यह सोपान ‘धर्म-विजय’ का द्वार है: साधक के भीतर ‘अहं-लंका’ (अभिमान, भय, काम-क्रोध) पर सेतु-बंध के द्वारा विवेक-मार्ग बनता है। यहाँ भक्ति केवल भाव नहीं रहती—वह संगठन, अनुशासन, और ‘नाम-सेतु’ बनकर जीव को भवसागर से पार उतारती है।
ଲଙ୍କାକାଣ୍ଡର ରସ-କେନ୍ଦ୍ର ବୀର ଓ ଅଦ୍ଭୁତ, କିନ୍ତୁ ତାହାର ଅଧିଷ୍ଠାନ କରୁଣା ଓ ଶାନ୍ତିରେ ନିଶ୍ଚଳ। ଏହି ଖଣ୍ଡରେ ତୁଳସୀ ‘ରଣ’କୁ କେବଳ ବାହ୍ୟ ଯୁଦ୍ଧ ରହିବାକୁ ଦିଅନ୍ତି ନାହିଁ—ଏହା ସାଧକ-ଚିତ୍ତରେ ଉଠୁଥିବା ତମୋଗୁଣ, ରଜୋଗୁଣ ଓ ଅହଂକାରର ସଂଘର୍ଷ। ସେତୁ-ବନ୍ଧ (ନୀଳ-ନଳ) ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ଦୃଷ୍ଟିରେ ଲୀଳା, କିନ୍ତୁ ସୋପାନ-ତର୍କରେ ଏହା ‘ନାମ’ ଓ ‘କୃପା’ର ସେତୁ: ଜାମ୍ବବନ୍ତଙ୍କ ଉପଦେଶ, ହନୁମାନଙ୍କ ଉକ୍ତି, ଓ ରାମଙ୍କ ଆଜ୍ଞା—ତିନିଏ ମିଶି ସାଧନାର ତ୍ରିବେଣୀ ହୁଏ। ରାମେଶ୍ୱର-ସ୍ଥାପନାରେ ଶିବ-ବିଷ୍ଣୁ-ଐକ୍ୟର ସିଦ୍ଧାନ୍ତ ପ୍ରକାଶ ପାଏ: ରାମ ଶିବ-ପୂଜା କରନ୍ତି ଓ ଶିବ ରାମ-ଭକ୍ତିକୁ ପରମ ମାନନ୍ତି; ଏଥିରୁ ନିର୍ଗୁଣ-ସଗୁଣର ସେତୁ ମଧ୍ୟ ଗଢ଼ିଉଠେ। ରାବଣ-ମନ୍ଦୋଦରୀ ସଂବାଦରେ ନୀତି-ଶାସ୍ତ୍ରର ପ୍ରବେଶ: ଅହଂକାରର ଅନ୍ଧତା ଓ ବିବେକର ଅସ୍ୱୀକୃତି ପତନର କାରଣ। ଏହିପରି ଲଙ୍କାକାଣ୍ଡ ମନସ-ଯାତ୍ରାରେ ‘ନିର୍ଣ୍ଣୟ’ ଓ ‘ପ୍ରବେଶ’ର ପଦକ୍ଷେପ—ସେତୁ ପାରି ସାଧକ ଏବେ ନିର୍ଣ୍ଣାୟକ ସମର (ଆତ୍ମ-ଶୁଦ୍ଧି)ର ସମୀପକୁ ଆସେ।
No verses available for this prakarana yet.
Read Ramcharitmanas in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.