Narada Purana — Purva Bhaga, Shloka 103

Bhāgīratha’s Bringing of the Gaṅgā

Devanagari script

एवमुक्तः स देवेन राजा सन्तुष्टमानसः । उवाच प्राञ्जलिर्भूत्वा जगतामीश्वरेश्वरम् ॥ १०३ ॥

Transliteration

evamuktaḥ sa devena rājā santuṣṭamānasaḥ | uvāca prāñjalirbhūtvā jagatāmīśvareśvaram || 103 ||

Translation

ଦେବ ଏପରି କହିବା ପରେ ରାଜାଙ୍କ ମନ ସନ୍ତୁଷ୍ଟ ହେଲା। ସେ ଅଞ୍ଜଳି ଯୋଡ଼ି ଜଗତର ଈଶ୍ୱର, ଲୋକାଧିପତିଙ୍କୁ କହିଲେ।

Word by Word

• एवम्: thus
• एवम्: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Indeclinable
• Root: एवम् (अव्यय)
• Form: अव्यय; प्रकारवाचक (thus)

• उक्तः: having been spoken to
• उक्तः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: उक्त (कृदन्त, √वच् धातु)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; क्त-प्रत्ययान्त; कर्मणि प्रयोगे कर्तृ-विशेषण (having been addressed)

• सः: he
• सः: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: तद् (प्रातिपदिक/सर्वनाम)
• Form: सर्वनाम, पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन

• देवेन: by the god
• देवेन: Karana (करण)
• Type: Noun
• Root: देव (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति (करण), एकवचन

• राजा: the king
• राजा: Karta (कर्ता)
• Type: Noun
• Root: राजन् (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति (कर्ता), एकवचन

• सन्तुष्ट-मानसः: whose mind was satisfied
• सन्तुष्ट-मानसः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: सन्तुष्ट (कृदन्त, √तुष् धातु) + मानस (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; समासः—बहुव्रीहि (सन्तुष्टं मानसं यस्य)

• उवाच: said
• उवाच: Kriya (क्रिया)
• Type: Verb
• Root: √वच् (धातु)
• Form: लिट् (परोक्षभूत/Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद

• प्राञ्जलिः: with folded hands
• प्राञ्जलिः: Karta (कर्ता)
• Type: Adjective
• Root: प्राञ्जलि (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; विशेषण (with joined hands)

• भूत्वा: having become
• भूत्वा: Kriya-viseshana (क्रियाविशेषण)
• Type: Verb
• Root: √भू (धातु)
• Form: क्त्वान्त-अव्यय (absolutive), √भू + क्त्वा

• जगताम्: of the worlds
• जगताम्: Sambandha (सम्बन्ध)
• Type: Noun
• Root: जगत् (प्रातिपदिक)
• Form: नपुंसकलिङ्ग, षष्ठी-विभक्ति (सम्बन्ध), बहुवचन

• ईश्वर-ईश्वरम्: the Lord of (all) lords
• ईश्वर-ईश्वरम्: Karma (कर्म)
• Type: Noun
• Root: ईश्वर (प्रातिपदिक) + ईश्वर (प्रातिपदिक)
• Form: पुंलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति (कर्म), एकवचन; समासः—तत्पुरुष (ईश्वराणाम् ईश्वरः)

Speaker

The king (addressing the Supreme Lord)

Vrata Kalpa

Vrata: none

Verse Rasa

Primary Rasa: bhakti

Secondary Rasa: shanta

Characters & Entities

• Ishvara (Supreme Lord)

FAQs

What is the spiritual significance of this verse in Narada Purana?

It highlights the devotional posture of surrender—receiving divine instruction with inner contentment and responding with humility (añjali) to the Supreme Lord.

How does this verse explain the path of devotion (Bhakti)?

Bhakti is shown as respectful dialogue with God: one listens to the Lord’s words, becomes inwardly satisfied, and then speaks from reverence rather than ego.

What practical Vedic knowledge (Vedanga) is highlighted here?

The verse points to prayoga (practical conduct) in ritual etiquette—añjali/namaskāra as a standard marker of reverence—though it does not teach a specific Vedanga like Vyākaraṇa or Jyotiṣa.