Prakarana 5
सोपान-शिखर: भोग-वैराग्य का निर्णायक विवेक। यहाँ राम-राज्य के बाह्य आदर्श से आगे बढ़कर ‘अंतःशासन’ (चित्त-शुद्धि, सत्संग, भक्ति) का उपदेश आता है—कलियुग-स्वभाव का निदान, परहित-धर्म की स्थापना, तथा भक्ति को सर्वसाधन-सार मानकर जीव को भव-सागर से पार कराने की सीढ़ी।
ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡର ଏହି ଖଣ୍ଡ ନୀତି-ଉପଦେଶ ଓ ଭକ୍ତି-ତତ୍ତ୍ୱର ସଙ୍ଗମ। ରସ-ରଚନାରେ ‘ଶାନ୍ତ’ ପ୍ରମୁଖ, କିନ୍ତୁ ତାହାରେ ‘କରୁଣ’ ଓ ‘ବୈରାଗ୍ୟ’ର ଧାରା ମଧ୍ୟ ରହିଛି: ଅଧମ-ଲକ୍ଷଣମାନଙ୍କ ତାଲିକା (ଲୋଭ, ପରପୀଡ଼ା-ରତି, ଦ୍ୱିଜ-ଦ୍ରୋହ, କପଟ) ଭୟାନକ ‘କଳି-ଚିତ୍ର’ ଗଢ଼େ, ଯାହା ଶ୍ରୋତା ଭିତରେ ଆତ୍ମପରୀକ୍ଷାକୁ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ତତ୍ପଶ୍ଚାତ୍ ରାମଙ୍କ ନିଷ୍କର୍ଷ—‘ପରହିତ ସରିସ ଧର୍ମ ନହିଁ’—ଧର୍ମର ସାର୍ବଭୌମ ମାନଦଣ୍ଡ ଦିଏ। ପୁନଃ ମନୁଷ୍ୟ-ଦେହକୁ ଦୁର୍ଲଭ ନୌକା, ସଦ୍ଗୁରୁକୁ କର୍ଣ୍ଣଧାର, ଏବଂ ଅନୁଗ୍ରହ-ବାୟୁକୁ ଅନୁକୂଳ ପବନ କହି ସୋପାନ-ରୂପକ ସୁଦୃଢ଼ ହୁଏ। ସାଧନ-ବହୁଳ ପଥମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଭକ୍ତିକୁ ‘ସୁତନ୍ତ୍ର ସକଳ ସୁଖ ଖାନି’ ବୋଲି ସର୍ବୋଚ୍ଚ ରଖାଯାଇଛି; ସହିତ ସତ୍ସଙ୍ଗ, ଦ୍ୱିଜ-ସେବା, ଏବଂ ଶଙ୍କର-ଭଜନକୁ ଭକ୍ତି-ପ୍ରାପ୍ତିର ଅନିବାର୍ୟ ସିଢ଼ି ବୋଲି କହି ତୁଳସୀଙ୍କ ହରି-ହର ସାମଞ୍ଜସ୍ୟ ସ୍ପଷ୍ଟ ହୁଏ। ଶେଷରେ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଅନୁଭବ-ପ୍ରମାଣ: ପ୍ରେମ-ଭକ୍ତି ବିନା ଅନ୍ତର୍ମଳ ଧୁଅଁ ହୁଏନାହିଁ—ଏହି ହିଁ ଉତ୍ତର କାଣ୍ଡର ମୋକ୍ଷ-ନିଷ୍କର୍ଷ।
Verses
ଚୌପାଈ 40.1-4
लोभइ ओढ़न लोभइ डासन।सिस्नोदर पर जमपुर त्रास न।।
काहू की जौं सुनहिं बड़ाई।स्वास लेहिं जनु जूड़ी आई।।
जब काहू कै देखहिं बिपती।सुखी भए मानहुँ जग नृपती।।
स्वारथ रत परिवार बिरोधी।लंपट काम लोभ अति क्रोधी।।
मातु पिता गुर बिप्र न मानहिं।आपु गए अरु घालहिं आनहिं।।
करहिं मोह बस द्रोह परावा।संत संग हरि कथा न भावा।।
अवगुन सिंधु मंदमति कामी।बेद बिदूषक परधन स्वामी।।
बिप्र द्रोह पर द्रोह बिसेषा।दंभ कपट जियँ धरें सुबेषा।।
lobhai oṛhana lobhai ḍāsana |sisnōdara para jampura trāsa na ||
kāhū kī jaũ sunahĩ baṛāī |svāsa lehĩ janu jūṛī āī ||
jaba kāhū kai dekhahĩ bipatī |sukhī bhae mānahũ jaga nṛpatī ||
svāratha rata parivāra birodhī |laṁpaṭa kāma lobha ati krodhī ||
mātu pitā guru bipra na mānahĩ |āpu gae aru ghālahĩ ānahĩ ||
karahĩ moha basa droha parāvā |saṁta saṁga hari kathā na bhāvā ||
avaguṇa siṁdhu maṁdamati kāmī |beda bidūṣaka paradhana svāmī ||
bipra droha para droha biseṣā |daṁbha kapaṭa jiyã dharẽ subeṣā ||
ଲୋଭ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ବସ୍ତ୍ର ଆଉ ଲୋଭ ହେଉଛି ସେମାନଙ୍କ ବିଛଣା; ସେମାନେ କେବଳ ଜନନେନ୍ଦ୍ରିୟ ଆଉ ଉଦର ପାଇଁ ବଞ୍ଚନ୍ତି, ଆଉ ଯମପୁରୀର କୌଣସି ଭୟ ସେମାନଙ୍କ ନାହିଁ। କାହାରିର ପ୍ରଶଂସା ଶୁଣିଲେ ସେମାନେ ଏପରି ଶ୍ୱାସ ନିଅନ୍ତି ଯେମିତି ହଠାତ୍ ଜ୍ୱର ଆସି କମ୍ପାଇ ଦେଇଛି। କାହାରିର ବିପଦ ଦେଖିଲେ ସେମାନେ ଏପରି ଆନନ୍ଦିତ ହୁଅନ୍ତି ଯେମିତି ସାରା ଜଗତର ରାଜା ହୋଇଛନ୍ତି। ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଆସକ୍ତ, ନିଜ ପରିବାରର ବିରୋଧୀ; ଲମ୍ପଟ, କାମୀ, ଲୋଭୀ ଆଉ ଅତିଶୟ କ୍ରୋଧୀ। ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁ ବା ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କରନ୍ତି ନାହିଁ; ନିଜେ ନଷ୍ଟ ହୁଅନ୍ତି ଆଉ ଅନ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ନଷ୍ଟ କରନ୍ତି। ମୋହର ବଶରେ ଅନ୍ୟର ଅନିଷ୍ଟ କରନ୍ତି; ସନ୍ତଙ୍କ ସଙ୍ଗ ଆଉ ହରିଙ୍କ କଥା ସେମାନଙ୍କୁ ଭାଏ ନାହିଁ। ଅବଗୁଣର ସିନ୍ଧୁ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି, କାମୀ; ବେଦର ନିନ୍ଦାକାରୀ, ଅନ୍ୟର ଧନର ସ୍ୱାମୀ। ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ, ଆଉ ବିଶେଷତଃ ଅନ୍ୟର ପ୍ରତି ବିରୋଧୀ; ଅନ୍ତରରେ ଦମ୍ଭ ଆଉ କପଟ ଧରି ବାହାରେ ସୁନ୍ଦର ବେଶଭୂଷା ପିନ୍ଧନ୍ତି।
ଦୋହା 40
ऐसे अधम मनुज खल कृतजुग त्रेता नाहिं।द्वापर कछुक बृंद बहु होइहहिं कलिजुग माहिं।।40।।
aise adhama manuja khala kṛtajuga tretā nāhĩ |dvāpara kachuka bṛnda bahu hoihahĩ kalijuga māhĩ ||40||
ଏପରି ନୀଚ ଓ ଦୁଷ୍ଟ ମଣିଷ କୃତଯୁଗ ବା ତ୍ରେତାଯୁଗରେ ନଥିଲେ। ଦ୍ୱାପରଯୁଗରେ କିଛି ମାତ୍ରାରେ ଥିବେ, କିନ୍ତୁ କଳିଯୁଗରେ ବହୁ ସଂଖ୍ୟାରେ ହେବେ।
ଚୌପାଈ 41.1-4
पर हित सरिस धर्म नहिं भाई।पर पीड़ा सम नहिं अधमाई।।
निर्नय सकल पुरान बेद कर।कहेउँ तात जानहिं कोबिद नर।।
नर सरीर धरि जे पर पीरा।करहिं ते सहहिं महा भव भीरा।।
करहिं मोह बस नर अघ नाना।स्वारथ रत परलोक नसाना।।
कालरूप तिन्ह कहँ मैं भ्राता।सुभ अरु असुभ कर्म फल दाता।।
अस बिचारि जे परम सयाने।भजहिं मोहि संसृत दुख जाने।।
त्यागहिं कर्म सुभासुभ दायक।भजहिं मोहि सुर नर मुनि नायक।।
संत असंतन्ह के गुन भाषे।ते न परहिं भव जिन्ह लखि राखे।।
para hita sarisa dharma nahĩ bhāī |para pīṛā sama nahĩ adhamāī ||
nirnaya sakala purāna beda kara |kaheũ tāta jānahĩ kobida nara ||
nara sarīra dhari je para pīrā |karahĩ te sahahĩ mahā bhava bhīrā ||
karahĩ moha basa nara agha nānā |svāratha rata paraloka nasānā ||
kālarūpa tinh kahã̃ maĩ bhrātā |subha aru asubha karma phala dātā ||
asa bicāri je parama sayāne |bhajahĩ mohi saṁsṛta dukha jāne ||
tyāgahĩ karma subhāsubha dāyaka |bhajahĩ mohi sura nara muni nāyaka ||
saṁta asaṁtanha ke guna bhāṣe |te na parahĩ bhava jinh lakhi rākhe ||
ଭାଇ, ପରର ହିତ କରିବା ସମାନ ଧର୍ମ ନାହିଁ, ଏବଂ ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦେବା ସମାନ ଅଧମତା ନାହିଁ। ସମସ୍ତ ପୁରାଣ ଓ ବେଦର ଏହି ସିଦ୍ଧାନ୍ତ, ଯାହା ମୁଁ ତୁମକୁ କହିଲି ଭାଇ, ପଣ୍ଡିତ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ଏହି କଥା ଜାଣନ୍ତି। ମାନବଦେହ ଧାରଣ କରି ଯେଉଁମାନେ ଅନ୍ୟକୁ କଷ୍ଟ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଜନ୍ମମୃତ୍ୟୁର ଭୟାନକ ସଂସାର ଭୋଗନ୍ତି। ମୋହର ବଶରେ ମଣିଷ ନାନା ପାପ କରେ, ସ୍ୱାର୍ଥରେ ଆସକ୍ତ ହୋଇ ପରଲୋକ ନଷ୍ଟ କରେ। ଭାଇ, ସେମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ମୁଁ କାଳରୂପ, ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ କର୍ମର ଫଳଦାତା। ଏହିପରି ବିଚାର କରି ଯେଉଁମାନେ ପରମ ଜ୍ଞାନୀ, ସଂସାରର ଦୁଃଖ ଜାଣି ମୋତେ ଭଜନ କରନ୍ତି। ଶୁଭ ଓ ଅଶୁଭ ଫଳଦାୟକ କର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରି, ଦେବ, ମଣିଷ ଓ ମୁନିଙ୍କ ନାୟକ ମୋତେ ଭଜନ କରନ୍ତି। ସାଧୁ ଓ ଅସାଧୁଙ୍କ ଗୁଣ ମୁଁ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲି, ଯେଉଁମାନେ ସେମାନଙ୍କୁ ଚିନି ଦୂରରେ ରଖନ୍ତି ସେମାନେ ସଂସାରରେ ପତିତ ହୁଅନ୍ତି ନାହିଁ।
ଦୋହା 41
सुनहु तात माया कृत गुन अरु दोष अनेक।गुन यह उभय न देखिअहिं देखिअ सो अबिबेक।।41।।
sunahu tāta māyā-kṛta guna aru doṣa aneka |guna yaha ubhaya na dekhiahĩ dekhia so abibeka ||41||
ଶୁଣ ଭାଇ, ମାୟାର କୃତ ଅନେକ ଗୁଣ ଓ ଦୋଷ। ଏହି ଗୁଣ ଯେ ଉଭୟ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ, ସେଗୁଡ଼ିକ ଦେଖିବା ହିଁ ଅବିବେକ।
ଚୌପାଈ 42.1-4
श्रीमुख बचन सुनत सब भाई।हरषे प्रेम न हृदयँ समाई।।
करहिं बिनय अति बारहिं बारा।हनूमान हियँ हरष अपारा।।
पुनि रघुपति निज मंदिर गए।एहि बिधि चरित करत नित नए।।
बार बार नारद मुनि आवहिं।चरित पुनीत राम के गावहिं।।
नित नव चरन देखि मुनि जाहीं।ब्रह्मलोक सब कथा कहाहीं।।
सुनि बिरंचि अतिसय सुख मानहिं।पुनि पुनि तात करहु गुन गानहिं।।
सनकादिक नारदहि सराहहिं।जद्यपि ब्रह्म निरत मुनि आहहिं।।
सुनि गुन गान समाधि बिसारी।सादर सुनहिं परम अधिकारी।।
śrīmukha bacana sunata saba bhāī |haraṣe prema na hṛdayã samāī ||
karahĩ binaya ati bārahĩ bārā |hanūmāna hiyã haraṣa apārā ||
puni raghupati nija maṁdira gae |ehi bidhi carita karata nita nae ||
bāra bāra nārada muni āvahĩ |carita punīta rāma ke gāvahĩ ||
nita nava caraṇa dekhi muni jāhī̃ |brahmaloka saba kathā kahāhī̃ ||
suni birañci atisaya sukha mānahĩ |puni puni tāta karahu guṇa gānahĩ ||
sanakādika nāradahi sarāhahĩ |jadyapi brahma nirata muni āhahĩ ||
suni guṇa gāna samādhi bisārī |sādara sunahĩ parama adhikārī ||
ଶ୍ରୀମୁଖର ବଚନ ଶୁଣି ସମସ୍ତ ଭ୍ରାତାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ, ସେମାନଙ୍କର ପ୍ରେମ ହୃଦୟରେ ଧରି ରଖାଗଲା ନାହିଁ। ବାରବାର ବିନୟ ନିବେଦନ କଲେ, ଏବଂ ହନୁମାନଙ୍କ ହୃଦୟରେ ଅପାର ଆନନ୍ଦ ହେଲା। ତାହାପରେ ରଘୁପତି ନିଜ ମନ୍ଦିରକୁ ଗଲେ। ଏହିପରି ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ନୂଆ ଚରିତ୍ର ପ୍ରକଟ କଲେ। ବାରବାର ନାରଦ ମୁନି ଆସନ୍ତି ଏବଂ ରାମଙ୍କର ପବିତ୍ର ଚରିତ୍ର ଗାନ୍ତି। ପ୍ରତିଦିନ ନୂଆ ଚରିତ୍ର ଦେଖି ମୁନି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଯାଆନ୍ତି ଏବଂ ସମସ୍ତ କଥା ସେଠାରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରନ୍ତି। ଶୁଣି ବ୍ରହ୍ମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କରି କହିଲେ, ବତ୍ସ, ବାରବାର ତାଙ୍କର ଗୁଣଗାନ କର। ସନକାଦିକ ନାରଦଙ୍କୁ ପ୍ରଶଂସା କଲେ, ଯଦିଓ ସେମାନେ ବ୍ରହ୍ମରେ ନିରତ ମୁନି ଥିଲେ। ଗୁଣଗାନ ଶୁଣି ସେମାନେ ସମାଧି ଭୁଲିଗଲେ ଏବଂ ପରମ ଅଧିକାରୀମାନେ ଶ୍ରଦ୍ଧାରେ ଶୁଣିଲେ।
ଦୋହା 42
जीवनमुक्त ब्रह्मपर चरित सुनहिं तजि ध्यान।जे हरि कथाँ न करहिं रति तिन्ह के हिय पाषान।।42।।
jīvanmukta brahma-para carita sunahiṁ taji dhyāna |je hari kathā̃ na karahiṁ rati tinh ke hiya pāṣāna ||42||
ଜୀବନମୁକ୍ତ ଓ ପରମ ବ୍ରହ୍ମରେ ଲୀନ ବ୍ୟକ୍ତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଈଶ୍ୱରଙ୍କ ଚରିତ ଶୁଣିବାକୁ ଧ୍ୟାନ ତ୍ୟାଗ କରନ୍ତି। ଯେଉଁମାନେ ହରିଙ୍କ କଥାରେ ପ୍ରୀତି କରନ୍ତି ନାହିଁ, ସେମାନଙ୍କ ହୃଦୟ ପାଷାଣ।
ଚୌପାଈ 43.1-4
एक बार रघुनाथ बोलाए।गुर द्विज पुरबासी सब आए।।
बैठे गुर मुनि अरु द्विज सज्जन।बोले बचन भगत भव भंजन।।
सनहु सकल पुरजन मम बानी।कहउँ न कछु ममता उर आनी।।
नहिं अनीति नहिं कछु प्रभुताई।सुनहु करहु जो तुम्हहि सोहाई।।
सोइ सेवक प्रियतम मम सोई।मम अनुसासन मानै जोई।।
जौं अनीति कछु भाषौं भाई।तौं मोहि बरजहु भय बिसराई।।
बड़ें भाग मानुष तनु पावा।सुर दुर्लभ सब ग्रंथिन्ह गावा।।
साधन धाम मोच्छ कर द्वारा।पाइ न जेहिं परलोक सँवारा।।
eka bāra raghunātha bolāe |gur dvija purabāsī saba āe ||
baiṭhe gur muni aru dvija sajjana |bole bacana bhagata bhava-bhañjana ||
sunahu sakala pura-jana mama bānī |kahuṁ na kachu mamatā ura ānī ||
nahiṁ anīti nahiṁ kachu prabhutāī |sunahu karahu jo tumhahi sohāī ||
soi sevaka priyatama mama soī |mama anusāsana mānai joī ||
jauṁ anīti kachu bhāṣauṁ bhāī |tauṁ mohi barajahu bhaya bisarāī ||
baṛeṁ bhāga mānuṣa tanu pāvā |sura durlabha saba granthinha gāvā ||
sādhana dhāma moccha kara dvārā |pāi na jehiṁ paraloka saṁvārā ||
ଏକବାର ରଘୁନାଥ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ଗୁରୁ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ନଗରବାସୀ ସମସ୍ତ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଗୁରୁ, ମୁନି, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଓ ସଜ୍ଜନଗଣ ଉପବିଷ୍ଟ ହେବାରେ ଭକ୍ତଙ୍କ ଭବଭୟ ନାଶକ ଭଗବାନ ଏହି ବାକ୍ୟ କହିଲେ। ନଗରର ସମସ୍ତ ନାଗରିକ ମୋର କଥା ଶୁଣ। ମୁଁ ହୃଦୟରେ କୌଣସି ମମତା ଆଣି କିଛି କହୁ ନାହିଁ। ଏଥିରେ କୌଣସି ଅନୀତି ନାହିଁ, କୌଣସି ପ୍ରଭୁତ୍ୱ ନାହିଁ। ଶୁଣ ଏବଂ ଯାହା ତୁମକୁ ମନୋରମ ମନେ କର ତାହା କର। ଯିଏ ମୋର ଆଜ୍ଞା ମାନେ, ସେହି ମୋର ସେବକ, ସେହି ମୋର ପ୍ରିୟତମ। ହେ ଭ୍ରାତାଗଣ, ଯଦି ମୁଁ କିଛି ଅନୀତି କହେ, ତେବେ ଭୟ ଭୁଲି ମୋତେ ବାରଣ କର। ବଡ଼ ଭାଗ୍ୟରେ ତୁମେ ମାନବଦେହ ଲାଭ କରିଛ, ଯାହା ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ଦେବତାଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଲଭ ବୋଲି ଗାନ କରାଯାଇଛି। ଏହା ମୁକ୍ତିର ଉପାୟର ଧାମ ଓ ମୋକ୍ଷର ଦ୍ୱାର। ଯିଏ ଏହା ଲାଭ କରି ପରଲୋକ ସମ୍ବାରଣ କରି ନାହିଁ...
ଦୋହା 43
सो परत्र दुख पावइ सिर धुनि धुनि पछिताइ।कालहि कर्महि ईस्वरहि मिथ्या दोष लगाइ।।43।।
so paratra dukha pāvai sira dhuni dhuni pachitāi |kālahi karmahi īsvarahi mithyā doṣa lagāi ||43||
ସେ ପରଲୋକରେ ଦୁଃଖ ପାଏ, ବାରିବାରି ମସ୍ତକ ପିଟି ଅନୁଶୋଚନା କରେ, କାଳ, କର୍ମ ଓ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମିଥ୍ୟା ଦୋଷ ଲଗାଏ।
ଚୌପାଈ 44.1-4
एहि तन कर फल बिषय न भाई।स्वर्गउ स्वल्प अंत दुखदाई।।
नर तनु पाइ बिषयँ मन देहीं।पलटि सुधा ते सठ बिष लेहीं।।
ताहि कबहुँ भल कहइ न कोई।गुंजा ग्रहइ परस मनि खोई।।
आकर चारि लच्छ चौरासी।जोनि भ्रमत यह जिव अबिनासी।।
फिरत सदा माया कर प्रेरा।काल कर्म सुभाव गुन घेरा।।
कबहुँक करि करुना नर देही।देत ईस बिनु हेतु सनेही।।
नर तनु भव बारिधि कहुँ बेरो।सन्मुख मरुत अनुग्रह मेरो।।
करनधार सदगुर दृढ़ नावा।दुर्लभ साज सुलभ करि पावा।।
ehi tana kara phala biṣaya na bhāī |svargau svalpa anta dukhadāī ||
nara tanu pāi biṣayaṁ mana dehīṁ |palaṭi sudhā te saṭha biṣ lehīṁ ||
tāhi kabahuṁ bhala kahai na koī |guṁjā grahai parasa mani khoī ||
ākara cāri laccha caurāsī |joni bhramata yaha jiva abināsī ||
phirata sadā māyā kara prerā |kāla karma subhāva guna gherā ||
kabahuka kari karunā nara dehī |deta īsa binu hetu sanehī ||
nara tanu bhava bāridhi kahuṁ bero |sanmukha maruta anugraha mero ||
karanadhāra sadguru dṛḍha nāvā |durlabha sāja sulabha kari pāvā ||
ଏହି ଶରୀରର ଫଳ ଭାଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟଭୋଗ ନୁହେଁ, ସ୍ୱର୍ଗ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱଳ୍ପ ଏବଂ ଅନ୍ତରେ ଦୁଃଖଦାୟକ। ମନୁଷ୍ୟ ଶରୀର ପାଇ ଯାହାକି ଇନ୍ଦ୍ରିୟବିଷୟରେ ମନ ଦିଅନ୍ତି, ସେମାନେ ଅମୃତ ତ୍ୟାଗ କରି ବିଷ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି ଏପରି ମୂର୍ଖ। ତାହାକୁ କେହି କେବେ ଭଲ କହୁ ନାହିଁ, ଯିଏ ପରଶପଥର ହରାଇ ଗୁଞ୍ଜା ଫଳ ଉଠାଇ ନିଏ। ଚାରି ଆକାର ଚୌରାଶୀ ଲକ୍ଷ ଯୋନିରେ ଭ୍ରମଣ କରେ ଏହି ଅବିନାଶୀ ଜୀବ। ସଦା ମାୟାର ପ୍ରେରଣାରେ ଭ୍ରମଣ କରେ, କାଳ, କର୍ମ, ସ୍ୱଭାବ ଓ ଗୁଣରେ ଘେରା। କେବେ କରୁଣା କରି ଈଶ୍ୱର ନରଦେହ ଦିଅନ୍ତି, ବିନା ହେତୁ ସ୍ନେହଶୀଳ। ନରଦେହ ଭବସାଗର ପାର କରିବାର ନୌକା, ଆଉ ମୋର ଅନୁଗ୍ରହ ଅନୁକୂଳ ବାୟୁ। ସଦଗୁରୁ କର୍ଣ୍ଣଧାର, ନୌକା ଦୃଢ଼, ଦୁର୍ଲଭ ସାଜସାମଗ୍ରୀ ସୁଲଭ କରି ପାଇବ।
ଦୋହା 44
जो न तरै भव सागर नर समाज अस पाइ।सो कृत निंदक मंदमति आत्माहन गति जाइ।।44।।
jo na tarai bhava sāgara nara samāja asa pāi |so kṛta niṁdaka manda-mati ātmāhana gati jāi ||44||
ଯେଉଁ ମଣିଷ ଏପରି ମଣିଷ ସମାଜ ଲାଭ କରି ବି ଭବ ସାଗର ତରିପାରେ ନାହିଁ, ସେ ଅକୃତଜ୍ଞ, ନିନ୍ଦକ, ମନ୍ଦବୁଦ୍ଧି ଅଟେ ଏବଂ ଆତ୍ମଘାତୀର ଗତିକୁ ଯାଏ।
ଚୌପାଈ 45.1-4
जौं परलोक इहाँ सुख चहहू।सुनि मम बचन हृदयँ दृढ़ गहहू।।
सुलभ सुखद मारग यह भाई।भगति मोरि पुरान श्रुति गाई।।
ग्यान अगम प्रत्यूह अनेका।साधन कठिन न मन कहुँ टेका।।
करत कष्ट बहु पावइ कोऊ।भक्ति हीन मोहि प्रिय नहिं सोऊ।।
भक्ति सुतंत्र सकल सुख खानी।बिनु सतसंग न पावहिं प्रानी।।
पुन्य पुंज बिनु मिलहिं न संता।सतसंगति संसृति कर अंता।।
पुन्य एक जग महुँ नहिं दूजा।मन क्रम बचन बिप्र पद पूजा।।
सानुकूल तेहि पर मुनि देवा।जो तजि कपटु करइ द्विज सेवा।।
jauṁ paraloka ihāṁ sukha chahahū |suni mama bacana hṛdayaṁ dṛṛha gahahū ||
sulabha sukhada māraga yaha bhāī |bhagati mori purāna śruti gāī ||
gyāna agama pratyūha anekā |sādhana kaṭhina na mana kahuṁ ṭekā ||
karata kaṣṭa bahu pāvai koū |bhakti-hīna mohi priya nahiṁ soū ||
bhakti sutaṁtra sakala sukha khānī |binu satsaṅga na pāvahiṁ prānī ||
punya puñja binu milahiṁ na saṁtā |satsaṅgati saṁsṛti kara aṁtā ||
punya eka jaga mahuṁ nahiṁ dūjā |mana krama bacana bipra pada pūjā ||
sānukūla tehi para muni devā |jo taji kapaṭu karai dvija sevā ||
ଯଦି ପରଲୋକ ଓ ଇହଲୋକରେ ସୁଖ ଚାହୁଁଛ, ତେବେ ମୋର କଥା ଶୁଣି ହୃଦୟରେ ଦୃଢ଼ଭାବେ ଧରିରଖ। ଏହି ପଥଟି ସହଜ ଓ ସୁଖଦାୟକ, ହେ ଭାଇମାନେ। ମୋର ଭକ୍ତି ପୁରାଣ ଓ ଶ୍ରୁତିରେ ଗାନ କରାଯାଇଛି। ଜ୍ଞାନର ପଥ ଅଗମ୍ୟ ଓ ଅନେକ ବିଘ୍ନରେ ପୂର୍ଣ। ତାହାର ସାଧନ କଠିନ ଏବଂ ମନରେ କୌଣସି ଆଶ୍ରୟ ନାହିଁ। କେହି ବହୁ କଷ୍ଟ ସହ୍ୟ କରିପାରେ, କିନ୍ତୁ ଭକ୍ତିହୀନ ବ୍ୟକ୍ତି ମୋ ପ୍ରିୟ ନୁହେଁ। ଭକ୍ତି ସ୍ୱାଧୀନ ଏବଂ ସକଳ ସୁଖର ଖଣି। ସତସଙ୍ଗ ବିନା ପ୍ରାଣୀମାନେ ତାହା ଲାଭ କରିପାରନ୍ତି ନାହିଁ। ପୁଣ୍ୟର ସଞ୍ଚୟ ବିନା ସାଧୁଙ୍କ ସଙ୍ଗ ମିଳେ ନାହିଁ, ଏବଂ ସତସଙ୍ଗ ସଂସାରର ଅନ୍ତ କରିଦିଏ। ଜଗତରେ ଗୋଟିଏ ପୁଣ୍ୟ ଅଛି, ଅନ୍ୟ କୌଣସି ନାହିଁ: ମନେ, କର୍ମେ ଓ ବାକ୍ୟରେ ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କ ପଦ ପୂଜା। ଯିଏ ଛଳ ତ୍ୟାଗ କରି ଦ୍ୱିଜଙ୍କ ସେବା କରେ, ତାହାର ପ୍ରତି ମୁନି ଓ ଦେବତାମାନେ ଅନୁକୂଳ ଥାଆନ୍ତି।
ଦୋହା 45
औरउ एक गुपुत मत सबहि कहउँ कर जोरि।संकर भजन बिना नर भगति न पावइ मोरि।।45।।
aurau eka guputa mata sabahi kahauṁ kara jori |śaṅkara bhajana binā nara bhagati na pāvai mori ||45||
ଆଉ ଏକ ଗୁପ୍ତ ମତ ମୁଁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ହାତ ଯୋଡ଼ି କହୁଅଛି - ଶଙ୍କରଙ୍କ ଭଜନ ବିନା କୌଣସି ମଣିଷ ମୋର ଭକ୍ତି ଲାଭ କରିପାରେ ନାହିଁ।
ଚୌପାଈ 46.1-4
कहहु भगति पथ कवन प्रयासा।जोग न मख जप तप उपवासा।।
सरल सुभाव न मन कुटिलाई।जथा लाभ संतोष सदाई।।
मोर दास कहाइ नर आसा।करइ तौ कहहु कहा बिस्वासा।।
बहुत कहउँ का कथा बढ़ाई।एहि आचरन बस्य मैं भाई।।
बैर न बिग्रह आस न त्रासा।सुखमय ताहि सदा सब आसा।।
अनारंभ अनिकेत अमानी।अनघ अरोष दच्छ बिग्यानी।।
प्रीति सदा सज्जन संसर्गा।तृन सम बिषय स्वर्ग अपबर्गा।।
भगति पच्छ हठ नहिं सठताई।दुष्ट तर्क सब दूरि बहाई।।
kahahu bhagati patha kavana prayāsā |joga na makha japa tapa upavāsā ||
sarala subhāva na mana kuṭilāī |jathā lābha saṁtoṣa sadāī ||
mora dāsa kahāi nara āsā |karai tau kahahu kahā bisvāsā ||
bahuta kahauṁ kā kathā baṛhāī |ehi ācarana basya maiṁ bhāī ||
baira na bigraha āsa na trāsā |sukhamaya tāhi sadā saba āsā ||
anāraṁbha aniketa amānī |anagha aroṣa daccha bigyānī ||
prīti sadā sajjana saṁsargā |tṛna sama biṣaya svarga apabargā ||
bhagati paccha haṭha nahiṁ saṭhatāī |duṣṭa tarka saba dūri bahāī ||
କୁହ, ଭକ୍ତି ପଥରେ କଣ ପରିଶ୍ରମ? ଏଥିରେ ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ଜପ, ତପ ବା ଉପବାସ ଦରକାର ନାହିଁ। ସରଳ ସ୍ୱଭାବ, କୁଟିଳତାହୀନ ମନ, ଏବଂ ଯାହା ମିଳେ ତାହାରେ ସଦା ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ରହିବା। ଯାହାକୁ ମୋର ଦାସ କୁହାଯାଏ, ସେ ଯଦି ଅନ୍ୟ ଆଶା କରେ, ତେବେ କୁହ, ମୋ ଉପରେ କଣ ବିଶ୍ୱାସ ଅଛି? ବହୁତ କହି କାହାଣୀ କାହିଁଁ ବଢ଼ାଇବି? ଭାଇ, ଏହି ଆଚରଣରେ ମୁଁ ବଶୀଭୂତ। ଯାହାର କୌଣସି ଶତ୍ରୁତା ବା ବିବାଦ ନାହିଁ, କୌଣସି ଲୋଭ ବା ଭୟ ନାହିଁ, ତାହାର ସବୁ ଆଶା ସଦା ସୁଖମୟ। ଯିଏ କୌଣସି କର୍ମ ଆରମ୍ଭ କରେ ନାହିଁ, କୌଣସି ସ୍ଥିର ବାସସ୍ଥାନ ନାହିଁ, ଅହଂକାର ନାହିଁ; ପାପହୀନ, କ୍ରୋଧହୀନ, ସକ୍ଷମ ଓ ଜ୍ଞାନୀ। ସଜ୍ଜନଙ୍କ ସହବାସରେ ସଦା ପ୍ରେମ, ଏବଂ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସୁଖ, ସ୍ୱର୍ଗ ଓ ମୁକ୍ତିକୁ ତୃଣ ସମାନ ବିବେଚନା କରେ। ଭକ୍ତିରେ ଅଟଳ, କିନ୍ତୁ ହଠ ବା କପଟତା ନାହିଁ; ସବୁ ଦୁଷ୍ଟ ତର୍କ ଦୂରକୁ ହଟାଇ ଦେଇଛି।
ଦୋହା 46
मम गुन ग्राम नाम रत गत ममता मद मोह।ता कर सुख सोइ जानइ परानंद संदोह।।46।।
mama guna grāma nāma rata gata mamatā mada moha |tā kara sukha soi jānai parānanda saṁdoha ||46||
ଯିଏ ମୋ' ଗୁଣ ଓ ନାମରେ ରତ, ଏବଂ ଯାହାର ମମତା, ଅହଂକାର ଓ ମୋହ ଦୂର ହୋଇଛି, ତାହାର ସୁଖ କେବଳ ସେ ଜାଣେ, କାରଣ ତାହା ପରମାନନ୍ଦର ସନ୍ଦୋହ।
ଚୌପାଈ 47.1-4
सुनत सुधासम बचन राम के।गहे सबनि पद कृपाधाम के।।
जननि जनक गुर बंधु हमारे।कृपा निधान प्रान ते प्यारे।।
तनु धनु धाम राम हितकारी।सब बिधि तुम्ह प्रनतारति हारी।।
असि सिख तुम्ह बिनु देइ न कोऊ।मातु पिता स्वारथ रत ओऊ।।
हेतु रहित जग जुग उपकारी।तुम्ह तुम्हार सेवक असुरारी।।
स्वारथ मीत सकल जग माहीं।सपनेहुँ प्रभु परमारथ नाहीं।।
सबके बचन प्रेम रस साने।सुनि रघुनाथ हृदयँ हरषाने।।
निज निज गृह गए आयसु पाई।बरनत प्रभु बतकही सुहाई।।
sunata sudhā-sama bacana rāma ke |gahe sabani pada kṛpādhāma ke ||
janani janaka guru baṁdhu hamāre |kṛpā-nidhāna prāna te pyāre ||
tanu dhanu dhāma rāma hitakārī |saba bidhi tumha pranaṭārati hārī ||
asi sikha tumha binu dei na koū |mātu pitā svāratha rata oū ||
hetu rahita jaga juga upakārī |tumha tumhāra sevaka asurārī ||
svāratha mīta sakala jaga māhīṁ |sapanehuṁ prabhu paramāratha nāhīṁ ||
sabake bacana prema rasa sāne |suni raghunātha hṛdayaṁ haraṣāne ||
nija nija gṛha gae āyasu pāī |baranata prabhu batakahī suhāī ||
ରାମଙ୍କ ଅମୃତସମ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କରୁଣାର ଧାମ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଚରଣ ଧରିଲେ। "ଆପଣ ଆମର ମାତା, ପିତା, ଗୁରୁ ଓ ବାନ୍ଧବ, ହେ କରୁଣାର ଭଣ୍ଡାର, ପ୍ରାଣଠାରୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରିୟ। ଦେହ, ଧନ ଓ ଗୃହ: ଏ ସବୁରେ ହେ ରାମ, ଆପଣ ଆମର ହିତୈଷୀ; ସବୁ ପ୍ରକାରେ ଆପଣ ଶରଣାଗତର ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି। ଆପଣ ବିନା ଅନ୍ୟ କେହି ଏପରି ଉପଦେଶ ଦେବ ନାହିଁ; ମାତା-ପିତା ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାର୍ଥରେ ରତ ଥାନ୍ତି। କୌଣସି ସ୍ୱାର୍ଥ ବିନା, ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ହିତୈଷୀ ହଉଛନ୍ତି ଆପଣ ଓ ଆପଣଙ୍କ ସେବକଗଣ, ହେ ଅସୁରର ଶତ୍ରୁ। ସମଗ୍ର ଜଗତର ସମସ୍ତ ବନ୍ଧୁ ସ୍ୱାର୍ଥ ନିମନ୍ତେ ବନ୍ଧୁ; ସ୍ୱପ୍ନରେ ବି ହେ ପ୍ରଭୁ, ସେମାନେ ପରମାର୍ଥ ଭାବନ୍ତି ନାହିଁ।" ପ୍ରେମରସରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେମାନଙ୍କ ସମସ୍ତଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି, ରଘୁନାଥ ହୃଦୟରେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ସେମାନେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ନିଜ ନିଜ ଗୃହକୁ ଗଲେ, ପ୍ରଭୁଙ୍କ ମଧୁର ବାକ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କରି କରି।
ଦୋହା 47
उमा अवधबासी नर नारि कृतारथ रूप।ब्रह्म सच्चिदानंद घन रघुनायक जहँ भूप।।47।।
umā avadhabāsī nara nāri kṛtāratha rūpa |brahma saccidānanda ghana raghunāyaka jahã bhūpa ||47||
ଉମା, ଅୟୋଧ୍ୟାରେ ବାସ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ଓ ନାରୀମାନେ ସମସ୍ତେ କୃତାର୍ଥ ହୋଇଛନ୍ତି, କାରଣ ସେଠାରେ ସେମାନଙ୍କ ରାଜା ହେଲେ ରଘୁନାଥ, ଯିଏ ନିଜେ ବ୍ରହ୍ମ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦର ଘନ ସ୍ୱରୂପ।
ଚୌପାଈ 48.1-4
एक बार बसिष्ट मुनि आए।जहाँ राम सुखधाम सुहाए।।
अति आदर रघुनायक कीन्हा।पद पखारि पादोदक लीन्हा।।
राम सुनहु मुनि कह कर जोरी।कृपासिंधु बिनती कछु मोरी।।
देखि देखि आचरन तुम्हारा।होत मोह मम हृदयँ अपारा।।
महिमा अमित बेद नहिं जाना।मैं केहि भाँति कहउँ भगवाना।।
उपरोहित्य कर्म अति मंदा।बेद पुरान सुमृति कर निंदा।।
जब न लेउँ मैं तब बिधि मोही।कहा लाभ आगें सुत तोही।।
परमातमा ब्रह्म नर रूपा।होइहि रघुकुल भूषन भूपा।।
eka bāra basiṣṭha muni āe |jahā̃ rāma sukhadhāma suhāe ||
ati ādara raghunāyaka kīnhā |pada pakhāri pādodaka līnhā ||
rāma sunahu muni kaha kara jorī |kṛpāsindhu binatī kachu morī ||
dekhi dekhi ācarana tumhārā |hota moha mama hṛdayã apārā ||
mahimā amita beda nahĩ jānā |maĩ kehi bhā̃ti kahaũ bhagavānā ||
uporohitya karma ati mandā |beda purāna sumṛti kara nĩdā ||
jaba na leũ maĩ taba bidhi mohī |kahā lābha āgẽ suta tohī ||
paramātmā brahma nara rūpā |hoihi raghukula bhūṣana bhūpā ||
ଏକବାର ବସିଷ୍ଠ ମୁନି ସେଠାରେ ଆସିଲେ, ଯେଉଁଠା ରାମ, ସୁଖର ଧାମ, ସୁନ୍ଦର ରୂପରେ ବିରାଜମାନ। ରଘୁନାଥ ଅତି ଆଦରରେ ତାଙ୍କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ, ତାଙ୍କ ଚରଣ ଧୋଇ ଚରଣାମୃତ ଗ୍ରହଣ କଲେ। ମୁନି ହାତ ଜୋଡି କହିଲେ, "ଶୁଣ ରାମ, ହେ କୃପାସିନ୍ଧୁ, ମୋର ଏକ ବିନତି ଅଛି।" "ବାରବାର ତୋର ଆଚରଣ ଦେଖି ମୋ ହୃଦୟରେ ଅପାର ମୋହ ଉପଜେ।" "ତୋର ମହିମା ଅମିତ, ବେଦ ମଧ୍ୟ ତାହା ଜାଣନ୍ତି ନାହିଁ। ହେ ଭଗବାନ, ମୁଁ କିପରି କହିବି?" "ପୁରୋହିତଙ୍କ କର୍ମ ଅତି ତୁଚ୍ଛ, ବେଦ, ପୁରାଣ ଓ ସ୍ମୃତି ଏହାର ନିନ୍ଦା କରନ୍ତି।" "ଯେବେ ମୁଁ ତାହା ଗ୍ରହଣ କରିବାକୁ ନଚାହିଁଲି, ସେବେ ବ୍ରହ୍ମା ମୋତେ କହିଲେ, 'ହେ ପୁତ୍ର, ଆଗରେ ତୋର ଲାଭ ଅଛି।'" "'ପରମାତ୍ମା ବ୍ରହ୍ମ ନରରୂପ ଧାରଣ କରିବେ ଏବଂ ରଘୁକୁଳର ଭୂଷଣ ରାଜା ହେବେ।'"
ଦୋହା 48
तब मैं हृदयँ बिचारा जोग जग्य ब्रत दान।जा कहुँ करिअ सो पैहउँ धर्म न एहि सम आन।।48।।
taba maĩ hṛdayã bicārā joga jagya brata dāna |jā kahũ kari-a so paihaũ dharma na ehi sama āna ||48||
ତାହିଳେ ମୁଁ ହୃଦୟରେ ବିଚାର କଲି: ଯୋଗ, ଯଜ୍ଞ, ବ୍ରତ ଓ ଦାନ ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ସେହି ଏକ ଜଣଙ୍କୁ ଲାଭ କରିବି, ଯାହାଙ୍କ ପାଇଁ ଏଗୁଡ଼ିକ କରାଯାଏ; ଏହା ସମାନ ଅନ୍ୟ କୌଣସି ଧର୍ମ ନାହିଁ।
