गङ्गामाहात्म्य — The Greatness of the Gaṅgā

Verse 1

सनक उवाच । एवमौर्वाश्रमे ते द्वे बाहुभार्ये मुनीश्वर । चक्राते भक्तिभावेन शुश्रूषां प्रतिवासरम् 1. ॥ १ ॥

ସନକ କହିଲେ—ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏହିପରି ଔର୍ବଙ୍କ ଆଶ୍ରମରେ ବାହୁଙ୍କ ସେହି ଦୁଇ ପତ୍ନୀ ଭକ୍ତିଭାବରେ ପ୍ରତିଦିନ ସେବା-ଶୁଶ୍ରୂଷା କରୁଥିଲେ।

Verse 2

गते वर्षार्द्धके काले ज्येष्ठा राज्ञी तु या द्विज । तस्याः पापमतिर्जाता सपत्न्याः सम्पदं प्रति ॥ २ ॥

ବର୍ଷାଋତୁର ଅର୍ଧାଂଶ ଅତିତ ହେଲାପରେ, ହେ ଦ୍ୱିଜ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠା ରାଣୀ ସପତ୍ନୀର ସମ୍ପଦ ପ୍ରତି ପାପମତି ଧାରଣ କଲା।

Verse 3

ततस्तया गरो दत्तः कनिष्ठायै तु पापया । न स्वप्रभावं चक्रे वै गरो मुनिनिषेवया ॥ ३ ॥

ତାପରେ ସେ ପାପିନୀ କନିଷ୍ଠାକୁ ବିଷ ଦେଲା; କିନ୍ତୁ ମୁନିଙ୍କ ସେବା-ସଙ୍ଗର ପ୍ରଭାବରୁ ସେ ବିଷ ନିଜ ପ୍ରଭାବ ଦେଖାଇଲା ନାହିଁ।

Verse 4

भूलेपनादिभिः सम्यग्यतः सानुदिनं मुनेः । चकार सेवां तेनासौ जीर्णपुण्येन कर्मणा ॥ ४ ॥

ଭୋଳାପଣ ଆଦି ନମ୍ର ଗୁଣରୁ ସେ ସୁଶିକ୍ଷିତ ହୋଇ, ପ୍ରତିଦିନ ମୁନିଙ୍କ ସେବା କଲା; ପୂର୍ବସଞ୍ଚିତ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ପୁଣ୍ୟକର୍ମରୁ ଜନିତ ଭକ୍ତିରେ ଶୁଶ୍ରୂଷା କଲା।

Verse 5

ततो मासत्रयेऽतीते गरेण सहितं सुतम् । सुषाव सुशुभे काले शुश्रूषानष्टकिल्बिषा ॥ ५ ॥

ତାପରେ ତିନି ମାସ ଅତିତ ହେଲାପରେ, ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ପାପମୁକ୍ତା ସେ ଶୁଭକାଳରେ ଅପରା (ପ୍ଲାସେଣ୍ଟା) ସହିତ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 6

अहो सत्सङ्गतिर्लोके किं पापं न विनाशयेत् । न तदातिसुखं किं वा नराणां पुण्यकर्मणाम् ॥ ६ ॥

ଆହା! ଏହି ଲୋକରେ ସତ୍ସଙ୍ଗ କେଉଁ ପାପକୁ ନ ନାଶ କରେ? ଏବଂ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ପାଇଁ ପୁଣ୍ୟକର୍ମଜନିତ ମହାସୁଖଠାରୁ ବଡ଼ ସୁଖ କ’ଣ?

Verse 7

ज्ञानाज्ञानकृतं पापं यच्चान्यत्कारितं परैः । तत्सर्वं नाशयत्याशु परिचर्या महात्मनाम् ॥ ७ ॥

ଜାଣି କି ଅଜାଣି କରା ପାପ, ଏବଂ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା କରାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ଦୋଷମାନେ ମଧ୍ୟ—ମହାତ୍ମାମାନଙ୍କର ଭକ୍ତିପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚର୍ଯ୍ୟା ସବୁକୁ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କରେ।

Verse 8

जडोऽपि याति पूज्यत्वं सत्सङ्गाज्जगतीतले । कलामात्रोऽपि शीतांशुः शम्भुना स्वीकृतो यथा ॥ ८ ॥

ସତ୍ସଙ୍ଗ ଦ୍ୱାରା ଏହି ପୃଥିବୀତଳେ ଜଡବୁଦ୍ଧି ଲୋକ ମଧ୍ୟ ପୂଜ୍ୟ ହୋଇଯାଏ—ଯେପରି ଏକ କଳାମାତ୍ର ଶୀତାଂଶୁକୁ ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 9

सत्सङ्गतिः परामृद्धिं ददाति हि नृणां सदा । इहामुत्र च विप्रेन्द्र सन्तः पूज्यतमास्ततः ॥ ९ ॥

ନିଶ୍ଚୟ ସତ୍ସଙ୍ଗ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କୁ ସଦା ପରମ ସମୃଦ୍ଧି ଦିଏ—ଇହଲୋକରେ ମଧ୍ୟ ଓ ପରଲୋକରେ ମଧ୍ୟ। ତେଣୁ, ହେ ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ର, ସନ୍ତମାନେ ସର୍ବାଧିକ ପୂଜ୍ୟ।

Verse 10

अहो महद्गुणान्वक्तुं कः समर्थो मुनीश्वर । गर्भं प्राप्तो गरो जीर्णो मासत्रयमहोऽदभुतम् ॥ १० ॥

ଆହୋ, ହେ ମୁନୀଶ୍ୱର! ଏପରି ମହାଗୁଣମାନଙ୍କୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବର୍ଣ୍ଣନା କିଏ କରିପାରିବ? ଘୋର ବିଷ ଗର୍ଭରେ ପ୍ରବେଶ କରି ତିନି ମାସ ସେଠାରେ ହିଁ ଜୀର୍ଣ୍ଣ ହୋଇଗଲା—କି ଅଦ୍ଭୁତ!

Verse 11

गरेण सहितं पुत्रं दृष्ट्वा तेजोनिधिर्मुनिः । जातकर्म चकारासौ तन्नाम सगरेति च ॥ ११ ॥

ଗର (ବିଷ) ସହିତ ପୁତ୍ରକୁ ଦେଖି, ତେଜୋନିଧି ମୁନି ଜାତକର୍ମ କଲେ ଏବଂ ତାହାର ନାମ ‘ସଗର’ ରଖିଲେ।

Verse 12

पुपोष सगरं बालं तन्माता प्रीतिपूर्वकम् । चौलोपवीतकर्माणि तथा चक्रे मुनीश्वरः ॥ १२ ॥

ତାଙ୍କ ମାତା ଅତ୍ୟନ୍ତ ସ୍ନେହପୂର୍ବକ ବାଳକ ସଗରଙ୍କୁ ପାଳନ-ପୋଷଣ କଲେ; ଏବଂ ମୁନୀଶ୍ୱର ବିଧିପୂର୍ବକ ତାଙ୍କର ଚୂଡାକର୍ମ ଓ ଉପନୟନ ସଂସ୍କାର ସମ୍ପନ୍ନ କରାଇଲେ।

Verse 13

शास्त्राण्यध्यापयामास राजयोग्यानि मन्त्रवित् । समर्थं सगरं दृष्ट्वा किंचिदुद्भिन्नशैशवम् ॥ १३ ॥

ମନ୍ତ୍ରବିଦ୍ ସେଇ ମୁନୀଶ୍ୱର ସଗରଙ୍କୁ ରାଜ୍ୟଯୋଗ୍ୟ ଶାସ୍ତ୍ରଗୁଡ଼ିକ ପଢ଼ାଇଲେ; ତାଙ୍କୁ ସମର୍ଥ ଓ ଶୈଶବ ଅଳ୍ପ ଅଳ୍ପ ଫୁଟୁଥିବା ଦେଖି, ଯଥୋଚିତ ଶିକ୍ଷା ଦେଲେ।

Verse 14

मन्त्रवत्सर्वशस्त्रास्त्रं दत्तवान्स मुनीश्वरः । सगरः शिक्षितस्तेन सम्यगौर्वर्षिणा मुने ॥ १४ ॥

ସେଇ ମୁନୀଶ୍ୱର ମନ୍ତ୍ରଯୁକ୍ତ ସମସ୍ତ ଶସ୍ତ୍ର-ଅସ୍ତ୍ର ତାଙ୍କୁ ଦାନ କଲେ; ହେ ମୁନେ, ଔର୍ବ ଋଷିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଗର ସମ୍ୟକ୍ ଶିକ୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 15

बभूव बलवान्धर्मी कृतज्ञो गुणवान्सुधीः । धर्मज्ञः सोऽपि सगरो मुनेरमिततेजसः । समित्कुशाम्बुपुष्पादि प्रत्यहं समुपानयत् ॥ १५ ॥

ସଗର ମଧ୍ୟ ବଳବାନ, ଧର୍ମପରାୟଣ, କୃତଜ୍ଞ, ଗୁଣବାନ ଓ ସୁଧୀ—ଧର୍ମଜ୍ଞ—ହେଲେ। ଏବଂ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ମୁନିଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ପ୍ରତିଦିନ ସମିଧା, କୁଶ, ଜଳ, ପୁଷ୍ପ ଆଦି ଆଣି ନିବେଦନ କରୁଥିଲେ।

Verse 16

स कदाचिद्गुणनिधिः प्रणिपत्य स्वमातरम् । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा सगरो विनयान्वितः ॥ १६ ॥

