ବ୍ରହ୍ମ in the Rig Veda

ମମତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦୀର୍ଘତମସ ଦଶମ ଯୁଗରେ ପରିପକ୍ୱ ହେଲେ; ଜଳମାନଙ୍କ ଅନ୍ୱେଷଣରେ ଯତୀମାନଙ୍କ ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ରହ୍ମା ସାରଥି ହୁଅନ୍ତି।

ହେ ଅଶ୍ୱ! ତୋର ଚଳନ ଓ ଥମ୍ବାରେ, ଜାଗ୍ରତ ମହାଶକ୍ତିର ବେଗରେ, ପାର୍ଷ୍ଣି ଦ୍ୱାରା କିମ୍ବା କଶା ଦ୍ୱାରା ଯାହା କିଛି ଆଘାତ ଲାଗିଥିଲା—ସେ ସମସ୍ତ ଆଘାତକୁ ମୁଁ ଅଧ୍ୱର ଯଜ୍ଞମାନେ ହବିଷ ଉପରେ ସ୍ରୁଚି ପରି, ବ୍ରହ୍ମ (ବାଣୀ)ର ଶକ୍ତିଦ୍ୱାରା ତୋ ପାଇଁ ପବିତ୍ର ଅର୍ପଣ କରେ।

ଏହି ହେଉଛି ସେଇ ଶକ୍ତି; ଯାହାଦ୍ୱାରା ଗୌ (ଚେତନାର ଦୀପ୍ତ କିରଣ), ଆବୃତ ହେଲେ, ନିଜ ଆକାଂକ୍ଷାଭରା ଡାକକୁ ମାପେ—ଧ୍ୱସନା (ଚାପ ଦେଉଥିବା ଦୁଇ ପଥର) ଉପରେ ଆଶ୍ରିତ ହୋଇ। ସେ ପ୍ରଜ୍ଞାର ବିଦ୍ୟୁତ୍-ଝଲକ ହୋଇ, ନିଜ ଚିତ୍ତି/ଜାଗରଣ ଦ୍ୱାରା ମର୍ତ୍ୟକୁ ଗଢ଼େ ଏବଂ ତାକୁ ