମୋର।

Verse 12

यथाहं न तथा पुत्रः समर्थः सर्वकर्मसु । पुन्नामनरकाद्भद्रे जातमात्रेण सुन्दरि

ମୁଁ ଯେପରି, ସେପରି ପୁତ୍ର ସମସ୍ତ କର୍ମରେ ସମର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ; ତଥାପି ହେ ଭଦ୍ରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ଜନ୍ମମାତ୍ରେ ସେ ‘ପୁନ୍ନାମ’ ନରକରୁ (ପିତାକୁ) ଉଦ୍ଧାର କରେ।

Verse 13

पतन्तं रक्षयेद्देवि महापातकिनं यदि । महाघोरे गता वापि दुष्टकर्मपितामहाः

ହେ ଦେବୀ! ଯଦି (ପୁତ୍ର) ପତନଶୀଳ ମହାପାତକୀକୁ ମଧ୍ୟ ରକ୍ଷା କରିପାରେ, ତେବେ ଦୁଷ୍ଟକର୍ମୀ ପିତାମହମାନେ ମଧ୍ୟ—ମହାଘୋର ଅବସ୍ଥାକୁ ଯାଇଥିଲେ ସୁଦ୍ଧା—ଉଦ୍ଧାର ପାଇପାରିବେ।

Verse 14

तद्धरन्ति सुपुत्राश्च वैतरण्यां गतानपि । पुत्रेण लोकाञ्जयति पौत्रेण परमा गतिः

ସେହି ଭାରକୁ ସୁପୁତ୍ରମାନେ ହରଣ କରନ୍ତି—ବୈତରଣୀକୁ ଗତ ଲୋକଙ୍କର ମଧ୍ୟ। ପୁତ୍ରଦ୍ୱାରା ଲୋକଜୟ ହୁଏ; ପୌତ୍ରଦ୍ୱାରା ପରମ ଗତି ଲଭ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 15

अथ पुत्रस्य पौत्रेण प्रगच्छेद्ब्रह्म शाश्वतम् । नास्ति पुत्रसमो बन्धुरिह लोके परत्र च

ତତ୍ପରେ ପୁତ୍ରର ପୌତ୍ର ଦ୍ୱାରା ମନୁଷ୍ୟ ଶାଶ୍ୱତ ବ୍ରହ୍ମ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ । ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ପୁତ୍ର ସମାନ କୌଣସି ବନ୍ଧୁ ନାହାନ୍ତି ।

Verse 16

अहश्च मध्यरात्रे च चिन्तयानस्य सर्वदा । शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे नद्युदकं यथा

ଦିନ ଓ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସର୍ବଦା ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ମୋର ଅଙ୍ଗସବୁ ଗ୍ରୀଷ୍ମ ଋତୁରେ ନଦୀର ଜଳ ପରି ଶୁଖିଯାଉଛି ।

Verse 17

अनसूयोवाच । यत्त्वया शोचितं विप्र तत्सर्वं शोचयाम्यहम् । तवोद्वेगकरं यच्च तन्मे दहति चेतसि

ଅନସୂୟା କହିଲେ: 'ହେ ବିପ୍ର! ଆପଣ ଯେଉଁ ବିଷୟରେ ଶୋକ କରୁଛନ୍ତି, ମୁଁ ମଧ୍ୟ ସେହି ସମସ୍ତ ବିଷୟରେ ଶୋକ କରୁଅଛି । ଯାହା ଆପଣଙ୍କୁ ଉଦ୍ବେଗ ଦେଉଛି, ତାହା ମୋର ଚିତ୍ତକୁ ମଧ୍ୟ ଦଗ୍ଧ କରୁଛି ।'

Verse 18

येन पुत्रा भविष्यन्ति आयुष्मन्तो गुणान्विताः । तत्कार्यं च समीक्षस्व येन तुष्येत्प्रजापतिः

ଯାହା ଦ୍ୱାରା ଆୟୁଷ୍ମାନ ଓ ଗୁଣବାନ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମ ହେବେ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ବିଚାର କରନ୍ତୁ; ଏବଂ ଯାହା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପତି ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେବେ, ତାହା ଦେଖନ୍ତୁ ।

Verse 19

अत्रिरुवाच । तपस्तप्तं मया भद्रे जातमात्रेण दुष्करम् । व्रतोपवासनियमैः शाकाहारेण सुन्दरि

ଅତ୍ରି କହିଲେ: 'ହେ ଭଦ୍ରେ! ମୁଁ ଜନ୍ମ ହେବା ମାତ୍ରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ ତପସ୍ୟା କରିଅଛି । ହେ ସୁନ୍ଦରୀ! ବ୍ରତ, ଉପବାସ, ନିୟମ ଏବଂ ଶାକାହାର ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ଏହି ତପସ୍ୟା କରିଅଛି ।'

Verse 20

क्षीणदेहस्तु तिष्ठामि ह्यशक्तोऽहं महाव्रते । तेन शोचामि चात्मानं रहस्यं कथितं मया

ଦେହ କ୍ଷୀଣ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ଅଛି; ଏହି ମହାବ୍ରତରେ ମୁଁ ଅଶକ୍ତ। ତେଣୁ ମୁଁ ନିଜ ପାଇଁ ଶୋକ କରୁଛି—ଏହି ଗୁପ୍ତ କଥା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 21

अनसूयोवाच । भर्तुः पतिव्रता नारी रतिपुत्रविवर्धिनी । त्रिवर्गसाधना सा च श्लाघ्या च विदुषां जने

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ଯେ ନାରୀ ଭର୍ତ୍ତୃଭକ୍ତିରେ ନିଷ୍ଠାବାନ ପତିବ୍ରତା, ଯେ ଦାମ୍ପତ୍ୟସୌହାର୍ଦ୍ୟ ଓ ପୁତ୍ରସନ୍ତାନକୁ ବଢ଼ାଏ, ସେ ଧର୍ମ-ଅର୍ଥ-କାମ ଏଇ ତ୍ରିବର୍ଗର ସାଧିକା ଏବଂ ବିଦ୍ୱଜନମଧ୍ୟରେ ପ୍ରଶଂସିତ।

Verse 22

जपस्तपस्तीर्थयात्रा मृडेज्यामन्त्रसाधनम् । देवताराधनं चैव स्त्रीशूद्रपतनानि षट्

ଜପ, ତପ, ତୀର୍ଥଯାତ୍ରା, ମୃଡ (ରୁଦ୍ର) ପୂଜା, ମନ୍ତ୍ରସାଧନ ଓ ଦେବତାରାଧନ—ଏହି ଛଅ କର୍ମ ଏଠାରେ ସ୍ତ୍ରୀ ଓ ଶୂଦ୍ରଙ୍କ ପାଇଁ ପତନକାରକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 23

ईदृशं तु महादोषं स्त्रीणां तु व्रतसाधने । वदन्ति मुनयः सर्वे यथोक्तं वेदभाषितम्

ସ୍ତ୍ରୀମାନଙ୍କର ବ୍ରତସାଧନରେ ଏପରି ମହାଦୋଷ ଅଛି ବୋଲି କୁହାଯାଏ; ବେଦବାଣୀ ଯେପରି କହେ, ସମସ୍ତ ମୁନି ମଧ୍ୟ ସେପରି ଘୋଷଣା କରନ୍ତି।

Verse 24

अनुज्ञाता त्वया ब्रह्मंस्तपस्तप्स्यामि दुष्करम् । पुत्रार्थित्वं समुद्दिश्य तोषयामि सुरोत्तमान्

ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ! ତୁମ ଅନୁମତିରେ ମୁଁ ଦୁଷ୍କର ତପ କରିବି। ପୁତ୍ରଲାଭର ଆକାଙ୍କ୍ଷାରେ ମୁଁ ଦେବୋତ୍ତମମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରିବି।

Verse 25

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे मम संतोषकारिणि । आज्ञाता त्वं मया भद्रे पुत्रार्थं तप आश्रय

ଅତ୍ରି କହିଲେ— ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ, ମୋ ହୃଦୟକୁ ସନ୍ତୋଷ ଦେଇଥିବା ଭଦ୍ରେ। ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ତପସ୍ୟାର ଆଶ୍ରୟ ନିଅ।

Verse 26

देवतानां मनुष्याणां पित्ःणामनृणो भवे । न भार्यासदृशो बन्धुस्त्रिषु लोकेषु विद्यते

ଏପରି ଧର୍ମାଚରଣରେ ମନୁଷ୍ୟ ଦେବ, ମନୁଷ୍ୟ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ଋଣରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; କାରଣ ତ୍ରିଲୋକରେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମ ବନ୍ଧୁ କେହି ନାହିଁ।

Verse 27

तेन देवाः प्रशंसन्ति न भार्यासदृशं सुखम् । सन्मुखे मन्मुखाः पुत्राः विलोमे तु पराङ्मुखाः

ଏହିକାରଣରୁ ଦେବମାନେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି— ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମ ସୁଖ ନାହିଁ। ଅନୁକୂଳେ ପୁତ୍ରମାନେ ସମ୍ମୁଖେ ଭକ୍ତ ହୁଅନ୍ତି, ବିପରୀତେ ପରାଙ୍ମୁଖ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 28

तेन भार्यां प्रशंसन्ति सदेवासुरमानुषाः । महाव्रते महाप्राज्ञे सत्त्ववति शुभेक्षणे

ଏହିକାରଣରୁ ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମନୁଷ୍ୟ ସମସ୍ତେ ଭାର୍ଯ୍ୟାଧର୍ମକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି— ହେ ମହାବ୍ରତେ, ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ, ସତ୍ତ୍ୱବତୀ, ଶୁଭେକ୍ଷଣେ।

Verse 29

तपस्तपस्व शीघ्रं त्वं पुत्रार्थं तु ममाज्ञया । एतद्वाक्यावसाने तु साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत्

ମୋ ଆଜ୍ଞାରେ ତୁମେ ଶୀଘ୍ର ପୁତ୍ରାର୍ଥେ ତପସ୍ୟା କର। ଏହି କଥା ଶେଷ ହେବା ସହିତ ସେ ଅଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ କହିଲା।

Verse 30

त्वत्प्रसादेन विप्रेन्द्र सर्वान्कामानवाप्नुयाम् । हंसलीलागतिः सा च मृगाक्षी वरवर्णिनी

ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର! ତୁମ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ସମସ୍ତ କାମନା ପ୍ରାପ୍ତ କରିବି। ସେ ହଂସର କ୍ରୀଡାମୟ ଗତିରେ ଚାଲୁଥିବା, ମୃଗନୟନୀ ଓ ଉତ୍ତମ ବର୍ଣ୍ଣବତୀ ଥିଲା।

Verse 31

नियमस्था ततो भूत्वा सम्प्राप्ता नर्मदां नदीम् । शिवस्वेदोद्भवां देवीं सर्वपापप्रणाशनीम्

ତାପରେ ନିୟମରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ନର୍ମଦା ନଦୀକୁ ପହଞ୍ଚିଲା—ଶିବଙ୍କ ସ୍ୱେଦରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ଦେବୀ, ସର୍ବପାପପ୍ରଣାଶିନୀ।

Verse 32

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । स्नानमात्रेण वै यस्या अश्वमेधफलं लभेत्

ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପସଞ୍ଚୟ ନଶ୍ଟ ହୁଏ; ଏବଂ ଯାହାଙ୍କର କେବଳ ସ୍ନାନମାତ୍ରେ ଅଶ୍ୱମେଧ ଯଜ୍ଞର ଫଳ ମିଳେ।

Verse 33

ये पिबन्ति महादेवि श्रद्दधानाः पयः शुभम् । सोमपानेन तत्तुल्यं नात्र कार्या विचारणा

ହେ ମହାଦେବୀ! ଯେମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାସହିତ ତାଙ୍କର ଶୁଭ ଜଳ ପାନ କରନ୍ତି, ସେହିଟି ସୋମପାନ ସମାନ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କିମ୍ବା ବିଚାର ଆବଶ୍ୟକ ନୁହେଁ।

Verse 34

ये स्मरन्ति दिवा रात्रौ योजनानां शतैरपि । मुच्यन्ते सर्वपापेभ्यो रुद्रलोकं प्रयान्ति ते

ଯେମାନେ ଦିନରାତି, ଶତଶତ ଯୋଜନ ଦୂରରୁ ମଧ୍ୟ, ତାଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କରନ୍ତି—ସେମାନେ ସର୍ବପାପରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରୁଦ୍ରଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 35

नर्मदायाः समीपे तु तावुभौ योजनद्वये । न पश्यन्ति यमं तत्र ये मृता वरवर्णिनि

ନର୍ମଦାର ସମୀପେ ଉଭୟ ପାର୍ଶ୍ୱରେ ଦୁଇ ଯୋଜନ ପରିଧିରେ, ହେ ସୁନ୍ଦରବର୍ଣ୍ଣିନୀ, ସେଠାରେ ଯେ ମରନ୍ତି ସେମାନେ ଯମଙ୍କୁ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 36

ततस्तदुत्तरे कूले एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । नियमस्था विशालाक्षी शाकाहारेण सुन्दरि

ତାପରେ ନର୍ମଦାର ଉତ୍ତର କୂଳରେ ଏରଣ୍ଡୀର ଶୁଭ ସଙ୍ଗମସ୍ଥଳେ, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ସୁନ୍ଦରୀ, ସେ ନିୟମନିଷ୍ଠ ହୋଇ ଶାକାହାରରେ ଜୀବନ ଯାପନ କଲା।

Verse 37

तोषयन्ती त्रींश्च देवाञ्छुभैः स्तोत्रैर्व्रतैस्तथा । ग्रीष्मेषु च महादेवि पञ्चाग्निं साधयेत्ततः

ଶୁଭ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ବ୍ରତଦ୍ୱାରା ତ୍ରିଂଶତ୍ ଦେବମାନଙ୍କୁ ପ୍ରସନ୍ନ କରି, ହେ ମହାଦେବୀ, ସେ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନି ତପ ଆଚରଣ କରୁଥିଲା।

Verse 38

वर्षाकाले चार्द्रवासाश्चरेच्चान्द्रायणानि च । हेमन्ते तु ततः प्राप्ते तोयमध्ये वसेत्सदा

ବର୍ଷାକାଳରେ ସେ ଆର୍ଦ୍ର ବସ୍ତ୍ର ପିନ୍ଧି ଚାନ୍ଦ୍ରାୟଣ ବ୍ରତ ଆଚରଣ କରୁଥିଲା; ହେମନ୍ତ ଆସିଲେ ସେ ସଦା ଜଳମଧ୍ୟରେ ବସୁଥିଲା।

Verse 39

प्रातःस्नानं ततः सन्ध्यां कुर्याद्देवर्षितर्पणम् । देवानामर्चनं कृत्वा होमं कुर्याद्यथाविधि

ସେ ପ୍ରାତଃସ୍ନାନ କରୁଥିଲା; ପରେ ସନ୍ଧ୍ୟାବନ୍ଦନ ଓ ଦେବ-ଋଷି ତର୍ପଣ କରୁଥିଲା। ଦେବମାନଙ୍କ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରି ଯଥାବିଧି ହୋମ କରୁଥିଲା।

Verse 40

यजते वैष्णवांल्लोकान् स्नानजाप्यहुतेन च । एवं वर्षशते प्राप्ते रुद्रविष्णुपितामहाः

ସ୍ନାନ, ଜପ ଓ ହୋମ-ଆହୁତି ଦ୍ୱାରା ସେ ବୈଷ୍ଣବ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ସେହି ଲୋକ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ। ଏଭଳି ଶତବର୍ଷ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ ରୁଦ୍ର, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 41

सम्प्राप्ता द्विजरूपैस्तु एरण्ड्याः सङ्गमे प्रिये । पुरतः संस्थितास्तस्या वेदमभ्युद्धरन्ति च

ହେ ପ୍ରିୟେ, ସେମାନେ ଦ୍ୱିଜରୂପ ଧାରଣ କରି ଏରଣ୍ଡୀର ସଙ୍ଗମକୁ ଆସିଲେ। ତାହାର ସମ୍ମୁଖରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବେଦର ମହିମା ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ।

Verse 42

अनसूया जपं त्यक्त्वा निरीक्ष्य तान्मुहुर्मुहुः । उत्थिता सा विशालाक्षी अर्घं दत्त्वा यथाविधि

ଅନସୂୟା ଜପ ଛାଡ଼ି ସେମାନଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲେ। ପରେ ସେଇ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ ଉଠି ବିଧିମତେ ଅର୍ଘ୍ୟ ଦାନ କଲେ।

Verse 43

अद्य मे सफलं जन्म अद्य मे सफलं तपः । दर्शनेन तु विप्राणां सर्वपापैः प्रमुच्यते

ଆଜି ମୋର ଜନ୍ମ ସଫଳ, ଆଜି ମୋର ତପ ସଫଳ। ପବିତ୍ର ବିପ୍ରମାନଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ସମସ୍ତ ପାପରୁ ମୁକ୍ତି ମିଳେ।

Verse 44

प्रदक्षिणं ततः कृत्वा साष्टाङ्गं प्रणताब्रवीत् । कन्दमूलफलं शाकं नीवारानपि पावनान् । प्रयच्छाम्यहमद्यैव मुनीनां भावितात्मनाम्

ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି ସେ କହିଲେ—“ଆଜିହିଁ ମୁଁ ଭାବିତାତ୍ମା ମୁନିମାନଙ୍କୁ କନ୍ଦମୂଳ, ଫଳ, ଶାକ ଏବଂ ପାବନ ନୀବାର (ବନ୍ୟ ଧାନ୍ୟ) ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବି।”

Verse 45

विप्रा ऊचुः । तपसा तु विचित्रेण तपःसत्येन सुव्रते । तृप्ताः स्म सर्वकामैस्तु सुव्रते तव दर्शनात्

ବିପ୍ରମାନେ କହିଲେ—ହେ ସୁବ୍ରତେ! ତୁମର ବିଚିତ୍ର ତପସ୍ୟା ଓ ତପଃସତ୍ୟରେ ଆମେ ସମସ୍ତ କାମନାରେ ତୃପ୍ତ; କେବଳ ତୁମ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ।

Verse 46

अस्माकं कौतुकं जातं तापसेन व्रतेन यत् । स्वर्गमोक्षसुतस्यार्थे तपस्तपसि दुष्करम्

ତୁମ ଏହି ତାପସ ବ୍ରତ ବିଷୟରେ ଆମର କୌତୁହଳ ଜନ୍ମିଛି; ସ୍ୱର୍ଗ, ମୋକ୍ଷ ଓ ସୁତଲାଭ ପାଇଁ ତୁମେ ଦୁଷ୍କର ତପ ଉପରେ ତପ କରୁଛ।

Verse 47

अनसूयोवाच । तपसा सिध्यते स्वर्गस्तपसा परमा गतिः । तपसा चार्थकामौ च तपसा गुणवान्सुतः । तप एव च मे विप्राः सर्वकामफलप्रदम्

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ତପରେ ସ୍ୱର୍ଗ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ, ତପରେ ପରମ ଗତି ମିଳେ; ତପରେ ଅର୍ଥ ଓ କାମ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ, ତପରେ ଗୁଣବାନ ସୁତ ଲଭ୍ୟ ହୁଏ। ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ତପ ହିଁ ମୋ ପାଇଁ ସର୍ବକାମଫଳପ୍ରଦ।

Verse 48

विप्रा ऊचुः । तन्वी श्यामा विशालाक्षी स्निग्धाङ्गी रूपसंयुता । हंसलीलागतिगमा त्वं च सर्वाङ्गसुन्दरी

ବିପ୍ରମାନେ କହିଲେ—ତୁମେ ତନ୍ୱୀ, ଶ୍ୟାମବର୍ଣ୍ଣା, ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ସ୍ନିଗ୍ଧାଙ୍ଗୀ ଓ ରୂପସମ୍ପନ୍ନା; ତୁମ ଗତି ହଂସର ଲୀଳାଗତି ପରି, ତୁମେ ସର୍ବାଙ୍ଗସୁନ୍ଦରୀ।

Verse 49

किं च ते तपसा कार्यमात्मानं शोच्यसे कथम्

ଏବଂ ତୁମକୁ ତପ କରିବାର କଣ ଆବଶ୍ୟକତା? ତୁମେ ନିଜ ପାଇଁ କାହିଁକି ଶୋକ କରୁଛ?

Verse 50

अनसूयोवाच । यदि रुद्रश्च विष्णुश्च स्वयं साक्षात्पितामहः । गूढरूपधराः सर्वे तच्चिह्नमुपलक्षये

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ଯଦି ତୁମେ ରୁଦ୍ର ଓ ବିଷ୍ଣୁ, ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ହେଉ, ସମସ୍ତେ ଗୂଢ଼ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିଲେ, ତେବେ ମୁଁ ସେଇ ତତ୍ତ୍ୱର ଚିହ୍ନକୁ ଚିହ୍ନିପାରୁଛି।

Verse 51

तस्या वाक्यावसाने तु स्वरूपं दर्शयन्ति ते । स्वस्वरूपैः स्थिता देवाः सूर्यकोटिसमप्रभाः

ତାଙ୍କର କଥା ଶେଷ ହେବା ସହିତ ସେମାନେ ନିଜ-ନିଜ ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ଦେବମାନେ ନିଜ ଦିବ୍ୟ ସ୍ୱଭାବରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ, କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ହେଲେ।

Verse 52

चतुर्भुजो महादेवि शङ्खचक्रगदाधरः । अतसीपुष्पवर्णस्तु पीतवासा जनार्दनः

ହେ ମହାଦେବୀ! ଜନାର୍ଦନ ଚତୁର୍ଭୁଜ ରୂପେ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ—ଶଙ୍ଖ, ଚକ୍ର ଓ ଗଦା ଧାରଣ କରି; ତାଙ୍କର ବର୍ଣ୍ଣ ଅତସୀ ପୁଷ୍ପ ସମ, ଏବଂ ସେ ପୀତବସ୍ତ୍ର ପରିଧାନ କରିଥିଲେ।

Verse 53

गरुत्मान्वाहनं यस्य श्रिया च सहितो हरिः । प्रसन्नवदनः श्रीमान्स्वयंरूपो व्यवस्थितः

ଯାହାଙ୍କର ବାହନ ଗରୁଡ, ସେଇ ହରି ଶ୍ରୀଙ୍କ ସହିତ, ପ୍ରସନ୍ନମୁଖ ଓ ଶ୍ରୀସମ୍ପନ୍ନ ହୋଇ, ନିଜ ପ୍ରକଟ ସ୍ୱରୂପରେ ସେଠାରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 54

पीतवासा महादेवि चतुर्वदनपङ्कजः । हंसोपरि समारूढो ह्यक्षमालाकरोद्यतः

ହେ ମହାଦେବୀ! ପୀତବସ୍ତ୍ରଧାରୀ ବ୍ରହ୍ମା—ଚତୁର୍ମୁଖ, ପଦ୍ମସଦୃଶ ମୁଖମଣ୍ଡଳ—ହଂସ ଉପରେ ଆରୂଢ଼ ହୋଇ ପ୍ରକାଶିତ ହେଲେ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଅକ୍ଷମାଳା ଉତ୍ତୋଳିତ ଥିଲା।

Verse 55

आगतो नर्मदातीरे ब्रह्मा लोकपितामहः । योऽसौ सर्वजगद्व्यापी स्वयं साक्षान्महेश्वरः

ନର୍ମଦାତୀରେ ଲୋକପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଆସିଲେ; ଯିଏ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ବ୍ୟାପିଛନ୍ତି ସେହି ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱର ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 56

वृषभं तु समारूढो दशबाहुसमन्वितः । भस्माङ्गरागशोभाढ्यः पञ्चवक्त्रस्त्रिलोचनः

ବୃଷଭ ଉପରେ ଆରୂଢ, ଦଶବାହୁସମନ୍ୱିତ, ଅଙ୍ଗେ ଭସ୍ମର ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ—ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର ତ୍ରିଲୋଚନ ପ୍ରଭୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 57

जटामुकुटसंयुक्तः कृतचन्द्रार्द्धशेखरः । एवंरूपधरो देवः सर्वव्यापी महेश्वरः

ଜଟାମୁକୁଟସଂଯୁକ୍ତ, ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ରଶେଖର ଧାରଣକାରୀ—ଏହି ରୂପରେ ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ଦେବ ମହେଶ୍ୱର ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 58

अनसूया निरीक्ष्यैतद्देवानां दर्शनं परम् । वेपमाना ततः साध्वी सुरान्दृष्ट्वा मुहुर्मुहुः

ଦେବମାନଙ୍କର ଏହି ପରମ ଦର୍ଶନ ଦେଖି ସାଧ୍ବୀ ଅନସୂୟା କମ୍ପିତ ହେଲେ ଏବଂ ସୁରମାନଙ୍କୁ ମୁହୁର୍ମୁହୁଃ ଦେଖିଲେ।

Verse 59

अनसूयोवाच । किं व्यापारस्वरूपास्तु विष्णुरुद्रपितामहाः । एतद्वै श्रोतुमिच्छामि ह्यशेषं कथयन्तु मे

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ବିଷ୍ଣୁ, ରୁଦ୍ର ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା)ଙ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ-ସ୍ୱରୂପ କଣ? ଏହା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; କିଛି ଛାଡ଼ିନାହିଁ ମୋତେ କହନ୍ତୁ।

Verse 60

ब्रह्मोवाच । प्रावृट्कालो ह्यहं ब्रह्मा आपश्चैव प्रकीर्तिताः । मेघरूपो ह्यहं प्रोक्तो वर्षयामि च भूतले

ବ୍ରହ୍ମା କହିଲେ—ମୁଁ ପ୍ରାବୃଟ୍ (ବର୍ଷା ଋତୁ) ଅଟେ, ଜଳରୂପେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ହିଁ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ। ମେଘରୂପେ କଥିତ ହୋଇ ଭୂତଳରେ ବର୍ଷା କରାଏ।

Verse 61

अहं सर्वाणि बीजानि प्राक्सन्ध्यासूदिते रवौ । एतद्वै कारणं सर्वं रहस्यं कथितं परम्

ପ୍ରାତଃସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉଦିତ ହେଲେ ମୁଁ ହିଁ ସମସ୍ତ ବୀଜ। ଏହିଟି ସର୍ବକାରଣ; ଏହି ପରମ ରହସ୍ୟ କଥିତ।

Verse 62

विष्णुरुवाच । हेमन्तश्च भवेद्विष्णुर्विश्वरूपं चराचरम् । पालनाय जगत्सर्वं विष्णोर्माहात्म्यमुत्तमम्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେମନ୍ତ ଋତୁରେ ମୁଁ ବିଷ୍ଣୁ ଚରାଚର ସମସ୍ତଙ୍କୁ ବ୍ୟାପିଥିବା ବିଶ୍ୱରୂପ ହୁଏ। ସମଗ୍ର ଜଗତର ପାଳନାର୍ଥେ ଏହା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ମାହାତ୍ମ୍ୟ।

Verse 63

रुद्र उवाच । ग्रीष्मकालो ह्यहं प्रोक्तः सर्वभूतक्षयंकरः । कर्षयामि जगत्सर्वं रुद्ररूपस्तपस्विनि

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ମୁଁ ହିଁ ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳ, ଯାହା ସର୍ବଭୂତଙ୍କ କ୍ଷୟକାରୀ। ହେ ତପସ୍ୱିନୀ, ରୁଦ୍ରରୂପେ ମୁଁ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଶୁଷ୍କ କରି ଶକ୍ତି କାଢ଼ିନେଉଛି।

Verse 64

एवं ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैव महाव्रते । त्रयो देवास्त्रयः सन्ध्यास्त्रयः कालास्त्रयोऽग्नयः

ଏହିପରି, ହେ ମହାବ୍ରତେ, ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର—ତିନି ଦେବ; ତେଣୁ ତିନି ସନ୍ଧ୍ୟା, କାଳର ତିନି ବିଭାଗ ଏବଂ ତିନି ପବିତ୍ର ଅଗ୍ନି ଅଛି।

Verse 65

तथा ब्रह्मा च विष्णुश्च रुद्रश्चैकात्मतां गतः । वरं दद्युश्च ते भद्रे यस्त्वया मनसीप्सितम्

ସେହିପରି ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଏକାତ୍ମତାକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ। ହେ ଭଦ୍ରେ, ତୁମ ମନୋଭିଷ୍ଟ ବର ଦେବାକୁ ସେମାନେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହେଲେ।

Verse 66

अनसूयोवाच । धन्या पुण्या ह्यहं लोके श्लाघ्या वन्द्या च सर्वदा । ब्रह्मा विष्णुश्च रुद्रश्च प्रसन्नवदनाः शुभाः

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ମୁଁ ଏହି ଲୋକରେ ଧନ୍ୟା ଓ ପୁଣ୍ୟବତୀ, ସଦା ପ୍ରଶଂସ୍ୟା ଓ ବନ୍ଦ୍ୟା; କାରଣ ବ୍ରହ୍ମା, ବିଷ୍ଣୁ ଓ ରୁଦ୍ର ଶୁଭ ଓ ପ୍ରସନ୍ନ ମୁଖରେ ମୋ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଛନ୍ତି।

Verse 67

यदि तुष्टास्त्रयो देवा दयां कृत्वा ममोपरि । अस्मिंस्तीर्थे तु सांनिध्याद्वरदाः सन्तु मे सदा

ଯଦି ଏହି ତିନି ଦେବ ଦୟା କରି ମୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇଛନ୍ତି, ତେବେ ଏହି ତୀର୍ଥରେ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ସଦା ମୋ ପାଇଁ ବରଦାତା ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 68

रुद्र उवाच । एवं भवतु ते वाक्यं यत्त्वया प्रार्थितं शुभे । प्रत्यक्षा वैष्णवी माया एरण्डीनाम नामतः

ରୁଦ୍ର କହିଲେ—ହେ ଶୁଭେ, ତୁମେ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛ, ସେହିପରି ହେଉ। ଏଠାରେ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେବ, ‘ଏରଣ୍ଡୀ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେବ।

Verse 69

यस्या दर्शनमात्रेण नश्यते पापसञ्चयः । चैत्रमासे तु सम्प्राप्ते अहोरात्रोषितो भवेत्

ଯାହାଙ୍କ ଦର୍ଶନମାତ୍ରେ ପାପସଞ୍ଚୟ ନଶିଯାଏ। ଚୈତ୍ର ମାସ ଆସିଲେ ସେଠାରେ ଏକ ଦିନ ଓ ଏକ ରାତି ବାସ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 70

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा ब्रह्महत्यां व्यपोहति । रात्रौ जागरणं कुर्यात्प्रभाते भोजयेद्द्विजान्

ଏରଣ୍ଡୀର ସଙ୍ଗମରେ ସ୍ନାନ କଲେ ବ୍ରାହ୍ମଣହତ୍ୟାର ପାପ ମଧ୍ୟ ଦୂର ହୁଏ। ରାତିରେ ଜାଗରଣ କରି, ପ୍ରଭାତେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଭୋଜନ କରାଇବା ଉଚିତ।

Verse 71

यथोक्तेन विधानेन पिण्डं दद्याद्यथाविधि । प्रदक्षिणां ततो दद्याद्धिरण्यं वस्त्रमेव च

ଯଥୋକ୍ତ ବିଧାନ ଅନୁସାରେ ଯଥାବିଧି ପିଣ୍ଡଦାନ କରିବା ଉଚିତ। ତାପରେ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ପରେ ଦାନରୂପେ ସୁବର୍ଣ୍ଣ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦେବା ଉଚିତ।

Verse 72

रजतं च तथा गावो भूमिदानमथापि वा । सर्वं कोटिगुणं प्रोक्तमिति स्वायम्भुवोऽब्रवीत्

ରୂପା, ଗାଈ, କିମ୍ବା ଭୂମିଦାନ—ଯେ କିଛି ଦାନ କରାଯାଉ, ସେ ସବୁ କୋଟିଗୁଣ ପୁଣ୍ୟଫଳଦାୟକ ବୋଲି ଘୋଷିତ; ଏହିପରି ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ (ମନୁ) କହିଲେ।

Verse 73

ये म्रियन्ति नरा देवि एरण्ड्याः सङ्गमे शुभे । यावद्युगसहस्रं तु रुद्रलोके वसन्ति ते

ହେ ଦେବୀ! ଏରଣ୍ଡୀର ଶୁଭ ସଙ୍ଗମରେ ଯେ ନରମାନେ ମୃତ୍ୟୁବରଣ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସହସ୍ର ଯୁଗ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ରୁଦ୍ରଲୋକରେ ବସନ୍ତି।

Verse 74

अहोरात्रोषितो भूत्वा जपेद्रुद्रांश्च वैदिकान् । एकादशैकसंज्ञांश्च स याति परमां गतिम्

ଏକ ଅହୋରାତ୍ର ସେଠାରେ ରହି, ‘ଏକାଦଶ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ବୈଦିକ ରୁଦ୍ରମନ୍ତ୍ରମାନଙ୍କୁ ଜପ କରିବା ଉଚିତ; ତାହାଦ୍ୱାରା ସେ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।

Verse 75

विद्यार्थी लभते विद्यां धनार्थी लभते धनम् । पुत्रार्थी लभते पुत्रांल्लभेत्कामान् यथेप्सितान्

ବିଦ୍ୟାକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକ ବିଦ୍ୟା ପାଏ, ଧନକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରୁଥିବା ଲୋକ ଧନ ପାଏ। ପୁତ୍ରକାମୀ ପୁତ୍ର ପାଏ, ଏବଂ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା ସେପରି କାମନା ପୂରଣ ହୁଏ।

Verse 76

एरण्ड्याः सङ्गमे स्नात्वा रेवाया विमले जले । महापातकिनो वापि ते यान्ति परमां गतिम्

ଏରଣ୍ଡୀର ସଙ୍ଗମରେ ରେବା (ନର୍ମଦା)ର ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କଲେ, ମହାପାତକୀମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 77

अनसूयोवाच । यदि तुष्टास्त्रयो देवा मम भक्तिप्रचोदिताः । मम पुत्रा भवन्त्वेव हरिरुद्रपितामहाः

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ମୋର ଭକ୍ତିରେ ପ୍ରେରିତ ହୋଇ ଯଦି ଏହି ତିନି ଦେବ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ହରି (ବିଷ୍ଣୁ), ରୁଦ୍ର (ଶିବ) ଓ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ନିଶ୍ଚୟ ମୋର ପୁତ୍ର ହେଉନ୍ତୁ।

Verse 78

विष्णुरुवाच । पूज्या यत्पुत्रतां यान्ति न कदाचिच्छ्रुतं मया । शुभे ददामि पुत्रांस्ते देवतुल्यपराक्रमान् । रूपवन्तो गुणोपेतान्यज्विनश्च बहुश्रुतान्

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ହେ ପୂଜ୍ୟେ, ପୂଜନୀୟ ଦେବମାନେ ପୁତ୍ରତ୍ୱକୁ ଯାଆନ୍ତି ବୋଲି ମୁଁ କେବେ ଶୁଣିନାହିଁ। ତଥାପି ହେ ଶୁଭେ, ଦେବତୁଲ୍ୟ ପରାକ୍ରମଶାଳୀ, ରୂପବାନ, ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ, ଯଜ୍ଞନିଷ୍ଠ ଓ ବହୁଶ୍ରୁତ ଏମିତି ପୁତ୍ରମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ତୁମକୁ ଦେଉଛି।

Verse 79

अनसूयोवाच । ईप्सितं तच्च दातव्यं यन्मया प्रार्थितं हरे । नान्यथा चैव कर्तव्या मम पुत्रैषणा तु या

ଅନସୂୟା କହିଲେ—ହେ ହରେ, ମୁଁ ଯାହା ପ୍ରାର୍ଥନା କରିଛି, ସେହିଟିକୁ ମୋ ଇଚ୍ଛାଅନୁସାରେ ଦେବା ଉଚିତ। ମୋର ପୁତ୍ରେଚ୍ଛାକୁ ଅନ୍ୟ ଭାବରେ ପୂରଣ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 80

विष्णुरुवाच । पूर्वं तु भृगुसंवादे गर्भवास उपार्जितः । तस्याहं चैव पारं तु नैव पश्यामि शोभने

ବିଷ୍ଣୁ କହିଲେ—ପୂର୍ବେ ଭୃଗୁସଂବାଦରେ ‘ଗର୍ଭବାସ’ ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ ପୁଣ୍ୟବିଶେଷ ଉପସ୍ଥାପିତ ହୋଇଥିଲା। ହେ ଶୋଭନେ! ତାହାର ପାର, ତାହାର ସୀମା, ମୁଁ ଦେଖୁନାହିଁ।

Verse 81

स्मरमाणः पुरावृत्तं चिन्तयामि पुनःपुनः । एवं संचिन्त्य ते देवाः पितामहमहेश्वराः

ପୂର୍ବେ ଘଟିଥିବା କଥା ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ତାହାକୁ ପୁନଃପୁନଃ ଚିନ୍ତନ କରେ। ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରି ସେହି ଦେବଗଣ—ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ଓ ମହେଶ୍ୱର ଶିବ—ମଧ୍ୟ ବିଚାର କଲେ।

Verse 82

अयोनिजा भविष्यामस्तव पुत्रा वरानने । योनिवासे महाप्राज्ञि देवा नैव व्रजन्ति च

ହେ ବରାନନେ! ଆମେ ତୁମର ପୁତ୍ର ହେବୁ, ଯୋନିଜ ନୁହେଁ। ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞି! ଦେବମାନେ ଯୋନିବାସଯୁକ୍ତ ଜନ୍ମରେ ପ୍ରବେଶ କରନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 83

सांनिध्यात्सङ्गमे देवि लोकानां तु वरप्रदाः । एरण्डी वैष्णवी माया प्रत्यक्षा त्वं भविष्यसि

ହେ ଦେବି! ସଙ୍ଗମତୀର୍ଥରେ ତୁମ ସାନ୍ନିଧ୍ୟରୁ ତୁମେ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବରଦାନ ଦେବାଳି ହେବ। ‘ଏରଣ୍ଡୀ’ ନାମରେ ବୈଷ୍ଣବୀ ମାୟାରୂପେ ତୁମେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ପ୍ରାଦୁର୍ଭାବିତ ହେବ।

Verse 84

त्रयो देवाः स्थिताः पाथ रेवाया उत्तरे तटे । वरप्राप्ता तु सा देवी गता माहेन्द्रपर्वतम्

ହେ ପ୍ରିୟ! ତିନି ଦେବ ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ଅବସ୍ଥିତ ରହିଲେ। କିନ୍ତୁ ସେହି ଦେବୀ ବର ପାଇ ମାହେନ୍ଦ୍ର ପର୍ବତକୁ ଗଲେ।

Verse 85

क्षीणाङ्गी शुक्लदेहा च रूक्षकेशी सुदारुणा । कृतयज्ञोपवीता सा तपोनिष्ठा शुभेक्षणा

ତାହାର ଅଙ୍ଗ କ୍ଷୀଣ ଥିଲା, ଦେହ ଶୁଭ୍ର ଥିଲା, କେଶ ରୁକ୍ଷ ଥିଲା ଏବଂ ତପସ୍ୟା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦାରୁଣ ଥିଲା। ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣ କରି ସେ ତପୋନିଷ୍ଠା, ଶୁଭଦୃଷ୍ଟିମତୀ ଥିଲା।

Verse 86

शिलातलनिविष्टोऽसौ दृष्टः कान्तो महायशाः । हृष्टचित्तोऽभवद्देवि उत्तिष्ठोत्तिष्ठ साब्रवीत्

ଶିଳାତଳ ଉପରେ ବସିଥିବା ସେଇ ମହାଯଶସ୍ବୀ, କାନ୍ତିମାନ ପ୍ରଭୁ ଦେଖାଗଲେ। ହେ ଦେବୀ, ହୃଷ୍ଟଚିତ୍ତ ହୋଇ ସେ କହିଲେ—“ଉଠ, ଉଠ!”

Verse 87

अत्रिरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञे ह्यनसूये महाव्रते । अचिन्त्यं गालवादीनां वरं प्राप्तासि दुर्लभम्

ଅତ୍ରି କହିଲେ—“ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞେ ଅନସୂୟେ, ହେ ମହାବ୍ରତଧାରିଣୀ! ଗାଲବ ଆଦି ଋଷିମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ଏମିତି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ ବର ତୁମେ ପାଇଛ।”

Verse 88

अनसूयोवाच । त्वत्प्रसादेन देवर्षे वरं प्राप्तास्मि दुर्लभम् । तेन देवाः प्रशंसन्ति सिद्धाश्च ऋषयोऽमलाः

ଅନସୂୟା କହିଲେ—“ହେ ଦେବର୍ଷେ, ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ଦୁର୍ଲଭ ବର ପାଇଛି। ସେହି କାରଣରୁ ଦେବମାନେ ମୋତେ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ସିଦ୍ଧମାନେ ଓ ନିର୍ମଳ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ।”

Verse 89

एवमुक्ता तु सा देवी हर्षेण महता युता । आलोकयेत्ततः कान्तं तेनापि शुभदर्शना

ଏଭଳି କୁହାଯାଇ ସେ ଦେବୀ ମହାହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା। ପରେ ସେ ନିଜ କାନ୍ତଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ଶୁଭଦର୍ଶନା ସେ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଦେଖାଗଲା।

Verse 90

ईक्षणाच्चैव संजातं ललाटे मण्डलं शुभम् । नवयोजनसाहस्रं मण्डलं रश्मिभिर्वृतम्

ସେହି ଦୃଷ୍ଟିମାତ୍ରରୁ ଲଲାଟରେ ଏକ ଶୁଭ ମଣ୍ଡଳ ଉଦ୍ଭବିଲା। ନବହଜାର ଯୋଜନ ପରିମାଣର ସେ ମଣ୍ଡଳ ଦିବ୍ୟ ରଶ୍ମିରେ ପରିବେଷ୍ଟିତ ଥିଲା।

Verse 91

कदम्बगोलकाकारं त्रिगुणं परिमण्डलम् । तस्य मध्ये तु देवेशि पुरुषो दिव्यरूपधृक्

ତାହା କଦମ୍ବ-ପୁଷ୍ପର ଗୋଲକ ପରି ଗୋଳାକାର, ତ୍ରିଗୁଣ ଓ ସମପରିମଣ୍ଡଳ ଥିଲା। ତାହାର ମଧ୍ୟରେ, ହେ ଦେବେଶୀ, ଦିବ୍ୟରୂପଧାରୀ ଏକ ପୁରୁଷ ଅବସ୍ଥିତ ଥିଲେ।

Verse 92

हेमवर्णोऽमृतमयः सूर्यकोटिसमप्रभः । आद्यः पुत्रोऽनसूयायाः स्वयं साक्षात्पितामहः

ସେ ହେମବର୍ଣ୍ଣ, ଅମୃତମୟ ଓ କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ପ୍ରଭାବାନ୍। ସେ ଅନସୂୟାଙ୍କ ଆଦ୍ୟ ପୁତ୍ର ଭାବେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ; ସାକ୍ଷାତ୍ ସ୍ୱୟଂ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମା ହିଁ ପ୍ରକଟ।

Verse 93

चन्द्रमा इति विख्यातः सोमरूपो नृपात्मज । इष्टापूर्ते च संपाति कलाषोडशकेन तु

ହେ ରାଜପୁତ୍ର, ସେ ‘ଚନ୍ଦ୍ରମା’ ନାମେ ବିଖ୍ୟାତ, ସୋମରୂପ। ଷୋଡଶ କଳାର ଚକ୍ର ଦ୍ୱାରା ସେ ଇଷ୍ଟ ଓ ପୂର୍ତ୍ତ କର୍ମଫଳ ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ହୁଏ।

Verse 94

प्रतिपच्च द्वितीया च तृतीया च महेश्वरि । चतुर्थी पञ्चमी चैव अव्यया षोडशी कला

ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ପ୍ରତିପଦ, ଦ୍ୱିତୀୟା ଓ ତୃତୀୟା—ତଥା ଚତୁର୍ଥୀ ଓ ପଞ୍ଚମୀ—ଏହି ତିଥିଗୁଡ଼ିକ ଅବ୍ୟୟ ଷୋଡଶୀ କଳା ସହ ସମ୍ବନ୍ଧ କରି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 95

चतुर्विधस्य लोकस्य सूक्ष्मो भूत्वा वरानने । आप्रीणाति जगत्सर्वं त्रैलोक्यं सचराचरम्

ହେ ବରାନନେ! ସେ ଚତୁର୍ବିଧ ଲୋକରେ ସୂକ୍ଷ୍ମରୂପ ହୋଇ, ଚରାଚର ସହିତ ତ୍ରୈଲୋକ୍ୟ ଓ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ତୃପ୍ତ ଓ ପୋଷିତ କରନ୍ତି।

Verse 96

सर्वे ते ह्युपजीवन्ति हुतं दत्तं शशिस्थितम् । वनस्पतिगते सोमे धनवांश्च वरानने

ହେ ବରାନନେ! ଅଗ୍ନିରେ ଅର୍ପିତ ହୁତ ଓ ଦାନ—ଯାହା ଶଶିରେ ସ୍ଥିତ—ତାହାରେ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ଜୀବନ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସୋମ ଯେତେବେଳେ ବନସ୍ପତିରେ ଥାଏ, ମନୁଷ୍ୟ ଧନବାନ ହୁଏ।

Verse 97

भुञ्जन् परगृहे मूढो ददेदब्दकृतं शुभम् । वनस्पतिगते सोमे यस्तु छिन्द्याद्वनस्पतीन् । तेन पापेन देवेशि नरा यान्ति यमालयम्

ହେ ଦେବେଶି! ପରଘରେ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ମୂଢ ମଧ୍ୟ ବର୍ଷଭରି ସଞ୍ଚିତ ପୁଣ୍ୟ ଦାନ କରିପାରେ; କିନ୍ତୁ ସୋମ ବନସ୍ପତିରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ଗଛ କାଟେ—ସେହି ପାପରେ, ହେ ଦେବତାଧିଶ୍ୱରୀ, ନରମାନେ ଯମାଳୟକୁ ଯାଆନ୍ତି।

Verse 98

वनस्पतिगते सोमे मैथुनं यो निषेवते । ब्रह्महत्यासमं पापं लभते नात्र संशयः

ସୋମ ବନସ୍ପତିରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ମୈଥୁନ କରେ, ସେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟାସମ ପାପ ପାଏ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 99

वनस्पतिगते सोमे मन्थानं योऽधिवाहयेत् । गावस्तस्य प्रणश्यन्ति याश्च वै पूर्वसंचिताः

ସୋମ ବନସ୍ପତିରେ ଥିବାବେଳେ ଯେ ମନ୍ଥନଦଣ୍ଡ ଚଳାଇ ମଥନ କରେ, ତାହାର ଗାଈମାନେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି—ପୂର୍ବରୁ ସଞ୍ଚିତ ଥିବାମାନେ ମଧ୍ୟ।

Verse 100

वनस्पतिगते सोमे ह्यध्वानं योऽधिगच्छति । भवन्ति पितरस्तस्य तं मासं रेणुभोजनाः

ସୋମ ଯେତେବେଳେ ବନସ୍ପତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ଥାଏ, ସେତେବେଳେ ଯେ କେହି ଯାତ୍ରା ଆରମ୍ଭ କରେ, ତାହାର ସେଇ ମାସରେ ପିତୃମାନେ ପିଣ୍ଡ-ତର୍ପଣବଞ୍ଚିତ ହୋଇ ‘ରେଣୁଭୋଜୀ’ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 101

अमावस्यां महादेवि यस्तु श्राद्धप्रदो भवेत् । अब्दमेकं विशालाक्षि तृप्तास्तत्पितरो ध्रुवम्

ଅମାବାସ୍ୟା ଦିନ, ହେ ମହାଦେବୀ, ଯେ ଶ୍ରାଦ୍ଧ ଦାନ କରେ, ହେ ବିଶାଳାକ୍ଷୀ, ତାହାର ପିତୃମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ତୃପ୍ତ ରହନ୍ତି।

Verse 102

हिरण्यं रजतं वस्त्रं यो ददाति द्विजातिषु । सर्वं लक्षगुणं देवि लभते नात्र संशयः

ହେ ଦେବୀ, ଯେ ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ରଜତ ଓ ବସ୍ତ୍ର ଦାନ କରେ, ସେ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଲକ୍ଷଗୁଣ ପୁଣ୍ୟ ଲାଭ କରେ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 103

। अध्याय

ଅଧ୍ୟାୟ। (ଅଧ୍ୟାୟ-ଚିହ୍ନ)

Verse 104

द्वितीयस्तु महादेवि दुर्वासा नाम नामतः । सृष्टिसंहारकर्ता च स्वयं साक्षान्महेश्वरः

ହେ ମହାଦେବୀ, ଦ୍ୱିତୀୟ (ପୁତ୍ର) ନାମରେ ଦୁର୍ବାସା; ସେ ସୃଷ୍ଟି-ସଂହାରକର୍ତ୍ତା, ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ମହେଶ୍ୱର।

Verse 105

ऋषिमध्यगतो देवि तपस्तपति दुष्करम् । सोऽपि रुद्रत्वमायाति सम्प्राप्ते भूतविप्लवे

ହେ ଦେବୀ, ଋଷିମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ ହୋଇ ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର ତପ କରେ। ଭୂତବିପ୍ଲବର ସମୟ ଆସିଲେ ସେ ମଧ୍ୟ ରୁଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।

Verse 106

इन्द्रोऽपि शप्तस्तेनैव दुर्वाससा वरानने । द्वितीयस्य तु पुत्रस्य सम्भवः कथितो मया

ହେ ବରାନନେ, ସେଇ ଦୁର୍ବାସାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଇନ୍ଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଶପ୍ତ ହୋଇଥିଲେ। ଏହିପରି ଦ୍ୱିତୀୟ ପୁତ୍ରର ଜନ୍ମବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି।

Verse 107

दत्तात्रेयस्वरूपेण भगवान्मधुसूदनः । जगद्व्यापी जगन्नाथः स्वयं साक्षाज्जनार्दनः

ଦତ୍ତାତ୍ରେୟ ସ୍ୱରୂପରେ ଭଗବାନ୍ ମଧୁସୂଦନ ପ୍ରକଟ ହେଲେ—ଜଗଦ୍ବ୍ୟାପୀ ଜଗନ୍ନାଥ, ସ୍ୱୟଂ ସାକ୍ଷାତ୍ ଜନାର୍ଦନ।

Verse 108

एते देवास्त्रयः पुत्रा अनसूयाया महेश्वरि । वरदानेन ते देवा ह्यवतीर्णा महीतले

ହେ ମହେଶ୍ୱରୀ, ଅନସୂୟାଙ୍କ ଏହି ତିନି ପୁତ୍ର ସତ୍ୟରେ ଦେବତା। ବରଦାନର ପ୍ରଭାବରେ ସେହି ଦେବଗଣ ପୃଥିବୀରେ ଅବତୀର୍ଣ୍ଣ ହେଲେ।

Verse 109

पुत्रप्राप्तिकरं तीर्थं रेवायाश्चोत्तरे तटे । अनसूयाकृतं पार्थ सर्वपापक्षयं परम्

ହେ ପାର୍ଥ, ରେବା ନଦୀର ଉତ୍ତର ତଟରେ ପୁତ୍ରପ୍ରାପ୍ତିକର ଏକ ତୀର୍ଥ ଅଛି। ଅନସୂୟାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କୃତ ସେହି ତୀର୍ଥ ସର୍ବପାପକ୍ଷୟରେ ପରମ ପ୍ରଭାବଶାଳୀ।

Verse 110

श्रीमार्कण्डेय उवाच । आश्चर्यभूतं लोकेऽस्मिन्नर्मदायां पुरातनम् । भ्रूणहत्या गता तत्र ब्राह्मणस्य नराधिप

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ନରାଧିପ! ଏହି ଲୋକରେ ନର୍ମଦା-ତଟରେ ଏକ ପୁରାତନ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ଅଛି; ସେଠାରେ ଏକ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କର ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପ ନିବୃତ୍ତ ହୋଇଗଲା।

Verse 111

युधिष्ठिर उवाच । इतिहासं द्विजश्रेष्ठ कथयस्व ममानघ । सर्वपापहरं लोके दुःखार्तस्य च कथ्यताम्

ଯୁଧିଷ୍ଠିର କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜଶ୍ରେଷ୍ଠ, ହେ ଅନଘ! ଲୋକରେ ସର୍ବପାପହର ଯେ ଇତିହାସ, ତାହା ମୋତେ କହ; ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ତାହା କଥିତ ହେଉ।

Verse 112

श्रीमार्कण्डेय उवाच । सुवर्णशिलके ग्रामे गौतमान्वयसम्भवः । कृषीवलो महादेवि भार्यापुत्रसमन्वितः

ଶ୍ରୀ ମାର୍କଣ୍ଡେୟ କହିଲେ—ହେ ମହାଦେବୀ! ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଲକ ନାମକ ଗ୍ରାମରେ ଗୌତମ ବଂଶସମ୍ଭବ ଜଣେ କୃଷିବଳ ଥିଲେ; ସେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଓ ପୁତ୍ର ସହ ବସୁଥିଲେ।

Verse 113

वसते तत्र गोविन्दः संजातो विपुले कुले । पुत्रदारसमोपेतो गृहक्षेत्ररतः सदा

ସେଠାରେ ଗୋବିନ୍ଦ ନାମକ ଜଣେ ବ୍ୟକ୍ତି ବିପୁଳ କୁଳରେ ଜନ୍ମି ବସୁଥିଲେ; ସେ ସଦା ଘର ଓ କ୍ଷେତ୍ରକାର୍ଯ୍ୟରେ ରତ ଥିଲେ ଏବଂ ପୁତ୍ର-ଦାରା ସହିତ ଥିଲେ।

Verse 114

शकटं पूरयित्वा तु काष्ठानामगमद्गुहम् । प्रक्षिप्तानि च काष्ठानि ह्येकाकी क्षुधयान्वितः

ସେ କାଠରେ ଶକଟ ଭରି ଗୁହାକୁ ଗଲେ; ଏକାକୀ, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ହୋଇ, ସେ କାଠଗୁଡ଼ିକୁ ଭିତରକୁ ଛାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 115

रिङ्गमाणस्तदा पुत्रः पितुः शब्दात्समागतः । न दृष्टस्तेन वै पुत्रः काष्ठैः संछादितोऽवशः

ସେତେବେଳେ ରେଙ୍ଗି ରେଙ୍ଗି ଛୋଟ ପୁତ୍ର ପିତାଙ୍କ ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ସେଠାକୁ ଆସିଲା; କିନ୍ତୁ ପିତା ତାକୁ ଦେଖିଲେ ନାହିଁ—କାଠର ଗୁଣ୍ଡିରେ ଢାକା ପଡ଼ିଥିବା ଅସହାୟ ଶିଶୁ।

Verse 116

आगतस्त्वरितो गेहे पिपासार्तो नराधिप । शकटं मोच्य तद्द्वारि सवृषं रज्जुसंयुतम्

ହେ ନରାଧିପ! ସେ ପିପାସାର୍ତ୍ତ ହୋଇ ତ୍ୱରାନ୍ୱିତ ଭାବେ ଘରକୁ ଆସି ଦ୍ୱାରେ ଶକଟଟି ଖୋଲିଦେଲା; କିନ୍ତୁ ବୃଷ ରଜ୍ଜୁରେ ଯୁକ୍ତ ଅବସ୍ଥାରେ ରହିଲା।

Verse 117

भार्या तस्यैव या दृष्टा चित्तज्ञा वशवर्तिनी । दृष्ट्वा निपातितं पुत्रं काष्ठैर्निर्भिन्नमस्तकम्

ତାଙ୍କର ଭାର୍ଯ୍ୟା—ଚିତ୍ତଜ୍ଞା, ପତିବ୍ରତା ଓ ପତିଇଚ୍ଛାନୁଗତା—ଦେଖିଲେ ଯେ ପୁତ୍ରଟି ପଡ଼ିଛି ଏବଂ କାଠରେ ତାହାର ମସ୍ତକ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଯାଇଛି।

Verse 118

अजल्पमानाकरुणं निक्षिप्तं ज्ञोलिकां शिशुम् । शुश्रूषणे रता साध्वी प्रियस्य च नराधिप

ହେ ନରାଧିପ! ସେ କିଛି କହିଲେ ନାହିଁ, ବାହ୍ୟ କରୁଣ ବିଲାପ ମଧ୍ୟ ପ୍ରକାଶ କଲେ ନାହିଁ; ଶିଶୁଟିକୁ ଥଳିରେ ରଖି, ସେବାରେ ରତ ସେ ସାଧ୍ବୀ ପ୍ରିୟ ପତି ପ୍ରତି ଅଟୁଟ ରହିଲେ।

Verse 119

ततः स्नानादिकं कृत्वा भोजनाच्छयनं शुभम् । पुत्रं पुत्रवतां श्रेष्ठा ह्युत्थापयति शासनैः

ତାପରେ ସ୍ନାନାଦି କର୍ମ ସମ୍ପନ୍ନ କରି, ଶୁଭ ଭୋଜନ ଓ ଶୟନର ବ୍ୟବସ୍ଥା କରି, ମାତୃମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା ସେ ନାରୀ ପୁତ୍ରକୁ ଆଜ୍ଞାଦ୍ୱାରା ଉଠାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଯେନେ ସେ ଜୀବିତ।

Verse 120

यदा च नोत्थितः सुप्तः पुत्रः पञ्चत्वमागतः । तदा सा दीनवदना रुरोद च मुमोह च

ଯେତେବେଳେ ଶୁଇଥିବା ପୁତ୍ର ଉଠିଲା ନାହିଁ ଏବଂ ସତ୍ୟରେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ଦୀନମୁଖୀ ମାତା କାନ୍ଦିଲା ଓ ମୂର୍ଛିତ ହେଲା।

Verse 121

तच्छ्रुत्वा रुदितं शब्दं गोविन्दस्त्रस्तमानसः । किमेतदिति चोक्त्वा तु पतितो धरणीतले

ସେଇ କାନ୍ଦଣାର ଶବ୍ଦ ଶୁଣି ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ମନ ଭୟରେ କମ୍ପିତ ହେଲା; “ଏହା କଣ?” ବୋଲି କହି ଧରାତଳେ ପଡ଼ିଗଲେ।

Verse 122

द्वावेतौ मुक्तकेशौ तु भूमौ निपतितौ नृप । विलेपाते च राजेन्द्र निःश्वासोच्छ्वासितेन च

ହେ ନୃପ! ଏହି ଦୁଇଜଣ ମୁକ୍ତକେଶ ହୋଇ ଭୂମିରେ ପଡ଼ିଛନ୍ତି; ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ନିଶ୍ୱାସ-ଉଚ୍ଛ୍ୱାସର ହେଳାରେ ସେମାନେ ମଲିନ ଓ ଲିପ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି।

Verse 123

कं पश्ये प्राङ्गणे पुत्रं दृष्ट्वा क्रीडन्तमातुरम् । संधारयिष्ये हृदयं स्फुटितं तव कारणे

ତୁମକୁ ଦେଖି ପ୍ରାଙ୍ଗଣରେ ଆତୁର ହୋଇ ଖେଳୁଥିବା ପୁତ୍ରକୁ ଏବେ କାହାକୁ ଦେଖିବି? ତୁମ କାରଣରେ ଭାଙ୍ଗିଯାଇଥିବା ହୃଦୟକୁ ମୁଁ କିପରି ଧାରଣ କରିବି?

Verse 124

त्वज्जन्मान्तं यशो नित्यमक्षयां कुलसन्ततिम् । दृष्ट्वा किमनृणीभूतो यास्यामि परमां गतिम्

ତୁମ ଜନ୍ମାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିତ୍ୟ ଯଶ ଓ ଅକ୍ଷୟ କୁଳସନ୍ତତିକୁ ଦେଖି, ମୁଁ କି ଋଣମୁକ୍ତ ହୋଇ ପରମ ଗତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେବି?

Verse 125

मम वृद्धस्य दीनस्य गतिस्त्वं किल पुत्रक । एते मनोरथाः सर्वे चिन्तिता विफला गताः

ମୁଁ ବୃଦ୍ଧ ଓ ଦୀନ; ହେ ପୁତ୍ରକ, ତୁମେ ହିଁ ମୋର ଏକମାତ୍ର ଆଶ୍ରୟ ବୋଲି କୁହାଯାଇଥିଲା। କିନ୍ତୁ ଦୀର୍ଘଦିନ ଚିନ୍ତା କରିଥିବା ସମସ୍ତ ମନୋରଥ ନିଷ୍ଫଳ ହୋଇ ନଷ୍ଟ ହେଲା।

Verse 126

इमां तु विकलां दीनां विहीनां सुतबान्धवैः । रुदन्तीं पतितां पाहि मातरं धरणीतले

ପୁତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବ ହୀନ, ବିକଳ ଓ ଦୀନ, କାନ୍ଦୁଥିବା ଏବଂ ଧରଣୀତଳେ ପତିତ ଏହି ମାତାକୁ ରକ୍ଷା କର।

Verse 127

पुन्नाम्नो नरकाद्यस्मात्पितरं त्रायते सुतः । तेन पुत्र इति प्रोक्तः स्वयमेव स्वयम्भुवा

ଯେହେତୁ ପୁତ୍ର ‘ପୁନ୍ନାମ’ ନାମକ ନରକରୁ ପିତାଙ୍କୁ ତ୍ରାଣ କରେ, ସେହିହେତୁ ସ୍ୱୟଂ ସ୍ୱୟମ୍ଭୂ (ବ୍ରହ୍ମା) ତାକୁ ‘ପୁତ୍ର’ ବୋଲି କହିଛନ୍ତି।

Verse 128

अपुत्रस्य गृहं शून्यं दिशः शून्या ह्यबान्धवाः । मूर्खस्य हृदयं शून्यं सर्वशून्यं दरिद्रता

ଯାହାର ପୁତ୍ର ନାହିଁ ତାହାର ଘର ଶୂନ୍ୟ; ଯାହାର ବାନ୍ଧବ ନାହିଁ ତାହା ପାଇଁ ଦିଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୂନ୍ୟ। ମୂର୍ଖର ହୃଦୟ ଶୂନ୍ୟ; ଦାରିଦ୍ର୍ୟ ତ ସର୍ବପ୍ରକାର ଶୂନ୍ୟତା।

Verse 129

मृषायं वदते लोकश्चन्दनं किल शीतलम् । पुत्रगात्रपरिष्वङ्गश्चन्दनादपि शीतलः

ଲୋକେ ମିଥ୍ୟା କହନ୍ତି ଯେ ଚନ୍ଦନ ଶୀତଳ; ପୁତ୍ରଦେହର ଆଲିଙ୍ଗନ ତ ଚନ୍ଦନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ଶୀତଳଦାୟକ।

Verse 130

श्मश्रुग्रहणक्रीडन्तं धूलिधूसरिताननम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति निजोत्सङ्गसमास्थितम्

ଦାଢ଼ି ଟାଣି ଖେଳୁଥିବା, ଧୂଳିରେ ଧୂସର ମୁହଁ ଥିବା, ନିଜ ଅଙ୍କରେ ବସିଥିବା ଶିଶୁକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟହୀନ ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 131