ଏକଦା ଗୁଣନିଧି ସଗର ନିଜ ମାତାଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ପରେ କରଯୋଡ଼ି, ବିନୟଭରେ, ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 17

सगर उवाच । मातर्गतः पिता कुत्र किं नामा कस्य वंशजः । तत्सर्वं मे समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ॥ १७ ॥

ସଗର କହିଲେ—ମୋ ପିତା କେଉଁଠି ଗଲେ? ତାଙ୍କର ନାମ କ’ଣ, ସେ କେଉଁ ବଂଶର? ସେ ସବୁ କଥା ମୋତେ ବିସ୍ତାରରେ କହ; ଶୁଣିବାକୁ ମୋର ଭାରି କୌତୁହଳ ଅଛି।

Verse 18

पित्रा विहीना ये लोके जीवन्तोऽपि मृतोपमाः ॥ १८ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ଯେମାନେ ପିତୃହୀନ, ସେମାନେ ଜୀବନ୍ତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୃତ ସମାନ।

Verse 19

दरिद्रो ऽपि पिता यस्य ह्यास्ते स धनदोपमः । यस्य माता पिता नास्ति सुखं तस्य न विद्यते ॥ १९ ॥

ଯାହାର ପିତା ଦରିଦ୍ର ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଜୀବନ୍ତ, ସେ ଧନୀ ସମାନ; କିନ୍ତୁ ଯାହାର ମାତା ପିତା ନାହାନ୍ତି, ତାହାର ସୁଖ ନାହିଁ।

Verse 20

धर्महीनो यथा मूर्खः परत्रेह च निन्दितः । मातापितृविहीनस्य अज्ञस्याप्यविवेकिनः । अपुत्रस्य वृथा जन्म ऋणग्रस्तस्य चैव हि ॥ २० ॥

ଧର୍ମହୀନ ଲୋକ ମୂର୍ଖ ପରି—ଇହଲୋକ ଓ ପରଲୋକ ଉଭୟେ ନିନ୍ଦିତ। ସେପରି ମାତାପିତୃବିହୀନ ଅଜ୍ଞ ଓ ଅବିବେକୀ ମଧ୍ୟ। ପୁତ୍ରହୀନର ଜନ୍ମ ବ୍ୟର୍ଥ, ଏବଂ ଋଣରେ ଦବାଯାଇଥିବାର ଜୀବନ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟର୍ଥ।

Verse 21

चन्द्र हीना यथा रात्रिः पद्महीनं यथा सरः । पतिहीना यथा नारी पितृहीनस्तथा शिशुः ॥ २१ ॥

ଚନ୍ଦ୍ରହୀନ ରାତି ପରି, ପଦ୍ମହୀନ ସରୋବର ପରି, ପତିହୀନ ନାରୀ ପରି—ପିତୃହୀନ ଶିଶୁ ମଧ୍ୟ ସେପରି।

Verse 22

धर्महीनो यथा जन्तुः कर्महीनो यथा गृही । पशुहीनो यथा वैश्यस्तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २२ ॥

ଧର୍ମହୀନ ପ୍ରାଣୀ ଯେପରି ନିରର୍ଥକ, କର୍ମହୀନ ଗୃହସ୍ଥ ଯେପରି ଶୂନ୍ୟ, ଏବଂ ପଶୁହୀନ ବୈଶ୍ୟ ଯେପରି ଜୀବିକାହୀନ—ସେପରି ପିତା ବିନା ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିତ।

Verse 23

सत्यहीनं यथा वाक्यं साधुहीना यथा सभा । तपो यथा दयाहीनं तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २३ ॥

ସତ୍ୟହୀନ ବାକ୍ୟ ଯେପରି ନିରର୍ଥକ, ସାଧୁଜନହୀନ ସଭା ଯେପରି ଶୂନ୍ୟ; ଦୟାହୀନ ତପ ଯେପରି ଫଳହୀନ—ସେପରି ପିତା ବିନା ଶିଶୁ ବଞ୍ଚିତ।

Verse 24

वृक्षहीनं यथारण्यं जलहीना यथा नदी । वेगहीनो यथा वाजी तथा पित्रा विनार्भकः ॥ २४ ॥

ବୃକ୍ଷହୀନ ଅରଣ୍ୟ ଯେପରି, ଜଳହୀନ ନଦୀ ଯେପରି, ବେଗହୀନ ଘୋଡ଼ା ଯେପରି—ସେପରି ପିତା ବିନା ଶିଶୁ।

Verse 25

यथा लघुतरो लोके मातर्याच्ञापरो नरः । तथा पित्रा विहीनस्तु बहुदुःखान्वितःसुतः ॥ २५ ॥

ଏହି ଲୋକରେ ମାତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ଅମାନ୍ୟ କରୁଥିବା ପୁରୁଷ ଯେପରି ତୁଚ୍ଛ ଗଣାଯାଏ, ସେପରି ପିତୃହୀନ ପୁତ୍ର ବହୁ ଦୁଃଖରେ ଆବୃତ ହୁଏ।

Verse 26

इतीरितं सुतेनैषा श्रुत्वा निःश्वस्य दुःखिता । संपृष्टं तद्यथावृत्तं सर्वं तस्मै न्यवेदयत् ॥ २६ ॥

ପୁତ୍ର ଏପରି କହିଥିବା ଶୁଣି ସେ ଦୁଃଖରେ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ; ପଚାରାଯାଉଥିବାବେଳେ ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେସବୁ ତାଙ୍କୁ କହିଦେଲେ।

Verse 27

तच्छ्रुत्वा सगरः क्रुद्धः कोपसंरक्तलोचनः । हनिष्यामीत्यरातीन्स प्रतिज्ञामकरोत्तदा ॥ २७ ॥

ଏହା ଶୁଣି ସଗର ରାଜା କ୍ରୋଧରେ ଉଦ୍ଦୀପ୍ତ ହେଲେ; କୋପରେ ତାଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ରକ୍ତିମ ହେଲା। ତେବେ ସେ “ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ବଧ କରିବି” ବୋଲି ଦୃଢ଼ ପ୍ରତିଜ୍ଞା କଲେ।

Verse 28

प्रदक्षिणीकृत्य मुनिं जननीं च प्रणम्य सः । प्रस्थापितः प्रतस्थे च तेनैव मुनिना तदा ॥ २८ ॥

ସେ ମୁନିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି, ଜନନୀ ସହିତ ପ୍ରଣାମ କଲେ। ପରେ ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବିଧିପୂର୍ବକ ପ୍ରସ୍ଥାପିତ ହୋଇ ସେ ଯାତ୍ରାରେ ନିଷ୍କ୍ରମଣ କଲେ।

Verse 29

और्वाश्रमाद्विनिष्क्रान्तः सगरः सत्यवाक् शुचिः । वसिष्ठं स्वकुलाचार्यं प्राप्तः प्रीतिसमन्वितः ॥ २९ ॥

ଔର୍ବ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରି ସତ୍ୟବାଦୀ ଓ ପବିତ୍ର ସଗର, ପ୍ରୀତି ଓ ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ନିଜ କୁଳାଚାର୍ଯ୍ୟ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 30

प्रणम्य गुरवे तस्मै वशिष्ठाय महात्मने । सर्वं विज्ञापयामास ज्ञानदृष्ट्या विजानते ॥ ३० ॥

ସେ ମହାତ୍ମା ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି, ଜ୍ଞାନଦୃଷ୍ଟିରେ ସବୁ ଜାଣୁଥିବା ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତ କଥା ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।

Verse 31

एन्द्रा स्त्रं वारुणं ब्राह्ममाग्नेयं सगरो नृपः । तेनैव मुनिनाऽवाप खड्गं वज्रोपमं धनुः ॥ ३१ ॥

ସଗର ରାଜା ସେହି ମୁନିଙ୍କ ଠାରୁ ଐନ୍ଦ୍ର, ବାରୁଣ, ବ୍ରାହ୍ମ ଓ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ; ଏବଂ ସେହିଠାରୁ ଖଡ୍ଗ ଓ ବଜ୍ରସମ ଧନୁଷ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଲାଭ କଲେ।

Verse 32

ततस्तेनाभ्यनुज्ञातः सगरः सौमनस्यवान् । आशीर्भिरर्चितः सद्यः प्रतस्थे प्रणिपत्य तम् ॥ ३२ ॥

ତାଙ୍କର ଅନୁମତି ପାଇ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ସଗର ଆଶୀର୍ବାଦବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜି, ପ୍ରଣାମ କରି ସତ୍ୱର ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।

Verse 33

एकेनैव तु चापेन स शूरः परिपन्थिनः । सपुत्रपौत्रान्सगणानकरोत्स्वर्गवासिनः ॥ ३३ ॥

ସେ ଶୂର ଏକମାତ୍ର ଧନୁଷରେ ପଥଲୁଟେରାମାନଙ୍କୁ—ପୁତ୍ରପୌତ୍ର ଓ ସମସ୍ତ ସହଚର ସହିତ—ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ କରିଦେଲା।

Verse 34

तच्चापमुक्तबाणाग्निसंतप्तास्तदरातयः । केचिद्विनष्टा संत्रस्तास्तथा चान्ये प्रदुद्रुवुः ॥ ३४ ॥

ସେ ଧନୁଷରୁ ମୁକ୍ତ ଅଗ୍ନିସଦୃଶ ବାଣର ତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ଶତ୍ରୁମାନେ ଅସ୍ଥିର ହେଲେ—କେହି ନଷ୍ଟ ହେଲେ, କେହି ଭୟଭୀତ ହେଲେ, ଆଉ କେହି ସବୁଦିଗକୁ ପଳାଇଗଲେ।

Verse 35

केचिद्विशीर्णकेशाश्च वल्मीकोपरि संस्थिताः । तृणान्यभक्षयन्केचिन्नग्नाश्च विविशुर्जलम् ॥ ३५ ॥

କେହି କେହି ଅସ୍ତବ୍ୟସ୍ତ କେଶ ସହିତ ବଲ୍ମୀକ ଉପରେ ବସିଲେ; କେହି ତୃଣ ଖାଇଲେ; ଆଉ କେହି ନଗ୍ନ ହୋଇ ଜଳରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 36

शकाश्च यवनाश्चैव तथा चान्ये महीभृतः । सत्वरं शरणं जग्मुर्वशिष्ठं प्राणलोलुपाः ॥ ३६ ॥

ଶକ, ଯବନ ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଭୂପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରାଣରକ୍ଷା ଆକାଂକ୍ଷାରେ ସତ୍ୱର ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ଶରଣକୁ ଗଲେ।

Verse 37

जितक्षितिर्बाहुपुत्रो रिपून्गुरुसमीपगान् । चारैर्विज्ञातवान्सद्यः प्राप्तश्चाचार्यसन्निधिम् ॥ ३७ ॥

ବାହୁପୁତ୍ର ଜିତକ୍ଷିତି ଚରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଗୁରୁଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସିଥିବା ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ଜାଣି, ଶୀଘ୍ର ଆଚାର୍ଯ୍ୟଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 38

तमागतं बाहुसुतं निशम्य मुनिर्वशिष्ठः शरणागतांस्तान् । त्रातुं च शिष्याभिहितं च कर्तुं विचारयामास तदा क्षणेन ॥ ३८ ॥

ବାହୁପୁତ୍ର ଆସିଥିବା କଥା ଶୁଣି, ମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ଶରଣାଗତ ସେମାନଙ୍କୁ ଦେଖି, ସେମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରିବା ଓ ଶିଷ୍ୟ କହିଥିବା କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିବା—ଏହା ତତ୍କ୍ଷଣାତ୍ ବିଚାର କଲେ।

Verse 39

चकार मुण्डाञ्शबरान्यवनांल्लम्बमूर्द्धजान् । अन्धांश्च श्मश्रुलान्सर्वान्मुण्डान्वेदबहिष्कृतान् ॥ ३९ ॥

ସେ ଶବର ଓ ଯବନମାନଙ୍କୁ ମୁଣ୍ଡନ କରାଇ ଶିଖାକୁ ଲମ୍ବା ରଖିଲେ; ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅନ୍ଧ, ଦାଢ଼ିଯୁକ୍ତ ଓ ମୁଣ୍ଡିତ କରି ବେଦରୁ ବହିଷ୍କୃତ କଲେ।

Verse 40

वसिष्ठमुनिना तेन हतप्रायान्निरीक्ष्य सः । प्रहसन्प्राह सगरः स्वगुरुं तपसो निधिम् ॥ ४० ॥

ମୁନି ବଶିଷ୍ଠ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରାୟ ନିହତ କରିଥିବା ଦେଖି, ରାଜା ସଗର ହସି ତପୋନିଧି ନିଜ ଗୁରୁ ବଶିଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।

Verse 41

सगर उवाच । भो भो गुरो दुराचारानेतान्ररक्षसि तान्वृथा । सर्वथाहं हनिष्यामि मत्पितुर्देशहारकान् ॥ ४१ ॥

ସଗର କହିଲେ—ହେ ଗୁରୁଦେବ! ଏହି ଦୁରାଚାରୀମାନଙ୍କୁ ଆପଣ ବ୍ୟର୍ଥରେ ରକ୍ଷା କରୁଛନ୍ତି। ମୋ ପିତାଙ୍କ ରାଜ୍ୟ ହରଣ କରିଥିବା ଏମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ହତ୍ୟା କରିବି।

Verse 42

उपेक्षेत समर्थः सन्धर्मस्य परिपन्थिनः । स एव सर्वनाशाय हेतुभूतो न संशयः ॥ ४२ ॥

ଯେ ସମର୍ଥ ହୋଇ ସଦ୍ଧର୍ମର ପ୍ରତିବନ୍ଧକମାନଙ୍କୁ ଉପେକ୍ଷା କରେ, ସେଇ ନିଶ୍ଚୟ ସର୍ବନାଶର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 43

बान्धवं प्रथमं मत्वा दुर्जनाः सकलं जगत् । त एव बलहीनाश्चेद्भजन्तेऽत्यन्तसाधुताम् ॥ ४३ ॥

ଦୁର୍ଜନମାନେ ପ୍ରଥମେ ନିଜ ବାନ୍ଧବକୁ ମୁଖ୍ୟ ଭାବେ ମାନି, ସେହି ଦୃଷ୍ଟିରେ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ଦେଖନ୍ତି; ଏବଂ ସେମାନେ ଯେତେବେଳେ ବଳହୀନ ହୁଅନ୍ତି, ତେବେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସାଧୁତା ଧାରଣ କରନ୍ତି।

Verse 44

अहो मायाकृतं कर्म खलाः कश्मलचेतसः । तावत्कुर्वन्ति कार्याणि यावत्स्यात्प्रबलं बलम् ॥ ४४ ॥

ଆହୋ! କଳୁଷଚିତ୍ତ ଖଳମାନଙ୍କର ଏହା ମାୟାକୃତ କର୍ମ; ଯେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ବଳ ପ୍ରବଳ ଥାଏ, ସେପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେମାନେ ନିଜ କାର୍ଯ୍ୟ-ଯୋଜନା କରିଚାଲନ୍ତି।

Verse 45

दासभावं च शत्रूणां वारस्त्रीणां च सौहृदम् । साधुभावं च सर्पाणां श्रेयस्कामो न विश्वसेत् ॥ ४५ ॥

ଯେ ଶ୍ରେୟ ଚାହେ, ସେ ଶତ୍ରୁର ଦାସଭାବ, ବାରସ୍ତ୍ରୀର ସ୍ନେହ ଓ ସର୍ପର ସାଧୁଭାବ—ଏହାରେ ବିଶ୍ୱାସ କରିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ।

Verse 46

प्रहासं कुर्वते नित्यं यान्दन्तान्दर्शयन्खलाः । तानेव दर्शयन्त्याशु स्वसामर्थ्यविपर्यये ॥ ४६ ॥

ଖଳମାନେ ସଦା ହସି ଦାନ୍ତ ଦେଖାଇ ଉପହାସ କରନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ନିଜ ସାମର୍ଥ୍ୟ ବିପରୀତ ହେଲେ, ସେଇ ଦାନ୍ତ ଶୀଘ୍ର ଦେଖାଇବାକୁ ପଡ଼େ।

Verse 47

पिशुना जिह्वया पूर्वं परुषं प्रवदन्ति च । अतीव करुणं वाक्यं वदन्त्येव तथाबलाः ॥ ४७ ॥

ନିନ୍ଦାଳୁ ଜିଭାରେ ପ୍ରଥମେ କଠୋର କଥା କହୁଥିବା ଲୋକେ, ପରେ ଦୁର୍ବଳ ସ୍ୱଭାବରେ ଅତି କରୁଣ ଶୁଣାଯାଉଥିବା ବାକ୍ୟ ମଧ୍ୟ କହିଦିଅନ୍ତି।

Verse 48

श्रेयस्कामो भवेद्यस्तु नीतिशास्त्रार्थकोविदः । साधुत्वं समभावं च खलानां नैव विश्वसेत् ॥ ४८ ॥

ଯେ ନିଜ ଶ୍ରେୟସ୍ ଚାହେ, ସେ ନୀତିଶାସ୍ତ୍ରର ଅର୍ଥରେ ପାରଙ୍ଗତ ହେଉ; ଏବଂ ଖଳମାନଙ୍କ ଦେଖାଯାଉଥିବା ‘ସାଧୁତ୍ୱ’ ଓ ‘ସମଭାବ’ ଉପରେ କେବେ ବିଶ୍ୱାସ ନ କରୁ।

Verse 49

दुर्जनं प्रणतिं यान्तं मित्रं कैतवशीलिनम् । दुष्टां भार्यां च विश्वस्तो मृत एव न संशयः ॥ ४९ ॥

ନମି ଆସୁଥିବା ଦୁର୍ଜନକୁ, କୈତବଶୀଳ ମିତ୍ରକୁ, ଏବଂ ଦୁଷ୍ଟା ଭାର୍ଯ୍ୟାକୁ ଯେ ବିଶ୍ୱାସ କରେ—ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମୃତସମ।

Verse 50

मा रक्ष तस्मादेतान्वै गोरूपव्याघ्रकर्मिणः । हत्वैतानखिलान् दुष्टांस्त्वत्प्रसादान्महीं भजे ॥ ५० ॥

ଏହେତୁ ଏମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ ନାହିଁ—ରୂପେ ଗୋ-ସଦୃଶ, କର୍ମେ ବ୍ୟାଘ୍ର-ସଦୃଶ। ଏହି ସମସ୍ତ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କୁ ବଧ କରନ୍ତୁ; ଆପଣଙ୍କ ପ୍ରସାଦରେ ମୁଁ ପୃଥିବୀକୁ ଭୋଗି ଶାସନ କରିବି।

Verse 51

वशिष्ठस्तद्वचः श्रुत्वा सुप्रीतो मुनिसत्तमः । कराभ्यां सगरस्याङ्गं स्पृशन्निदमुवाच ह ॥ ५१ ॥

ସେହି କଥା ଶୁଣି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ବଶିଷ୍ଠ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ। ଦୁଇ ହାତରେ ସଗରଙ୍କ ଦେହ ସ୍ପର୍ଶ କରି ସେ ଏପରି କହିଲେ।

Verse 52

वसिष्ठ उवाच । साधु साधु महाभाग सत्यं वदसि सुव्रत । तथापि मद्वचः श्रुत्वा परां शान्तिं लभिष्यसि ॥ ५२ ॥

ବଶିଷ୍ଠ କହିଲେ: "ସାଧୁ, ସାଧୁ, ହେ ମହାଭାଗ! ହେ ସୁବ୍ରତ, ତୁମେ ସତ୍ୟ କହୁଛ। ତଥାପି ମୋ କଥା ଶୁଣି ତୁମେ ପରମ ଶାନ୍ତି ଲାଭ କରିବ।"

Verse 53

मयैते निहताः पूर्वं त्वत्प्रतिज्ञाविरोधिनः । हतानां हनने कीर्तिः का समुत्पद्यते वद ॥ ५३ ॥

ତୁମ ପ୍ରତିଜ୍ଞାର ବିରୋଧୀ ଏମାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ବଧ କରିଛି। ମୃତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ବଧ କରିବାରେ କି କୀର୍ତ୍ତି ମିଳେ, କୁହ?

Verse 54

भूमीश जन्तवः सर्वे कर्मपाशेन यन्त्रिताः । तथापि पापैर्निहताः किमर्थं हंसि तान्पुनः ॥ ५४ ॥

ହେ ପୃଥିବୀପତି! ସମସ୍ତ ଜୀବ କର୍ମପାଶରେ ବନ୍ଧା। ତଥାପି, ପାପ ଦ୍ୱାରା ନିହତ ସେମାନଙ୍କୁ ତୁମେ ପୁନର୍ବାର କାହିଁକି ହତ୍ୟା କରୁଛ?

Verse 55

देहस्तु पापजनितः पूर्वमेवैनसा हतः । आत्मा ह्यभेद्यः पूर्णत्वाच्छास्त्राणामेष निश्चयः ॥ ५५ ॥

ଶରୀର ପାପରୁ ଜାତ ଏବଂ ପାପ ଦ୍ୱାରା ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ନଷ୍ଟ ହୋଇଛି। କିନ୍ତୁ ଆତ୍ମା ଅଭେଦ୍ୟ କାରଣ ତାହା ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅଟେ, ଏହା ହିଁ ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚିତ ସିଦ୍ଧାନ୍ତ।

Verse 56

स्वकर्मफलभोगानां हेतुमात्रा हि जन्तवः । कर्माणि दैवमूलानि दैवाधीनमिदं जगत् ॥ ५६ ॥

ଜୀବମାନେ ନିଜ କର୍ମଫଳ ଭୋଗ କରିବା ପାଇଁ କେବଳ ନିମିତ୍ତ ମାତ୍ର। କର୍ମ ଦୈବ (ଭାଗ୍ୟ) ଉପରେ ଆଧାରିତ ଏବଂ ଏହି ଜଗତ ଦୈବର ଅଧୀନ ଅଟେ।

Verse 57

यस्माद् दैवं हि साधुनां रक्षिता दुष्टशिक्षिता । ततो नरैरस्वतन्त्रैः किं कार्यं साध्यते वद ॥ ५७ ॥

ଯେହେତୁ ଦୈବ ହିଁ ସାଧୁମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କରେ ଓ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କୁ ଶିକ୍ଷା ଦେଇ ଦଣ୍ଡିତ କରେ, ତେବେ ସତ୍ୟରେ ଅସ୍ୱାଧୀନ ମନୁଷ୍ୟମାନେ କେଉଁ କାର୍ଯ୍ୟ ସାଧିପାରିବେ? କୁହ।

Verse 58

शरीरं पापसंभूतं पापेनैव प्रवर्तते । पापमूलमिदं ज्ञात्वा कथं हन्तुं समुद्यतः ॥ ५८ ॥

ଏହି ଶରୀର ପାପରୁ ଜନ୍ମିଛି ଏବଂ ପାପରେ ହିଁ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହୁଏ। ଏହା ପାପମୂଳ ବୋଲି ଜାଣି, କେମିତି କେହି (ଅନ୍ୟକୁ) ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେବ?

Verse 59

आत्मा शुद्धोऽपि देहस्थो देहीति प्रोच्यते बुधैः । तस्मादिदं वपुर्भूप पापमूलं न संशयः ॥ ५९ ॥

ଆତ୍ମା ଶୁଦ୍ଧ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ଦେହରେ ଥିଲେ ବୁଦ୍ଧିମାନମାନେ ତାକୁ ‘ଦେହୀ’ ବୋଲି କହନ୍ତି। ତେଣୁ, ହେ ରାଜନ, ଏହି ଶରୀର ହିଁ ପାପମୂଳ—ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 60

पापमूलवपुर्हन्तुः का कीर्तिस्तव बाहुज । भविष्यतीति निश्चित्य नैतान्हिंसीस्ततः सुत ॥ ६० ॥

ହେ ବାହୁବଳୀ! ପାପମୂଳ ସ୍ୱଭାବ ଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କୁ ହତ୍ୟା କରୁଥିବା ତୋର କେଉଁ କୀର୍ତ୍ତି ହେବ? ଏହା ନିଶ୍ଚିତ ଜାଣି, ପୁତ୍ର, ତେଣୁ ସେମାନଙ୍କୁ ହିଂସା କରନି।

Verse 61

इति श्रुत्वा गुरोर्वाक्यं विरराम स कोपतः । स्पृशन्करेण सगरं नन्दनं मुनयस्तदा ॥ ६१ ॥

ଗୁରୁଙ୍କ ବାକ୍ୟ ଶୁଣି ସେ କ୍ରୋଧରୁ ବିରତ ହେଲା। ତାପରେ ମୁନିମାନେ ହାତରେ ନନ୍ଦନଙ୍କ ଘଡ଼ା (ସଗର) ସ୍ପର୍ଶ କଲେ।

Verse 62

अथाथर्वनिधिस्तस्य सगरस्य महात्मनः । राज्याभिषेकं कृतवान्मुनिभिः सह सुव्रतैः ॥ ६२ ॥

ତାପରେ ମହାତ୍ମା ସଗରଙ୍କର ରାଜ୍ୟାଭିଷେକ ଅଥର୍ବନିଧି ଉତ୍ତମବ୍ରତଧାରୀ ମୁନିମାନଙ୍କ ସହିତ ବିଧିପୂର୍ବକ କଲେ।

Verse 63

भार्याद्वयं च तस्यासीत्केशिनी सुमतिस्तथा । काश्यपस्य विदर्भस्य तनये मुनिसत्तम ॥ ६३ ॥

ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ସେ ରାଜାଙ୍କର ଦୁଇ ଭାର୍ଯ୍ୟା ଥିଲେ—କେଶିନୀ ଓ ସୁମତି; ସେମାନେ ବିଦର୍ଭର କାଶ୍ୟପଙ୍କ କନ୍ୟା।

Verse 64

राज्ये प्रतिष्ठिते दृष्ट्वा मुनिरौर्वस्तपोनिधिः । वनादागत्य राजानं संभाष्य स्वाश्रमं ययौ ॥ ६४ ॥

ରାଜ୍ୟ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୋଇଛି ଦେଖି, ତପୋନିଧି ଔର୍ବ ମୁନି ବନରୁ ଆସି ରାଜାଙ୍କ ସହ କଥା ହୋଇ ପୁଣି ନିଜ ଆଶ୍ରମକୁ ଗଲେ।

Verse 65

कदाचित्तस्य भूपस्य भार्याभ्यां प्रार्थितो मुनिः । वरं ददावपत्यार्थमौर्वो भार्गवमन्त्रवित् ॥ ६५ ॥

ଏକଦା ସେ ରାଜାଙ୍କ ଦୁଇ ରାଣୀଙ୍କ ପ୍ରାର୍ଥନାରେ, ଭାର୍ଗବ ମନ୍ତ୍ରଜ୍ଞ ଔର୍ବ ମୁନି ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ବର ଦେଲେ।

Verse 66

क्षणं ध्यानस्थितो भूत्वा त्रिकालज्ञो मुनीश्वरः । केशिनीं सुमतिं चैव इदमाह प्रहर्षयन् ॥ ६६ ॥

ତ୍ରିକାଳଜ୍ଞ ମୁନୀଶ୍ୱର କ୍ଷଣମାତ୍ର ଧ୍ୟାନସ୍ଥ ହୋଇ, କେଶିନୀ ଓ ସୁମତିଙ୍କୁ ହର୍ଷିତ କରି ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 67

और्व उवाच । एका वंशधरं चैकमन्या षडयुतानि च । अपत्यार्थं महाभागे वृणुतां च यथेप्सितम् ॥ ६७ ॥

ଔର୍ବ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗେ! ଗୋଟିଏ ଗାଈ ତୁମକୁ ବଂଶଧର ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ର ଦେବ, ଅନ୍ୟଟି ଛଅ ହଜାର ପୁତ୍ର ଦେବ। ସନ୍ତାନାର୍ଥେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା, ସେପରି ବାଛ।

Verse 68

अथ श्रुत्वा वचस्तस्य मुनेरौर्वस्य नारद । केशिन्येकं सुतं वव्रे वंशसन्तानकारणम् ॥ ६८ ॥

ହେ ନାରଦ! ଔର୍ବ ମୁନିଙ୍କ ବଚନ ଶୁଣି କେଶିନୀ ବଂଶସନ୍ତାନ ଚାଲିରହିବା ପାଇଁ ଗୋଟିଏ ପୁତ୍ରକୁ ମାଗିଲା।

Verse 69

तथा षष्टिसहस्राणि सुमत्या ह्यभवन्सुताः । नाम्नासमंजाः केशिन्यास्तनयो मुनिसत्तम ॥ ६९ ॥

ସେହିପରି ସୁମତିଠାରୁ ଷାଠି ହଜାର ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ନେଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ! କେଶିନୀଙ୍କ ପୁତ୍ରର ନାମ ‘ସମଞ୍ଜ’ ଥିଲା।

Verse 70

असमंजास्तु कर्माणि चकारोन्मत्तचेष्टितः । तं दृष्ट्वा सागराः सर्वे ह्यासन्दुर्वृत्तचेतसः ॥ ७० ॥

କିନ୍ତୁ ଅସମଞ୍ଜ ଉନ୍ମତ୍ତ ପରି ଆଚରଣ କରି ନିନ୍ଦନୀୟ କର୍ମ କଲା। ତାକୁ ଦେଖି ସାଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କ ଚିତ୍ତ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ବୃତ୍ତ ହେଲା।

Verse 71

तद्बालभावं संदुष्टं ज्ञात्वा बाहुसुतो नृपः । चिन्तयामास विधिवत्पुत्रकर्म विगर्हितम् ॥ ७१ ॥

ଶିଶୁର ସ୍ୱଭାବ ଦୁଷିତ ହୋଇଛି ବୋଲି ଜାଣି, ବାହୁପୁତ୍ର ରାଜା ବିଧିମତେ ପୁତ୍ର ସମ୍ବନ୍ଧୀୟ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ—ଯଦିଓ ତାହା ନିନ୍ଦନୀୟ ବିଷୟ—ବିଚାର କଲେ।

Verse 72

अहो कष्टतरा लोके दुर्जनानां हि संगतिः । कारुकैस्ताड्यते वह्निरयः संयोगमात्रतः ॥ ७२ ॥

ହାୟ, ଏହି ଲୋକରେ ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗତି ଅତ୍ୟନ୍ତ କଷ୍ଟଦାୟକ; ଲୋହା ସଂଯୋଗମାତ୍ରରେ କାରିଗରମାନେ ଅଗ୍ନିକୁ ମଧ୍ୟ ପିଟନ୍ତି।

Verse 73

अंशुमान्नाम तनयो बभूव ह्यसमंजसः । शास्त्रज्ञो गुणवान्धर्मी पितामहहिते रतः ॥ ७३ ॥

ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଅଂଶୁମାନ ନାମରେ ଜନ୍ମିଲେ; ସେ ଶାସ୍ତ୍ରଜ୍ଞ, ଗୁଣବାନ, ଧର୍ମନିଷ୍ଠ ଏବଂ ପିତାମହହିତେ ରତ ଥିଲେ।

Verse 74

दुर्वृत्ताः सागराः सर्वे लोकोपद्र वकारिणः । अनुष्ठानवतां नित्यमन्तराया भवन्ति ते ॥ ७४ ॥

ସମସ୍ତ ସାଗର ଦୁର୍ବୃତ୍ତ, ଲୋକକୁ ଉପଦ୍ରବ କରୁଥିବା; ଅନୁଷ୍ଠାନବାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେମାନେ ନିତ୍ୟ ଅନ୍ତରାୟ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 75

हुतानि यानि यज्ञेषु हवींषि विधिवद् द्विजैः । बुभुजे तानि सर्वाणि निराकृत्य दिवौकसः ॥ ७५ ॥

ଯଜ୍ଞରେ ଦ୍ୱିଜମାନେ ବିଧିବତ୍ ଅର୍ପିତ କରିଥିବା ହବିଗୁଡ଼ିକୁ, ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଠେଲିଦେଇ, ସେ ସବୁ ଭୋଗ କଲା।

Verse 76

स्वर्गादाहृत्य सततं रम्भाद्या देवयोषितः । भजन्ति सागरास्ता वै कचग्रहबलात्कृताः ॥ ७६ ॥

ସ୍ୱର୍ଗରୁ ନିରନ୍ତର ଆଣିଦିଆଯାଇଥିବା ରମ୍ଭା ଆଦି ଦେବଯୋଷିତମାନଙ୍କୁ, କଚଗ୍ରହର ବଳରେ ବଶୀଭୂତ କରି, ସାଗରମାନେ ନିଶ୍ଚୟ ସଙ୍ଗ କରନ୍ତି।

Verse 77

पारिजातादिवृक्षाणां पुष्पाण्याहृत्य ते खलाः । भूषयन्ति स्वदेहानि मद्यपानपरायणाः ॥ ७७ ॥

ପାରିଜାତ ଆଦି କଳ୍ପବୃକ୍ଷର ପୁଷ୍ପ ଛିଣି, ମଦ୍ୟପାନେ ଆସକ୍ତ ସେ ଦୁଷ୍ଟମାନେ କେବଳ ନିଜ ଦେହକୁ ଶୋଭାୟିତ କରନ୍ତି।

Verse 78

साधुवृत्तीः समाजह्रुः सदाचाराननाशयन् । मित्रैश्च योद्धुमारब्धा बलिनोऽत्यन्तपापिनः ॥ ७८ ॥

ଅତ୍ୟନ୍ତ ପାପୀ ଓ ବଳବାନ ସେମାନେ ସାଧୁମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ଛିନିନେଲେ, ସଦାଚାରକୁ ନାଶ କଲେ, ଏବଂ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ ଯୁଦ୍ଧ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 79

एतद् दृष्ट्वातितुःखार्ता देवा इन्द्र पुरोगमाः । विचारं परमं चक्रुरेतेषां नाशहेतवे ॥ ७९ ॥

ଏହା ଦେଖି ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ଅଗ୍ରେ ରଖି ଦେବମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଶୋକାକୁଳ ହେଲେ ଏବଂ ସେମାନଙ୍କ ନାଶର ଉପାୟ ପାଇଁ ପରମ ବିଚାର କଲେ।

Verse 80

निश्चित्य विबुधाः सर्वे पातालान्तरगोचरम् । कपिलं देवदेवेशं ययुः प्रच्छन्नरूपिणः ॥ ८० ॥

ଦେବଦେବେଶ କପିଳ ପାତାଳର ଅନ୍ତର୍ଗତ ପ୍ରଦେଶରେ ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି ବୋଲି ନିଶ୍ଚୟ କରି, ସମସ୍ତ ଦେବମାନେ ଗୁପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରି ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 81

ध्यायन्तमात्मनात्मानं परानन्दैकविग्रहम् । प्रणम्य दण्डवद् भूमौ तुष्टुवुस्त्रिदशास्ततः ॥ ८१ ॥

ନିଜ ଆତ୍ମାଦ୍ୱାରା ନିଜ ଆତ୍ମାକୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା, ପରମାନନ୍ଦମୟ ଏକମାତ୍ର ବିଗ୍ରହକୁ ଦେଖି, ତ୍ରିଦଶମାନେ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ତୁତି କରିଲେ।

Verse 82

देवा ऊचुः । नमस्ते योगिने तुभ्यं सांख्ययोगरताय च । नररूपप्रतिच्छन्नजिष्णवे विष्णवे नमः ॥ ८२ ॥

ଦେବମାନେ କହିଲେ—ହେ ପରମ ଯୋଗୀ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସାଂଖ୍ୟ ଓ ଯୋଗରେ ରତ ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ନରରୂପେ ଆବୃତ ସଦାଜୟୀ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।

Verse 83

नमः परेशभक्ताय लोकानुग्रहहेतवे । संसारारण्यदावाग्ने धर्मपालनसेतवे ॥ ८३ ॥

ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କ ଭକ୍ତଙ୍କୁ ନମସ୍କାର, ଯିଏ ଲୋକମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ କାର୍ଯ୍ୟରତ; ସଂସାର-ଅରଣ୍ୟର ଦାବାଗ୍ନି ସମ, ଏବଂ ଧର୍ମରକ୍ଷାର ସେତୁ ସ୍ୱରୂପ।

Verse 84

महते वीतरागाय तुभ्यं भूयो नमो नमः । सागरैः पीडितानस्मांस्त्रायस्व शरणागतान् ॥ ८४ ॥

ହେ ମହାନ୍, ବୀତରାଗ! ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ନମସ୍କାର। ସାଗରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୀଡିତ ଆମେ ଶରଣାଗତ; ଆମକୁ ରକ୍ଷା କରି ଉଦ୍ଧାର କରନ୍ତୁ।

Verse 85

कपिल उवाच । ये तु नाशमिहेच्छंतिं यशोबलधनायुषाम् । त एव लोकान्बाधन्ते नात्राश्चर्यं सुरोत्तमाः ॥ ८५ ॥

କପିଳ କହିଲେ—ଏହି ଲୋକରେ ଯଶ, ବଳ, ଧନ ଓ ଆୟୁଷ୍ୟର ନାଶ ଯେମାନେ ଇଚ୍ଛନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି; ଏଥିରେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ କିଛି ନାହିଁ, ହେ ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠମାନେ।

Verse 86

यस्तु बाधितुमिच्छेत जनान्निरपराधिनः । तं विद्यात्सर्वलोकेषु पापभोगरतं सुराः ॥ ८६ ॥

କିନ୍ତୁ ଯେ ନିରପରାଧ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ବାଧା ଦେବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ହେ ଦେବମାନେ, ତାକୁ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପାପଭୋଗରେ ରତ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 87

कर्मणा मनसा वाचा यस्त्वन्यान्बाधते सदा । तं हन्ति दैवमेवाशु नात्र कार्या विचारणा ॥ ८७ ॥

ଯେ କର୍ମ, ମନ ଓ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସଦା ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ପୀଡ଼ା ଦିଏ, ତାକୁ ଦୈବ ଶୀଘ୍ର ଦଣ୍ଡ ଦିଏ; ଏଠାରେ ଅଧିକ ବିଚାର ନାହିଁ।

Verse 88

अल्पैरहोभिरेवैते नाशमेष्यन्ति सागराः । इत्युक्ते मुनिना तेन कपिलेन महात्मना । प्रणम्य तं यथान्यायं गता नाकं दिवौकसः ॥ ८८ ॥

ମହାତ୍ମା ମୁନି କପିଳ କହିଲେ—“ଅଳ୍ପ କିଛି ଦିନରେ ଏହି ସାଗରମାନେ ନାଶ ପାଇବେ।” ଏହା ଶୁଣି ଦେବମାନେ ଯଥାବିଧି ପ୍ରଣାମ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ଗଲେ।

Verse 89

अत्रान्तरे तु सगरो वसिष्ठाद्यैर्महर्षिभिः । आरेभे हयमेधाख्यं यज्ञं कर्त्तुमनुत्तमम् ॥ ८९ ॥

ଏହି ମଧ୍ୟବେଳେ ରାଜା ସଗର ବସିଷ୍ଠାଦି ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ ‘ଅଶ୍ୱମେଧ’ ନାମକ ଅନୁତ୍ତମ ଯଜ୍ଞ ଆରମ୍ଭ କଲେ।

Verse 90

तद्यज्ञे योजितं सप्तिमपहृत्य सुरेश्वरः । पाताले स्थापयामास कपिलो यत्र तिष्ठति ॥ ९० ॥

ସେହି ଯଜ୍ଞରେ ନିୟୋଜିତ ଅଶ୍ୱକୁ ଅପହରଣ କରି ଦେବେଶ୍ୱର ଇନ୍ଦ୍ର ତାହାକୁ କପିଳ ଯେଉଁଠାରେ ରହନ୍ତି ସେହି ପାତାଳରେ ରଖିଦେଲେ।

Verse 91

गूढविग्रहशक्रेण हृतमश्वं तु सागराः । अन्वेष्टुं बभ्रमुर्लोकान् भूरादींश्च सुविस्मिताः ॥ ९१ ॥

ଗୁପ୍ତ ରୂପ ଧାରଣ କରିଥିବା ଶକ୍ର ଇନ୍ଦ୍ର ଅଶ୍ୱକୁ ହରଣ କରିବାରୁ, ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ବିସ୍ମିତ ହୋଇ ଭୂଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନେ ଘୁରି ତାହା ଖୋଜିଲେ।

Verse 92

अदृष्टसप्तयस्ते च पातालं गन्तुमुद्यताः । चख्नुर्महीतलं सर्वमेकैको योजनं पृथक् ॥ ९२ ॥

ଦୃଷ୍ଟିରୁ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଥିବା ସେ ସାତଜଣ ପାତାଳକୁ ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲେ। ପୃଥକ୍ ପୃଥକ୍ ପ୍ରତ୍ୟେକେ ଏକ ଏକ ଯୋଜନ ପରିମାଣରେ ସମଗ୍ର ଭୂତଳ ଖୋଦିଲେ॥

Verse 93

मृत्तिकां खनितां ते चोदधितीरे समाकिरन् । तद्द्वारेण गताः सर्वे पातालं सगरात्मजाः ॥ ९३ ॥

ଖୋଦିତ ମାଟିକୁ ସେମାନେ ସମୁଦ୍ରତଟରେ ଢେର କରିଦେଲେ। ଏବଂ ସେହି ଦ୍ୱାର ଦ୍ୱାରା ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ର ପାତାଳକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ॥

Verse 94

विचिन्वन्ति हयं तत्र मदोन्मत्ता विचेतसः ॥ ९४ ॥

ସେଠାରେ ସେମାନେ ଘୋଡ଼ାକୁ ଖୋଜୁଛନ୍ତି; କିନ୍ତୁ ଗର୍ବମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ଚିତ୍ତ ମୋହିତ, ବିବେକ ହରାଇଛନ୍ତି॥

Verse 95

तत्रापश्यन्महात्मानं कोटिसूर्यसमप्रभम् । कपिलं ध्याननिरतं वाजिनं च तदन्तिके ॥ ९५ ॥

ସେଠାରେ ସେ ମହାତ୍ମା କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—କୋଟି ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଧ୍ୟାନରେ ଲୀନ; ତାଙ୍କ ନିକଟରେ ଘୋଡ଼ାଟିକୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା॥

Verse 96

ततः सर्वे तु संरब्धा मुनिं दृष्ट्वाऽतिवेगतः । हन्तुमुद्युक्तमनसो विद्र वन्तः समासदन् ॥ ९६ ॥

ତାପରେ ସେମାନେ ସମସ୍ତେ କ୍ରୋଧାନ୍ଧ ହୋଇ ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ଅତିବେଗରେ ଧାଇଲେ। ହତ୍ୟା କରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ମନେ ଦୌଡ଼ି ଆସି ନିକଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ॥

Verse 97

हन्यतां हन्यतामेष वध्यतां वध्यतामयम् । गृह्यतां गृह्यतामाशु इत्यूचुस्ते परस्परम् ॥ ९७ ॥

“ମାର, ମାର ଏହାକୁ; ଏହାକୁ ବଧ କର, ଦଣ୍ଡ ଦେଇ ସଂହାର କର; ଧର—ଶୀଘ୍ର ଧର!”—ଏଭଳି ସେମାନେ ପରସ୍ପରକୁ ଚିତ୍କାର କଲେ।

Verse 98

हृताश्वं साधुभावेन बकवद्ध्य्नातत्परम् । सन्ति चाहो खला लोके कुर्वन्त्याडम्बरं महत् ॥ ९८ ॥

ସାଧୁଭାବ ଧରି ସେ ହୃତାଶ୍ୱକୁ ଠକିଲା; ବକ ପରି କେବଳ ବାହ୍ୟରେ ଧ୍ୟାନନିଷ୍ଠ ଦେଖାଯାଉଥିଲା। ହାୟ, ଲୋକେ ଖଳମାନେ ଭକ୍ତିର ବଡ଼ ଆଡମ୍ବର କରନ୍ତି।

Verse 99

इत्युच्चरन्तो जहसुः कपिलं ते मुनीश्वरम् । समस्तेन्द्रि यसन्दोहं नियम्यात्मानमात्मनि ॥ ९९ ॥

ଏଭଳି କହି ସେମାନେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳଙ୍କୁ ହସି ଉଡ଼ାଇଲେ। ତାପରେ ସେ ସମସ୍ତ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସମୂହକୁ ନିୟମିତ କରି, ନିଜ ଚିତ୍ତକୁ ଆତ୍ମାରେ ସ୍ଥାପିତ କଲେ।

Verse 100

आस्थितः कपिलस्तेषां तत्कर्म ज्ञातवान्नहि ॥ १०० ॥

କପିଳ ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ, ସେହି କାର୍ଯ୍ୟ ବିଷୟରେ ସେ ଜାଣିଲେ ନାହିଁ (ନା ତାହାରେ ଯୋଗ ଦେଲେ)।

Verse 101

आसन्नमृत्यवस्ते तु विनष्टमतयो मुनिम् । पद्भिः संताडयामासुर्बाहूं च जगृहुः परे ॥ १०१ ॥

କିନ୍ତୁ ଯାହାଙ୍କ ବୁଦ୍ଧି ନଷ୍ଟ ହୋଇଥିଲା, ସେମାନେ ମୃତ୍ୟୁସନ୍ନିକଟ ଅବସ୍ଥାରେ ଥିବା ସେହି ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖି ପାଦରେ ଲାତ ମାରିବାକୁ ଲାଗିଲେ; ଅନ୍ୟେ ତାଙ୍କ ବାହୁ ଧରିଲେ।

Verse 102

ततस्त्यक्तसमाधिस्तु स मुनिर्विस्मितस्तदा । उवाच भावगम्भीरं लोकोपद्र वकारिणः ॥ १०२ ॥

ତେବେ ସମାଧି ତ୍ୟାଗ କରି ସେ ମୁନି ସେଇ କ୍ଷଣେ ବିସ୍ମିତ ହେଲେ ଏବଂ ଲୋକର ଦୁଃଖ-ଉପଦ୍ରବ ନିବାରଣ ପାଇଁ ଭାବଗମ୍ଭୀର ବଚନ କହିଲେ।

Verse 103

एश्वर्यमदमत्तानां क्षुधितानां च कामिनाम् । अहंकारविमूढानां विवेको नैव जायते ॥ १०३ ॥

ଐଶ୍ୱର୍ୟର ମଦରେ ମତ୍ତ, କ୍ଷୁଧାରେ ପୀଡିତ ଓ କାମାସକ୍ତ—ଅହଂକାରରେ ମୋହିତ ଲୋକଙ୍କ ମନେ ସତ୍ୟ ବିବେକ ଜନ୍ମେ ନାହିଁ।

Verse 104

निधेराधारमात्रेण मही ज्वलति सर्वदा । तदेव मानवा भुक्त्वा ज्वलन्तीति किमद्भुतम् ॥ १०४ ॥

ଅଗ୍ନିମୟ ଗୁପ୍ତ ନିଧିର ଆଧାରମାତ୍ରେ ପୃଥିବୀ ସଦା ଜ୍ୱଳେ; ସେଇ ଜିନିଷ ମାନବ ଭୋଗ କରି ଜ୍ୱଳିଲେ ତାହାରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କ’ଣ?

Verse 105

किमत्र चित्रं सुजनं बाधन्ते यदि दुर्जनाः । महीरुहांश्चानुतटे पातयन्ति नदीरयाः ॥ १०५ ॥

ଦୁର୍ଜନ ଯଦି ସୁଜନଙ୍କୁ ବାଧା ଦିଅନ୍ତି, ତାହାରେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ କ’ଣ? ନଦୀର ସ୍ରୋତ ତଟରେ ଥିବା ବଡ଼ ଗଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପତନ କରାଏ।

Verse 106

यत्र श्रीर्यौवनं वापि शारदा वापि तिष्ठति । तत्राश्रीर्वृद्धता नित्यं मूर्खत्वं चापि जायते ॥ १०६ ॥

ଯେଉଁଠି ଶ୍ରୀ, ଯୌବନ ଓ ଶାରଦା-ବିଦ୍ୟା ବିରାଜନ୍ତି, ସେଠି ସେମାନଙ୍କ ଅଭାବରେ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା, ନିତ୍ୟ ଜରା ଏବଂ ମୂର୍ଖତା ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମେ।

Verse 107

अहो कनकमाहात्म्यमाख्यातुं केन शक्यते । नामसाम्यदहो चित्रं धत्तूरोऽपि मदप्रदः ॥ १०७ ॥

ଆହୋ! କନକର ମାହାତ୍ମ୍ୟ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କିଏ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିପାରିବ? ନାମର ସାମ୍ୟ କେତେ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ—ଧତ୍ତୂରା ମଧ୍ୟ ମଦଦାୟକ।

Verse 108

भवेद्यदि खलस्य श्रीः सैव लोकविनाशिनी । यथा सखाग्नेः पवनः पन्नगस्य यथा विषम् ॥ १०८ ॥

ଯଦି ଖଳଙ୍କୁ ଶ୍ରୀ-ସମୃଦ୍ଧି ମିଳେ, ସେଇ ସମୃଦ୍ଧି ଲୋକବିନାଶିନୀ ହୁଏ—ଯେପରି ପବନ ଅଗ୍ନିର ସଖା, ଏବଂ ବିଷ ସର୍ପର।

Verse 109

अहो धनमदान्धस्तु पश्यन्नपि न पश्यति । यदि पश्यत्यात्महितं स पश्यति न संशयः ॥ १०९ ॥

ଆହୋ! ଧନମଦରେ ଅନ୍ଧ ଲୋକ ଦେଖିଲେ ମଧ୍ୟ ଦେଖେ ନାହିଁ। ଯେ ଆତ୍ମହିତକୁ ଦେଖେ, ସେଇ ସତ୍ୟରେ ଦେଖେ—ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।

Verse 110

इत्युक्त्वा कपिलः क्रुद्धो नेत्राभ्यां ससृजेऽनलम् । स वह्निः सागरान्सर्वान्भस्मसादकरोत्क्षणात् ॥ ११० ॥

ଏହିପରି କହି କ୍ରୋଧିତ କପିଳ ଦୁଇ ନେତ୍ରରୁ ଅଗ୍ନି ସୃଷ୍ଟି କଲେ; ସେଇ ଅଗ୍ନି କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ସଗରଙ୍କ ସମସ୍ତ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଭସ୍ମ କରିଦେଲା।

Verse 111

यन्नेत्रजानलं दृष्ट्वा पातालतलवासिनः । अकालप्रलयं मत्वा च्रुकुशुः शोकलालसाः ॥ १११ ॥

ନେତ୍ରଜନିତ ସେଇ ଅଗ୍ନିକୁ ଦେଖି ପାତାଳବାସୀମାନେ ଅକାଳ ପ୍ରଳୟ ଆସିଲା ବୋଲି ଭାବି, ଶୋକ ଓ ଭୟରେ ବିହ୍ୱଳ ହୋଇ ଆର୍ତ୍ତନାଦ କଲେ।

Verse 112

तदग्नितापिताः सर्वे दन्दशूकाश्च राक्षसाः । सागरं विविशुः शीघ्रं सतां कोपो हि दुःसहः ॥ ११२ ॥

ସେଇ ଅଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଦଂଶଧାରୀ ସର୍ପ ଓ ରାକ୍ଷସ ଶୀଘ୍ର ସାଗରରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ; କାରଣ ସତ୍ଜନଙ୍କ କ୍ରୋଧ ନିଶ୍ଚୟ ଦୁଃସହ।

Verse 113

अथ तस्य महीपस्य समागम्याध्वरं तदा । देवदूत उवाचेदं सर्वं वृत्तं हि यक्षते ॥ ११३ ॥

ତେବେ ସେ ସମୟରେ ଦେବଦୂତ ରାଜାଙ୍କ ଯଜ୍ଞସ୍ଥଳକୁ ଆସି କହିଲେ—“ଯାହା ଘଟିଛି, ସେ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ମୁଁ ଆପଣଙ୍କୁ କହିବି।”

Verse 114

एतत्समाकर्ण्य वचः सगरःसर्ववित्प्रभुः । दैवेन शिक्षिता दुष्टा इत्युवाचातिहर्षितः ॥ ११४ ॥

ଏହି ବଚନ ଶୁଣି ସର୍ବଜ୍ଞ ପ୍ରଭୁ ପରାକ୍ରମୀ ସଗର ରାଜା ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷିତ ହୋଇ କହିଲେ—“ଏହି ଦୁଷ୍ଟ ଦୈବଦ୍ୱାରା ହିଁ ଶିକ୍ଷିତ ହୋଇଛି।”

Verse 115

माता वा जनको वापि भ्राता वा तनयोऽपि वा । अधर्मं कुरुते यस्तु स एव रिपुरिष्यते ॥ ११५ ॥

ମାତା ହେଉ କି ପିତା, ଭାଇ ହେଉ କି ପୁଅ—ଯେ ଅଧର୍ମ କରେ, ସେଇ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଗଣ୍ୟ।

Verse 116

यस्त्वधर्मेषु निरतः सर्वलोकविरोधकृत् । तं रिपुं परमं विद्याच्छास्त्राणामेष निर्णयः ॥ ११६ ॥

ଯେ ଅଧର୍ମରେ ନିରତ ହୋଇ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ବିରୋଧ କରେ, ତାକୁ ପରମ ଶତ୍ରୁ ଭାବେ ଜାଣ—ଏହି ଶାସ୍ତ୍ରମାନଙ୍କ ନିଷ୍କର୍ଷ।

Verse 117

सगरः पुत्रनाशेऽपि न शुशोच मुनीश्वरः । दुर्वृत्तनिधनं यस्मात्सतामुत्साहकारणम् ॥ ११७ ॥

ପୁତ୍ରନାଶ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମୁନିସଦୃଶ ରାଜା ସଗର ଶୋକ କଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ଦୁଷ୍ଟଙ୍କ ନିଧନ ସତ୍ମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହର କାରଣ ହୁଏ।

Verse 118

यज्ञेष्वनधिकारत्वादपुत्राणामिति स्मृतेः । पौत्रं तमंशुमन्तं हि पुत्रत्वे कृतवान्प्रभुः ॥ ११८ ॥

ସ୍ମୃତି କହେ—ଅପୁତ୍ରଙ୍କର ଯଜ୍ଞରେ ଅଧିକାର ନାହିଁ; ତେଣୁ ପ୍ରଭୁ ପୌତ୍ର ଅଂଶୁମାନଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 119

असमञ्जस्सुतं तं तु सुधियं वाग्विदां वरम् । युयोज सारविद् भूयो ह्यश्वानयनकर्मणि ॥ ११९ ॥

ଅସମଞ୍ଜସଙ୍କ ସେହି ପୁତ୍ର—ସୁଧୀ ଓ ବାଗ୍ବିଦ୍ୟାରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ—କୁ ରଥବିଦ୍ୟାଜ୍ଞ ଜଣେ ପୁନଃ ଅଶ୍ୱାନୟନ କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ।

Verse 120

स गतस्तद्बिलद्वारे दृष्ट्वा तं मुनिपुङ्गवम् । कपिलं तेजसां राशिं साष्टाङ्गं प्रणनाम ह ॥ १२० ॥

ସେ ଗୁହାର ଦ୍ୱାରକୁ ଯାଇ, ତେଜର ରାଶି ସମ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ କପିଳଙ୍କୁ ଦେଖି ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କଲା।

Verse 121

कृताञ्जलिपुटो भूत्वा विनयेनाग्रतः स्थितः । उवाच शान्तमनसं देवदेवं सनातनम् ॥ १२१ ॥

କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ ବିନୟରେ ସମ୍ମୁଖେ ଦାଁଡ଼ି, ସେ ଶାନ୍ତମନ ସନାତନ ଦେବଦେବଙ୍କୁ ନିବେଦନ କଲା।

Verse 122

अंशुमानुवाच । दौःशील्यं यत्कृतं ब्रह्मन्मत्पितृव्यैः क्षमस्व तत् । परोपकारनिरताः क्षमासारा हि साधवः ॥ १२२ ॥

ଅଂଶୁମାନ କହିଲେ— ହେ ବ୍ରାହ୍ମଣ, ମୋ ପିତୃବ୍ୟମାନେ କରିଥିବା ଦୁରାଚରଣକୁ କ୍ଷମା କରନ୍ତୁ। ସାଧୁମାନେ ପରୋପକାରରେ ନିରତ; କ୍ଷମା ହିଁ ତାଙ୍କ ସାର।

