Adhyaya 203
Chapter Arc: अश्वत्थामा के आग्नेयास्त्र के प्रचण्ड प्राकट्य से पाण्डव-सेना में भगदड़ मचती है; श्रीकृष्ण और अर्जुन के प्रयत्न से भी सैनिक ठहर नहीं पाते। → अस्त्र-तेज से दिशाएँ दहक उठती हैं—महाभूत भ्रमित-से, सूर्य घूमता-सा, त्रैलोक्य ज्वरग्रस्त-सा प्रतीत होता है। पाण्डव-पक्ष की एक अक्षौहिणी जलकर नष्ट होने लगती है; अर्जुन अकेले सोमक, मत्स्य और अन्य टुकड़ियों को समेटकर कौरवों की ओर मोड़ते हैं, पर विनाश-वेग थमता नहीं। → आग्नेयास्त्र के तेज से पाण्डवों की पूरी अक्षौहिणी ‘अद्भुत रूप’ से दग्ध दिखाई देती है—युद्धभूमि एक अग्निकुण्ड बन जाती है और समस्त लोक-व्यवस्था डगमगाती-सी लगती है। → व्यास धृतराष्ट्र को इस ‘महत्त्वपूर्ण विषय’ का रहस्य बताने का उपक्रम करते हैं—अस्त्रों के पीछे स्थित दैवी-तत्त्व और तपोबल का संकेत देते हुए प्रसंग को व्याख्या-धारा में मोड़ते हैं; अंततः अस्त्र-प्रभाव से मुक्त होकर श्रीकृष्ण और अर्जुन साथ-साथ प्रकट होते हैं, मानो आकाश में तमोनुद चन्द्र-सूर्य। → व्यास की व्याख्या आगे किस दैवी-नियम/स्तुति (शतरुद्रीय) से जुड़कर इस अस्त्र-प्रलय का अर्थ स्पष्ट करेगी—यह जिज्ञासा बनी रहती है।
Shlokas
Verse 1
#सस्न का + () अजानना एकाधिकंद्विशततमो<्ध्याय: अश्वत्थामाके द्वारा आग्नेयास्त्रके प्रयोगसे एक अक्षौहिणी पाण्डव-सेनाका संहार; श्रीकृष्ण और अर्जुनपर उस अस्त्रका प्रभाव न होनेसे पी अश्वत्थामाको व्यासजीका शिव और महिमा बताना संजय उवाच तत् प्रभग्नं बल॑ दृष्टवा कुन्तीपुत्रो धनंजय: । न्यवारयदमेयात्मा द्रोणपुत्रजयेप्सया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍! ସେନାକୁ ଭଙ୍ଗ ହୋଇ ପଳାଉଥିବା ଦେଖି କୁନ୍ତୀପୁତ୍ର ଧନଞ୍ଜୟ ଅର୍ଜୁନ, ଅମେୟ ଆତ୍ମବଳସମ୍ପନ୍ନ, ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜୟ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ତାହାକୁ ରୋକିଲେ।
Verse 2
ततस्ते सैनिका राजन् नैव तत्रावतस्थिरे । संस्थाप्यमाना यत्नेन गोविन्देनारजुनेन च,नरेश्वर! श्रीकृष्ण और अर्जुनके द्वारा प्रयत्नपूर्वक ठहराये जानेपर भी वे सैनिक वहाँ खड़े न हो सके
ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍! ତୁମ ସେନାମାନେ ସେଠାରେ କେବେ ମଧ୍ୟ ଦଢ଼ି ରହିପାରିଲେ ନାହିଁ। ଗୋବିନ୍ଦ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଯତ୍ନକରି ସ୍ଥାପନ କରିଲେ ମଧ୍ୟ ସେମାନେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ରହିଲେ ନାହିଁ।
Verse 3
एक एव च बीभत्सु: सोमकावयवै: सह । मत्स्यैरन्यैश्व संधाय कौरवान् संन्यवर्तत,अकेले अर्जुन ही सोमकोंकी टुकड़ियों, मत्स्यदेशीय योद्धाओं तथा अन्य लोगोंको साथ लेकर कौरवोंका सामना करनेके लिये लौटे
ତେବେ ଭୀଭତ୍ସୁ ଅର୍ଜୁନ ଏକାକୀ—ସୋମକ ଦଳ, ମତ୍ସ୍ୟ ଯୋଦ୍ଧା ଓ ଅନ୍ୟ ମିତ୍ରମାନଙ୍କ ସହ—ବ୍ୟୂହ ଗଢ଼ି କୌରବମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମୁଖୀନ କରିବାକୁ ପୁନଃ ଫେରିଲେ।
Verse 4
ततो द्रुतमतिक्रम्य सिंहलाडगूलकेतनम् । सव्यसाची महेष्वासमश्चृत्थामानमब्रवीत्,सव्यसाची अर्जुन सिंहकी पूँछके चिह्नवाली ध्वजासे युक्त महाधनुर्थर अश्वत्थामाके पास तुरंत आकर उससे इस प्रकार बोले--
ତାପରେ ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ ସିଂହଲାଙ୍ଗୂଳ-ଚିହ୍ନିତ ଧ୍ୱଜଧାରୀକୁ ଦ୍ରୁତେ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମହାଧନୁର୍ଧର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ ତାଙ୍କୁ କହିଲେ।
Verse 5
या शक्तिर्यच्च विज्ञानं यद् वीर्य यच्च पौरुषम् । धार्तरिष्ट्रेषु या प्रीतिद्वेषो5स्मासु च यश्व ते
ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର! ତୋର ଯେ ଶକ୍ତି, ଯେ ବିଜ୍ଞାନ-ବିବେକ, ଯେ ବୀର୍ୟ ଓ ପୌରୁଷ; ଧାର୍ତ୍ତରାଷ୍ଟ୍ରମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତୋର ପ୍ରୀତି ଏବଂ ଆମ ପ୍ରତି ତୋର ଦ୍ୱେଷ—ସେ ସବୁ ଆଜି ମୋ ଉପରେ ପ୍ରଦର୍ଶନ କର।
Verse 6
यच्च भूयो<स्ति तेजस्ते तत् सर्व मयि दर्शय । स एव द्रोणहन्ता ते दर्प छेत्स्यति पार्षत:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତୋର ଯେଉଁ ଅଧିକ ତେଜ ଓ ଶକ୍ତି ଅଛି, ସେ ସବୁ ମୋ ଉପରେ ଦେଖା। ଦ୍ରୋଣବଧକ ସେଇ ପାର୍ଷତ ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ ତୋର ଦର୍ପକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରିଦେବ।
Verse 7
कालानलसमप्रख्यं द्विषतामन्तकोपमम् | समासादय पाज्चाल्यं मां चापि सहकेशवम् । दर्प नाशयितास्म्यद्य तवोद्वृत्तस्य संयुगे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କାଳାଗ୍ନି ସମ ଦୀପ୍ତ, ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯମ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ପାଞ୍ଚାଳକୁମାର ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନଙ୍କୁ ଆକ୍ରମଣ କର; ଏବଂ କେଶବ ସହିତ ମୋତେ ମଧ୍ୟ। ତୁ ଅତ୍ୟଧିକ ଉଦ୍ଧତ ହୋଇଛୁ; ଆଜି ଯୁଦ୍ଧରେ ମୁଁ ତୋର ଦର୍ପ ନାଶ କରିଦେବି।
Verse 8
धृतराष्ट्र रवाच आचार्य पुत्रो मानाहों बलवांश्वापि संजय । प्रीतिर्धनंजये चास्य प्रियश्षापि महात्मन:
ଧୃତରାଷ୍ଟ୍ର କହିଲେ—ସଞ୍ଜୟ, ଆଚାର୍ଯ୍ୟପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ବଳବାନ ଏବଂ ସମ୍ମାନଯୋଗ୍ୟ। ତାହାର ଧନଞ୍ଜୟ (ଅର୍ଜୁନ) ପ୍ରତି ପ୍ରୀତି ଅଛି, ଏବଂ ମହାତ୍ମା ଅର୍ଜୁନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରିୟ।
Verse 9
न भूतपूर्व बीभत्सोर्वाक्यं परुषमीदृशम् । अथ कस्मात् स कौन्तेय: सखायं रूक्षमुक्तवान्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ବୀଭତ୍ସୁ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ମୁଖରୁ ଏପରି କଠୋର ବାକ୍ୟ ପୂର୍ବେ କେବେ ଶୁଣାଯାଇନଥିଲା। ତେବେ କାହିଁକି ସେ କୌନ୍ତେୟ ନିଜ ସଖାକୁ ରୁକ୍ଷ ଶବ୍ଦ କହିଲେ?