दिगम्बरं गतव्रीडं जटिलं धूलिधूसरम् । पुण्यहीना न पश्यन्ति गङ्गाधरमिवात्मजम्

ଦିଗମ୍ବର, ନିର୍ଲଜ୍ଜ, ଜଟାଧାରୀ, ଧୂଳିରେ ଧୂସର—ଗଙ୍ଗାଧର ଶିବଙ୍କ ପରି ନିଜ ପୁଅକୁ ମଧ୍ୟ ପୁଣ୍ୟହୀନ ଲୋକେ ଦେଖନ୍ତି ନାହିଁ।

Verse 132

वीणावाद्यस्वरो लोके सुस्वरः श्रूयते किल । रुदितं बालकस्यैव तस्मादाह्लादकारकम्

ଲୋକରେ ବୀଣାବାଦ୍ୟର ସ୍ୱର ନିଶ୍ଚୟ ସୁମଧୁର ଶୁଣାଯାଏ; ତଥାପି ନିଜ ଶିଶୁର କାନ୍ଦଣା ମଧ୍ୟ ସେହି କାରଣରୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ ହୁଏ।

Verse 133

मृगपक्षिषु काकेषु पशूनां स्वरयोनिषु । पुत्रं तेषु समस्तेषु वल्लभं ब्रुवते बुधाः

ହରିଣ, ପକ୍ଷୀ, କାଉ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପଶୁଜାତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ—ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ କହନ୍ତି, ସମସ୍ତଙ୍କ ପାଇଁ ସନ୍ତାନ ହିଁ ସର୍ବାଧିକ ପ୍ରିୟ।

Verse 134

मत्स्याश्वप्रकराश्चैव कूर्मग्राहादयोऽपि वा । पुत्रोत्पत्तौ च हृष्यन्ति विपत्तौ यान्ति दुःखिताम्

ମାଛ, ଘୋଡ଼ାର ନାନା ପ୍ରକାର, ଏବଂ କଚ୍ଛପ, ଘଡ଼ିଆଳ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ—ସନ୍ତାନ ଜନ୍ମେ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି, ବିପତ୍ତି ଆସିଲେ ଦୁଃଖିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 135

देवगन्धर्वयक्षाश्च हृष्यन्ते पुत्रजन्मनि । पञ्चत्वे तेऽपि शोचन्ति मन्दभाग्योऽस्मि पुत्रक

ଦେବ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଯକ୍ଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପୁତ୍ରଜନ୍ମରେ ହର୍ଷିତ ହୁଅନ୍ତି; ଏବଂ ସେ ପଞ୍ଚତ୍ୱ (ମୃତ୍ୟୁ) ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ ସେମାନେ ମଧ୍ୟ ଶୋକ କରି କହନ୍ତି— “ପୁତ୍ରକ, ମୁଁ ମନ୍ଦଭାଗ୍ୟବାନ।”

Verse 136

ऋषिमेलापकं चक्रे पुत्रार्थे राघवो नृप । इन्द्रस्थाने स्थितस्तस्य प्रोक्षते ह्यासनं यतः

ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ରାଜା ରାଘବ ଋଷିମେଳାପକ (ଋଷିସଭା) କଲେ; ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରସ୍ଥାନରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହୋଇ ବିଧିମତେ ସେହି ଆସନର ପ୍ରୋକ୍ଷଣ (ଜଳଛିଟା) କରାଇଲେ।

Verse 137

स्वर्गवासं सुताद्बाह्यं विद्यते न तु पाण्डव । चक्रे दशरथस्तस्मात्पुत्रार्थं यज्ञमुत्तमम्

ହେ ପାଣ୍ଡବ, ପୁତ୍ର ବ୍ୟତୀତ ସ୍ୱର୍ଗବାସ ନାହିଁ; ତେଣୁ ଦଶରଥ ପୁତ୍ରଲାଭ ପାଇଁ ଉତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ କଲେ।

Verse 138

रामो लक्ष्मणशत्रुघ्नौ भरतस्तत्र सम्भवात् । कार्तवीर्यो जितो येन रामेणामिततेजसा

ସେହି (ଯଜ୍ଞ)ରୁ ରାମ, ଲକ୍ଷ୍ମଣ, ଶତ୍ରୁଘ୍ନ ଓ ଭରତ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ସେହି ରାମ କାର୍ତ୍ତବୀର୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଜିତିଲେ।

Verse 139

स रामो रामचन्द्रेण अष्टवर्षेण निर्जितः । एकाकिना हतो वाली प्लवगः शत्रुदुर्जयः

ସେହି ପରଶୁରାମ ମଧ୍ୟ ଆଠ ବର୍ଷର ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରାଜିତ ହେଲେ; ଏବଂ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଦୁର୍ଜୟ ବାନର ବାଳୀକୁ ସେ ଏକାକୀ ହତ କଲେ।

Verse 140

रावणो ब्रह्मपुत्रो यस्त्रैलोक्यं यस्य शङ्कते । हतः स रामचन्द्रेण सपुत्रः सहबान्धवः

ବ୍ରହ୍ମପୁତ୍ର ବୋଲି ଖ୍ୟାତ ରାବଣ, ଯାହାର ଭୟରେ ତ୍ରିଲୋକ କମ୍ପିତ ହୁଏ, ସେ ରାମଚନ୍ଦ୍ରଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୁତ୍ର ଓ ବାନ୍ଧବସହିତ ନିହତ ହେଲା।

Verse 141

एवं पुत्रं विना सौख्यं मर्त्यलोके न विद्यते । वंशार्थे मैथुनं यस्य स्वर्गार्थे यस्य भारती

ଏହିପରି ମର୍ତ୍ୟଲୋକରେ ପୁତ୍ର ବିନା ସୁଖ ନାହିଁ। କାହା ପାଇଁ ମୈଥୁନ ବଂଶବୃଦ୍ଧିର ନିମିତ୍ତ, ଆଉ କାହା ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଭାରତୀ (ବେଦପାଠ-ଅଧ୍ୟୟନ) ସ୍ୱର୍ଗାର୍ଥ।

Verse 142

मृष्टान्नं ब्राह्मणस्यार्थे स्वर्गे वासं तु यान्ति ते । ब्रह्महत्याश्वमेधाभ्यां न परं पापपुण्ययोः

ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଉତ୍ତମ ଭାବେ ପକାଯାଇଥିବା ଅନ୍ନ ଯେ ଦାନ କରନ୍ତି, ସେମାନେ ସ୍ୱର୍ଗରେ ବାସ ପାଆନ୍ତି। କାରଣ ପାପ-ପୁଣ୍ୟର ମାପରେ ବ୍ରହ୍ମହତ୍ୟା ଓ ଅଶ୍ୱମେଧଠାରୁ ପରେ କିଛି ନାହିଁ।

Verse 143

पुत्रोत्पत्तिविपत्तिभ्यां न परं सुखदुःखयोः । किं ब्रवीमीति भो वत्स न तु सौख्यं सुतं विना

ପୁତ୍ରଲାଭ ଓ ପୁତ୍ରବିୟୋଗ—ଏହାଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ-ଦୁଃଖ ନାହିଁ। ହେ ବତ୍ସ, ମୁଁ କ’ଣ କହିବି? ପୁତ୍ର ବିନା ସତ୍ୟ ସୁଖ ନାହିଁ।

Verse 144

एवं बहुविधं दुःखं प्रलपित्वा पुनःपुनः । जनैश्चाश्वासितो विप्रो बालं गृह्य बहिर्गतः

ଏହିପରି ନାନାପ୍ରକାର ଦୁଃଖକୁ ପୁନଃପୁନଃ ବିଲାପ କରି, ଲୋକମାନଙ୍କ ଆଶ୍ୱାସନା ପାଇ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ବାଳକକୁ ନେଇ ବାହାରକୁ ଗଲା।

Verse 145

ततः संस्कृत्य तं बालं विधिदृष्टेन कर्मणा । समवेतौ तु दुःखार्तावागतौ स्वगृहं पुनः

ତାପରେ ଶାସ୍ତ୍ରୋକ୍ତ ବିଧିଅନୁସାରେ ସେଇ ଶିଶୁର ସଂସ୍କାର କରି, ଦୁଃଖାର୍ତ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେ ଦୁଇଜଣ ପୁଣି ନିଜ ଘରକୁ ଫେରିଲେ।

Verse 146

एवं गृहागते विप्रे रात्रिर्जाता युधिष्ठिर । भूमौ प्रसुप्तो गोविन्दः पुत्रशोकेन पीडितः

ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର! ଏଭଳି ବିପ୍ର ଘରକୁ ଆସିଲେ ପରେ ରାତ୍ରି ହେଲା। ପୁତ୍ରଶୋକରେ ପୀଡିତ ଗୋବିନ୍ଦ ଭୂମିରେ ଶୋଇ ପଡ଼ିଲେ।

Verse 147

यावन्निरीक्षते भार्या भर्तारं दुःखपीडितम् । कृमिराशिगतं सर्वं गोविन्दं समपश्यत

ଯେତେବେଳେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଦୁଃଖପୀଡିତ ଭର୍ତ୍ତାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା, ସେତେବେଳେ ସେ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କୃମିରାଶିରେ ଆବୃତ ହୋଇଥିବା ପରି ଦେଖିଲା।

Verse 148

दुःखाद्दुःखतरे मग्ना दृष्ट्वा तं पातकान्वितम् । एवं दुःखनिमग्नायाः शर्वरी विगता तदा

ଦୁଃଖରୁ ଅଧିକ ଦୁଃଖରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ, ତାଙ୍କୁ ପାତକଦୂଷିତ ଦେଖି ସେ ଶୋକରେ ନିମଗ୍ନ ରହିଲା; ଏଭଳି ତାହାର ରାତ୍ରି ଅତିବାହିତ ହେଲା।

Verse 149

पशुपालस्तु महिषीमुक्त्वारण्येऽगमद्गृहात् । अरण्ये महिषीः सर्वा रक्षयित्वा गृहागतः

ପଶୁପାଳ ଘରୁ ମହିଷୀମାନଙ୍କୁ ଛାଡ଼ି ଅରଣ୍ୟକୁ ଗଲା। ଅରଣ୍ୟରେ ସମସ୍ତ ମହିଷୀଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରି ସେ ପୁଣି ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲା।

Verse 150

विज्ञप्तः पशुपालेन गोविन्दो ब्राह्मणोत्तमः । यावद्भोक्ष्याम्यहं स्वामिन्महिषीस्त्वं च रक्षसे

ପଶୁପାଳକ ବ୍ରାହ୍ମଣୋତ୍ତମ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା— “ସ୍ୱାମୀ, ମୁଁ ଭୋଜନ କରୁଥିବା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଆପଣ ଏହି ମହିଷୀମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ।”

Verse 151

ततः स त्वरितो विप्रो जगाम महिषीः प्रति । न तत्र महिषीः पश्येत्पश्चात्क्षेत्राभिसम्मुखम्

ତାପରେ ସେ ବିପ୍ର ତ୍ୱରାରେ ମହିଷୀମାନଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲା। ସେଠାରେ ମହିଷୀ ଦେଖିଲା ନାହିଁ; ପରେ ସାମ୍ନାର କ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ଦିଗକୁ ଚାହିଲା।

Verse 152

धावमानश्च विप्रस्तु एरण्डीसङ्गमे गतः । ततः प्रविष्टस्तु जले रेवैरण्ड्योस्तु सङ्गमे

ଧାଉଥିବା ସେ ବିପ୍ର ଏରଣ୍ଡୀ ସଙ୍ଗମକୁ ପହଞ୍ଚିଲା। ପରେ ରେବା ଓ ଏରଣ୍ଡୀର ମିଳନସ୍ଥଳର ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 153

तज्जलं पीतमात्रं तु त्वरया चातितर्षितः । अकामात्सलिलं पीत्वा प्रक्षाल्य नयने शुभे

ଅତିତୃଷ୍ଣାରେ ଓ ତ୍ୱରାରେ ସେ ସେହି ଜଳ ଅଳ୍ପମାତ୍ର ପିଲା। ପରେ ଅଜାଣତେ ଜଳ ପିଇ ନିଜ ଶୁଭ ନୟନ ଧୋଇଲା।

Verse 154

आजगाम ततः पश्चाद्भवनं दिवसक्षये । भुक्त्वा दुःखान्वितो रात्रौ गोविन्दः शयनं ययौ

ତାପରେ ଦିନ ଶେଷରେ ସେ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲା। ଭୋଜନ କରି ଦୁଃଖଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ଗୋବିନ୍ଦ ରାତିରେ ଶୟନକୁ ଗଲା।

Verse 155

निद्राभिभूतः शोकेन श्रमेणैव तु खेदितः । पुनस्तच्चार्धरात्रे तु तस्य भार्या युधिष्ठिर

ଶୋକ ଓ ଶ୍ରମରେ କ୍ଲାନ୍ତ ହୋଇ ନିଦ୍ରାବଶ ହେଇ ସେ ଶୋଇପଡ଼ିଲା। ପୁଣି ଅର୍ଧରାତ୍ରେ, ହେ ଯୁଧିଷ୍ଠିର, ତାହାର ଭାର୍ଯ୍ୟା ତାକୁ ପୁନର୍ବାର ଦେଖିଲା।