Verse 123

दुर्जनेष्वपि सत्वेषु दयां कुर्वन्ति साधवः । नहि संहरते ज्योत्स्नां चन्द्र श्चाण्डालवेश्मनः ॥ १२३ ॥

ଦୁର୍ଜନ ସତ୍ତ୍ୱମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ମଧ୍ୟ ସାଧୁମାନେ ଦୟା କରନ୍ତି; ଯେପରି ଚନ୍ଦ୍ର ଚାଣ୍ଡାଳର ଘରରୁ ମଧ୍ୟ ନିଜ ଜ୍ୟୋତ୍ସ୍ନା ହଟାଏ ନାହିଁ।

Verse 124

बाध्यमानोऽपि सुजनः सर्वेषां सुखकृद् भवेत् । ददाति परमां तुष्टिं भक्ष्यमाणोऽमरैः शशी ॥ १२४ ॥

ବାଧିତ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ସୁଜନ ସମସ୍ତଙ୍କ ସୁଖକର ହେଉ; ଗ୍ରହଣେ ଅମରମାନେ ‘ଭକ୍ଷଣ’ କରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ଶଶୀ ପରମ ତୁଷ୍ଟି ଦେଉଛି।

Verse 125

दारितश्छिन्न एवापि ह्यामोदेनैव चन्दनः । सौरभं कुरुते सर्वं तथैव सुजनो जनः ॥ १२५ ॥

ଚନ୍ଦନ ଫାଟି ଛିନ୍ନ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ନିଜ ସ୍ୱାଭାବିକ ସୁଗନ୍ଧରେ ସବୁକୁ ସୌରଭିତ କରେ; ସେପରି ସୁଜନ କ୍ଲେଶରେ ମଧ୍ୟ ସର୍ବହିତ କରେ।

Verse 126

क्षान्त्या च तपसाचारैस्तद्गुणज्ञा मुनीश्वराः । सञ्जातं शासितुं लोकांस्त्वां विदुः पुरुषोत्तम ॥ १२६ ॥

ତୁମ କ୍ଷାନ୍ତି, ତପ ଓ ସଦାଚାରର ଅନୁଶାସନ ଦ୍ୱାରା, ତୁମ ଗୁଣଜ୍ଞ ମୁନୀଶ୍ୱରମାନେ—ହେ ପୁରୁଷୋତ୍ତମ—ତୁମକୁ ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଳନ ଓ ଶାସନ ପାଇଁ ପ୍ରାଦୁର୍ଭୂତ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି।

Verse 127

नमो ब्रह्मन्मुने तुभ्यं नमस्ते ब्रह्ममूर्त्तये । नमो ब्रह्मण्यशीलाय ब्रह्मध्यानपराय च ॥ १२७ ॥

ହେ ବ୍ରହ୍ମନିଷ୍ଠ ମୁନି! ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହେ ବ୍ରହ୍ମସ୍ୱରୂପ! ଆପଣଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ। ବ୍ରହ୍ମପରାୟଣ ଶୀଳବାନ ଏବଂ ବ୍ରହ୍ମଧ୍ୟାନରେ ତତ୍ପର ଆପଣଙ୍କୁ ପୁନଃପୁନଃ ବନ୍ଦନ।

Verse 128

इति स्तुतो मुनिस्तेन प्रसन्नवदनस्तदा । वरं वरय चेत्याह प्रसन्नोऽस्मि तवानघ ॥ १२८ ॥

ଏପରି ସ୍ତୁତି ଶୁଣି ମୁନିଙ୍କ ମୁଖ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲା। ତେବେ ସେ କହିଲେ—“ହେ ନିଷ୍ପାପ! ଏକ ବର ମାଗ; ମୁଁ ତୋପରେ ପ୍ରସନ୍ନ।”

Verse 129

एवमुक्ते तु मुनिना ह्यंशुमान्प्रणिपत्य तम् । प्रापयास्मत्पितॄन्ब्राह्मं लोकमित्यभ्यभाषत ॥ १२९ ॥

ମୁନି ଏପରି କହିବା ପରେ ଅଂଶୁମାନ୍ ତାଙ୍କୁ ସାଷ୍ଟାଙ୍ଗ ପ୍ରଣାମ କରି କହିଲା—“କୃପାକରି ଆମ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ପହଞ୍ଚାନ୍ତୁ।”

Verse 130

ततस्तस्यातिसंतुष्टो मुनिः प्रोवाच सादरम् । गङ्गामानीय पौत्रस्ते नयिष्यति पितॄन्दिवम् ॥ १३० ॥

ତାପରେ ମୁନି ତାହାରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହୋଇ ସାଦରେ କହିଲେ—“ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣି ତୋର ପୌତ୍ର ହିଁ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଇଯିବ।”

Verse 131

त्वत्पौत्रेण समानीता गङ्गा पुण्यजला नदी । कृत्वैतान्धूतपापान्वै नयिष्यति परं पदम् ॥ १३१ ॥

ତୋର ପୌତ୍ର ଆଣିଥିବା ଗଙ୍ଗା—ପୁଣ୍ୟଜଳର ଏହି ନଦୀ—ଏମାନଙ୍କ ପାପ ଧୋଇ ନିଶ୍ଚୟ ଏମାନଙ୍କୁ ପରମ ପଦକୁ ନେଇଯିବ।

Verse 132

प्रापयैनं हयं वत्स यतः स्यात्पूर्णमध्वरम् । पितामहान्तिकं प्राप्य साश्वं वृत्तं न्यवेदयत् ॥ १३२ ॥

ବତ୍ସ, ଏହି ଯଜ୍ଞାଶ୍ୱକୁ ଆଗକୁ ପଠା, ଯେପରି ଅଧ୍ୱର (ଯଜ୍ଞ) ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେବ। ପିତାମହ ବ୍ରହ୍ମାଙ୍କ ସନ୍ନିଧିକୁ ପହଞ୍ଚି, ଅଶ୍ୱସହ ସମସ୍ତ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ନିବେଦନ କଲା॥

Verse 133

सगरस्तेन पशुना तं यज्ञं ब्राह्मणैः सह । विधाय तपसा विष्णुमाराध्याप पदं हरेः ॥ १३३ ॥

ସଗର ସେହି ଯଜ୍ଞପଶୁ ନିଏ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସହ ଯଜ୍ଞଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ କଲେ। ପରେ ତପସ୍ୟାଦ୍ୱାରା ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି ହରିଙ୍କ ପରମ ପଦ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ॥

Verse 134

जज्ञे ह्यंशुमतः पुत्रो दिलीप इति विश्रुतः । तस्माद्भगीरथो जातो यो गङ्गामानयद्दिवः ॥ १३४ ॥

ଅଂଶୁମତଙ୍କ ପୁତ୍ର ‘ଦିଲୀପ’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ହେଲେ। ତାଙ୍କଠାରୁ ଭଗୀରଥ ଜନ୍ମିଲେ, ଯିଏ ଦିବ୍ୟଲୋକରୁ ଗଙ୍ଗାକୁ ଆଣିଥିଲେ॥

Verse 135

भगीरथस्य तपसा तुष्टो ब्रह्मा ददौ मुने । गङ्गां भगीरथायाथ चिन्तयामास धारणे ॥ १३५ ॥

ହେ ମୁନି, ଭଗୀରଥଙ୍କ ତପସ୍ୟାରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଗଙ୍ଗା ଦାନ କଲେ। ତାପରେ ଭଗୀରଥ ଚିନ୍ତା କଲେ—ପୃଥିବୀ କିପରି ତାଙ୍କୁ ଧାରଣ କରିବ॥

Verse 136

ततश्च शिवमाराध्य तद्द्वारा स्वर्णदीं भुवम् । आनीय तज्जलैः स्पृष्ट्वा पूतान्निन्ये दिवं पितॄन् ॥ १३६ ॥

ତାପରେ ଶିବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କରି, ତାଙ୍କ କୃପାଦ୍ୱାରା ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣଦୀ ନାମକ ପବିତ୍ର ଭୂମିକୁ ଆଣିଲେ। ତାହାର ଜଳରେ ପିତୃମାନଙ୍କୁ ସ୍ପର୍ଶ କରାଇ ଶୁଦ୍ଧ କରି ସ୍ୱର୍ଗକୁ ନେଲେ॥

Verse 137

भगीरथान्वये जातः सुदासो नाम भूपतिः । तस्य पुत्रो मित्रसहः सर्वलोकेषु विश्रुतः ॥ १३७ ॥

ଭଗୀରଥଙ୍କ ବଂଶରେ ସୁଦାସ ନାମକ ଏକ ରାଜା ଜନ୍ମିଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ମିତ୍ରସହ ସମସ୍ତ ଲୋକରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 138

वसिष्ठशापात्प्राप्तः स सौदासौ राक्षसीं तनुम् । गङ्गाबिन्दुनिषेकेण पुनर्मुक्तो नृपोऽभवत् ॥ १३८ ॥

ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ଶାପରେ ସେ ସୌଦାସ ରାଜା ରାକ୍ଷସୀ ଦେହ ପାଇଲେ; କିନ୍ତୁ ଗଙ୍ଗାଜଳର ଏକ ବିନ୍ଦୁ ଛିଟାଇବାରେ ପୁନଃ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ରାଜା ହେଲେ।

Verse 139

इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्यं नाम अष्टमोऽध्यायः ॥ ८ ॥

ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପାଦରେ ‘ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟ’ ନାମକ ଅଷ୍ଟମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।