Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā
ନାରଦ ପଚାରନ୍ତି—ହିମାଳୟରେ ଭଗୀରଥ କିପରି ଅଗ୍ରସର ହେଲେ ଏବଂ ଗଙ୍ଗା କିପରି ଅବତରିଲା। ସନକ କହନ୍ତି—ତପସ୍ବୀ-ରାଜା ଭଗୀରଥ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ଯାଇ ମାନବ-ଉତ୍କର୍ଷର କାରଣ ଓ ଭଗବାନଙ୍କୁ ପ୍ରୀତିକର କର୍ମ ପଚାରନ୍ତି। ଭୃଗୁ ସତ୍ୟକୁ ଧର୍ମାନୁଗତ ଓ ପ୍ରାଣୀହିତକର ବଚନ ବୋଲି କହି, ଅହିଂସାକୁ ପ୍ରଶଂସା କରନ୍ତି, ଦୁଷ୍ଟସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କରିବାକୁ ସତର୍କ କରନ୍ତି, ଏବଂ ବୈଷ୍ଣବ ସ୍ମରଣ ଶିଖାନ୍ତି—ପୂଜା ଓ ଜପରେ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷରୀ “ଓଁ ନମୋ ନାରାୟଣାୟ” ଓ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷରୀ “ଓଁ ନମୋ ଭଗବତେ ବାସୁଦେବାୟ”, ସହିତ ନାରାୟଣ ଧ୍ୟାନ। ଭଗୀରଥ ହିମବତରେ ଘୋର ତପ କରିଲେ; ତାହାର ତୀବ୍ରତାରେ ଦେବମାନେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କ୍ଷୀରସାଗରରେ ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ପିତୃମୋକ୍ଷର ପ୍ରତିଜ୍ଞା କରି ଶମ୍ଭୁ (ଶିବ) ଆରାଧନା କରିବାକୁ କହନ୍ତି। ଭଗୀରଥ ଈଶାନଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିଲେ ଶିବ ପ୍ରକଟ ହୋଇ ବର ଦିଅନ୍ତି—ଶିବଙ୍କ ଜଟାରୁ ଗଙ୍ଗା ନିର୍ଗତ ହୋଇ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କରି ସଗରପୁତ୍ରମାନେ ନଶ୍ଟ ହୋଇଥିବା ସ୍ଥାନକୁ ପବିତ୍ର କରି ସେମାନଙ୍କୁ ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ମୁକ୍ତ କରେ। ଶେଷରେ ଫଳଶ୍ରୁତି—ଏହି କଥା ଶ୍ରବଣ/ପାଠ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନର ପୁଣ୍ୟ ଦେଇ ବକ୍ତାକୁ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ନେଇଯାଏ।
Shlokas
Verse 1
नारद उवाच । हिमवद्गिरिमासाद्य किं चकार महीपतिः । कथमानीतवान् गङ्गामेतन्मे वक्तुमर्हसि 1. ॥ १ ॥
ନାରଦ କହିଲେ—ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି ରାଜା କ’ଣ କଲେ? ଏବଂ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ କିପରି ଆଣିଲେ? ଦୟାକରି ମୋତେ କହନ୍ତୁ।
Verse 2
सनक उवाच । भगीरथो महाराजो जटाचीरधरो मुने । गच्छन् हिमाद्रिं तपसे प्राप्तो गोदावरीतटम् ॥ २ ॥
ସନକ କହିଲେ—ହେ ମୁନି, ମହାରାଜ ଭଗୀରଥ ଜଟାଧାରୀ ଓ ବଲ୍କଳବସ୍ତ୍ରପରିଧାନ କରି, ତପ ପାଇଁ ହିମାଦ୍ରି ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଗୋଦାବରୀ ତଟକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।
Verse 3
तत्रापश्यत् महारण्ये भृगोराश्रममुत्तमम् । कृष्णसारसमाकीर्णं मातङ्गगणसेवितम् ॥ ३ ॥
ସେଠାରେ ସେ ମହାଅରଣ୍ୟରେ ଭୃଗୁଙ୍କ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖିଲେ—କୃଷ୍ଣସାର ମୃଗରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଏବଂ ହାତୀଦଳ ଦ୍ୱାରା ସେବିତ।
Verse 4
भ्रमद्भ्रमरसङ्घुष्टं कूजद्विहगसंकुलम् । व्रजद्वराहनिकरं चमरीपुच्छवीजितम् ॥ ४ ॥
ସେଇ ବନ ଘୂରୁଥିବା ଭ୍ରମରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିଲା, କୂଜୁଥିବା ପକ୍ଷୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଘୁରୁଥିବା ବରାହଦଳ ଥିଲା, ଏବଂ ଚାମର ପୁଛ ବୀଜନରେ ଶୀତଳ ହେଉଥିଲା।
Verse 5
नृत्यन्मयूरनिकरं सारङ्गादिनिषेवितम् । प्रवर्द्धितमहावृक्षं मुनिकन्याभिरादरात् ॥ ५ ॥
ସେଠାରେ ନୃତ୍ୟରତ ମୟୂରଦଳ ଭରିଥିଲା, ସାରଙ୍ଗ (ହରିଣ) ଆଦି ପ୍ରାଣୀମାନେ ନିତ୍ୟ ଆସି ସେବନ କରୁଥିଲେ; ଏବଂ ମୁନିକନ୍ୟାମାନେ ଭକ୍ତିରେ ଆଦର କରି ପୋଷିଥିବା ଏକ ମହାବୃକ୍ଷ ଥିଲା।
Verse 6
शालतालतमालाढ्यं नूनहिन्तालमण्डितम् । मालतीयूथिकाकुन्दचम्पकाश्वत्थभूषितम् ॥ ६ ॥
ସେଠା ଶାଳ, ତାଳ ଓ ତମାଳ ବୃକ୍ଷରେ ସମୃଦ୍ଧ, ଉଚ୍ଚ ହିନ୍ତାଳ ତାଳରେ ମଣ୍ଡିତ; ମାଳତୀ-ୟୂଥିକା ଲତା, କୁନ୍ଦ ଓ ଚମ୍ପକ ପୁଷ୍ପ, ଏବଂ ପବିତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥ ବୃକ୍ଷରେ ଭୂଷିତ ଥିଲା।
Verse 7
उत्पुल्लकुसुमोपेतमृषिसङ्घनिषेवितम् । वेदशास्त्रमहाघोषमाश्रमं प्राविशद् भृगोः ॥ ७ ॥
ସେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଫୁଟିଥିବା ପୁଷ୍ପରେ ଶୋଭିତ, ଋଷିସଂଘଦ୍ୱାରା ନିଷେବିତ, ଏବଂ ବେଦ-ଶାସ୍ତ୍ରର ମହାଘୋଷରେ ଗଞ୍ଜିଉଠୁଥିବା ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରବେଶ କଲେ।
Verse 8
गृणन्तं परमं ब्रह्म वृतं शिष्यगणैर्मुनिम् । तेजसा सूर्यसदृशं भृगुं तत्र ददर्श सः ॥ ८ ॥
ସେଠାରେ ସେ ଶିଷ୍ୟଗଣଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ, ପରମ ବ୍ରହ୍ମଙ୍କୁ ଗାନ କରୁଥିବା, ସୂର୍ଯ୍ୟସଦୃଶ ତେଜସ୍ବୀ ମୁନି ଭୃଗୁଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ।
Verse 9
प्रणनामाथ विप्रेन्द्रं पादसङ्ग्रहणादिना । आतिथ्यं भृगुरप्यस्य चक्रे सन्मानपूर्वकम् ॥ ९ ॥
ତେବେ ଭୃଗୁ ସେହି ବିପ୍ରେନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ପାଦଗ୍ରହଣାଦି କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଏବଂ ସମ୍ମାନପୂର୍ବକ ଯଥାବିଧି ଆତିଥ୍ୟ କଲେ।
Verse 10
कृतातिथ्यक्रियो राजा भृगुणा परमर्षिणा । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा विनयान्मुनिपुङ्गवम् ॥ १० ॥
ପରମର୍ଷି ଭୃଗୁଙ୍କ ଆତିଥ୍ୟକ୍ରିୟା ସମ୍ପନ୍ନ କରି ରାଜା ହାତ ଯୋଡ଼ି, ବିନୟରେ ସେହି ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 11
भगीरथ उवाच । भगवन्सर्वधर्मज्ञ सर्वशास्त्रविशारद । पृच्छामि भवभीतोऽहं नृणामुद्धारकारणम् ॥ ११ ॥
ଭଗୀରଥ କହିଲେ— ହେ ଭଗବନ୍, ଆପଣ ସର୍ବଧର୍ମଜ୍ଞ ଓ ସର୍ବଶାସ୍ତ୍ରବିଶାରଦ। ମୁଁ ସଂସାରଭୟରେ ଭୀତ ହୋଇ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଧାରକାରଣ ପଚାରୁଛି।
Verse 12
भगवांस्तुष्यते येन कर्मणा मुनिसत्तम । तन्ममाख्याहि सर्वज्ञ अनुग्राह्योऽस्मि ते यदि ॥ १२ ॥
ହେ ମୁନିସତ୍ତମ, ଯେ କର୍ମରେ ଭଗବାନ୍ ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି, ସେହି କଥା ମୋତେ କହନ୍ତୁ। ହେ ସର୍ବଜ୍ଞ, ମୁଁ ଯଦି ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହର ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ଉପଦେଶ ଦିଅନ୍ତୁ।
Verse 13
भृगुरुवाच । राजंस्तवेप्सितं ज्ञातं त्वं हि पुण्यवतां वरः । अन्यथा स्वकुलं सर्वं कथमुद्धर्तुमर्हसि ॥ १३ ॥
ଭୃଗୁ କହିଲେ— ହେ ରାଜନ୍, ତୁମ ଇପ୍ସିତ ମୁଁ ଜାଣିଛି; ତୁମେ ପୁଣ୍ୟବାନମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ। ନହେଲେ ନିଜ ସମଗ୍ର କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ତୁମେ କିପରି ଅର୍ହ ହେବ?
Verse 14
यो वा को वापि भूपाल स्वकुलं शुभकर्मणा । उद्धर्तुकामस्तं विद्यान्नररूपधरं हरिम् ॥ १४ ॥
ହେ ଭୂପାଳ! ଯେ କେହି ଶୁଭକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ନିଜ କୁଳକୁ ଉଦ୍ଧାର କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରେ, ସେ ନରରୂପଧାରୀ ସେହି ହରିଙ୍କୁ (ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ) ଜାଣୁ।
Verse 15
कर्मणा येन देवेशो नृणामिष्टफलप्रदः । तत्प्रवक्ष्यामि राजेन्द्र शृणुष्व सुसमाहितः ॥ १५ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଯେ କର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବେଶ୍ୱର ପ୍ରଭୁ ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ଇଷ୍ଟଫଳ ଦେଇଥାନ୍ତି, ସେହି କର୍ମ ମୁଁ କହିବି; ତୁମେ ସୁସମାହିତ ହୋଇ ଶୁଣ।
Verse 16
भव सत्यपरो राजन्नहिंसानिरतस्तथा । सर्वभूतहितो नित्यं मानृतं वद वै क्वचित् ॥ १६ ॥
ହେ ରାଜନ୍! ସତ୍ୟପର ହୁଅ, ଏବଂ ଅହିଂସାରେ ଦୃଢ଼ ରୁହ। ସଦା ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ହିତରେ ଲାଗି ରୁହ; କେବେ ମିଥ୍ୟା କହନି।
Verse 17
त्यज दुर्जनसंसर्गं भज साधुसमागमम् । कुरु पुण्यमहोरात्रं स्मर विष्णुं सनातनम् ॥ १७ ॥
ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ସଙ୍ଗ ତ୍ୟାଗ କର, ସାଧୁଙ୍କ ସତ୍ସଙ୍ଗ ଭଜ। ଦିନରାତି ପୁଣ୍ୟକର୍ମ କର, ସନାତନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ସ୍ମରଣ କର।
Verse 18
कुरु पूजां महाविष्णोर्याहि शान्तिमनुत्तमाम् । द्वादशाष्टाक्षरं मन्त्रं जप श्रेयो भविष्यति ॥ १८ ॥
ମହାବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପୂଜା କର, ଅନୁତ୍ତମ ଶାନ୍ତିକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଅ। ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ଓ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଜପ କର; ପରମ ଶ୍ରେୟ ହେବ।
Verse 19
भगीरथ उवाच । सत्यं तु कीदृशं प्रोक्तं सर्वभूतहितं मुने । अनृतं कीदृशं प्रोक्तं दुर्जनाश्चापि कीदृशाः ॥ १९ ॥
ଭଗୀରଥ କହିଲେ—ହେ ମୁନେ, ସର୍ବଭୂତହିତକର ବୋଲି ଯେ ସତ୍ୟ କୁହାଯାଇଛି, ସେ କିପରି? ଅନୃତ (ଅସତ୍ୟ) କିପରି କୁହାଯାଇଛି? ଦୁର୍ଜନଙ୍କ ଲକ୍ଷଣ କ’ଣ?
Verse 20
साधवः कीदृशाः प्रोक्तास्तथा पुण्यं च कीदृशम् । स्मर्तव्यश्च कथं विष्णुस्तस्य पूजा च कीदृशी ॥ २० ॥
ସାଧୁମାନେ କିପରି ଲୋକ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛନ୍ତି, ଏବଂ ପୁଣ୍ୟ କିପରି? ଶ୍ରୀବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ କିପରି ସ୍ମରଣ କରିବା ଉଚିତ, ତାଙ୍କ ପୂଜା କିପରି ହେବ?
Verse 21
शान्तिश्च कीदृशी प्रोक्ता को मन्त्रोऽष्टाक्षरो मुने । को वा द्वादशवर्णश्च मुने तत्त्वार्थकोविद ॥ २१ ॥
ଶାନ୍ତି କିପରି ବୋଲି ଉପଦେଶ ହୋଇଛି? ହେ ମୁନେ, ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର କେଉଁଟି? ଏବଂ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥକୋବିଦ ମୁନେ, ଦ୍ୱାଦଶବର୍ଣ୍ଣ ମନ୍ତ୍ର କେଉଁଟି?
Verse 22
कृपां कृत्वा मयि परां सर्वं व्याख्यातुमर्हसि । भृगुरुवाच । साधु साधु महाप्राज्ञ तव बुद्धिरनुत्तमा ॥ २२ ॥
ମୋ ପ୍ରତି ପରମ କୃପା କରି ସମସ୍ତ କଥା ବିସ୍ତାରରେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଆପଣ ଯୋଗ୍ୟ। ଭୃଗୁ କହିଲେ—ସାଧୁ, ସାଧୁ! ହେ ମହାପ୍ରାଜ୍ଞ, ତୁମ ବୁଦ୍ଧି ଅନୁତ୍ତମ।
Verse 23
यत्पृष्टोऽहं त्वया भूप तत्सर्वं प्रवदामि ते । यथार्थकथनं यत्तत्सत्यमाहुर्विपश्चितः ॥ २३ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତୁମେ ଯାହା ଯାହା ପଚାରିଛ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ତୁମକୁ କହିବି। ଯାହା କଥା ବସ୍ତୁକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କହେ, ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାହାକୁ ସତ୍ୟ କୁହନ୍ତି।
Verse 24
धर्माविरोधतो वाच्यं तद्धि धर्मपरायणैः । देशकालादि विज्ञाय स्वयमस्याविरोधतः ॥ २४ ॥
ଧର୍ମପରାୟଣମାନେ ଧର୍ମବିରୋଧ ନ ହେବା ପରି ମାତ୍ର କଥା କହିବା ଉଚିତ। ଦେଶ‑କାଳ ଆଦି ବିଚାରି ନିଜେ ନିଶ୍ଚିତ କରୁନ୍ତୁ ଯେ ନିଜ ବଚନ ଧର୍ମବିରୁଦ୍ଧ ନୁହେଁ।
Verse 25
यद्वचः प्रोच्यते सद्भिस्तत्सत्यमभिधीयते । सर्वेषामेव जन्तूनामक्लेशजननं हि तत् ॥ २५ ॥
ସତ୍ପୁରୁଷମାନେ ଯେ ବଚନ କହନ୍ତି, ସେହିଟି ‘ସତ୍ୟ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ; କାରଣ ତାହା ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ କ୍ଲେଶରହିତତା ଦିଏ।
Verse 26
अहिंसा सा नृप प्रोक्ता सर्वकामप्रदायिनी । कर्मकार्यसहायत्वमकार्यपरिपन्थिता ॥ २६ ॥
ହେ ନୃପ! ଅହିଂସାକୁ ସର୍ବକାମପ୍ରଦାୟିନୀ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି। ଏହା ଧର୍ମକର୍ମ କରିବାରେ ସହାୟକ ଓ ନିଷିଦ୍ଧ/ଅଧର୍ମ କାର୍ଯ୍ୟରେ ପ୍ରତିବନ୍ଧକ।
Verse 27
सर्वलोकहितत्वं वै प्रोच्यते धर्मकोविदैः । इच्छानुवृत्तकथनं धर्माधर्माविवेकिनः ॥ २७ ॥
ଧର୍ମକୁ ଜାଣୁଥିବା ପଣ୍ଡିତମାନେ କହନ୍ତି—ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ଯାହାରେ ହୁଏ, ସେହିଟି ନିଜସ୍ୱ ଧର୍ମ। କିନ୍ତୁ ନିଜ ଇଚ୍ଛାନୁସାରେ ମାତ୍ର କଥା କହିବା ଧର୍ମ‑ଅଧର୍ମ ଅବିବେକୀର ଲକ୍ଷଣ।
Verse 28
अनृतं तद्धि विज्ञेयं सर्वश्रेयोविरोधि तत् । ये लोके द्वेषिणो मूर्खाः कुमार्गरतबुद्धयः ॥ २८ ॥
ଯାହା ସମସ୍ତ ଶ୍ରେୟର ବିରୋଧୀ, ସେହିଟି ‘ଅନୃତ’ (ଅସତ୍ୟ) ବୋଲି ଜାଣ। ଏହି ଲୋକରେ ଦ୍ୱେଷୀ, ମୂର୍ଖ ଓ କୁମାର୍ଗରେ ରତ ବୁଦ୍ଧି ଥିବାମାନେ ସେଇ ଅସତ୍ୟରେ ହିଁ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ।
Verse 29