Verse 10
संजय उवाच युवराजे हते चैव वृद्धक्षत्रे च पौरवे । इष्वस्त्रविधिसम्पन्ने मालवे च सुदर्शने
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଯେତେବେଳେ ଯୁବରାଜ ନିହତ ହେଲେ, ଏବଂ ଇଷ୍ୱସ୍ତ୍ରବିଧିରେ ନିପୁଣ ପୌରବ ବୃଦ୍ଧକ୍ଷତ୍ର ମଧ୍ୟ ପତିତ ହେଲେ; ତଥା ମାଳବ ଯୋଦ୍ଧା ସୁଦର୍ଶନ ମଧ୍ୟ (ରଣେ) ନିହତ ହେଲେ।
Verse 11
धृष्टय्युम्ने सात्यकौ च भीमे चापि पराजिते । युधिष्ठिरस्य॒ तैर्वाक्यैर्मर्मण्यपि च घट्टिते
ଧୃଷ୍ଟଦ୍ୟୁମ୍ନ, ସାତ୍ୟକି ଓ ଭୀମ ପରାଜିତ ହେଲେ, ଏବଂ ତାଙ୍କ ବାକ୍ୟଦ୍ୱାରା ଯୁଧିଷ୍ଠିର ମଧ୍ୟ ମର୍ମସ୍ଥଳରେ ଆଘାତ ପାଇଲେ।
Verse 12
अन्तर्भेदे च संजाते दुःखं संस्मृत्य च प्रभो । अभूतपूर्वो बीभत्सोर्दु:खान्मन्युरजायत
ହେ ପ୍ରଭୋ! ଯେତେବେଳେ ଅନ୍ତର୍ଭେଦ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା ଓ ଦୁଃଖ ସ୍ମରଣ ହେଲା, ସେତେବେଳେ ବୀଭତ୍ସ (ଅର୍ଜୁନ)ଙ୍କ ମନରେ ଶୋକରୁ ଅଭୂତପୂର୍ବ କ୍ରୋଧ ଜନ୍ମିଲା।
Verse 13
संजयने कहा--प्रभो! चेदिदेशके युवराज
ଏହିକାରଣରୁ ଅର୍ଜୁନ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କୁ—ମାନ୍ୟ ଆଚାର୍ଯ୍ୟତନୟ ହୋଇ ସତ୍ତ୍ୱେ କଠୋର ବାକ୍ୟର ଅଯୋଗ୍ୟ—କାପୁରୁଷକୁ ଯେପରି କୁହାଯାଏ ସେପରି ଅଶ୍ଳୀଳ, ଅପ୍ରିୟ ଓ ରୁକ୍ଷ କଥା କହିଦେଲେ।
Verse 14
एवमुक्त: श्वसन् क्रोधान्महेष्वासतमो नृप । पार्थेन परुषं वाक््यं सर्वमर्मभिदा गिरा
ନରେଶ୍ୱର! ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ସମସ୍ତ ମର୍ମସ୍ଥଳକୁ ଭେଦିଦେବା ପରି ରୁକ୍ଷ ବାକ୍ୟ କହିବାରୁ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାଧନୁର୍ଧର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା କ୍ରୋଧରେ ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲେ।
Verse 15
द्रौणिश्वुकोप पार्थाय कृष्णाय च विशेषतः । स तु यत्तो रथे स्थित्वा वार्युपस्पृश्य वीर्यवान्
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ପାର୍ଥଙ୍କ ଉପରେ ଏବଂ ବିଶେଷତଃ କୃଷ୍ଣଙ୍କ ଉପରେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; କିନ୍ତୁ ସେହି ବୀର୍ୟବାନ ଯୋଦ୍ଧା ସଂଯମ କରି ରଥରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ରହି ଜଳସ୍ପର୍ଶ (ଆଚମନ) କଲେ।
Verse 16
दृश्यादृश्यानरिगणानुद्दिश्याचार्यनन्दन:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଆଚାର୍ୟପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ସବୁଦିଗରୁ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ଧୂମରହିତ ଅଗ୍ନି ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତିମାନ ଏକ ଶରକୁ ମନ୍ତ୍ରବଳେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କରି, ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶତ୍ରୁଗଣଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି, ପରବୀର ସଂହାର ପାଇଁ ତାହା ଛାଡ଼ିଦେଲା।
Verse 17
सोऊभिमन्त्र्य शरं दीप्तं विधूममिव पावकम् | सर्वतः क्रोधमाविश्य चिक्षेप परवीरहा
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଧୂମରହିତ ପାବକ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଶରକୁ ସେ ପ୍ରଥମେ ମନ୍ତ୍ରବଳେ ଅଭିମନ୍ତ୍ରିତ କଲା; ପରେ ସବୁଦିଗରୁ କ୍ରୋଧାବେଶରେ ଆବିଷ୍ଟ ହୋଇ, ପରବୀରହନ୍ତା ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଦୃଶ୍ୟ ଓ ଅଦୃଶ୍ୟ ଶତ୍ରୁମାନଙ୍କୁ ଲକ୍ଷ୍ୟ କରି ତାହା ଛାଡ଼ିଲା।
Verse 18
ततस्तुमुलमाकाशे शरवर्षमजायत । पावकार्चि: परीतं तत् पार्थमेवाभिपुप्लुवे,फिर तो आकाशमें बाणोंकी भयंकर वर्षा होने लगी और सब ओर फैली हुई आगकी लपटें अर्जुनपर ही टूट पड़ीं
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ତାପରେ ଆକାଶରେ ଭୟଙ୍କର ତୁମୁଳ ଶରବର୍ଷା ଉଦ୍ଭବ ହେଲା। ଅଗ୍ନିଶିଖାରେ ପରିବୃତ ସେଇ ପ୍ରହାର ଉଛଳି ଉଠି ପ୍ରଧାନତଃ ପାର୍ଥ (ଅର୍ଜୁନ) ଉପରେ ହିଁ ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଲା।
Verse 19
उल्काश्च गगनात् पेतुर्दिशश्व॒ न चकाशिरे । तमश्न सहसा रौद्रं चमूमवततार ताम्,आकाशसे उल्काएँ गिरने लगीं, दिशाओंका प्रकाश लुप्त हो गया और उस सेनामें सहसा भयानक अन्धकार उतर आया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଆକାଶରୁ ଉଲ୍କା ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା, ଦିଗମାନଙ୍କର ଆଲୋକ ଲୁପ୍ତ ହେଲା; ଏବଂ ସେଇ ସେନା ଉପରେ ସହସା ଭୟଙ୍କର, ରୌଦ୍ର ଅନ୍ଧକାର ଅବତରିଲା।
Verse 20
रक्षांसि च पिशाचाश्न विनेदुरतिसड्रता: । ववुश्चवाशिशिरा वाता: सूर्यो नैव तताप च,राक्षत और पिशाच परस्पर मिलकर जोर-जोरसे गर्जना करने लगे, गरम हवा चलने लगी और सूर्यका ताप क्षीण हो गया
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଉତ୍ତେଜିତ ହୋଇ ଚିତ୍କାର ଓ ଗର୍ଜନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଶୀତଳ ପବନ ବହିଲା, ଏବଂ ସୂର୍ଯ୍ୟର ତାପ ମଧ୍ୟ ମନେ ହେଲା କ୍ଷୀଣ ହୋଇଗଲା।
Verse 21
वायसाश्चापि चाक्रन्दन् दिक्षु सर्वासु भैरवम् । रुधिरं चापि वर्षन्तो विनेदुस्तोयदा दिवि,कौए सम्पूर्ण दिशाओंमें काँव-काँव करके भयानक कोलाहल मचाने लगे तथा मेघ रक्तकी वर्षा करते हुए आकाशमें गरजने लगे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—କାଉମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ କାଉକାଉ କରି ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଏବଂ ମେଘମାନେ ଯେନ ରକ୍ତବର୍ଷା କରୁଛନ୍ତି—ଆକାଶରେ ଗର୍ଜିଲେ।
Verse 22
पक्षिण: पशवो गावो विनेदुश्चापि सुव्रता: । परम॑ प्रयतात्मानो न शान्तिमुपलेभिरे,पक्षी और गाय आदि पशु भी चीत्कार करने लगे। उत्तम व्रतका पालन करनेवाले शुद्धचित्त साधु पुरुष भी अत्यन्त अशान्त हो उठे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ପକ୍ଷୀ, ପଶୁ ଓ ଗାଈମାନେ ମଧ୍ୟ ଚିତ୍କାର କରିଲେ। ଉତ୍ତମ ବ୍ରତ ପାଳନକାରୀ, ସଂଯମୀ ଓ ଶୁଦ୍ଧଚିତ୍ତ ପୁରୁଷମାନେ ମଧ୍ୟ ପରମ ଅଶାନ୍ତ ହେଲେ; ସେମାନେ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ।
Verse 23
भ्रान्तसर्वमहाभूतमावर्तितदिवाकरम् | त्रैलोक्यमभिसंतप्तं ज्वराविष्टमिवाभवत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସମସ୍ତ ମହାଭୂତ ଯେନ ଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଘୂରୁଥିଲେ; ସୂର୍ଯ୍ୟ ମଧ୍ୟ ଘୂରୁଥିବା ପରି ଲାଗୁଥିଲା। ତିନି ଲୋକ ଜ୍ୱରାକ୍ରାନ୍ତ ପରି ତୀବ୍ର ତାପରେ ସନ୍ତପ୍ତ ହୋଇଉଠିଲା।
Verse 24
अश्वत्थामाके द्वारा अर्जुनपर आग्नेयास्त्रका प्रयोग एवं उसके द्वारा पाण्डव-सेनाका संहार अस्त्रतेजो$भिसंतप्ता नागा भूमिशयास्तथा । निःश्वसन्तः समुत्पेतुस्तेजो घोरं मुमुक्षव:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରତେଜରେ ଦହିଯାଇ ଭୂମିରେ ଶୋଇଥିବା ନାଗମାନେ ମଧ୍ୟ ଫୁସ୍ଫୁସ୍ କରି ଉପରକୁ ଛାଲି ଉଠିଲେ; ଯେନ ସେ ଘୋର ତାପରୁ ମୁକ୍ତି ଚାହୁଁଥିଲେ।
Verse 25
जलजानि च सत्त्वानि दहमानानि भारत । न शान्तिमुपजम्मुर्हि तप्यमानैर्जलाशयै:,भारत! जलाशय भी तप गये थे, जिससे दग्ध होनेवाले जलचर प्राणियोंको भी शान्ति नहीं मिल पाती थी
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ଜଳଜ ପ୍ରାଣୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସେଇ ତାପରେ ଦହିଯାଇ ଶାନ୍ତି ପାଇଲେ ନାହିଁ; କାରଣ ଜଳାଶୟମାନେ ମଧ୍ୟ ତପିଉଠିଥିଲେ।
Verse 26
दिग्भ्य: प्रदिग्भ्य: खाद् भूमे: सर्वत: शरवृष्टय: । उच्चावचा निपेतुर्वे गरुड़ानिलरंहस:
ଦିଗ ଓ ବିଦିଗରୁ, ଆକାଶ ଓ ପୃଥିବୀରୁ ମଧ୍ୟ, ସବୁଦିଗରୁ ବାଣବୃଷ୍ଟି ଆରମ୍ଭ ହେଲା—କେବେ ଉଚ୍ଚ, କେବେ ନିମ୍ନ, ନାନା ପ୍ରକାର; ଏବଂ ସେସବୁ ବାଣ ଗରୁଡ ଓ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ପବନ ପରି ବେଗବାନ ଥିଲା।
Verse 27
तैः शरैद्रोणपुत्रस्य वजवेगै: समाहता: । प्रदग्धा रिपव: पेतुरग्निदग्धा इव द्रुमा:
ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରଙ୍କ ବଜ୍ରବେଗୀ ବାଣରେ ଆହତ ହୋଇ ଶତ୍ରୁ ଯୋଦ୍ଧାମାନେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇ ପଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଯେପରି ଅଗ୍ନିଦଗ୍ଧ ବୃକ୍ଷ ଭୂମିରେ ଢଳିପଡ଼େ।
Verse 28
दहामाना महानागा: पेतुरुर्व्या समनन््ततः । नदन्तो भैरवान् नादाज्जलदोपमनि:स्वनान्,विशालकाय गजराज दग्ध हो-होकर मेघकी गर्जनाके समान भयंकर चीत्कार करते हुए सब ओर धराशायी होने लगे
ଦହିଯାଉଥିବା ବିଶାଳ ଗଜମାନେ ସବୁଦିଗରେ ପୃଥିବୀରେ ଢଳିପଡ଼ିଲେ; ଏବଂ ମେଘଗର୍ଜନ ସଦୃଶ ଭୟଙ୍କର ନାଦ କରି ଚିତ୍କାର କରୁଥିଲେ।
Verse 29
अपरे प्रद्रुता नागा भयत्रस्ता विशाम्पते । भ्रेमुर्दिशो यथा पूर्व वने दावाग्निसंवृता:
ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ହୋଇ ପଳାଇଥିବା ଅନ୍ୟ ହାତୀମାନେ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଦିଗରେ ସେହିପରି ଘୂରିବାକୁ ଲାଗିଲେ—ଯେପରି ପୂର୍ବେ ବନରେ ଦାବାଗ୍ନିରେ ଘେରା ହେଲେ ସେମାନେ ଦିଗଭ୍ରମିତ ହୋଇ ଘୂରୁଥିଲେ।
Verse 30
ट्रमाणां शिखराणीव दावदग्धानि मारिष | अश्वव्न्दान्यदृश्यन्त रथवृन्दानि भारत
ହେ ମାରିଷ, ହେ ଭାରତ! ଅଶ୍ୱବୃନ୍ଦ ଓ ରଥବୃନ୍ଦ ଦାବାଗ୍ନିରେ ଦଗ୍ଧ ପର୍ବତଶିଖର ପରି ଦେଖାଯାଉଥିଲା—କଳା ପଡ଼ିଥିବା, ଭଙ୍ଗା, ଏବଂ ପୂର୍ବ ଶୋଭାହୀନ।
Verse 31
अपतन्त रथौघाश्ष तत्र तत्र सहस्रश: | माननीय नरेश! भारत! अश्वसमूह तथा रथवृन्द दावानलसे दग्ध हुए वृक्षोंके अग्रभागके समान दिखायी दे रहे थे और जहाँ-तहाँ सहस्रों रथसमूह गिरे पड़े थे || ३० ई ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମାନ୍ୟବର ରାଜନ୍, ହେ ଭାରତବଂଶଜ! ସେଠି ସେଠି ସହସ୍ର ସହସ୍ର ରଥସମୂହ ଭାଙ୍ଗି ପଡୁଥିଲା। ଅଶ୍ୱସମୂହ ଓ ରଥବୃନ୍ଦ ଦାବାନଳରେ ଦଗ୍ଧ ହୋଇଥିବା ବୃକ୍ଷଶିଖର ପରି ଦିଶୁଥିଲେ, ଏବଂ ଅନେକ ସ୍ଥାନରେ ଅସଂଖ୍ୟ ରଥ ଭୂମିରେ ପଡିଥିଲା। ହେ ଭାରତ! ଭୟରେ ସଂବିଗ୍ନ ସେହି ସେନା ରଣରେ ଯେନ ଦହିଯାଉଥିଲା।
Verse 32
दृष्टवा तु पाण्डवीं सेना दह्यमानां महाहवे
ମହାହବେ ପାଣ୍ଡବୀ ସେନା ଦହିଯାଉଥିବା ଦେଖି ସଞ୍ଜୟ ସେହି ସର୍ବଗ୍ରାସୀ ବିନାଶର ଅତିଭୀଷଣ ଦୃଶ୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣନା କଲେ—କାରଣ ଯୁଦ୍ଧ ଏକଥର ମୁକ୍ତ ହେଲେ ଧର୍ମପକ୍ଷକୁ ମଧ୍ୟ ଦହେ, ଏବଂ କଲ୍ଲୋଳ ମଧ୍ୟରେ ଧୈର୍ଯ୍ୟ ଓ ଧର୍ମକୁ ପରୀକ୍ଷା କରେ।
Verse 33
ततस्तूर्यसहस्राणि नानालिज्रानि भारत
ତାପରେ, ହେ ଭାରତ! ତୂର୍ୟ ଆଦି ନାନାପ୍ରକାର ଯୁଦ୍ଧବାଦ୍ୟ ସହସ୍ର ସହସ୍ର ନିନାଦିତ ହେଲା; ତାହାରେ ରଣକୋଳାହଳ ଅଧିକ ବଢ଼ିଗଲା ଏବଂ ଯୋଦ୍ଧାମାନଙ୍କ ଉତ୍ସାହ ଉଦ୍ଦୀପିତ ହେଲା।
Verse 34
कृत्स्ना हाक्षीहिणी राजन् सव्यसाची च पाण्डव:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଓ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସବ୍ୟସାଚୀ (ଅର୍ଜୁନ) ମଧ୍ୟ—ଏ ସମସ୍ତେ ସେହି ଘୋର ସମରରେ ସନ୍ନଦ୍ଧ ଥିଲେ।
Verse 35
नैव नस्तादृशं राजन दृष्टपूर्व न च श्रुतम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଏପରି ଦୃଶ୍ୟ ଆମେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନାହୁଁ, ନା କେବେ ଶୁଣିଛୁ।
Verse 36
अर्जुनस्तु महाराज ब्राद्ममस्त्रमुदैरयत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ତାପରେ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ରାହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରୟୋଗ କଲେ।
Verse 37
सर्वस्त्रिप्रतिघातार्थ विहितं पद्मययोनिना । महाराज! उस समय अर्जुनने ब्रह्मास्त्रको प्रकट किया; जिसे ब्रह्माजीने सम्पूर्ण अस्त्रोंके विनाशके लिये बनाया है ।। ततो मुहूर्तादिव तत् तमो व्युपशशाम ह
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମହାରାଜ! ସେ ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ବ୍ରହ୍ମାସ୍ତ୍ରକୁ ପ୍ରକଟ କଲେ; ଯାହାକୁ ପଦ୍ମଯୋନି ବ୍ରହ୍ମା ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରଙ୍କ ପ୍ରତିଘାତ ଓ ବିନାଶ ପାଇଁ ବିଧାନ କରିଥିଲେ। ତାପରେ ମନେ ହେଲା ଯେ ଏକ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ହିଁ ସେ ଘୋର ଅନ୍ଧକାର ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
Verse 38
तत्राद्भुतमपश्याम कृत्स्नामक्षौहिणीं हताम्
ସେଠାରେ ଆମେ ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ—ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ହତ ହୋଇ ପଡ଼ିଥିଲା।
Verse 39
ततो वीरौ महेष्वासौ विमुक्तौ केशवार्जुनौ
ତାପରେ ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ମହାଧନୁର୍ଧର—କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ—ବିମୁକ୍ତ ହେଲେ।
Verse 40
ततो गाण्डीवधन्वा च केशवश्चाक्षतावुभौ
ତାପରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଓ କେଶବ—ଉଭୟେ ଅକ୍ଷତ ରହିଲେ; ତାଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଆଞ୍ଚ ମଧ୍ୟ ଲାଗିଲା ନାହିଁ। ପତାକା-ଧ୍ୱଜ, ଅଶ୍ୱ, ଲଗାମ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧସହିତ ତାଙ୍କର ରଥ ମୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀପ୍ତିମାନ ଭାବେ ଜ୍ଵଳିଉଠିଲା ଏବଂ ଆପଣଙ୍କ ସେନାମାନଙ୍କ ମନେ ଭୟ ସଞ୍ଚାର କଲା।
Verse 41
सपताकध्वजहय: सानुकर्षवरायुध: । प्रबभौ स रथो मुक्तस्तावकानां भयंकर:
ସେ ସମୟରେ ଗାଣ୍ଡୀବଧାରୀ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଭଗବାନ୍ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ—ଦୁହିଁଙ୍କ ଶରୀରକୁ ଅଳ୍ପମାତ୍ରେ ମଧ୍ୟ ଆଞ୍ଚ ଲାଗିଲା ନାହିଁ। ପତାକା, ଧ୍ୱଜ, ଅଶ୍ୱ, ଅନୁକର୍ଷ ଓ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଆୟୁଧସହିତ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ସେଇ ରଥ ତୁମ ସେନାକୁ ଭୟଭୀତ କରି ତେଜରେ ଜ୍ଵଳିଉଠିଲା।
Verse 42
हु ढ़ है (हे ततः किलकिलाशब्द: शड्खभेरीस्वनै: सह । पाण्डवानां प्रहृष्टानां क्षेन समजायत,तब पाण्डव हर्षसे खिल उठे और क्षणभरमें शंख तथा भेरियोंकी ध्वनिके साथ उनका आनन्दमय कोलाहल गूँज उठा
ତେବେ ପାଣ୍ଡବମାନେ ହର୍ଷରେ ପ୍ରଫୁଲ୍ଲିତ ହେଲେ, ଏବଂ କ୍ଷଣମାତ୍ରେ ଶଙ୍ଖ ଓ ଭେରୀର ନାଦ ସହିତ ତାଙ୍କର ଆନନ୍ଦମୟ କୋଳାହଳ ଗୁଞ୍ଜିଉଠିଲା।
Verse 43
हताविति तयोरासीत् सेनयोरुभयोर्मतिः । तरसाभ्यागतौ दृष्टवा सहितौ केशवार्जुनौ
ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ବିଷୟରେ ଉଭୟ ସେନାର ମନେ ଏହି ନିଶ୍ଚୟ ହୋଇଗଲା ଯେ ସେମାନେ ନିହତ। କିନ୍ତୁ ପରେ କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଦୁହେଁ ଏକସାଥିରେ ବେଗରେ ନିକଟକୁ ଆସୁଥିବା ଦେଖି ସମସ୍ତେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରମୁଦିତ ହେଲେ।
Verse 44
तावक्षतौ प्रमुदितौ दध्यतुर्वारिजोत्तमौ । दृष्टवा प्रमुदितान् पार्थास्त्वदीया व्यथिता भृशम्
ସେ ଦୁହିଁଙ୍କ ଶରୀରକୁ କୌଣସି କ୍ଷତି ପହଞ୍ଚିଲା ନାହିଁ। ସେଇ ଦୁଇ ବୀର ଆନନ୍ଦମଗ୍ନ ହୋଇ ନିଜ ଉତ୍ତମ ଶଙ୍ଖ ବଜାଇଲେ। କୁନ୍ତୀପୁତ୍ରମାନେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେବା ଦେଖି ତୁମ ପୁତ୍ରମାନଙ୍କ ମନରେ ଭାରି ବ୍ୟଥା ହେଲା।
Verse 45
विमुक्तौ च महात्मानौ दृष्टवा द्रौणि: सुदु:खित: । मुहूर्त चिन्तयामास किं त्वेतदिति मारिष
ମାନ୍ୟ ନରେଶ! ମହାତ୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଆଗ୍ନେୟାସ୍ତ୍ରରୁ ମୁକ୍ତ ହୋଇଥିବା ଦେଖି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଃଖିତ ହେଲା। ସେ କିଛି ସମୟ ‘ଏହା କ’ଣ ହେଲା?’ ବୋଲି ଚିନ୍ତାରେ ଡୁବି ରହିଲା।
Verse 46
चिन्तयित्वा तु राजेन्द्र ध्यानशोकपरायण: । निःश्वसन् दीर्घमुष्णं च विमनाश्चाभवत् ततः
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେ ଗଭୀର ଚିନ୍ତା କରି, ଧ୍ୟାନ ଓ ଶୋକରେ ଲୀନ ହୋଇ, ଦୀର୍ଘ ଓ ଉଷ୍ଣ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲା; ତାପରେ ତାହାର ମନ ଖିନ୍ନ ହୋଇଗଲା।
Verse 47
राजेन्द्र! चिन्ता और शोकमें मग्न होकर कुछ देरतक विचार करनेके पश्चात् अश्वत्थामा गरम-गरम दीर्घ उच्छवास लेने लगा और मन-ही-मन उदास हो गया ।।
ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ଚିନ୍ତା ଓ ଶୋକରେ ମଗ୍ନ ହୋଇ କିଛି ସମୟ ବିଚାର କରିବା ପରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ଉଷ୍ଣ ଦୀର୍ଘ ନିଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ିଲା ଏବଂ ମନେମନେ ଉଦାସ ହେଲା। ତାପରେ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଧନୁଷ ତ୍ୟାଗ କରି ବେଗରେ ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, “ଧିକ୍! ଧିକ୍! ଏ ସବୁ ମିଥ୍ୟା!” ବୋଲି କହି ରଣଭୂମିରୁ ଦୌଡ଼ି ପଳାଇଲା।
Verse 48
तत्पश्चात् द्रोणकुमार धनुष त्यागकर रथसे कूद पड़ा और “धिक्कार है! धिककार है!! यह सब मिथ्या है' ऐसा कहकर वह रणभूमिसे वेगपूर्वक भाग चला ।।
ତାପରେ ଦ୍ରୋଣକୁମାର ଧନୁଷ ତ୍ୟାଗ କରି ରଥରୁ ଲାଫି ପଡ଼ି, “ଧିକ୍! ଧିକ୍! ଏ ସବୁ ମିଥ୍ୟା!” ବୋଲି କହି ରଣଭୂମିରୁ ବେଗରେ ପଳାଇଲା। ସେଇ ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ସେ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ସ୍ନିଗ୍ଧ ମେଘ ସମ ଶ୍ୟାମକାନ୍ତି, ନିଷ୍କଲ୍ମଷ, ବେଦ ଓ ସରସ୍ୱତୀଙ୍କ ଆବାସସ୍ୱରୂପ, ଏବଂ ବେଦଜ୍ଞାନର ବିସ୍ତାରକ—ସେଠାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ।
Verse 49
त॑ं द्रौणिरग्रतो दृष्टवा स्थितं कुरुकुलोद्वह । सन्नकण्ठोडब्रवीद् वाक्यमभिवाद्य सुदीनवत्
କୁରୁକୁଳଶ୍ରେଷ୍ଠ! ସାମ୍ନାରେ ଦଣ୍ଡାୟମାନ ମହର୍ଷି ବ୍ୟାସଙ୍କୁ ଦେଖି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରର କଣ୍ଠ ଅଶ୍ରୁରେ ଅଟକିଗଲା। ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୀନଭାବରେ ପ୍ରଣାମ କରି ଏପରି କହିଲା।
Verse 50
५ ]/7 १0) ॥ ५८८, थ्र्टा श्व्ट ॥/९ २2०.४ है ४ ५। भो भो माया यदच्छा वा न विद्य: किमिदं भवेत् । अस्त्रं त्विदं कथं मिथ्या मम कश्न व्यतिक्रम:,“महर्षे! यह माया है या दैवेच्छा। मेरी समझमें नहीं आता कि यह क्या है? यह अस्त्र झूठा कैसे हो गया? मुझसे कौन-सी गलती हो गयी?
“ମହର୍ଷେ! ଏହା କି ମାୟା, ନା ଦୈବଇଚ୍ଛା? ମୋତେ ବୁଝି ପାରୁନି—ଏହା କ’ଣ ହୋଇଗଲା? ଏହି ଅସ୍ତ୍ର କିପରି ମିଥ୍ୟା (ବ୍ୟର୍ଥ) ହୋଇଗଲା? ମୋର କେଉଁ ବ୍ୟତିକ୍ରମ—କେଉଁ ଭୁଲ—ହେଲା?”
Verse 51
अधरोत्तरमेतद् वा लोकानां वा पराभव: । यदिमौ जीवत: कृष्णौ कालो हि दुरतिक्रम:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏହି (ଆଗ୍ନେୟ) ଅସ୍ତ୍ରର କାର୍ଯ୍ୟରେ କିଛି ଉଲଟାପାଲଟା ହୋଇଗଲା କି? ନା କି ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ପରାଭବ ନିଶ୍ଚିତ—ଯେଉଁଥିରୁ ଏହି ଦୁଇ ‘କୃଷ୍ଣ’ ଜୀବିତ ରହିଗଲେ? କାରଣ କାଳକୁ ଅତିକ୍ରମ କରିବା ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠିନ।
Verse 52
नासुरा न च गन्धर्वा न पिशाचा न राक्षसा: । न सर्पा यक्षपतगा न मनुष्या: कथंचन
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟୋଗିତ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ ନ ଅସୁର, ନ ଗନ୍ଧର୍ବ, ନ ପିଶାଚ, ନ ରାକ୍ଷସ; ନ ସର୍ପ, ନ ଯକ୍ଷ, ନ ପକ୍ଷୀ, ନ ମନୁଷ୍ୟ—କେହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ନିଷ୍ଫଳ କରିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ। ତଥାପି ସେ ପ୍ରଜ୍ୱଳିତ ଅସ୍ତ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ଦହନ କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
Verse 53
उत्सहन्ते3न्यथा कर्तुमेतदस्त्रं मयेरितम् तदिदं केवल हत्वा शान्तमक्षौहिणीं ज्वलत्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମୋ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରୟୋଗିତ ଏହି ଅସ୍ତ୍ରକୁ କେହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ଅନ୍ୟଥା (ନିଷ୍ଫଳ) କରିପାରୁଥିଲେ ନାହିଁ। ତଥାପି ଏହି ଜ୍ୱଳନ୍ତ ଅସ୍ତ୍ର କେବଳ ଗୋଟିଏ ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନାକୁ ସଂହାର କରି ଶାନ୍ତ ହୋଇଗଲା।
Verse 54
सर्वघाति मया मुक्तमस्त्रं परमदारुणम् | केनेमौ मर्त्यधर्माणौ नावधीत् केशवार्जुनौ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ମୁଁ ସର୍ବଘାତୀ, ପରମ ଦାରୁଣ ଅସ୍ତ୍ର ମୁକ୍ତ କରିଥିଲି। ତଥାପି ମର୍ତ୍ୟଧର୍ମା ହୋଇଥିବା କେଶବ ଓ ଅର୍ଜୁନ—ଏହି ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ଏହା କାହିଁକି ବଧ କଲା ନାହିଁ?
Verse 55
'मैंने तो अत्यन्त भयंकर एवं सर्वसंहारक अस्त्रका प्रयोग किया था; फिर उसने किस कारणसे इन मर्त्यधर्मा श्रीकृष्ण और अर्जुनका वध नहीं किया? ।।
ହେ ଭଗବନ୍, ହେ ମହାମୁନେ! ମୁଁ ଯାହା ପଚାରିଛି, ତାହା ଯଥାତଥ୍ୟ କହନ୍ତୁ। ମୁଁ ଏହି ସମସ୍ତ କଥା ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି—ଅତ୍ୟନ୍ତ ଭୟଙ୍କର, ସର୍ବସଂହାରକ ଅସ୍ତ୍ର ପ୍ରୟୋଗ ହେଲା ସତ୍ତ୍ୱେ ମର୍ତ୍ୟଧର୍ମା ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ କାହିଁକି ବଧ ହେଲେ ନାହିଁ?
Verse 56
व्यास उवाच महान्तमेवमथ मां यं त्वं पृष्छसि विस्मयात् । त॑ प्रवक्ष्यामि ते सर्व समाधाय मन: शृणु
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ବିସ୍ମୟ ସହିତ ତୁମେ ଯେ ବିଷୟ ମୋତେ ପଚାରୁଛ, ସେ ନିଶ୍ଚୟ ମହାନ। ମୁଁ ସେଥିକୁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଭାବେ କହିବି; ମନକୁ ସ୍ଥିର କରି ଏକାଗ୍ର ହୋଇ ଶୁଣ।
Verse 57
व्यासजी बोले--तू जिसके सम्बन्धमें आश्वर्यके साथ प्रश्न कर रहा है, उस महत्त्वपूर्ण विषयको मैं तुझसे बता रहा हूँ। तू अपने मनको एकाग्र करके सब कुछ सुन ।।