ଚୌପାଈ 49.1-4
जप तप नियम जोग निज धर्मा।श्रुति संभव नाना सुभ कर्मा।।
ग्यान दया दम तीरथ मज्जन।जहँ लगि धर्म कहत श्रुति सज्जन।।
आगम निगम पुरान अनेका।पढ़े सुने कर फल प्रभु एका।।
तब पद पंकज प्रीति निरंतर।सब साधन कर यह फल सुंदर।।
छूटइ मल कि मलहि के धोएँ।घृत कि पाव कोइ बारि बिलोएँ।।
प्रेम भगति जल बिनु रघुराई।अभिअंतर मल कबहुँ न जाई।।
सोइ सर्बग्य तग्य सोइ पंडित।सोइ गुन गृह बिग्यान अखंडित।।
दच्छ सकल लच्छन जुत सोई।जाकें पद सरोज रति होई।।
japa tapa niyama joga nija dharmā |śruti saṁbhava nānā subha karmā ||
gyāna dayā dama tīratha majjana |jahã lagi dharma kahata śruti sajjana ||
āgama nigama purāna anekā |paṛhe sune kara phala prabhu ekā ||
taba pada paṅkaja prīti nirantara |saba sādhana kara yaha phala sundara ||
chūṭai mala ki malahi ke dhoẽ |ghṛta ki pāva koi bāri biloẽ ||
prema bhagati jala binu raghurāī |abhiantara mala kabahũ na jāī ||
soi sarbagya tagya soi paṇḍita |soi guna gṛha bigyāna akhaṇḍita ||
daccha sakala lacchana juta soī |jākẽ pada saroja rati hoī ||
ଜପ, ତପ, ନିୟମ, ଯୋଗ, ନିଜ ଧର୍ମ, ଏବଂ ଶ୍ରୁତିରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ନାନା ଶୁଭ କର୍ମ; ଜ୍ଞାନ, ଦୟା, ଦମ, ତୀର୍ଥରେ ସ୍ନାନ, ଏବଂ ଯେତିକି ଶ୍ରୁତି ଓ ସଜ୍ଜନ ଧର୍ମ ବୋଲନ୍ତି; ଆଗମ, ନିଗମ ଓ ଅନେକ ପୁରାଣ, ପଢ଼କ ବା ଶୁଣକ, ହେ ପ୍ରଭୁ, ଏହାର ସବୁର ଫଳ ଏକ; ତବେ ଆପଣଙ୍କ ପଦପଙ୍କଜରେ ନିରନ୍ତର ପ୍ରେମ, ସବୁ ସାଧନର ଏହି ସୁନ୍ଦର ଫଳ; ମଳ ଦେଇ କି ମଳ ଧୋଇ ଦୂର ହୁଏ, ଜଳ ମନ୍ଥନ କରି କି କେହି ଘୃତ ପାଏ; ପ୍ରେମଭକ୍ତିର ଜଳ ବିନା, ହେ ରଘୁରାଇ, ଅନ୍ତରର ମଳ କେବେ ଯାଏ ନାହିଁ; ସେଇ ଏକ ସର୍ବଜ୍ଞ, ସେଇ ଏକ ଜ୍ଞାନୀ, ସେଇ ଏକ ପଣ୍ଡିତ, ସେଇ ଏକ ଗୁଣର ଭଣ୍ଡାର ଓ ଅଖଣ୍ଡ ବିଜ୍ଞାନର ଧାରକ; ସେଇ ଏକ ଦକ୍ଷ ଓ ସକଳ ଲକ୍ଷଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଯାହାର ଆପଣଙ୍କ ପଦସରୋଜରେ ପ୍ରେମ ଅଛି।
ଦୋହା 49
नाथ एक बर मागउँ राम कृपा करि देहु।जन्म जन्म प्रभु पद कमल कबहुँ घटै जनि नेहु।।49।।
nātha eka bara māgaũ rāma kṛpā kari dehu |janma janma prabhu pada kamala kabahũ ghaṭai jani nehu ||49||
ହେ ନାଥ, ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ ଗୋଟିଏ ବର ମାଗୁଅଛି; ହେ ରାମ, କୃପା କରି ଦିଅନ୍ତୁ: ଯେ ଜନ୍ମ ଜନ୍ମାନ୍ତରରେ ହେ ପ୍ରଭୁ, ଆପଣଙ୍କ ଚରଣକମଳ ପ୍ରତି ମୋର ପ୍ରେମ କେବେ କମିବ ନାହିଁ।
Frequently Asked Questions
परपीड़ा-त्याग, सत्संग-रुचि और राम-चरण-प्रेम की वृद्धि; परहित-धर्म का बोध होकर कलि-प्रभाव से रक्षा—ऐसी पारंपरिक मान्यता है। विशेषतः ‘मानुष-तनु दुर्लभ’ और ‘भक्ति सुतंत्र’ वाले उपदेश का श्रवण/पाठ वैराग्य तथा नाम-रति को स्थिर करता है।
परंपरा में सामान्यतः राम-नाम-सम्पुट जोड़ा जाता है—जैसे ‘श्रीराम जय राम जय जय राम’—या ‘राम राम’ का जप; और ‘संकर भजन बिना…’ (दोहा 45) के भाव के अनुरूप शिवार्चन/‘ॐ नमः शिवाय’ का सहचर-जप भी कई सत्संगों में किया जाता है।
Ask anything about Prakarana 5 of the Ramcharitmanas
Answers come straight from the texts, with the shlokas they draw on. Ask in your own words.
A free sign-in with Google or Apple keeps your chat saved across web and the app.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with word-by-word meanings, Awadhi recitation where available, and more.