ते राजन्दुर्ज्जना ज्ञेयाः सर्वधर्मबहिष्कृताः । धर्माधर्मविवेकेन वेदमार्गानुसारिणः ॥ २९ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ଯେମାନେ ସମସ୍ତ ଧର୍ମରୁ ବହିଷ୍କୃତ, ସେମାନେ ଦୁର୍ଜନ ବୋଲି ଜାଣ। ଧର୍ମ-ଅଧର୍ମ ବିବେକ କହିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ କେବଳ ବେଦମାର୍ଗ ଅନୁସରଣର ଦାବି କରନ୍ତି।
Verse 30
सर्वलोकहितासक्ता साधवः परिकीर्तिताः । हरिभक्तिकरं यत्तत्सद्भिश्च परिरञ्जितम् ॥ ३० ॥
ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତରେ ଆସକ୍ତ ଥିବାମାନେ ସାଧୁ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଯାହା ହରିଭକ୍ତି ବଢ଼ାଏ, ତାହାକୁ ସଜ୍ଜନମାନେ ପ୍ରିୟ କରି ଅନୁମୋଦନ କରନ୍ତି।
Verse 31
आत्मनः प्रीतिजनकं तत्पुण्यं परिकीर्तितम् । सर्वं जगदिदं विष्णुर्विष्णुः सर्वस्य कारणम् ॥ ३१ ॥
ଯାହା ନିଜ ଆତ୍ମାରେ ପ୍ରୀତି ଓ ପବିତ୍ରତା ଜନ୍ମାଏ, ତାହାକୁ ପୁଣ୍ୟ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ କରାଯାଏ। ଏହି ସମଗ୍ର ଜଗତ ବିଷ୍ଣୁ; ବିଷ୍ଣୁ ହିଁ ସବୁର କାରଣ।
Verse 32
अहं च विष्णुर्यज्ज्ञानं तद्विष्णुस्मरणं विदुः । सर्वदेवमयो विष्णुर्विधिना पूजयामि तम् ॥ ३२ ॥
‘ମୁଁ ମଧ୍ୟ ବିଷ୍ଣୁ’—ଏହି ଯେ ଜ୍ଞାନ, ତାହାକୁ ବିଷ୍ଣୁସ୍ମରଣ ବୋଲି ଜାଣନ୍ତି। ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବଦେବମୟ; ତେଣୁ ମୁଁ ବିଧିଅନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରେ।
Verse 33
इति या भवति श्रद्धा सा तद्भक्तिः प्रकीर्त्तिता । सर्वभूतमयो विष्णुः परिपूर्णः सनातनः ॥ ३३ ॥
ଏପରି ଯେ ଶ୍ରଦ୍ଧା ହୁଏ, ସେହି ତାଙ୍କର ଭକ୍ତି ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ବିଷ୍ଣୁ ସର୍ବଭୂତମୟ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନାତନ ପ୍ରଭୁ।
Verse 34
इत्यभेदेन या बुद्धिः समता सा प्रकीर्तिता । समता शत्रुमित्रेषु वशित्वं च तथा नृप ॥ ३४ ॥
ଯେ ବୁଦ୍ଧି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଅଭେଦରେ ଦେଖେ, ସେହି ସମତା ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଶତ୍ରୁ ଓ ମିତ୍ର ପ୍ରତି ସମଭାବ ହେଉଛି ଆତ୍ମବଶତା, ହେ ନୃପ।
Verse 35
यदृच्छालाभसंतुष्टिः सा शान्तिः परिकीर्त्तिता । एते सर्वे समाख्यातास्तपः सिद्धिप्रदा नृणाम् ॥ ३५ ॥
ଯାହା ଯଦୃଚ୍ଛାରେ ମିଳେ, ତାହାରେ ସନ୍ତୋଷ ରଖିବାକୁ ଶାନ୍ତି ବୋଲି କୁହାଯାଏ। ଏସବୁ ତପସ୍ୟାର ରୂପ, ଯାହା ମନୁଷ୍ୟଙ୍କୁ ସିଦ୍ଧି ଦିଏ।
Verse 36
समस्तपापराशीनां तरसा नाशहेतवः । अष्टाक्षरं महामन्त्रं सर्वपापप्रणाशनम् ॥ ३६ ॥
ସମସ୍ତ ପାପରାଶିକୁ ଶୀଘ୍ର ନାଶ କରିବାର କାରଣ ହେଉଛି ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ମହାମନ୍ତ୍ର; ଏହା ସର୍ବ ପାପ ପ୍ରଣାଶକ।
Verse 37
वक्ष्यामि तव राजेन्द्र पुरुषार्थैकसाधनम् । विष्णोः प्रियकरं चैव सर्वसिद्धिप्रदायकम् ॥ ३७ ॥
ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର, ମୁଁ ତୁମକୁ ପୁରୁଷାର୍ଥ ସାଧନର ଏକମାତ୍ର ଉପାୟ କହିବି—ଯାହା ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପ୍ରିୟ ଏବଂ ସର୍ବ ସିଦ୍ଧିଦାୟକ।
Verse 38
नमो नारायणायेति जपेत्प्रणवपूर्वकम् । नमो भगवते प्रोच्य वासुदेवाय तत्परम् ॥ ३८ ॥
ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ପୂର୍ବକ ‘ନମୋ ନାରାୟଣାୟ’ ମନ୍ତ୍ର ଜପ କରିବା ଉଚିତ। ‘ନମୋ ଭଗବତେ’ କହି, ଭକ୍ତିସହ ‘ବାସୁଦେବାୟ’ ଉଚ୍ଚାରଣ କରିବା ଉଚିତ।
Verse 39
प्रणवाद्यं महाराज द्वादशार्णमुदाहृतम् । द्वयोः समं फलं राजन्नष्टद्वादशवर्णयोः ॥ ३९ ॥
ହେ ମହାରାଜ, ପ୍ରଣବ (ଓଁ) ଆଦି ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ର ଘୋଷିତ ହୋଇଛି। ହେ ରାଜନ, ତାହାର ଫଳ ଅଷ୍ଟାକ୍ଷର ଓ ଦ୍ୱାଦଶାକ୍ଷର ମନ୍ତ୍ରର ଫଳ ସମାନ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।
Verse 40
प्रवृत्तौ च निवृत्तौ च साम्यमुद्दिष्टमेतयोः । शङ्खचक्रधरं शान्तं नारायणमनामयम् ॥ ४० ॥
ପ୍ରବୃତ୍ତି ଓ ନିବୃତ୍ତି—ଉଭୟରେ ଏହି ଦୁଇଟିର ସାମ୍ୟ ସୂଚିତ ହୋଇଛି। ସେହି ସାମ୍ୟ ହେଉଛନ୍ତି ଶଙ୍ଖ-ଚକ୍ରଧାରୀ, ଶାନ୍ତ, ନିରାମୟ ନାରାୟଣ।
Verse 41
लक्ष्मीसंश्रितवामाङ्कं तथाभयकरं प्रभुम् । किरीटकुण्डलधरं नानामण्डनशोभितम् ॥ ४१ ॥
ମୁଁ ସେହି ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରେ—ଯାହାଙ୍କ ବାମାଙ୍କରେ ଲକ୍ଷ୍ମୀ ଆଶ୍ରିତ, ଯିଏ ଅଭୟ ଦାନ କରନ୍ତି; ଯିଏ କିରୀଟ ଓ କୁଣ୍ଡଳ ଧାରଣ କରି ନାନା ଆଭୂଷଣରେ ଶୋଭିତ।
Verse 42
भ्राजत्कौस्तुभमालाढ्यं श्रीवत्साङ्कितवक्षसम् । पीताम्बरधरं देवं सुरासुरनमस्कृतम् ॥ ४२ ॥
ସେମାନେ ସେହି ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ଦୀପ୍ତିମାନ କୌସ୍ତୁଭମଣି ଓ ମାଳାରେ ଭୂଷିତ, ବକ୍ଷସ୍ଥଳେ ପବିତ୍ର ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନ ଅଙ୍କିତ, ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ଏବଂ ଦେବ-ଅସୁର ଉଭୟଙ୍କ ନମସ୍କୃତ।
Verse 43
ध्यायेदनादिनिधनं सर्वकामफलप्रदम् । अन्तर्यामी ज्ञानरूपी परिपूर्णः सनातनः ॥ ४३ ॥
ଯାହାଙ୍କର ନ ଆଦି ଅଛି ନ ଅନ୍ତ—ସେହି ପରମଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରିବା ଉଚିତ; ଯିଏ ସମସ୍ତ କାମ୍ୟ ଫଳ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତି; ଯିଏ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ, ଜ୍ଞାନସ୍ୱରୂପ, ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଓ ସନାତନ।
Verse 44
एतत्सर्वं समाख्यातं यत्तु पृष्टं त्वया नृप । स्वस्ति तेऽस्तु तपः सिद्धिं गच्छ लब्धुं यथासुखम् ॥ ४४ ॥
ହେ ନୃପ! ତୁମେ ଯାହା ପଚାରିଥିଲ, ସେ ସବୁ ମୁଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିଦେଲି। ତୁମର ମଙ୍ଗଳ ହେଉ; ଏବେ ସୁଖରେ ଯାଇ ତପସ୍ୟାର ସିଦ୍ଧି ଲାଭ କର।
Verse 45
एवमुक्तो महीपालो भृगुणा परमर्षिणा । परमां प्रीतिमापन्नः प्रपेदे तपसे वनम् ॥ ४५ ॥