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତୁମେ ଆଶ୍ଚର୍ୟ ସହିତ ଯେ ଗୁହ୍ୟ ବିଷୟ ପଚାରୁଛ, ମୁଁ ତାହା ତୁମକୁ ବିସ୍ତାରରେ କହୁଛି; ମନକୁ ଏକାଗ୍ର କରି ଶୁଣ। ‘ନାରାୟଣ’ ନାମକ ସେ ପ୍ରଭୁ—ପୂର୍ବଜମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପୂର୍ବଜ—ଆଦିଦେବ, ଜଗନ୍ନାଥ, ଲୋକକର୍ତ୍ତା ଏବଂ ସ୍ୱୟଂ ପ୍ରଭୁ। ସେ ସମସ୍ତ ଜଗତର ଆଦିକାରଣ, ଆଦି-ଅନ୍ତ ରହିତ; ନିଜ ମର୍ଯ୍ୟାଦାରୁ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ନୁହେଁ—ତେଣୁ ‘ଅଚ୍ୟୁତ’। ଯାହାଙ୍କ ତତ୍ତ୍ୱକୁ ବେଦ ଓ ମହର୍ଷିମାନେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରନ୍ତି, ସେ ଜଗତ୍ପତି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ଦ୍ୱାରା—ମନରେ ମଧ୍ୟ—ଅଜୟ। ତଥାପି ଏକ ବିଶେଷ କାର୍ଯ୍ୟାର୍ଥେ ସେଇ ବିଶ୍ୱକର୍ତ୍ତା ଧର୍ମଙ୍କ ପୁତ୍ର ରୂପେ ଜନ୍ମ ନେଲେ।
Verse 58
स तपस्तीव्रमातस्थे शिशिरं गिरिमास्थित: । ऊर्ध्वबाहुर्महातेजा ज्वलनादित्यसंनिभ:
ହିମାଚ୍ଛାଦିତ ପର୍ବତରେ ଅବସ୍ଥାନ କରି ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ କଠୋର ତପସ୍ୟା କଲେ—ବାହୁ ଉପରକୁ ଉଠାଇ। ମହାତେଜସ୍ବୀ ସେ ଅଗ୍ନି ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ସମ ଦୀପ୍ତିମାନ ଥିଲେ।
Verse 59
षष्टिं वर्षमहस्राणि तावन्त्येव शतानि च । अशोषयत् तदा55त्मानं वायुभक्षोअम्बुजेक्षण:
କମଳନୟନ ସେ ଭଗବାନ କେବଳ ବାୟୁକୁ ଆହାର କରି ଷାଠି ହଜାର ବର୍ଷ—ଏବଂ ସେତେଇ ଶତବର୍ଷ ମଧ୍ୟ—ନିଜ ଦେହକୁ ଶୁଷ୍କ କରିଦେଲେ।
Verse 60
उन कमलनयन श्रीहरिने छाछठ हजार वर्षोतक केवल वायु पीकर उन दिनों अपने शरीरको सुखाया ।।
ତାପରେ ସେ ପୁନର୍ବାର ତପସ୍ୟା କଲେ—ଦ୍ୱିଗୁଣ କାଳ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ, ଏବଂ ପୁଣି ଏକ ମହାତପ କରି—ନିଜ ତେଜରେ ଦ୍ୟୁଲୋକ ଓ ପୃଥିବୀ ମଧ୍ୟର ଅନ୍ତରିକ୍ଷକୁ ପୂରଣ କରିଦେଲେ।
Verse 61
स तेन तपसा तात ब्रह्मभूतो यदाभवत् | ततो विश्वेश्वरं योनिं विश्वस्य जगत: पतिम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାତ! ସେଇ ତପସ୍ୟାରେ ଯେତେବେଳେ ସେ ବ୍ରହ୍ମଭାବରେ ସ୍ଥିତ ହେଲେ, ସେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱର ଯୋନି (ଉତ୍ପତ୍ତି-ସ୍ଥାନ) ଓ ଜଗତର ପାଳକ ବିଶ୍ୱେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 62
ददर्श भृशदुर्धर्ष सर्वदेवैरभिष्टतम् । अणीयांसमणुभ्यश्व बृहदभ्यश्व बृहत्तमम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ, ସମସ୍ତ ଦେବତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତ ଓ ପ୍ରିୟ—ଅଣୁଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଣୀୟାନ ଏବଂ ମହାନଠାରୁ ମଧ୍ୟ ମହତ୍ତମ—ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ।
Verse 63
रुद्रमीशानवृषभं हरं शम्भुं कपर्दिनम् | चेकितानं परां योनिं तिषछततो गच्छतश्ष ह
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ମୁଁ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରେ—ଈଶାନ, ବୃଷଭଧ୍ୱଜ, ହର, ଶମ୍ଭୁ, କପର୍ଦୀ। ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଚେତନା ଦେଇଥାନ୍ତି; ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀମାନଙ୍କର ପରମ କାରଣ, ପରମ ଯୋନି। ଦୁଃଖ ଦୂର କରନ୍ତି ବୋଲି ‘ରୁଦ୍ର’; ବ୍ରହ୍ମା ଆଦି ଲୋକପାଳମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ, ପାପହାରୀ ଓ କଲ୍ୟାଣଦାତା।
Verse 64
दुर्वार्णं दुर्दुशं तिग्ममन्युं महात्मानं सर्वहरं प्रचेतसम् । दिव्यं चापमिषुधी चाददानं हिरण्यवर्माणमनन्तवीर्यम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାଙ୍କୁ ରୋକିବା ଅସମ୍ଭବ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ ଦୁର୍ଲଭ; ଦୁଷ୍ଟମାନଙ୍କ ପ୍ରତି ତାଙ୍କ କ୍ରୋଧ ଅତି ତୀକ୍ଷ୍ଣ। ସେ ମହାତ୍ମା ଓ ପ୍ରଚେତସ; ସମସ୍ତ କ୍ଲେଶ ହରଣକାରୀ—ଏବଂ କାଳ ଆସିଲେ ସର୍ବସଂହାରକ ମଧ୍ୟ। ସେ ଦିବ୍ୟ ଧନୁଷ ଓ ଦୁଇ ଇଷୁଧି ଧାରଣ କରନ୍ତି; ସ୍ୱର୍ଣ୍ଣମୟ କବଚଧାରୀ, ଅନନ୍ତ ବୀର୍ୟସମ୍ପନ୍ନ।
Verse 65
पिनाकिनं वज़िणं दीप्तशूलं परश्चधिं गदिनं चायतासिम् । शुभ्रं जटिलं मुसलिन चन्द्रमौलिं व्याप्राजिनं परिघिणं दण्डपाणिम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ସେ ପିନାକଧାରୀ ଓ ବଜ୍ରଧାରୀ; ତାଙ୍କ ହାତରେ ଦୀପ୍ତ ତ୍ରିଶୂଳ ଶୋଭା ପାଏ। ସେ ପରଶୁ, ଗଦା ଓ ଦୀର୍ଘ ଖଡ୍ଗ ଧାରଣ କରନ୍ତି; ମୁସଳ, ପରିଘ ଓ ଦଣ୍ଡ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କ କରମାନଙ୍କୁ ଅଲଙ୍କୃତ କରେ। ସେ ଶୁଭ୍ରକାନ୍ତିମାନ, ଜଟାଧାରୀ, ଚନ୍ଦ୍ରମୌଳି; ତାଙ୍କ ଅଙ୍ଗରେ ବ୍ୟାଘ୍ରଚର୍ମ ଶୋଭିତ।
Verse 66
शुभाड़दं नागयज्ञोपवीतं विश्वैर्गणै: शोभितं भूतसंघै: । एकी भूतं तपसां संनिधानं वयो&तिगै: सुष्ठतमिष्टवाग्भि:
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତାଙ୍କ ଭୁଜାରେ ସୁନ୍ଦର ଅଙ୍ଗଦ ଶୋଭା ପାଏ, ଗଳାରେ ନାଗମୟ ଯଜ୍ଞୋପବୀତ ବିରାଜେ। ସମସ୍ତ ଗଣ ଓ ଭୂତସଂଘ ଦ୍ୱାରା ଶୋଭିତ ହୋଇ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ। ତାଙ୍କୁ ଏକମାତ୍ର ଅଦ୍ୱିତୀୟ ପରମେଶ୍ୱର ଭାବେ ଜାଣ—ସେ ତପସ୍ୟାର ନିଧି ଓ ଆଶ୍ରୟ; ବୃଦ୍ଧ ମୁନିମାନେ ମଧୁର, ସୁଚୟିତ ବାକ୍ୟରେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରନ୍ତି।
Verse 67
जल दिशं खं क्षितिं चन्द्रसूर्यी तथा वाय्वग्नी प्रमिमाणं जगच्च । नालं द्रष्ट यं जना भिन्नवृत्ता ब्रह्मद्विषष्नममृतस्य योनिम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଜଳ, ଦିଗ, ଆକାଶ, ପୃଥିବୀ, ଚନ୍ଦ୍ର-ସୂର୍ଯ୍ୟ, ତଥା ବାୟୁ-ଅଗ୍ନି ଏବଂ ସମଗ୍ର ଜଗତକୁ ମାପୁଥିବା କାଳ—ଏ ସବୁ ତାଙ୍କର ରୂପ। ସେ ବ୍ରହ୍ମଦ୍ୱେଷୀଙ୍କ ନାଶକ ଓ ଅମୃତ ଅର୍ଥାତ୍ ମୋକ୍ଷର ପରମ କାରଣ; ଭିନ୍ନ ଓ ଦୁରାଚାରୀ ବୃତ୍ତିର ଲୋକେ ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପାରନ୍ତି ନାହିଁ।
Verse 68
यं पश्यन्ति ब्राह्मणा: साधुवृत्ता: क्षीणे पापे मनसा वीतशोका: । त॑ निष्पतन्तं तपसा धर्ममीड्यं तदभकक्त्या वै विश्वरूप॑ ददर्श | दृष्टवा चैनं वाड्मनोबुद्धिदेहै: संह्ृष्टात्मा मुमुदे वासुदेव:
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଯାହାଙ୍କର ପାପ କ୍ଷୟ ହୋଇଛି ଏବଂ ମନ ଶୋକରହିତ, ସେହି ସଦାଚାରୀ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ତାଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କରନ୍ତି। ସେଇ ସ୍ତବନ-ଯୋଗ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱର, ସାକ୍ଷାତ୍ ଧର୍ମ, ଏବଂ ବିଶ୍ୱରୂପ—ତପସ୍ୟା ଓ ଭକ୍ତିର ପ୍ରଭାବରେ ସେଠାରେ ପ୍ରକଟ ହେଲେ; ତପସ୍ବୀ ନାରାୟଣ ତାଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖିବାମାତ୍ରେ ବାଣୀ, ମନ, ବୁଦ୍ଧି, ଦେହ ସହ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ହର୍ଷରେ ପ୍ରସ୍ଫୁଟିତ ହେଲା; ବାସୁଦେବ ମହାନନ୍ଦ ଅନୁଭବ କଲେ।
Verse 69
अक्षमालापरिक्षिप्तं ज्योतिषां परमं निधिम् । ततो नारायणो दृष्टवा ववन्दे विश्वसम्भवम्,रुद्राक्षकी मालासे विभूषित तथा तेजकी परम निधिरूप उन विश्व-विधाताका दर्शन करके भगवान् नारायणने उनकी वन्दना की
ରୁଦ୍ରାକ୍ଷ ମାଳାରେ ବିଭୂଷିତ, ତେଜସ୍ବୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପରମ ନିଧିସ୍ୱରୂପ—ସେଇ ବିଶ୍ୱସମ୍ଭବଙ୍କୁ ଦେଖି ନାରାୟଣ ତେବେ ପ୍ରଣାମ କଲେ।