Verse 156

कृमिभिर्वेष्टितं गान्त्रं क्वचित्पश्यत्यवेष्टितम् । पुनः सा विस्मयाविष्टा तस्य भार्या गुणान्विता । उवाच दुष्कृतं तस्य साध्वसाविष्टचेतसा

କେବେ ସେ ତାହାର ଦେହକୁ କୃମିମାନେ ଘେରିଥିବା ଦେଖୁଥିଲା, କେବେ ଘେରିନଥିବା ଦେଖୁଥିଲା। ତେବେ ଗୁଣବତୀ ଭାର୍ଯ୍ୟା ବିସ୍ମୟ ଓ ଭୟରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ତାହାର ଦୁଷ୍କୃତ୍ୟ କଥା କହିଲା।

Verse 157

भार्योवाच । अतीते पञ्चमे चाह्नि त्विन्धनं क्षिपतस्तु ते । गृहपश्चाद्गतो बालो ह्यज्ञानाद्घातितस्त्वया

ଭାର୍ଯ୍ୟା କହିଲା—ପଞ୍ଚମ ଦିନରେ, ତୁମେ ଇନ୍ଧନ କାଠ ଛାଡ଼ୁଥିବାବେଳେ, ଘର ପଛକୁ ଯାଇଥିବା ଜଣେ ବାଳକ ଅଜ୍ଞାନବଶତଃ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ହତ ହୋଇଥିଲା।

Verse 158

मया तत्पातकं घोरं रहस्यं न प्रकाशितम् । तेन प्रच्छन्नपापेन दह्यमाना दिवानिशम्

ମୁଁ ସେଇ ଘୋର ପାତକକୁ ଗୁପ୍ତ ରଖିଲି, ପ୍ରକାଶ କଲିନି। ସେ ଲୁଚାଇଥିବା ପାପରେ ମୁଁ ଦିନରାତି ଅନ୍ତରେ ଦହୁଛି।

Verse 159

न सुखं तव गात्रस्य पश्यामि न हि चात्मनः । निद्रा मम शमं याता रतिश्चैव त्वया सह

ମୁଁ ତୁମ ଦେହରେ ସୁଖ-କୁଶଳ ଦେଖୁନାହିଁ, ନ ମୋ ନିଜରେ। ମୋର ନିଦ୍ରା ଶମିଗଲା, ତୁମ ସହିତର ଆନନ୍ଦ ମଧ୍ୟ ଶେଷ ହେଲା।

Verse 160

श्रूयते मानवे शास्त्रे श्लोको गीतो महर्षिभिः । स्मृत्वा स्मृत्वा तु तं चित्ते परितापो न शाम्यति

ମାନବ ଧର୍ମଶାସ୍ତ୍ରରେ ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗାନ କରାଯାଇଥିବା ଏକ ଶ୍ଳୋକ ଶୁଣାଯାଏ। ତାହାକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି ମଧ୍ୟ ମୋ ମନର ସନ୍ତାପ ଶାନ୍ତ ହେଉନାହିଁ।

Verse 161

कीर्तनान्नश्यते धर्मो वर्धतेऽसौ निगूहनात् । इह लोके परे चैव पापस्याप्येवमेव च

କୀର୍ତ୍ତନ କରିବା ଦ୍ୱାରା ଧର୍ମ ନଷ୍ଟ ହୁଏ ଏବଂ ଗୋପନ ରଖିବା ଦ୍ୱାରା ତାହା ବୃଦ୍ଧି ପାଏ। ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକରେ ପାପର ମଧ୍ୟ ଏହିପରି ଗତି ହୋଇଥାଏ।

Verse 162

एवं संचित्यमानाहं स्थिता रात्रौ भयातुरा । कृमिराशिगतं त्वां हि कस्याहं कथयामि किम्

ଏହିପରି ଚିନ୍ତା କରି ମୁଁ ରାତିରେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ ରହିଲି। କୀଟମାନଙ୍କ ଗଦାରେ ପଡ଼ିଥିବା ତୁମକୁ ଦେଖି ମୁଁ କାହାକୁ କ’ଣ କହିବି?

Verse 163

पुनस्त्वं चाद्य मे दृष्टो भ्रूणहत्याकृमिश्रितः । क्वचिद्भिन्दन्ति ते गात्रं क्वचिन्नष्टाः समन्ततः

ଆଜି ପୁଣି ମୁଁ ତୁମକୁ ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପରୁ ଜାତ କୀଟମାନଙ୍କ ସହିତ ମିଶ୍ରିତ ଥିବାର ଦେଖିଲି। କେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ତୁମ ଶରୀରକୁ ବିଦୀର୍ଣ୍ଣ କରୁଛନ୍ତି ତ କେଉଁଠାରେ ସେମାନେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଯାଉଛନ୍ତି।

Verse 164

एतत्संस्मृत्य संस्मृत्य विमृशामि पुनःपुनः । न जाने कारणं किंचित्पृच्छन्त्याः कथयस्व मे

ଏହାକୁ ବାରମ୍ବାର ସ୍ମରଣ କରି ମୁଁ ପୁନଃ ପୁନଃ ବିଚାର କରୁଅଛି। ମୁଁ ଏହାର କୌଣସି କାରଣ ଜାଣେ ନାହିଁ, ମୁଁ ପଚାରୁଛି, ମୋତେ କୁହନ୍ତୁ।

Verse 165

तडागं वा सरिद्वापि तीर्थं वा देवतार्चनम् । यं गतोऽसि प्रभावोऽयं तस्य नान्यस्य मे स्थितम्

ତୁମେ କି ପୋଖରୀକୁ, କି ନଦୀକୁ, କି ତୀର୍ଥଘାଟକୁ ଗଲ, କିମ୍ବା ଦେବତାର୍ଚ୍ଚନ କଲ? ମୁଁ ଯେ ପରିବର୍ତ୍ତନ ଦେଖୁଛି, ସେ ତାହାର ହିଁ ପ୍ରଭାବ; ଅନ୍ୟ କିଛି ନୁହେଁ ବୋଲି ମୋର ନିଶ୍ଚୟ।

Verse 166

एवमुक्तस्तु विप्रोऽसौ कथयामास भारत । भार्याया यद्दिवा वृत्तं शङ्कमानो नृपोत्तम

ଏଭଳି କୁହାଯାଇଲା ପରେ ସେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ହେ ଭାରତ, ଦିନବେଳେ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସମ୍ବନ୍ଧରେ ଯାହା ଘଟିଥିଲା ତାହା କହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା; ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାଜା ସନ୍ଦେହ ଧରି ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣିଲେ।

Verse 167

अद्याहं महिषीसार्थं एरण्डीसङ्गमं गतः । नाभिमात्रे जले गत्वा पीतवान्सलिलं बहु

ଆଜି ମୁଁ ମହିଷୀମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ସହ ଏରଣ୍ଡୀ-ସଙ୍ଗମକୁ ଗଲି। ନାଭି ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଜଳରେ ପସି ସେହି ଜଳ ବହୁତ ପିଇଲି।

Verse 168

नान्यत्तीर्थं विजानामि सरितं सर एव वा । सत्यं सत्यं पुनः सत्यं कथितं तव भामिनि

ମୁଁ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ତୀର୍ଥ ଜାଣେନି—ନ ଅନ୍ୟ ନଦୀ, ନ ଅନ୍ୟ ସରୋବର। ସତ୍ୟ, ସତ୍ୟ—ପୁନଃ ସତ୍ୟ—ହେ ଭାମିନି, ମୁଁ ତୁମକୁ ସତ୍ୟ ହିଁ କହିଛି।

Verse 169

एवं ज्ञात्वा तु सा सर्वमुपवासकृतक्षणा । सपत्नीको गतस्तत्र सङ्गमे वरवर्णिनि

ଏଭଳି ସବୁ ଜାଣି ସେ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଉପବାସ-ବ୍ରତ କଲା। ପରେ ସେ ନିଜ ଭାର୍ଯ୍ୟା ସହ, ହେ ଶୁଭବର୍ଣ୍ଣିନି, ସେହି ସଙ୍ଗମ-ତୀର୍ଥକୁ ଗଲା।

Verse 170

स्नात्वा तत्र जले रम्ये नत्वा देवं तु भास्करम् । स्नापयामास देवेशं शङ्करं चोमया सह

ସେଠାର ରମ୍ୟ ଜଳରେ ସ୍ନାନ କରି ଭାସ୍କର ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ସେ ପରେ ଉମାସହିତ ଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସ୍ନାନ କରାଇଲା।

Verse 171

पञ्चगव्यघृतक्षीरैर्दधिक्षौद्रघृतैर्जलैः । गन्धमाल्यादिधूपैश्च नैवेद्यैश्च सुशोभनैः

ପଞ୍ଚଗବ୍ୟ, ଘିଅ ଓ କ୍ଷୀର, ଦଧି, ମଧୁ, ଘୃତ ଓ ଜଳଦ୍ୱାରା; ଏବଂ ସୁଗନ୍ଧ, ମାଳା, ଧୂପ ଓ ସୁଶୋଭନ ନୈବେଦ୍ୟଦ୍ୱାରା—

Verse 172

पूज्य त्रयीमयं लिङ्गं देवीं कात्यायनीं शुभाम् । रात्रौ जागरणं कृत्वा पत्यासि पतिव्रता

ତ୍ରୟୀମୟ ଲିଙ୍ଗକୁ ଓ ଶୁଭ ଦେବୀ କାତ୍ୟାୟନୀଙ୍କୁ ପୂଜା କରି, ରାତିରେ ଜାଗରଣ କଲେ, ତୁମେ ପତିକୁ ପାଇବ ଏବଂ ପତିବ୍ରତା ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହେବ।

Verse 173

ततः प्रभाते विमले द्विजान्सम्पूज्य यत्नतः । गोदानेन हिरण्येन वस्त्रेणान्नेन भारत

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ, ହେ ଭାରତ, ଦ୍ୱିଜମାନଙ୍କୁ ଯତ୍ନପୂର୍ବକ ସମ୍ମାନ କରିବା ଉଚିତ—ଗୋଦାନ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ବସ୍ତ୍ର ଓ ଅନ୍ନଦାନ ଦ୍ୱାରା।

Verse 174

गोविन्दः पूजयामास स्वशक्त्या ब्राह्मणाञ्छुभान् । मुक्तपापो गृहायातः स्वभार्यासहितो नृप

ହେ ନୃପ! ଗୋବିନ୍ଦ ନିଜ ଶକ୍ତିଅନୁସାରେ ଶୁଭ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ପୂଜା କଲା; ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ନିଜ ଭାର୍ୟାସହିତ ଘରକୁ ଫେରିଆସିଲା।

Verse 175

एवं यः शृणुते भक्त्या गोविन्दाख्यानमुत्तमम् । पठते परया भक्त्या भ्रूणहत्या प्रणश्यति

ଏହିପରି ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଗୋବିନ୍ଦଙ୍କ ଏହି ଉତ୍ତମ ଆଖ୍ୟାନ ଶୁଣେ, କିମ୍ବା ପରମ ଭକ୍ତିରେ ପାଠ କରେ, ତାହାର ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟା ପାପ ନଶିଯାଏ।

Verse 176

क्रीडते शांकरे लोके यावदाभूतसम्प्लवम् । यश्चैवाश्वयुजे मासि चैत्रे वा नृपसत्तम

ସେ ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଲୋକରେ ଆନନ୍ଦରେ କ୍ରୀଡ଼ା କରେ। ହେ ନୃପଶ୍ରେଷ୍ଠ, ଯେ ଆଶ୍ୱୟୁଜ ମାସରେ କିମ୍ବା ଚୈତ୍ରରେ ଏହି ଅନୁଷ୍ଠାନ କରେ...

Verse 177

सप्तम्यां च सिते पक्षे सोपवासो जितेन्द्रियः । सात्त्विकीं वासनां कृत्वा यो वसेच्छिवमन्दिरे

ଶୁକ୍ଳପକ୍ଷର ସପ୍ତମୀରେ ଉପବାସୀ ହୋଇ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟଜୟ କରି, ସାତ୍ତ୍ୱିକ ଭାବନା ଧାରଣ କରି ଯେ ଶିବମନ୍ଦିରରେ ବସେ...