ପରମର୍ଷି ଭୃଗୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ସେ ମହୀପାଳ ପରମ ପ୍ରୀତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ବନକୁ ପ୍ରସ୍ଥାନ କଲା।
Verse 46
हिमवद्गिरिमासाद्य पुण्यदेशे मनोहरे । नादेश्वरे महाक्षेत्रे तपस्तेपेऽतिदुश्चरम् ॥ ४६ ॥
ହିମବତ୍ ପର୍ବତକୁ ପହଞ୍ଚି, ସେଇ ମନୋହର ପୁଣ୍ୟଦେଶରେ—ନାଦେଶ୍ୱର ମହାକ୍ଷେତ୍ରରେ—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଲଭ ତପସ୍ୟା କଲା।
Verse 47
राजा त्रिषवणस्नायी कन्दमूलफलाशनः । कृतातिथ्यर्हणश्चापि नित्यं होमपरायणः ॥ ४७ ॥
ରାଜା ତ୍ରିସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସ୍ନାନ କରୁଥିଲା, କନ୍ଦ-ମୂଳ-ଫଳ ଭୋଜନ କରୁଥିଲା, ଅତିଥିମାନଙ୍କୁ ଯଥାଯୋଗ୍ୟ ସତ୍କାର କରୁଥିଲା ଏବଂ ନିତ୍ୟ ହୋମରେ ପରାୟଣ ଥିଲା।
Verse 48
सर्वभूतहितः शान्तो नारायणपरायणः । पत्रैः पुष्पैः फलैस्तोयैस्त्रिकालं हरिपूजकः ॥ ४८ ॥
ସେ ସର୍ବଭୂତହିତେ ରତ, ସ୍ୱଭାବେ ଶାନ୍ତ, ନାରାୟଣରେ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ପରାୟଣ; ପତ୍ର, ପୁଷ୍ପ, ଫଳ ଓ ଜଳ ଦ୍ୱାରା ସେ ତ୍ରିକାଳ ହରିପୂଜା କରୁଥିଲା।
Verse 49
एवं बहुतिथं कालं नीत्वा यात्यन्तधैर्यवान् । ध्यायन्नारायणं देवं शीर्णपर्णाशनोऽभवत् ॥ ४९ ॥
ଏଭଳି ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀର୍ଘ କାଳ ଅତିବାହିତ କରି, ସେ ପରମ ଧୈର୍ଯ୍ୟବାନ୍ ଭଗବାନ୍ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବାବେଳେ ଶୁଖିଲା ପତ୍ରକୁ ମାତ୍ର ଆହାର କରି ରହିଲେ।
Verse 50
प्राणायामपरो भूत्वा राजा परमधार्मिकः । निरुच्छ्वासस्तपस्तप्तुं ततः समुपचक्रमे ॥ ५० ॥
ତାପରେ ପରମଧାର୍ମିକ ରାଜା ପ୍ରାଣାୟାମରେ ନିମଗ୍ନ ହୋଇ, ଶ୍ୱାସକୁ ନିୟନ୍ତ୍ରଣ କରି ତପସ୍ୟା ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 51
ध्यायन्नारायणं देवमनन्तमपराजितम् । षष्टिवर्षसहस्राणि निरुच्छ्वासपरोऽभवत् ॥ ५१ ॥
ଅନନ୍ତ ଓ ଅପରାଜିତ ଦେବ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିବା ସେ, ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିରୁଶ୍ୱାସ ରହିଲେ।
Verse 52
तस्य नासापुटाद्रा ज्ञो वह्निर्जज्ञे भयङ्करः । तं दृष्ट्वा देवताः सर्वो वित्रस्ता वह्नितापिताः ॥ ५२ ॥
ହେ ରାଜନ୍, ତାଙ୍କ ନାସାପୁଟରୁ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା। ତାହା ଦେଖି ସମସ୍ତ ଦେବତା ଭୀତ ହୋଇ, ସେଇ ଅଗ୍ନିତାପରେ ଦଗ୍ଧ ହେଲେ।
Verse 53
अभिजग्मुर्महाविष्णुं यत्रास्ते जगतां पतिः । क्षीरोदस्योत्तरं तीरं सम्प्राप्य त्रिदशेश्वराः । अस्तुवन्देवदेवेशं शरणागतपालकम् ॥ ५३ ॥
ତାପରେ ତ୍ରିଦଶେଶ୍ୱରମାନେ ଯେଉଁଠାରେ ଜଗତ୍ପତି ମହାବିଷ୍ଣୁ ବିରାଜିତ, ସେଠାକୁ ଗଲେ। କ୍ଷୀରସାଗରର ଉତ୍ତର ତୀରକୁ ପହଞ୍ଚି, ଶରଣାଗତ-ପାଳକ ଦେବଦେବେଶଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 54
देवा ऊचुः । नताःस्म विष्णुं जगदेकनाथं स्मरत्समस्तार्तिहरं परेशम् । स्वभावशुद्धं परिपूर्णभावं वदन्ति यज्ज्ञानतनुं च तज्ज्ञाः ॥ ५४ ॥
ଦେବମାନେ କହିଲେ—ଜଗତର ଏକମାତ୍ର ନାଥ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ମରଣେ ସମସ୍ତ ଆର୍ତ୍ତି ନଶ୍ଟ ହୁଏ, ସେ ପରମେଶ୍ୱର। ତାଙ୍କ ସ୍ୱଭାବ ଶୁଦ୍ଧ ଓ ଭାବ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ; ଜ୍ଞାନୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଜ୍ଞାନ-ସ୍ୱରୂପ କହନ୍ତି।
Verse 55
ध्येयः सदा योगिवरैर्महात्मा स्वेच्छाशरीरैः कृतदेवकार्यः । जगत्स्वरूपो जगदादिनाथस्तस्मै नताः स्मः पुरुषोत्तमाय ॥ ५५ ॥
ସେ ମହାତ୍ମା ଯୋଗିବରମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସଦା ଧ୍ୟେୟ; ସ୍ୱେଚ୍ଛାରେ ଧାରିତ ଶରୀରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଦେବକାର୍ଯ୍ୟ ସାଧନ କରିଛନ୍ତି। ଯିଏ ଜଗତ୍-ସ୍ୱରୂପ ଓ ଜଗଦାଦିନାଥ—ସେଇ ପୁରୁଷୋତ୍ତମଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
Verse 56
यन्नामसङ्कीर्त्तनतो खलानां समस्तपापानि लयं प्रयान्ति । तमीशमीड्यं पुरुषं पुराणं नताःस्म विष्णुं पुरुषार्थसिद्ध्यै ॥ ५६ ॥
ଯାହାଙ୍କ ନାମ-ସଙ୍କୀର୍ତ୍ତନମାତ୍ରେ ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ପାପ ଲୟ ପାଏ—ସେଇ ସ୍ତୁତ୍ୟ ଈଶ, ପୁରାତନ ପୁରୁଷ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କୁ ପୁରୁଷାର୍ଥ-ସିଦ୍ଧି ପାଇଁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
Verse 57
यत्तेजसा भान्ति दिवाकराद्या नातिक्रमन्त्यस्य कदापि शिक्षाः । कालात्मकं तं त्रिदशाधिनाथं नमामहेवै पुरुषार्थरूपम् ॥ ५७ ॥
ଯାହାଙ୍କ ତେଜରେ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଆଦି ଜ୍ୟୋତିମାନ ହୁଅନ୍ତି, ଏବଂ ଯାହାଙ୍କ ନିୟମକୁ ‘ଶିକ୍ଷା’ ଆଦି ବିଦ୍ୟାମାନେ ମଧ୍ୟ କେବେ ଅତିକ୍ରମ କରନ୍ତି ନାହିଁ—ସେ କାଳ-ସ୍ୱରୂପ, ଦେବାଧିନାଥ, ପୁରୁଷାର୍ଥ-ସ୍ୱରୂପ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଆମେ ନମସ୍କାର କରୁଛୁ।
Verse 58
जगत्करोऽत्यब्जभवोऽत्ति रुद्र ः पुनाति लोकाञ्छ्रुतिभिश्च विप्राः । तमादिदेवं गुणसन्निधानं सर्वोपदेष्टारमिताः शरण्यम् ॥ ५८ ॥
ଜଗତର କର୍ତ୍ତା ପରାତ୍ପର; ପଦ୍ମଜ (ବ୍ରହ୍ମା) ମଧ୍ୟ କ୍ଷୟ ପାଉଛନ୍ତି; ରୁଦ୍ର ମଧ୍ୟ ଗ୍ରସନ୍ତି; ଏବଂ ବିପ୍ରମାନେ ଶ୍ରୁତି-ବେଦ ଦ୍ୱାରା ଲୋକମାନଙ୍କୁ ପବିତ୍ର କରନ୍ତି। ସେଇ ଆଦିଦେବ—ସମସ୍ତ ଗୁଣର ଆଶ୍ରୟ, ସର୍ବୋପଦେଷ୍ଟା, ଏକମାତ୍ର ଶରଣ୍ୟ—ତାଙ୍କ ଶରଣକୁ ଆମେ ଗଲୁ।
Verse 59
वरं वरेण्यं मधुकैटभारिं सुरासुराभ्यर्चितपादपीठम् । सद्भक्तसङ्कल्पितसिद्धिहेतुं ज्ञानैकवेद्यं प्रणताःस्म देवम् ॥ ५९ ॥
ଆମେ ସେହି ପରମ ବରେଣ୍ୟ ଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ—ଯିଏ ମଧୁ-କୈଟଭଙ୍କୁ ବଧ କଲେ; ଯାହାଙ୍କ ପାଦପୀଠକୁ ଦେବ ଓ ଅସୁର ଉଭୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି; ଯିଏ ସଦ୍ଭକ୍ତଙ୍କ ପବିତ୍ର ସଙ୍କଳ୍ପସିଦ୍ଧିର ହେତୁ; ଏବଂ ଯିଏ କେବଳ ଆତ୍ମଜ୍ଞାନରେ ଜ୍ଞେୟ।