Verse 70
वरदं पृथुचार्वड्र्या पार्वत्या सहित प्रभुम् । क्रीडमानं महात्मानं भूतसड्डघगणैर्वृतम्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ବରଦ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପାର୍ବତୀ ସହିତ, ବିଶାଳ ଓ ସୁନ୍ଦର ପର୍ବତ ଉପରେ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବା ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ଭୂତସଂଘ ଓ ଗଣମାନେ ଘେରି ରହିଥିବା ଅବସ୍ଥାରେ ସେ ଦେଖିଲେ।
Verse 71
अजमीशानमव्यक्त कारणात्मानमच्युतम् । वे वरदायक प्रभु हृष्ट-पुष्ट एवं मनोहर अंगोंवाली पार्वतीदेवीके साथ क्रीड़ा करते हुए पधारे थे। उन अजन्मा, ईशान, अव्यक्त, कारणस्वरूप और अपनी महिमासे कभी च्युत न होनेवाले परमात्माको उनके पार्षदस्वरूप भूतगणोंने घेर रखा था || ७० $ ।।
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଅଜନ୍ମା, ଈଶାନ, ଅବ୍ୟକ୍ତ, କାରଣସ୍ୱରୂପ ଏବଂ ନିଜ ମହିମାରୁ କେବେ ଚ୍ୟୁତ ନ ହେବା ପରମ ପ୍ରଭୁ, ହୃଷ୍ଟ-ପୁଷ୍ଟ ଓ ମନୋହର ଅଙ୍ଗବତୀ ପାର୍ବତୀଦେବୀଙ୍କ ସହ କ୍ରୀଡା କରୁଥିବାବେଳେ ସେଠାକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ। ତାଙ୍କ ପାର୍ଷଦରୂପ ଭୂତଗଣ ସେଇ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଚାରିଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଲେ। ତାପରେ ପଦ୍ମାକ୍ଷ ଶ୍ରୀହରି ପୃଥିବୀରେ ଉଭୟ ଘୁଁଡି ଟେକି, ମସ୍ତକ ଉପରେ ହାତ ଯୋଡି, ଅନ୍ଧକବଧରେ ତତ୍ପର ରୁଦ୍ରଦେବଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ; ଭକ୍ତିରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ସେଇ ବିରୂପାକ୍ଷ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ଏଭଳି ସ୍ତୁତି କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
Verse 72
श्रीनारायण उवाच त्वत्सम्भूता भूतकृतो वरेण्य गोप्तारोड5स्य भुवनस्यादिदेव । आविश्येमां धरणीं ये5भ्यरक्षन् पुरा पुराणीं तव देवसृष्टिम्ू
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ହେ ବରେଣ୍ୟ ଆଦିଦେବ! ଭୂତସୃଷ୍ଟିକର୍ତ୍ତା ପ୍ରଜାପତିମାନେ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଜନ୍ମିଛନ୍ତି। ସେମାନେ ଏହି ଭୁବନର ରକ୍ଷକ; ପୂର୍ବେ ଏହି ଧରଣୀରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆପଣଙ୍କ ପୁରାତନ ଦିବ୍ୟ ସୃଷ୍ଟିକୁ ସେମାନେ ରକ୍ଷା କରିଥିଲେ।
Verse 73
सुरासुरान् नागरक्ष:पिशाचान् नरान् सुपर्णानथ गन्धर्वयक्षान् । पृथग्विधान् भूतसंघांश्व विश्वां- स्त्वत्सम्भूतान् विद्य सर्वास्तथैव । ऐन्द्रं याम्यं वारुणं वैत्तपाल्यं पैन्र॑ त्वाष्टर कर्म सौम्यं च तुभ्यम्
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ଦେବ ଓ ଅସୁର, ନାଗ, ରାକ୍ଷସ ଓ ପିଶାଚ, ମନୁଷ୍ୟ, ସୁପର୍ଣ (ଗରୁଡ଼ାଦି ପକ୍ଷୀ), ଏବଂ ଗନ୍ଧର୍ବ-ଯକ୍ଷ—ଭିନ୍ନ-ଭିନ୍ନ ପ୍ରକାରର ଭୂତସଂଘମାନେ, ଏହି ସମଗ୍ର ବିଶ୍ୱ—ସବୁ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଜନ୍ମିଛି, ଏହା ଜାଣନ୍ତୁ। ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ର, ଯମ, ବରୁଣ ଓ କୁବେରଙ୍କ ପଦ-ଶକ୍ତି; ପିତୃଲୋକ; ଏବଂ ତ୍ୱଷ୍ଟା/ବିଶ୍ୱକର୍ମାଙ୍କ ସୁନ୍ଦର ଶିଳ୍ପକଳା—ଏସବୁ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ପ୍ରକଟ ହୋଇଛି।
Verse 74
रूपं ज्योति: शब्द आकाशवायु: स्पर्श: स्वाद्यं सलिलं गन्ध उर्वी । कालो ब्रह्मा ब्रह्म च ब्राह्मणाश्न त्वत्सम्भूतं स्थास्नु चरिष्णु चेदम्
ଶ୍ରୀନାରାୟଣ କହିଲେ—ରୂପ ଓ ତେଜ, ଶବ୍ଦ ଓ ଆକାଶ, ସ୍ପର୍ଶ ଓ ବାୟୁ, ରସ ଓ ଜଳ, ଗନ୍ଧ ଓ ପୃଥିବୀ—ଏସବୁର ଉତ୍ପତ୍ତି ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ହୋଇଛି। କାଳ, ବ୍ରହ୍ମା, ବେଦ, ବ୍ରାହ୍ମଣ ଏବଂ ଏହି ସମଗ୍ର ସ୍ଥାବର-ଜଙ୍ଗମ ଜଗତ ମଧ୍ୟ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ।
Verse 75
अदृभ्य: स्तोका यान्ति यथा पृथक्त्त्वं ताभिश्रैक्यं संक्षये यान्ति भूय: । एवं विद्वान प्रभवं चाप्ययं च मत्वा भूतानां तव सायुज्यमेति
ଯେପରି ଜଳରୁ ବିନ୍ଦୁମାନେ ଅଲଗା ହୋଇ ପୃଥକ୍ ଦେଖାଯାନ୍ତି, କିନ୍ତୁ କାଳକ୍ରମେ କ୍ଷୀଣ ହୋଇ ପୁଣି ସେଇ ଜଳରେ ମିଶି ଏକରୂପ ହୋଇଯାନ୍ତି; ସେହିପରି ସମସ୍ତ ଭୂତ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଉତ୍ପନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି ଏବଂ ଆପଣଙ୍କୁ ନିମିତ୍ତ କରି ଲୀନ ହୁଅନ୍ତି। ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଏହି ଉତ୍ପତ୍ତି ଓ ଲୟକୁ ଜାଣେ, ସେ ଆପଣଙ୍କ ସାୟୁଜ୍ୟ ପ୍ରାପ୍ତ କରେ।
Verse 76
दिव्यामृतौ मानसौ द्वौ सुपर्णो वाचा शाखा: पिप्पला: सप्त गोपा: । दशाप्यन्ये ये पुरं धारयन्ति त्वया सृष्टास्त्वं हि तेभ्य: परो हि
ଅନ୍ତଃକରଣରେ ଦୁଇ ଦିବ୍ୟ, ଅମୃତସ୍ୱରୂପ ପକ୍ଷୀ—ଇଶ୍ୱର ଓ ଜୀବ—ବସନ୍ତି। ସାତ ପିପ୍ପଳ ହେଉଛି ଶରୀରର ସାତ ଧାତୁ; ସେମାନେ ରକ୍ଷକ ଗୋପ ପରି। ବେଦବାଣୀ ହେଉଛି ସେହି ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଶାଖା। ଆଉ ଦଶ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଅଛି, ଯେଉଁମାନେ ପଞ୍ଚଭୌତିକ ଦେହ-ନଗରକୁ ଧାରଣ କରନ୍ତି। ଏସବୁ ଆପଣଙ୍କ ସୃଷ୍ଟି; ତଥାପି ଆପଣ ସବୁଠାରୁ ପରେ।
Verse 77
भूतं भव्यं भविता चाप्यधृष्यं त्वत्सम्भूता भुवनानीह विश्वा । भक्त च मां भजमानं भजस्व मा रीरिषो मामहिताहितेन
ଭୂତ, ବର୍ତ୍ତମାନ, ଭବିଷ୍ୟତ ଏବଂ ଅଜେୟ କାଳ—ଏସବୁ ଆପଣଙ୍କର ହିଁ ସ୍ୱରୂପ। ଏଠାର ସମସ୍ତ ଲୋକ ଆପଣଙ୍କଠାରୁ ଉତ୍ପନ୍ନ। ମୁଁ ଆପଣଙ୍କ ଭକ୍ତ, ଆପଣଙ୍କୁ ଭଜୁଛି; ତେଣୁ ମୋତେ ଗ୍ରହଣ କରି ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ଅହିତକାରୀମାନଙ୍କ ମାଧ୍ୟମରେ ମୋର ହାନି ହେବାକୁ ଦିଅନ୍ତୁ ନାହିଁ।
Verse 78
आत्मानं त्वामात्मनो5नन्यबोधं विद्वानेवं गच्छति ब्रह्म शुक्रम् । अस्तौषं त्वां तव सम्मानमिच्छन् विचिन्वन् वै सदृशं देववर्य । सुदुर्लभान् देहि वरान् ममेष्टा- नभिष्टृत: प्रविकार्षीक्ष मायाम्
ଯେ ଜ୍ଞାନୀ ଆପଣଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କ ଆତ୍ମା—ନିଜ ଜୀବାତ୍ମାରୁ ଅଭିନ୍ନ—ବୋଲି ଜାଣେ, ସେ ନିର୍ମଳ, ନିଷ୍କଳଙ୍କ ବ୍ରହ୍ମଭାବକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହୁଏ। ଦେବଶ୍ରେଷ୍ଠ! ଆପଣଙ୍କ ସତ୍କାରର ଶୁଭ ଇଚ୍ଛାରେ ମୁଁ ଏହି ସ୍ତବ କରିଛି; ସର୍ବଥା ସ୍ତୁତିଯୋଗ୍ୟ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ଅନ୍ୱେଷଣ କରୁଥିଲି। ଏବେ ଯଥାଯଥ ଭାବେ ସ୍ତୁତ ହୋଇ, ଆପଣ ନିଜ ଆବରଣଶକ୍ତି (ମାୟା)କୁ ଦୂର କରନ୍ତୁ ଏବଂ ମୋର ଅଭୀଷ୍ଟ ଦୁର୍ଲଭ ବର ଦାନ କରନ୍ତୁ।
Verse 79
व्यास उवाच तस्मै वरानचिन्त्यात्मा नीलकण्ठ: पिनाकधृत् । अर्हते देवमुख्याय प्रायच्छदृषिसंस्तुत:
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏପରି ସ୍ତୁତି ହେବା ପରେ, ଅଚିନ୍ତ୍ୟସ୍ୱରୂପ ନୀଳକଣ୍ଠ, ପିନାକଧାରୀ ଭଗବାନ ଶିବ, ଋଷିମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଶଂସିତ ହୋଇ, ବର ପାଇବାକୁ ସର୍ବଥା ଯୋଗ୍ୟ ଦେବମୁଖ୍ୟ ନାରାୟଣଙ୍କୁ ଅନେକ ବର ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 80
श्रीभगवानुवाच मत्प्रसादान्मनुष्येषु देवगन्धर्वयोनिषु । अप्रमेयबलात्मा त्वं नारायण भविष्यसि