Verse 178

ध्यायमानो विरूपाक्षं त्रिशूलकरसंस्थितम् । कंसासुरनिहन्तारं शङ्खचक्रगदाधरम्

ହାତରେ ତ୍ରିଶୂଳ ଧାରଣ କରିଥିବା ବିରୂପାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରି, ଏବଂ କଂସାସୁର-ନିହନ୍ତା ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ର-ଗଦାଧାରୀ (ବିଷ୍ଣୁ)ଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଧ୍ୟାନ କରୁ।

Verse 179

पक्षिराजसमारूढं त्रैलोक्यवरदायकम् । पितामहं ततो ध्यायेद्धंसस्थं चतुराननम्

ପକ୍ଷିରାଜ (ଗରୁଡ଼) ଉପରେ ଆରୂଢ, ତ୍ରିଲୋକକୁ ବରଦାନ କରୁଥିବା ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର; ତାପରେ ହଂସାସନସ୍ଥ ଚତୁରାନନ ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର।

Verse 180

सर्गप्रदं समस्तस्य कमलाकरशोभितम् । यो ह्येवं वसते तत्र त्रियमे स्थान उत्तमे

ସମସ୍ତଙ୍କୁ ସୃଷ୍ଟି ଦେଇଥିବା, ପଦ୍ମବନ ସଦୃଶ ଶୋଭାରେ ଭୂଷିତ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କର। ଯେ ଏଭଳି ସେଇ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନରେ ରାତିର ତିନି ପ୍ରହର ବସେ…

Verse 181

ततः प्रभाते विमले ह्यष्टम्यां च नराधिप । ब्राह्मणान् पूजयेद्भक्त्या सर्वदोषविवर्जितान्

ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭାତେ, ଅଷ୍ଟମୀ ତିଥିରେ, ହେ ନରାଧିପ, ସର୍ବଦୋଷବିବର୍ଜିତ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ଭକ୍ତିରେ ପୂଜା କରିବା ଉଚିତ।

Verse 182

सर्वावयवसम्पूर्णान्सर्वशास्त्रविशारदान् । वेदाभ्यासरतान्नित्यं स्वदारनिरतान्सदा

ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ, ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ପାରଦର୍ଶୀ, ନିତ୍ୟ ବେଦାଭ୍ୟାସରେ ରତ, ଏବଂ ସଦା ନିଜ ଧର୍ମପତ୍ନୀ ପ୍ରତି ନିଷ୍ଠାବାନ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ବାଛିବା ଉଚିତ।

Verse 183

श्राद्धे दाने व्रते योग्यान् ब्राह्मणान् पाण्डुनन्दन । प्रेतानां पूजनं तत्र देवपूर्वं समारभेत्

ହେ ପାଣ୍ଡୁନନ୍ଦନ, ଶ୍ରାଦ୍ଧ, ଦାନ ଓ ବ୍ରତରେ ଯୋଗ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କର; ଏବଂ ସେଠାରେ ପ୍ରେତପୂଜାର ଆରମ୍ଭ ଦେବପୂଜା ପୂର୍ବକ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 184

प्रेतत्वान्मुच्यते शीघ्रमेरण्ड्यां पिण्डतर्पणैः । दानानि तत्र देयानि ह्यन्नमुख्यानि सर्वदा

ଏରଣ୍ଡୀରେ ପିଣ୍ଡଦାନ ଓ ତର୍ପଣ କଲେ ମନୁଷ୍ୟ ଶୀଘ୍ର ପ୍ରେତତ୍ୱରୁ ମୁକ୍ତ ହୁଏ। ତେଣୁ ସେଠାରେ ସଦା ଦାନ ଦେବା ଉଚିତ—ବିଶେଷକରି ଅନ୍ନପ୍ରଧାନ ଦାନ।

Verse 185

हिरण्यभूमिकन्याश्च धूर्वाहौ शुभलक्षणौ । सीरेण सहितौ पार्थ धान्यं द्रोणकसंख्यया

ହେ ପାର୍ଥ, ସୁବର୍ଣ୍ଣ, ଭୂମି ଏବଂ ବିଧିପୂର୍ବକ କନ୍ୟାଦାନ ମଧ୍ୟ ଦେବା ଉଚିତ; ଶୁଭଲକ୍ଷଣଯୁକ୍ତ ବଳଦ-ଯୁଗଳକୁ ହଳ ସହିତ ଦେଇ, ଦ୍ରୋଣ ପରିମାଣରେ ଧାନ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 186

अलंकृतां सवत्सां च क्षीरिणीं तरुणीं सिताम् । रक्तां वा कृष्णवर्णां वा पाटलां कपिलां तथा

ଅଲଙ୍କୃତ, ବଛଡ଼ା ସହିତ, କ୍ଷୀରଦାୟିନୀ, ଯୁବତୀ ଗାଈ—ଶ୍ୱେତ, ରକ୍ତ, କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ, ପାଟଳ କିମ୍ବା କପିଳା—ଯେ କୌଣସି ବର୍ଣ୍ଣର ହେଉ, ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 187

कांस्यदोहनसंयुक्तां रुक्मखुरविभूषणाम् । स्वर्णशृङ्गीं सवत्सां च ब्राह्मणायोपपादयेत्

କାଂସ୍ୟ ଦୋହନପାତ୍ର ସହିତ, ଖୁରରେ ସୁବର୍ଣ୍ଣାଭୂଷଣରେ ଭୂଷିତ, ସୁବର୍ଣ୍ଣମଣ୍ଡିତ ଶୃଙ୍ଗଯୁକ୍ତ, ବଛଡ଼ା ସହିତ ଗାଈକୁ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 188

प्रीयतां मे जगन्नाथा हरकृष्णपितामहाः । संसाररक्षणी देवी सुरभी मां समुद्धरेत्

ଜଗନ୍ନାଥ—ହର, କୃଷ୍ଣ ଓ ପିତାମହ—ମୋ ପ୍ରତି ପ୍ରସନ୍ନ ହେଉନ୍ତୁ; ଏବଂ ସଂସାରରକ୍ଷିଣୀ ଦେବୀ ସୁରଭୀ ମୋତେ ଉଦ୍ଧାର କରୁନ୍ତୁ।

Verse 189

पुत्रार्थं याः स्त्रियः पार्थ ह्येरण्डीसङ्गमे नृप । स्नाप्यन्ते रुद्रसूक्तैश्च चतुर्वेदोद्भवैस्तथा

ହେ ପାର୍ଥ, ହେ ନୃପ, ପୁତ୍ରଲାଭ ଆକାଙ୍କ୍ଷା କରୁଥିବା ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଏରଣ୍ଡୀ-ସଙ୍ଗମରେ ରୁଦ୍ରସୂକ୍ତ ଓ ଚତୁର୍ବେଦୋଦ୍ଭବ ମନ୍ତ୍ରପାଠ ସହିତ ସ୍ନାନ କରାଯାନ୍ତି।

Verse 190

चतुर्भिर्ब्राह्मणैः शस्तं द्वाभ्यां योग्यैश्च कारयेत् । एकेन सार्द्रकुम्भेन दाम्पत्यमभिषेचयेत्

ଚାରିଜଣ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି କର୍ମ କରାଇବା ପ୍ରଶଂସିତ; ଆବଶ୍ୟକ ହେଲେ ଦୁଇଜଣ ଯୋଗ୍ୟ ଲୋକେ ମଧ୍ୟ କରିପାରିବେ। ଗୋଟିଏ ଜଳପୂର୍ଣ୍ଣ କୁମ୍ଭରେ ପତି‑ପତ୍ନୀଙ୍କୁ ସହିତେ ଅଭିଷେକ କରାଯାଉ।

Verse 191

दैवज्ञेनैव चैकेन अथवा सामगेन वा । पञ्चरत्नसमायुक्तं कुम्भे तत्रैव कारयेत्

ସେଠାରେ ଗୋଟିଏ ଦୈବଜ୍ଞ (ଜ୍ୟୋତିଷୀ‑ପୁରୋହିତ) କିମ୍ବା ସାମଗ (ସାମବେଦ ଗାୟକ) ଦ୍ୱାରା କୁମ୍ଭ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରାଯାଉ। ସେହି କୁମ୍ଭରେ ପଞ୍ଚରତ୍ନ (ପାଞ୍ଚ ରତ୍ନ) ସଂଯୁକ୍ତ କରାଯାଉ।

Verse 192

गन्धतोयसमायुक्तं सर्वौषधिविमिश्रितम् । आम्रपल्लवसंयुक्तमश्वत्थमधुकं तथा

ସୁଗନ୍ଧିତ ଜଳ ପ୍ରସ୍ତୁତ କରି, ତାହାରେ ସମସ୍ତ ଔଷଧି ମିଶାଇବା ଉଚିତ। ଆମ୍ରପଲ୍ଲବ ସହିତ ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ଓ ମଧୂକ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ କରାଯାଉ।

Verse 193

गुण्ठितं सितवस्त्रेण सितचन्दनचर्चितम् । सितपुष्पैस्तु संछन्नं सिद्धार्थकृतमध्यमम्

ତାହାକୁ ଧଳା ବସ୍ତ୍ରରେ ମୁଡ଼ି, ଧଳା ଚନ୍ଦନ ଲେପନ କରାଯାଉ। ଧଳା ପୁଷ୍ପରେ ଆଚ୍ଛାଦିତ କରି, ମଧ୍ୟଭାଗରେ ସିଦ୍ଧାର୍ଥକ (ସୋରିଷ) ରଖାଯାଉ।

Verse 194

कांस्यपात्रे तु संस्थाप्य पुत्रार्थी देशिकोत्तमः । अङ्गलग्नं तु यद्वस्त्रं कटकाभरणं तथा

ତାହାକୁ କାଂସ୍ୟ ପାତ୍ରରେ ସ୍ଥାପନ କରି, ପୁତ୍ରାର୍ଥୀଙ୍କ ନିମିତ୍ତେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଦେଶିକ (ଆଚାର୍ଯ୍ୟ) ଦେହରେ ଲାଗିଥିବା ବସ୍ତ୍ର ଏବଂ କଟକ‑ଆଭରଣ (କଙ୍କଣ ଆଦି) ମଧ୍ୟ ସେଠାରେ ରଖିବେ।

Verse 195

तत्सर्वं मण्डले त्याज्यं सिद्ध्यर्थं चात्मनस्तदा । प्रणम्य भास्करं पश्चादाचार्यं रुद्ररूपिणम्

ତେବେ ନିଜ ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ସେ ସବୁକୁ ମଣ୍ଡଳରେ ନିବେଶ କରିବା ଉଚିତ। ଭାସ୍କର (ସୂର୍ଯ୍ୟ)ଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ପରେ ରୁଦ୍ରରୂପୀ ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରିବା ଉଚିତ।

Verse 196

मधुरं च ततोऽश्नीयाद्देव्या भुवन उत्तमे । फलदानं च विप्राय छत्रं ताम्बूलमेव च

ତାପରେ ଦେବୀଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଭୁବନରେ କିଛି ମଧୁର ଭୋଜନ କରିବା ଉଚିତ। ବିପ୍ରଙ୍କୁ ଫଳଦାନ ଦେଇ, ଛତ୍ର ଓ ତାମ୍ବୂଳ ମଧ୍ୟ ଅର୍ପଣ କରିବା ଉଚିତ।

Verse 197

उपानहौ च यानं च स भवेद्दुःखवर्जितः । भास्करे क्रीडते लोके यावदाभूतसम्प्लवम्

ପାଦୁକା ଓ ଯାନ ଦାନ କଲେ ସେ ଦୁଃଖରହିତ ହୁଏ। ମହାପ୍ରଳୟ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ଭାସ୍କରଙ୍କ ଲୋକରେ କ୍ରୀଡା କରେ।

Verse 198

दानं कोटिगुणं सर्वं शुभं वा यदि वाशुभम् । यथा नदीनदाः सर्वे सागरे यान्ति संक्षयम्

ପ୍ରତ୍ୟେକ ଦାନ କୋଟିଗୁଣ ଫଳଦାୟକ ହୁଏ—ଶୁଭ ହେଉ କି ଅଶୁଭ। ଯେପରି ସମସ୍ତ ନଦୀ-ନାଳା ସାଗରେ ଯାଇ ଲୟ ପାଉଥାନ୍ତି।

Verse 199

एवं पापानि नश्यन्ति ह्येरण्डीसङ्गमे नृणाम् । समन्ताच्छस्त्रपातेन ह्येरण्डीसङ्गमे नृप

ହେ ନୃପ! ଏଭଳି ଏରଣ୍ଡୀ-ସଙ୍ଗମରେ ଲୋକମାନଙ୍କର ପାପ ନଶିଯାଏ; ଯେପରି ସେହି ଏରଣ୍ଡୀ-ସଙ୍ଗମରେ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶସ୍ତ୍ରବର୍ଷା ପଡୁଥାଏ।

Verse 200

भ्रूणहत्यासमं पापं नश्यते शङ्करोऽब्रवीत् । प्राणत्यागं च यो भक्त्या जातवेदसि कारयेत्

ଶଙ୍କର କହିଲେ—ଭ୍ରୂଣହତ୍ୟାସମ ପାପ ମଧ୍ୟ ନଶିଯାଏ। ଏବଂ ଯେ ଭକ୍ତିସହିତ ଜାତବେଦସ ତୀର୍ଥରେ ପ୍ରାଣତ୍ୟାଗ କରେ…