Verse 60
अनादिमध्यान्तमजं परेशमनाद्यविद्याख्यतमोविनाशम् । सच्चित्परानन्दघनस्वरूपं रूपादिहीनं प्रणताःस्म देवम् ॥ ६० ॥
ଆମେ ସେହି ଅଜ ପରେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ—ଯିଏ ଆଦି, ମଧ୍ୟ, ଅନ୍ତ ରହିତ; ଯିଏ ଅନାଦି ଅବିଦ୍ୟା ନାମକ ତମକୁ ନାଶ କରନ୍ତି; ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ସତ୍-ଚିତ୍-ପରାନନ୍ଦଘନ; ଏବଂ ଯିଏ ରୂପାଦି ସମସ୍ତ ଉପାଧିରୁ ମୁକ୍ତ।
Verse 61
नारायणं विष्णुमनन्तमीशं पीताम्बरं पद्मभवादिसेव्यम् । यज्ञप्रियं यज्ञकरं विशुद्धं नताःस्म सर्वोत्तममव्ययं तम् ॥ ६१ ॥
ଆମେ ସେହି ନାରାୟଣ—ବିଷ୍ଣୁ, ଅନନ୍ତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛୁ; ଯିଏ ପୀତାମ୍ବରଧାରୀ, ପଦ୍ମଭବ ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଦେବମାନେ ଯାହାଙ୍କୁ ସେବନ କରନ୍ତି; ଯିଏ ଯଜ୍ଞପ୍ରିୟ ଓ ଯଜ୍ଞକର୍ତ୍ତା; ପରମ ବିଶୁଦ୍ଧ, ସର୍ବୋତ୍ତମ ଓ ଅବ୍ୟୟ।
Verse 62
इति स्तुतो महाविष्णुर्देवैरिन्द्रा दिभिस्तदा । चरितं तस्य राजर्षेर्देवानां संन्यवेदयत् ॥ ६२ ॥
ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ସେତେବେଳେ ମହାବିଷ୍ଣୁ ସେହି ରାଜର୍ଷିଙ୍କ ଚରିତ୍ରକୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ଜଣାଇଲେ।
Verse 63
ततो देवान्समाश्वास्य दत्त्वाभयमनञ्जनः । जगाम यत्र राजर्षिस्तपस्तपति नारद ॥ ६३ ॥
ତାପରେ ନିର୍ମଳ ପ୍ରଭୁ ଦେବମାନଙ୍କୁ ଆଶ୍ୱାସନ ଦେଇ, ସେମାନଙ୍କୁ ଅଭୟ ଦାନ କରି, ଯେଉଁଠାରେ ରାଜର୍ଷି ନାରଦ ତପସ୍ୟା କରୁଥିଲେ ସେଠାକୁ ଗଲେ।
Verse 64
शङ्खचक्रधरो देवः सच्चिदानन्दविग्रहः । प्रत्यक्षतामगात्तस्य राज्ञः सर्वजगद्गुरुः ॥ ६४ ॥
ଶଙ୍ଖଚକ୍ରଧାରୀ, ସଚ୍ଚିଦାନନ୍ଦ-ସ୍ୱରୂପ ଦେବ—ସର୍ବଜଗତ୍ର ଗୁରୁ—ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ହେଲେ।
Verse 65
तं दृष्ट्वा पुण्डरीकाक्षं भाभासितदिगन्तरम् । अतसीपुष्पसंकाशं स्फुरत्कुण्डलमण्डितम् ॥ ६५ ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି—ପୁଣ୍ଡରୀକାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ—ଯିଏ ସମସ୍ତ ଦିଗନ୍ତକୁ ଆଲୋକିତ କରୁଥିଲେ, ଅତସୀପୁଷ୍ପ ପରି ନୀଳ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏବଂ ଝଲମଲ କୁଣ୍ଡଳରେ ଭୂଷିତ—ସେମାନେ ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହେଲେ।
Verse 66
स्निग्धकुन्तलवक्त्राब्जं विभ्राजन्मुकुटोज्ज्वलम् । श्रीवत्सकौस्तुभधरं वनमालाविभूषितम् ॥ ६६ ॥
ସ୍ନିଗ୍ଧ ଘୁଞ୍ଚା କେଶ ଓ ପଦ୍ମମୁଖ; ଦୀପ୍ତିମାନ ମୁକୁଟରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ; ଶ୍ରୀବତ୍ସଚିହ୍ନ ଓ କୌସ୍ତୁଭମଣି ଧାରଣ କରି, ବନମାଳାରେ ଭୂଷିତ—ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ଧ୍ୟାନ କରେ।
Verse 67
दीर्घबाहुमुदाराङ्गं लोकेशार्चितपङ्कजम् । नाम दण्डवद् भूमौ भूपतिर्नम्रकन्धरः ॥ ६७ ॥
ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମଚରଣକୁ ଲୋକେଶମାନେ ମଧ୍ୟ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି, ସେଇ ଦୀର୍ଘବାହୁ, ଉଦାରାଙ୍ଗ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ସମ୍ମୁଖେ ରାଜା ନମ୍ର କନ୍ଧର ହୋଇ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 68
अत्यन्तहर्षसम्पूर्णः सरोमाञ्चः सगद्गदः । कृष्ण कृष्णेति कृष्णेति श्रीकृष्णेति समुच्चरन् ॥ ६८ ॥
ଅତ୍ୟନ୍ତ ହର୍ଷରେ ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ, ରୋମାଞ୍ଚିତ ଓ ଗଦ୍ଗଦ କଣ୍ଠରେ ସେ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ପୁନଃପୁନଃ ଉଚ୍ଚାରଣ କଲେ—“କୃଷ୍ଣ, କୃଷ୍ଣ,” ପୁଣି “କୃଷ୍ଣ,” ଏବଂ “ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ।”
Verse 69
तस्य विष्णुः प्रसन्नात्मा ह्यन्तर्यामी जगद्गुरुः । उवाच कृपयाविष्टो भगवान्भूतभावनः ॥ ६९ ॥
ତେବେ ପ୍ରସନ୍ନଚିତ୍ତ ଅନ୍ତର୍ୟାମୀ ଓ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁ କୃପାରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ ତାହାକୁ କହିଲେ—ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ପାଳକ।
Verse 70
श्री भगवानुवाच । भगीरथ महाभाग तवाभीष्टं भविष्यति । आगमिष्यन्ति मल्लोकं तव पूर्वपितामहाः ॥ ७० ॥
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ହେ ମହାଭାଗ ଭଗୀରଥ! ତୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ନିଶ୍ଚୟ ସିଦ୍ଧ ହେବ। ତୋର ପୂର୍ବ ପିତାମହମାନେ ମୋ ଲୋକକୁ ଆସିବେ।
Verse 71
मम मूर्त्यन्तरं शम्भुं राजन्स्तोत्रैः स्वशक्तितः । स्तुहि ते सकलं कामं स वै सद्यः करिष्यति ॥ ७१ ॥
ହେ ରାଜନ! ମୋର ଅନ୍ୟ ଏକ ମୂର୍ତ୍ତି ଶମ୍ଭୁଙ୍କୁ, ନିଜ ଶକ୍ତି ଅନୁସାରେ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତି କର; ସେ ତୋର ସମସ୍ତ କାମନା ସତ୍ୱର ପୂରଣ କରିବେ।
Verse 72
यस्तु जग्राह शशिनं शरणं समुपागतम् । तस्मादाराधयेशानं स्तोत्रैः स्तुत्यं सुखप्रदम् ॥ ७२ ॥
ଯିଏ ଶରଣକୁ ଆସିଥିବା ଶଶି (ଚନ୍ଦ୍ର)କୁ ଗ୍ରହଣ କଲେ—ତେଣୁ ସ୍ତୋତ୍ରଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ୍ୟ ଓ ସୁଖପ୍ରଦ ସେଇ ଈଶାନଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର।
Verse 73
अनादिनिधनो देवः सर्वकामफलप्रदः । त्वया संपूजितो राजन्सद्यः श्रेयो विधास्यति ॥ ७३ ॥
ସେ ଦେବ ଅନାଦି ଓ ଅନନ୍ତ, ସମସ୍ତ କାମନାର ଫଳ ପ୍ରଦାନକାରୀ। ହେ ରାଜନ! ତୁମେ ବିଧିପୂର୍ବକ ପୂଜା କଲେ ସେ ସତ୍ୱର ପରମ ଶ୍ରେୟ ଦେବେ।
Verse 74
इत्युक्त्वा देवदेवेशो जगतां पतिरच्युतः । अन्तर्दधे मुनिश्रेष्ठ उत्तस्थौ सोऽपि भूपतिः ॥ ७४ ॥
ଏହିପରି କହି ଦେବଦେବେଶ, ଜଗତର ପତି ଅଚ୍ୟୁତ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ। ହେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ, ତାପରେ ସେ ରାଜା ମଧ୍ୟ ଉଠିଲେ।
Verse 75
किमिदं स्वप्न आहोस्वित्सत्यं साक्षाद् द्विजोत्तम । भूपतिर्विंस्मयं प्राप्तः किं करोमीति विस्मितः ॥ ७५ ॥
“ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମ! ଏହା ସ୍ୱପ୍ନ କି, ନା ପ୍ରତ୍ୟକ୍ଷ ସତ୍ୟ? ରାଜା ବିସ୍ମୟାକୁଳ ହୋଇ ‘ମୁଁ କଣ କରିବି?’ ବୋଲି ହତବୁଦ୍ଧି ହେଲେ।”
Verse 76
अथान्तरिक्षे वागुच्चैः प्राह तं भ्रान्तचेतसम् । सत्यमेतदिति व्यक्तं न चिन्तां कर्तुमर्हसि ॥ ७६ ॥
ତାପରେ ଆକାଶମଧ୍ୟରୁ ଉଚ୍ଚ ସ୍ୱରରେ ଏକ ବାଣୀ ଭ୍ରାନ୍ତଚିତ୍ତ ତାଙ୍କୁ କହିଲା—“ଏହା ସ୍ପଷ୍ଟ ସତ୍ୟ; ତୁମେ ଚିନ୍ତା କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ।”
Verse 77
तन्निशम्यावनीपाल ईशानं सर्वकारणम् । समस्त देवताराजमस्तौषीद्भक्तितत्परः ॥ ७७ ॥
ଏହା ଶୁଣି ଅବନୀପାଳ ରାଜା ଭକ୍ତିରେ ତତ୍ପର ହୋଇ, ସର୍ବକାରଣ ଈଶାନ—ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଅଧିରାଜ—ଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କଲେ।
Verse 78
भगीरथ उवाच । प्रणमामि जगन्नाथं प्रणतार्त्रिपणाशनम् । प्रमाणागोचरं देवमीशानं प्रणवात्मकम् ॥ ७८ ॥
ଭଗୀରଥ କହିଲେ—ଶରଣ ନେଇ ପ୍ରଣାମ କରୁଥିବା ଭକ୍ତମାନଙ୍କ ଦୁଃଖ ନାଶକ ଜଗନ୍ନାଥଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି। ସାଧାରଣ ପ୍ରମାଣର ଗୋଚର ନୁହେଁ, ଯାହାଙ୍କ ସ୍ୱରୂପ ପବିତ୍ର ପ୍ରଣବ ‘ଓଁ’—ସେଇ ଦେବ ଈଶାନଙ୍କୁ ମୁଁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି।
Verse 79
जगद्रू पमजं नित्यं सर्गस्थित्यन्तकारणम् । विश्वरूपं विरूपाक्षं प्रणतोऽस्म्युग्ररेतसम् ॥ ७९ ॥
ମୁଁ ସେଇ ଅଜ, ନିତ୍ୟ, ଜଗଦ୍ରୂପ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରୁଛି—ଯିଏ ସୃଷ୍ଟି, ସ୍ଥିତି ଓ ପ୍ରଳୟର କାରଣ; ଯିଏ ବିଶ୍ୱରୂପ, ବିରୂପାକ୍ଷ ଏବଂ ଉଗ୍ର ସୃଜନଶକ୍ତିରେ ଦୀପ୍ତ।
Verse 80
आदिमध्यान्तरहितमनन्तमजमव्ययम् । समामनन्ति योगीन्द्रा स्तं वन्दे पुष्टिवर्धनम् ॥ ८० ॥
ମୁଁ ସେଇ ପୁଷ୍ଟିବର୍ଧନ, କଲ୍ୟାଣବର୍ଧକ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ବନ୍ଦନ କରୁଛି—ଯିଏ ଆଦି, ମଧ୍ୟ ଓ ଅନ୍ତରହିତ, ଅନନ୍ତ, ଅଜ ଓ ଅବ୍ୟୟ; ଯାହାକୁ ଯୋଗୀନ୍ଦ୍ରମାନେ ନିରନ୍ତର ଜପ ଓ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
Verse 81
नमो लोकाधिनाथाय वञ्चते परिवञ्चते । नमोऽस्तु नीलग्रीवाय पशूनां पतये नमः ॥ ८१ ॥
ଲୋକାଧିନାଥଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଯିଏ ମାୟାଦ୍ୱାରା ବଞ୍ଚାଏ ଏବଂ (ଲୀଳାରେ) ବଞ୍ଚିତ ବୋଲି ମଧ୍ୟ କୁହାଯାଏ। ନୀଳଗ୍ରୀବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପଶୁପତି, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମଃ।
Verse 82
नमश्चैतन्यरूपाय पुष्टानां पतये नमः । नमोऽकल्पप्रकल्पाय भूतानां पतये नमः ॥ ८२ ॥
ଚେତନ୍ୟସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପୁଷ୍ଟ-ସମୃଦ୍ଧମାନଙ୍କ ପତି ଓ ରକ୍ଷକଙ୍କୁ ନମଃ। ଯିଏ ନିଶ୍ଚିତ ବ୍ୟବସ୍ଥାର ପରେ ଥାଇ ମଧ୍ୟ ନୂତନ ବ୍ୟବସ୍ଥା କରନ୍ତି, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସମସ୍ତ ଭୂତ-ଜୀବଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମଃ।
Verse 83
नमः पिनाकहस्ताय शूलहस्ताय ते नमः । नमः कपालहस्ताय पाशमुद्गरधारिणे ॥ ८३ ॥
ପିନାକ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଶୂଳ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମଃ। କପାଳ ଧାରଣକାରୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପାଶ ଓ ମୁଦ୍ଗର ଧାରଣକାରୀ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ନମଃ।
Verse 84
नमस्ते सर्वभूताय घण्टाहस्ताय ते नमः । नमः पञ्चास्यदेवाय क्षेत्राणां पतये नमः ॥ ८४ ॥
ସର୍ବଭୂତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବ୍ୟାପ୍ତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହସ୍ତରେ ଘଣ୍ଟା ଧାରଣ କରିଥିବା ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ପଞ୍ଚମୁଖ ଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରମାନଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 85
नमः समस्तभूतानामादिभूताय भूभृते । अनेकरूपरूपाय निर्गुणाय परात्मने ॥ ८५ ॥
ସମସ୍ତ ଭୂତମାନଙ୍କ ଆଦିଭୂତ, ପୃଥିବୀଧାରକ, ଅନେକ ରୂପ ଧାରଣକାରୀ, ନିର୍ଗୁଣ ପରମାତ୍ମାଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 86
नमो गणाधिदेवाय गणानां पतये नमः । नमो हिरण्यगर्भाय हिरण्यपतये नमः ॥ ८६ ॥
ଗଣାଧିଦେବଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଗଣମାନଙ୍କ ପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର। ହିରଣ୍ୟଗର୍ଭଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ହିରଣ୍ୟପତିଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 87
हिरण्यरेतसे तुभ्यं नमो हिरण्यवाहवे । नमो ध्यानस्वरूपाय नमस्ते ध्यानसाक्षिणे ॥ ८७ ॥
ହିରଣ୍ୟରେତସ୍ ଧାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ହିରଣ୍ୟତେଜ ବହନକାରୀ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଧ୍ୟାନସ୍ୱରୂପଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ଧ୍ୟାନସାକ୍ଷୀଙ୍କୁ ନମସ୍କାର॥
Verse 88
नमस्ते ध्यानसंस्थाय ध्यानगम्याय ते नमः । येनेदं विश्वमखिलं चराचरविराजितम् ॥ ८८ ॥
ଧ୍ୟାନରେ ସଂସ୍ଥିତ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର; ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ଗମ୍ୟ ତୁମକୁ ନମସ୍କାର। ଯାହାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଏହି ସମଗ୍ର ଚରାଚର ବିଶ୍ୱ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ବିରାଜିତ॥
Verse 89
वर्षेवाभ्रेण जनितं प्रधानपुरुषात्मना ॥ ८९ ॥
ପ୍ରଧାନ ଓ ପୁରୁଷ-ସ୍ୱରୂପରୁ ଏହା ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଏ—ମେଘରୁ ବର୍ଷା ପରି।
Verse 90
स्वप्रकाशं महात्मानं परं ज्योतिः सनातनम् । यमामनन्ति तत्त्वज्ञाः सवितारं नृचक्षुषाम् ॥ ९० ॥
ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞମାନେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ୱପ୍ରକାଶ ମହାତ୍ମା, ପରମ ସନାତନ ଜ୍ୟୋତି ବୋଲି କହନ୍ତି—ସେଇ ସବିତା, ମନୁଷ୍ୟଙ୍କ ଚକ୍ଷୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ।
Verse 91
उमाकान्तं नन्दिकेशं नीलकण्ठं सदाशिवम् । मृत्युञ्जयं महादेवं परात्परतरं विभुम् ॥ ९१ ॥
ମୁଁ ଶିବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରେ—ଉମାକାନ୍ତ, ନନ୍ଦିଗଣାଧିପ, ନୀଳକଣ୍ଠ ସଦାଶିବ; ମୃତ୍ୟୁଞ୍ଜୟ ମହାଦେବ, ପରାତ୍ପରତର ସର୍ବବ୍ୟାପୀ ପ୍ରଭୁ।
Verse 92
परं शब्दब्रह्मरूपं तं वन्देऽखिलकारणम् । कपर्द्दिने नमस्तुभ्यं सद्योजाताय वै नमः ॥ ९२ ॥
ଶବ୍ଦବ୍ରହ୍ମରୂପ ଏବଂ ସମସ୍ତ କାରଣ ଥିବା ସେଇ ପରମକୁ ମୁଁ ବନ୍ଦନ କରେ। ହେ କପର୍ଦ୍ଦିନ, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର; ସଦ୍ୟୋଜାତଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନମସ୍କାର।
Verse 93
भवोद्भवाय शुद्धाय ज्येष्ठाय च कनीयसे । मन्यवे त इषे त्रय्याः पतये यज्ञतन्तवे ॥ ९३ ॥
ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର—ଭବର ଉଦ୍ଭବ, ଶୁଦ୍ଧ, ଜ୍ୟେଷ୍ଠ ଓ କନୀୟସ; ମନ୍ୟୁସ୍ୱରୂପ, ପୋଷଣଦାତା; ତ୍ରୟୀ-ବେଦର ପତି ଏବଂ ଯଜ୍ଞତନ୍ତୁ ରୂପ ପ୍ରଭୁ।
Verse 94
ऊर्जे दिशां च पतये कालायाघोररूपिणे । कृशानुरेतसे तुभ्यं नमोऽस्तु सुमहात्मने ॥ ९४ ॥
ହେ ଊର୍ଜା-ସ୍ୱରୂପ, ଦିଗମାନଙ୍କ ପତି, ଘୋରରୂପ କାଳ, ଏବଂ ଅଗ୍ନିର ତେଜୋମୟ ବୀଜଶକ୍ତି—ହେ ସୁମହାତ୍ମନ୍, ଆପଣଙ୍କୁ ନମସ୍କାର।
Verse 95
यतः समुद्रा ः सरितोऽद्र यश्च गन्धर्वयक्षासुरसिद्धसङ्घाः । स्थाणुश्चरिष्णुर्महदल्पकं च असच्च सज्जीवमजीवमास ॥ ९५ ॥
ଯାହାଠାରୁ ସମୁଦ୍ର, ନଦୀ ଓ ପର୍ବତ ଉଦ୍ଭବ ହୁଏ; ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ, ଅସୁର, ସିଦ୍ଧମାନଙ୍କ ସଂଘ; ଯାହାଠାରୁ ସ୍ଥାବର-ଚର, ମହତ୍-ଅଲ୍ପ, ଅସତ୍-ସତ୍, ଜୀବ-ଅଜୀବ—ଏ ସବୁ ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।
Verse 96
नतोऽस्मि तं योगिनताङ्घ्रिपद्मं सर्वान्तरात्मानमरूपमीशम् । स्वतन्त्रमेकं गुणिनां गुणं च नमामि भूयः प्रणमामि भूयः ॥ ९६ ॥
ଯୋଗୀମାନଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦ, ସେଇ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ମୁଁ ନମସ୍କାର କରେ; ଯିଏ ସର୍ବାନ୍ତରାତ୍ମା, ଅରୂପ ଓ ଈଶ୍ୱର; ଏକ, ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ସତ୍ୟ, ଏବଂ ଗୁଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଗୁଣସ୍ୱରୂପ। ପୁନଃ ପୁନଃ ନମସ୍କାର; ପୁନଃ ପୁନଃ ପ୍ରଣାମ।
Verse 97
इत्थं स्तुतो महादेवः शङ्करो लोकशङ्करः । आविर्बभूव भूपस्य संतप्ततपसोग्रतः ॥ ९७ ॥
ଏଭଳି ସ୍ତୁତିତ ମହାଦେବ ଶଙ୍କର—ଲୋକମଙ୍ଗଳକର—ଉଗ୍ର ତପସ୍ୟାରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରାଜାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।
Verse 98
पञ्चवक्त्रं दशभुजं चन्द्रा र्द्धकृतशेखरम् । त्रिलोचनमुदाराङ्गं नागयज्ञोपवीतिनम् ॥ ९८ ॥
ସେ ପଞ୍ଚବକ୍ତ୍ର, ଦଶଭୁଜ; ଶିରୋଭୂଷଣରେ ଅର୍ଧଚନ୍ଦ୍ର ଶୋଭିତ; ତ୍ରିଲୋଚନ, ଉଦାରାଙ୍ଗ, ଏବଂ ନାଗ-ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ଧାରଣକାରୀ ଥିଲେ।
Verse 99
विशालवक्षसं देवं तुहिनाद्रि समप्रभम् । गजचर्माम्बरधरं सुरार्चितपदाम्बुजम् ॥ ९९ ॥
ସେ ବିଶାଳ ବକ୍ଷସ୍ଥଳବିଶିଷ୍ଟ ଦେବଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ—ହିମାଦ୍ରିର ତୁଷାରଶିଖର ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ, ଗଜଚର୍ମ ଅମ୍ବରଧାରୀ, ଯାହାଙ୍କ ପଦ୍ମପାଦକୁ ଦେବମାନେ ଅର୍ଚ୍ଚନା କରନ୍ତି।
Verse 100
दृष्ट्वा पपात पादाग्रे दण्डवद्भुवि नारद । तत उत्थाय सहसा शिवाग्रे विहिताञ्जलि ॥ १०० ॥
ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ନାରଦ ଭୂମିରେ ଦଣ୍ଡବତ୍ ହୋଇ ପାଦାଗ୍ରେ ପଡ଼ିଲେ। ପରେ ସହସା ଉଠି ଶିବଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଦଣ୍ଡାୟମାନ ହେଲେ।
Verse 101
प्रणनाम महादेवं कीर्तयञ्शङ्कराह्वयम् । विज्ञाय भक्तिं भूपस्य शङ्करः शशिशेखरः ॥ १०१ ॥
ସେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ‘ଶଙ୍କର’ ନାମ କୀର୍ତ୍ତନ କଲେ। ରାଜାଙ୍କ ଭକ୍ତି ଜାଣି ଶଶିଶେଖର ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।
Verse 102
उवाच राज्ञे तुष्टोऽस्मि वरं वरय वाञ्छितम् । तोषितोस्मि त्वया सम्यक् स्तोत्रेण तपसा तथा ॥ १०२ ॥
ଶଙ୍କର କହିଲେ—“ହେ ରାଜନ୍, ମୁଁ ପ୍ରସନ୍ନ; ତୁମ ଇଚ୍ଛିତ ବର ଚାହ। ତୁମ ସ୍ତୋତ୍ର ଓ ତପସ୍ୟା ଦ୍ୱାରା ତୁମେ ମୋତେ ସମ୍ୟକ୍ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ କରିଛ।”
Verse 103
एवमुक्तः स देवेन राजा सन्तुष्टमानसः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा जगतामीश्वरेश्वरम् ॥ १०३ ॥
ଦେବ ଏପରି କହିବା ପରେ ରାଜାଙ୍କ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା। ସେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ଲୋକାଧିପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 104
भगीरथ उवाच । अनुग्राह्योस्मि यदि ते वरदानान्महेश्वर । तदा गङ्गां प्रयच्छास्मत्पितॄणां मुक्तिहेतवे ॥ १०४ ॥
ଭଗୀରଥ କହିଲେ—ହେ ମହେଶ୍ୱର! ଯଦି ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଅନୁଗ୍ରହ ଓ ବର ପାଇବାକୁ ଯୋଗ୍ୟ, ତେବେ ମୋ ପିତୃମାନଙ୍କ ମୁକ୍ତିହେତୁ ଗଙ୍ଗାଙ୍କୁ ପ୍ରଦାନ କରନ୍ତୁ।