ଶ୍ରୀଭଗବାନ କହିଲେ—ନାରାୟଣ! ମୋର କୃପା-ପ୍ରସାଦରେ ମନୁଷ୍ୟମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଓ ଦେବ-ଗନ୍ଧର୍ବ ଯୋନିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ଅପ୍ରମେୟ ବଳ-ପରାକ୍ରମସ୍ୱଭାବ ହେବ।
Verse 81
नच त्वां प्रसहिष्यन्ति देवासुरमहोरगा: । न पिशाचा न गन्धर्वा न यक्षा न च राक्षसा:
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଦେବ, ଅସୁର ଓ ମହାସର୍ପମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ଆକ୍ରମଣର ବେଗ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ପିଶାଚ, ଗନ୍ଧର୍ବ, ଯକ୍ଷ ଓ ରାକ୍ଷସ—କେହି ତୁମକୁ ରୋକିପାରିବେ ନାହିଁ।
Verse 82
न सुपर्णास्तथा नागा न च विश्वे वियोनिजा: । न वश्चित् त्वां च देवोडपि समरेषु विजेष्यति
ସୁପର୍ଣ୍ଣ ଓ ନାଗ, ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ଯୋନିରେ ଜନ୍ମିତ ବିଶ୍ୱେଦେବ ଆଦିମାନେ ମଧ୍ୟ ତୁମ ବଳ ସହିପାରିବେ ନାହିଁ। ସମରରେ ଦେବତା ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଜିତିପାରିବେ ନାହିଁ।
Verse 83
न शस्त्रेण न वज्ेण नाग्निना न च वायुना | नचार्द्रेण न शुष्केण त्रसेन स्थावरेण च
ନ ଶସ୍ତ୍ରରେ, ନ ବଜ୍ରରେ, ନ ଅଗ୍ନିରେ, ନ ବାୟୁରେ; ନ ଭିଜାରେ, ନ ଶୁଖାରେ; ନ ଚରରେ, ନ ସ୍ଥାବରରେ—କୌଣସି ଉପାୟରେ ମଧ୍ୟ ତୁମକୁ ଆଘାତ କରାଯିବ ନାହିଁ।
Verse 84
कश्चित् तव रुजां कर्ता मत्प्रसादात् कथंचन । अपि वै समरं गत्वा भविष्यसि ममाधिक:
ମୋ ପ୍ରସାଦରେ କେହି ମଧ୍ୟ କୌଣସି ପ୍ରକାରେ ତୁମକୁ ପୀଡ଼ା ଦେଇପାରିବେ ନାହିଁ। ସମରକୁ ଯାଇ ତୁମେ ମୋଠାରୁ ମଧ୍ୟ ଅଧିକ ପରାକ୍ରମୀ ହେବ।
Verse 85
एवमेते वरा लब्धा: पुरस्ताद् विद्धि शौरिणा । स एष देवश्लवरति मायया मोहयञ्जगत्
ଜାଣ—ଶୌରି (ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ) ଏହି ସମସ୍ତ ବର ପୂର୍ବରୁ ହିଁ ପାଇଥିଲେ। ସେଇ ଦେବ ନାରାୟଣ କୃଷ୍ଣରୂପ ଧାରଣ କରି ନିଜ ମାୟାରେ ଜଗତକୁ ମୋହିତ କରି ବିଚରଣ କରୁଛନ୍ତି।
Verse 86
तस्यैव तपसा जात नरं नाम महामुनिम् | तुल्यमेतेन देवेन तं जानीहा[र्जुन॑ सदा,नारायणके ही तपसे महामुनि नर प्रकट हुए हैं, जो इन भगवानके ही समान शक्तिशाली हैं। तू अर्जुनको सदा उन्हीं भगवान् नरका अवतार समझ
ସେହି ଦିବ୍ୟ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ତପସ୍ୟାରୁ ‘ନର’ ନାମକ ମହାମୁନି ଜନ୍ମିଲେ। ହେ ଅର୍ଜୁନ, ତାଙ୍କୁ ସଦା ସେହି ଦେବଙ୍କ ସମଶକ୍ତିମାନ ବୋଲି ଜାଣ।
Verse 87
तावेतौ पूर्वदेवानां परमोपचितावृषी । लोकयात्राविधानार्थ संजायेते युगे युगे
ଏହି ଦୁଇଜଣ ପୁରାତନ ଦେବପରମ୍ପରାର ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଋଷି; ତପସ୍ୟାରେ ପରମ ସିଦ୍ଧ। ଲୋକଯାତ୍ରାର ବିଧାନ ସ୍ଥାପନ ଓ ଲୋକଙ୍କୁ ଧର୍ମମର୍ଯ୍ୟାଦାରେ ଧାରଣ କରିବା ପାଇଁ ସେମାନେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଜନ୍ମ ନେନ୍ତି।
Verse 88
तथैव कर्मणा कृत्स्नं महतस्तपसोडपि च । तेजो मन्युं च बिभ्रत्त्वं जातो रौद्रो महामते
ସେହିପରି ତୁମ ସତ୍କର୍ମର ପୂର୍ଣ୍ଣତା ଓ ମହାତପସ୍ୟାର ବଳରେ, ହେ ମହାମତେ, ତୁମେ ତେଜ ଓ କ୍ରୋଧ ଧାରଣ କରି ‘ରୌଦ୍ର’ ସ୍ୱଭାବର ହେଲ।
Verse 89
स भवान् देववत् प्राज्ञो ज्ञात्वा भवमयं जगत् । अवाकर्षस्त्वमात्मानं नियमैस्तत्प्रियेप्सपा
ତୁମେ ଦେବତୁଲ୍ୟ ପ୍ରାଜ୍ଞ ହୋଇ ଏହି ଜଗତକୁ ଭବ (ଶିବ)ମୟ ବୋଲି ଜାଣି, ତାଙ୍କୁ ପ୍ରୀତ କରିବା ଇଚ୍ଛାରେ ନିୟମଦ୍ୱାରା ନିଜକୁ ଦମନ କଲ।
Verse 90
शुभ्रमत्र भवान् कृत्वा महापुरुषविग्रहम् । ईजिवांस्त्वं जपैहोमिरुपहारैश्षन मानद,मानद! तूने यहाँ परम पुरुष भगवान् शंकरके उज्ज्वल विग्रहकी स्थापना करके होम, जप और उपहारोंद्वारा उनकी आराधना की थी
ହେ ମାନଦ, ତୁମେ ଏଠାରେ ମହାପୁରୁଷ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କ ଶୁଭ୍ର ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ ବିଗ୍ରହ ସ୍ଥାପନ କରି, ଜପ, ହୋମ ଓ ଉପହାରଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କଲ।
Verse 91
स तथा पूज्यमानस्ते पूर्वदेहे5प्यतूतुषत् । पुष्कलांश्व वरान् प्रादात् तव विद्वन् हृदि स्थितान्
ଏହିପରି ପୂର୍ବଜନ୍ମର ଦେହରେ ତୁମେ ତାଙ୍କୁ ପୂଜା କରିଥିବାରୁ ଭଗବାନ ଶଙ୍କର ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ; ହେ ବିଦ୍ୱନ୍, ତୁମ ହୃଦୟରେ ଆକାଂକ୍ଷିତ ଅନେକ ମଙ୍ଗଳମୟ ବର ସେ ତୁମକୁ ପ୍ରଦାନ କଲେ।
Verse 92
जन्मकर्मतपोयोगास्तयोस्तव च पुष्कला: । ताभ्यां लिड्रेडर्चितो देवस्त्वयार्चायां युगे युगे
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ତୁମର ଓ ତାଙ୍କର (ନର-ନାରାୟଣଙ୍କର) ଜନ୍ମ, କର୍ମ, ତପ ଓ ଯୋଗ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପୁଷ୍କଳ। ସେହି ପୁଣ୍ୟବଳରେ ଯୁଗେ ଯୁଗେ ଦେବତା ଯଥାବିଧି ପୂଜିତ ହୋଇଛନ୍ତି—ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଲିଙ୍ଗରେ ଓ ତୁମ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରତିମାରେ।
Verse 93
इस प्रकार तेरे और नर-नारायणके जन्म, कर्म, तप और योग पर्याप्त हैं। नर-नारायणने शिवलिंगमें तथा तूने प्रतिमामें प्रत्येक युगमें महादेवजीकी आराधना की है ।।
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହିପରି ତୁମର ଓ ନର-ନାରାୟଣଙ୍କର ଜନ୍ମ, କର୍ମ, ତପ ଓ ଯୋଗ ପର୍ଯ୍ୟାପ୍ତ ମହାନ। ନର-ନାରାୟଣ ଶିବଲିଙ୍ଗରେ ଓ ତୁମେ ପ୍ରତିମାରେ—ପ୍ରତ୍ୟେକ ଯୁଗରେ ମହାଦେବଙ୍କ ଆରାଧନା କରିଛ। ଯେ ଭବ (ଶଙ୍କର) କୁ ସର୍ବରୂପ ଜାଣି ଲିଙ୍ଗରେ ପ୍ରଭୁଙ୍କୁ ପୂଜେ, ତାହାରେ ଶାଶ୍ୱତ ଆତ୍ମଯୋଗ ଓ ଶାସ୍ତ୍ରଯୋଗ ଦୃଢ଼ଭାବେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ ହୁଏ।
Verse 94
एवं देवा यजन्तो हि सिद्धाश्ष परमर्षय: । प्रार्थयन्ते परं लोके स्थाणुमेकं॑ स सर्वकृत्
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହିପରି ଯଜନ କରୁଥିବା ଦେବତା, ସିଦ୍ଧ ଓ ପରମର୍ଷିମାନେ ପରଲୋକରେ ଏକମାତ୍ର ସ୍ଥାଣୁ (ଶଙ୍କର)ଙ୍କୁ ହିଁ ଇଷ୍ଟବସ୍ତୁ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କରନ୍ତି; କାରଣ ସେ ହିଁ ସର୍ବକୃତ୍—ସବୁ କରୁଥିବା—ଅଟନ୍ତି।
Verse 95
स एष रुद्रभक्तश्ष॒ केशवो रुद्रसम्भव: । कृष्ण एव हि यष्टव्यो यज्ैश्ञेव सनातन:
ବ୍ୟାସ କହିଲେ—ଏହି କେଶବ ରୁଦ୍ରଭକ୍ତ ଓ ରୁଦ୍ରଙ୍କ ନିମିତ୍ତରେ ପ୍ରକଟ। ତେଣୁ ଯଜ୍ଞଦ୍ୱାରା ସନାତନ ପୁରୁଷ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କୁ ହିଁ ଆରାଧନା କରିବା ଉଚିତ।
Verse 96
सर्वभूतभवं ज्ञात्वा लिड्रमर्चति यः प्रभो: । तस्मिन्नभ्यधिकां प्रीतिं करोति वृषभध्वज:
ଯେ ଭକ୍ତ ପ୍ରଭୁଙ୍କ ଲିଙ୍ଗକୁ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କ ଉତ୍ପତ୍ତିର ମୂଳସ୍ଥାନ ବୋଲି ଜାଣି ତାହାର ପୂଜା କରେ, ସେହି ଭକ୍ତ ଉପରେ ବୃଷଭଧ୍ୱଜ ଶିବ ଅଧିକ ପ୍ରୀତି ଓ ଅନୁଗ୍ରହ କରନ୍ତି।
Verse 97
संजय उवाच तस्य तदू वचन श्रुत्वा द्रोणपुत्रो महारथ: । नमश्लकार रुद्राय बहु मेने च केशवम्
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ସେହି ବଚନ ଶୁଣି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ମହାରଥୀ ରୁଦ୍ରଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କଲେ ଏବଂ କେଶବଙ୍କୁ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମହତ୍ତ୍ୱ ଦେଲେ।