Verse 105
श्रीशिव उवाच । दत्ता गङ्गा मया तुभ्यं पितॄणां ते गतिः परा । तुभ्यं मोक्षः परश्चेति तमुक्त्वान्तर्दधे शिवः ॥ १०५ ॥
ଶ୍ରୀଶିବ କହିଲେ—ମୁଁ ତୁମକୁ ଗଙ୍ଗା ଦାନ କରିଛି; ତୁମ ପିତୃମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ପରମ ଗତି; ତୁମ ପାଇଁ ପରମ ମୋକ୍ଷ। ଏହିପରି କହି ଶିବ ଅନ୍ତର୍ଧାନ ହେଲେ।
Verse 106
कपर्दिनो जटास्रस्ता गङ्गा लोकैकपाविनी । पावयन्ती जगत्सर्वमन्वगच्छद्भगीरथम् ॥ १०६ ॥
କପର୍ଦୀ (ଶିବ)ଙ୍କ ଜଟାରୁ ଝରିଲା ଗଙ୍ଗା—ଲୋକମାନଙ୍କ ଏକମାତ୍ର ପାବନୀ; ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ପବିତ୍ର କରି କରି ସେ ଭଗୀରଥଙ୍କୁ ଅନୁସରଣ କଲେ।
Verse 107
ततः प्रभृति सा देवी निर्मला मलहारिणी । भागीरथीति विख्याता त्रिषु लोकेष्वभून्मुने ॥ १०७ ॥
ସେହି ଦିନଠାରୁ ସେ ଦେବୀ ନିର୍ମଳା ଓ ମଳହାରିଣୀ ହୋଇ, ହେ ମୁନି, ‘ଭାଗୀରଥୀ’ ନାମରେ ତ୍ରିଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ହେଲେ।
Verse 108
सगरस्यात्मजाः पूर्वं यत्र दग्धाः स्वपाप्मना । तं देशं प्लावयामास गङ्गा सर्वसरिद्वरा ॥ १०८ ॥
ଯେଉଁଠାରେ ସଗରଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ପୂର୍ବେ ନିଜ ପାପରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିଲେ, ସେ ଦେଶକୁ ସମସ୍ତ ନଦୀମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଗଙ୍ଗା ପ୍ଲାବିତ କରି ପବିତ୍ର କଲେ।
Verse 109
यदा सम्प्लावितं भस्म सागराणां तु गङ्गया । तदैव नरके मग्ना उद्धृताश्च गतैनसः ॥ १०९ ॥
ଗଙ୍ଗାଜଳ ସାଗରପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ଭସ୍ମକୁ ପ୍ଲାବିତ କରି ପବିତ୍ର କରିଦେଲାବେଳେ, ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ନରକରେ ନିମଗ୍ନ ଥିବା ସେମାନେ ଉଦ୍ଧାର ହେଲେ ଓ ପାପମୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 110
पुरा सङ्क्रुश्यमानेन ये यमेनातिपीडिताः । त एव पूजितास्तेन गङ्गाजलपरिप्लुताः ॥ ११० ॥
ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଟାଣିହେଉଥିବାବେଳେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୀଡିତ ହୁଅଥିଲେ, ସେମାନେ ଗଙ୍ଗାଜଳରେ ସ୍ନାତ-ସିକ୍ତ ହେଲେ ପରେ ଯମଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପୂଜିତ ହେଲେ।
Verse 111
गतपापान्स विज्ञाय यमः सगरसम्भवान् । प्रणम्याभ्यर्च्य विधिवत्प्राह तान्प्रीतमानसः ॥ ११२ ॥
ସାଗରପୁତ୍ରମାନେ ପାପମୁକ୍ତ ହୋଇଛନ୍ତି ବୋଲି ଜାଣି ଯମ ପ୍ରୀତମନା ହେଲେ; ସେ ବିଧିମତେ ପ୍ରଣାମ କରି ପୂଜା କରି, ପରେ ସେମାନଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 112
इत्युक्तास्ते महात्मानो यमेन गतकल्मषाः । दिव्यदेहधरा भूत्वा विष्णुलोकं प्रपेदिरे ॥ ११३ ॥
ଯମ ଏପରି କହିବା ପରେ, ସେଇ ମହାତ୍ମାମାନେ କଲ୍ମଷମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦିବ୍ୟଦେହ ଧାରଣ କରି ବିଷ୍ଣୁଲୋକକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲେ।
Verse 113
एवंप्रभावा सा गङ्गा विष्णुपादाग्रसम्भवा । सर्वलोकेषु विख्याता महापातकनाशिनी ॥ ११४ ॥
ଏପରି ପ୍ରଭାବଶାଳିନୀ ସେଇ ଗଙ୍ଗା, ଭଗବାନ ବିଷ୍ଣୁଙ୍କ ପାଦାଗ୍ରରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ; ସର୍ବ ଲୋକରେ ବିଖ୍ୟାତ ଏବଂ ମହାପାତକନାଶିନୀ।
Verse 114
य इदं पुण्यमाख्यानं महापातकनाशनम् । पठेच्च शृणुयाद्वापि गङ्गास्नानफलं लभेत् ॥ ११५ ॥
ଯେ ଏହି ମହାପାତକନାଶକ ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନକୁ ପଢ଼େ କିମ୍ବା ଶୁଣେ, ସେ ଗଙ୍ଗାସ୍ନାନ ସମ ପୁଣ୍ୟଫଳ ପାଏ।
Verse 115
यस्त्वेतत्पुण्यमाख्यानं कथयेद्ब्राह्मणाग्रतः । स याति विष्णुभवनं पुनरावृत्तिवर्जितम् ॥ ११६ ॥
ଯେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଏହି ପୁଣ୍ୟ ଆଖ୍ୟାନ କଥାଏ, ସେ ପୁନରାବୃତ୍ତିହୀନ ବିଷ୍ଣୁଧାମକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ।
Verse 116
इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गामाहात्म्ये भागीरथगङ्गानयनंनाम षोडशोऽध्यायः ॥ १६ ॥
ଏହିପରି ଶ୍ରୀ ବୃହନ୍ନାରଦୀୟ ପୁରାଣର ପୂର୍ବଭାଗର ପ୍ରଥମ ପାଦର ଗଙ୍ଗାମାହାତ୍ମ୍ୟରେ ‘ଭାଗୀରଥ ଗଙ୍ଗା ଆନୟନ’ ନାମକ ଷୋଳଶ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Frequently Asked Questions
It is presented as both a cosmological tīrtha-event and a mokṣa mechanism: Gaṅgā, issuing through Śiva’s jaṭā by divine sanction, purifies the site of Sagara’s sons, releases them from naraka, and carries them to Viṣṇu’s realm—demonstrating the Purāṇic doctrine that sacred waters, devotion, and divine grace together effect ancestral deliverance.
Satya is speech that states things as they are, is aligned with Dharma after considering time/place/circumstance, and—crucially—produces freedom from distress and welfare for living beings; speech driven merely by personal desire is marked as adharma-adjacent.
The eight-syllabled mantra is “Oṁ Namo Nārāyaṇāya,” taught as a rapid destroyer of sins. The twelve-syllabled is “Oṁ Namo Bhagavate Vāsudevāya,” presented as a principal means dear to Viṣṇu for accomplishing the aims of life, supported by worship (pūjā) and meditation (dhyāna).
Viṣṇu explicitly identifies Śambhu as a manifestation of Himself and instructs Bhagiratha to worship Īśāna for the boon, expressing a hari-hara integrative theology while keeping Vaiṣṇava remembrance and mantra-japa central.