Verse 98
संजय कहते हैं--राजन्! व्यासजीकी यह बात सुनकर द्रोणपुत्र महारथी अश्वत्थामाने मन-ही-मन भगवान् शंकरको प्रणाम किया और श्रीकृष्णकी भी महत्ता स्वीकार कर ली ।।
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ବ୍ୟାସଙ୍କ ଏହି କଥା ଶୁଣି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ମହାରଥୀ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମା ମନେମନେ ଭଗବାନ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କଲେ ଏବଂ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ମହତ୍ତ୍ୱକୁ ମଧ୍ୟ ସ୍ୱୀକାର କଲେ। ତାଙ୍କ ଶରୀରରେ ରୋମାଞ୍ଚ ହେଲା; ସଂଯମୀ ଓ ବିନୀତ ହୋଇ ସେ ମହର୍ଷିଙ୍କୁ ଅଭିବାଦନ କଲେ। ପରେ ନିଜ ସେନାଦଳକୁ ଦେଖି ସେ ସଙ୍କେତଧ୍ୱନି କରାଇ ଛାଉଣୀକୁ ଫେରିବାକୁ ଆଜ୍ଞା ଦେଲେ।
Verse 99
ततः प्रत्यवहारो5भूत् पाण्डवानां विशाम्पते | कौरवाणां च दीनानां द्रोणे युधि निपातिते
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ପ୍ରଜାନାଥ! ଯୁଦ୍ଧରେ ଦ୍ରୋଣ ନିପାତିତ ହେବା ପରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କର ଏବଂ ଦୀନ କୌରବମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ପ୍ରତ୍ୟାହାର ହେଲା; ଉଭୟ ସେନା ନିଜ-ନିଜ ଶିବିରକୁ ଫେରିଗଲା।
Verse 100
युद्ध कृत्वा दिनान् पज्च द्रोणो हत्वा वरूथिनीम् । ब्रह्मलोक॑ गतो राजन ब्राह्म॒णो वेदपारग:
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ରାଜନ୍! ଏହିପରି ବେଦପାରଙ୍ଗତ ବ୍ରାହ୍ମଣ ଦ୍ରୋଣାଚାର୍ଯ୍ୟ ପାଞ୍ଚ ଦିନ ଯୁଦ୍ଧ କରି ଏବଂ ଶତ୍ରୁସେନାକୁ ସଂହାର କରି ବ୍ରହ୍ମଲୋକକୁ ଗଲେ।
Verse 156
देवैरपि सुदुर्धर्षमस्त्रमाग्नेयमाददे । उस समय द्रोणपुत्रको अर्जुन और श्रीकृष्णपर अधिक क्रोध हुआ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଦେବମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁର୍ଧର୍ଷ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ସେ ଗ୍ରହଣ କଲା। ସେ ସମୟରେ ଅର୍ଜୁନ ଓ ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣଙ୍କ ପ୍ରତି ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ରର କ୍ରୋଧ ଆହୁରି ବଢ଼ିଗଲା। ସେ ପରାକ୍ରମୀ ବୀର ରଥ ଉପରେ ସାବଧାନରେ ଦୃଢ଼ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ି, ଆଚମନ କରି, ସେଇ ଭୟଙ୍କର ଅଗ୍ନି-ଶସ୍ତ୍ରକୁ ହାତରେ ଧରିଲା।
Verse 200
इस प्रकार श्रीमह्ाभारत द्रोणपर्वके अन्तर्गत नारायणास्त्रमोक्षपर्वमें अश्वत्थामाका पराक्रमविषयक दो सौवाँ अध्याय पूरा हुआ
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବ ଅନ୍ତର୍ଗତ ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷପର୍ବରେ ଅଶ୍ୱତ୍ଥାମାଙ୍କ ପରାକ୍ରମବିଷୟକ ଦ୍ୱିଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା।
Verse 316
युगान्ते सर्वभूतानि संवर्तक इवानल: । भरतनन्दन! जैसे प्रलयकालमें संवर्तक अग्नि सब प्राणियोंको जलाकर भस्म कर देती है
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭରତନନ୍ଦନ! ଯୁଗାନ୍ତେ ସଂବର୍ତ୍ତକ ଅଗ୍ନି ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ଦହି ଭସ୍ମ କରିଦିଏ, ସେପରି ସେଇ ଆଗ୍ନେୟ ଅସ୍ତ୍ର ଯୁଦ୍ଧଭୂମିରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ଭୟଭୀତ ସେନାକୁ ଦହିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା।
Verse 323
प्रहशस्तावका राजन् सिंहनादान् विनेदिरे । राजन्! उस महासमरमें पाण्डव-सेनाको दग्ध होती देख आपके सैनिक अत्यन्त प्रसन्न हो जोर-जोरसे सिंहनाद करने लगे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ! ସେଇ ମହାସମରରେ ପାଣ୍ଡବ-ସେନା ଦହିଯାଉଥିବା ଦେଖି ଆପଣଙ୍କ ସେନାମାନେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ଉଚ୍ଚସ୍ୱରେ ସିଂହନାଦ କରିଲେ।
Verse 336
तूर्णमाजष्निरे हृष्टास्तावका जितकाशिन: । भारत! तदनन्तर हर्षसे उललसित और विजयसे सुशोभित होनेवाले आपके सैनिक नाना प्रकारके सहस्रों बाजे बजाने लगे
ସଞ୍ଜୟ କହିଲେ—ହେ ଭାରତ! ତାପରେ ହର୍ଷରେ ଉଲ୍ଲସିତ ଓ ବିଜୟର ଗର୍ବରେ ଶୋଭିତ ଆପଣଙ୍କ ସେନାମାନେ ଶୀଘ୍ର ଜୟଘୋଷ କଲେ। ପରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ନାନାପ୍ରକାର ସହସ୍ର ସହସ୍ର ବାଦ୍ୟ ବଜାଇଲେ।
Verse 343
तमसा संवृते लोके नादृश्यन्त महाहवे । नरेश्वर! उस महासमरमें सब लोग अन्धकारसे आच्छन्न हो गये थे। पाण्डवोंकी सारी अक्षौहिणी सेना और सव्यसाची अर्जुन भी नहीं दिखायी देते थे
ନରେଶ୍ୱର! ଯେତେବେଳେ ସମଗ୍ର ଲୋକ ଅନ୍ଧକାରରେ ଆବୃତ ହେଲା, ସେଇ ମହାହବରେ କିଛି ମଧ୍ୟ ଦେଖାଯାଉନଥିଲା। ସେଇ ମହାସମରରେ ସମସ୍ତେ ତମସା ଢାକିଗଲେ; ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ସେନା ଓ ସବ୍ୟସାଚୀ ଅର୍ଜୁନ ମଧ୍ୟ ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ ନାହିଁ।
Verse 356
यादृशं द्रोणपुत्रेण सृष्टमस्त्रममर्षिणा । राजन! अमर्षमें भरे हुए द्रोणपुत्रने जैसे अस्त्रकी सृष्टि की थी, वैसा हमलोगोंने पहले न तो कभी देखा था और न सुना ही था
ରାଜନ! ଅମର୍ଷରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଦ୍ରୋଣପୁତ୍ର ଯେପରି ଅସ୍ତ୍ର ସୃଷ୍ଟି କରିଥିଲା, ସେପରି ଆମେ ପୂର୍ବେ କେବେ ଦେଖିନଥିଲୁ, ଶୁଣି ମଧ୍ୟ ନଥିଲୁ।
Verse 373
प्रववी चानिल: शीतो दिशश्व विमला बभु: । फिर तो दो घड़ीमें वह सारा अन्धकार दूर हो गया, शीतल वायु बहने लगी और सारी दिशाएँ स्वच्छ हो गयीं
ତାପରେ ଶୀତଳ ପବନ ବହିଲା ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗ ନିର୍ମଳ ହେଲା; ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ସେ ସମସ୍ତ ଅନ୍ଧକାର ଦୂର ହୋଇଗଲା।
Verse 383
अनभिश्ञेयरूपां च प्रदग्धामस्त्रतेजसा । वहाँ हमलोगोंने अद्भुत दृश्य देखा। पाण्डवोंकी वह सारी अक्षौहिणी उस अस्त्रके तेजसे इस प्रकार दग्ध एवं नष्ट हो गयी थी कि उसे पहचानना असम्भव हो गया
ସେଠାରେ ଆମେ ଅଦ୍ଭୁତ ଦୃଶ୍ୟ ଦେଖିଲୁ। ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରର ତେଜରେ ପାଣ୍ଡବମାନଙ୍କ ସମଗ୍ର ଅକ୍ଷୌହିଣୀ ଏପରି ଦଗ୍ଧ ଓ ନଷ୍ଟ ହୋଇଗଲା ଯେ ତାହାକୁ ଚିହ୍ନିବା ଅସମ୍ଭବ ହେଲା।
Verse 393
सहितीौ प्रत्यदृश्येतां नभसीव तमोनुदौ । तदनन्तर उस अस्त्रसे मुक्त हुए महाधनुर्थर वीर श्रीकृष्ण और अर्जुन एक साथ दिखायी दिये, मानो आकाशमें चन्द्रमा और सूर्य प्रकट हो गये हों
ତାପରେ ସେଇ ଅସ୍ତ୍ରର ପ୍ରଭାବ ମୁକ୍ତ ହେବା ସହିତ ମହାଧନୁର୍ଧର ବୀର ଶ୍ରୀକୃଷ୍ଣ ଓ ଅର୍ଜୁନ ଏକାସାଥି ଦୃଶ୍ୟ ହେଲେ—ଯେପରି ଆକାଶରେ ଚନ୍ଦ୍ର ଓ ସୂର୍ଯ୍ୟ ପ୍ରକଟ ହୋଇଥାନ୍ତି।
Verse 2031
इति श्रीमहा भारते द्रोणपर्वणि नारायणास्त्रमोक्षपर्वणि व्यासवाक्ये शतरुद्रिये एकाधिकद्विशततमो<ध्याय:
ଏହିପରି ଶ୍ରୀମହାଭାରତର ଦ୍ରୋଣପର୍ବରେ, ନାରାୟଣାସ୍ତ୍ରମୋକ୍ଷପର୍ବରେ, ବ୍ୟାସବାକ୍ୟରେ, ଶତରୁଦ୍ରୀୟ ପ୍ରସଙ୍ଗରେ, ଦୁଇଶେ ଏକତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ।
Read Mahabharata in the Vedapath app
Scan the QR code to open this directly in the app, with audio, word-by-word meanings, and more.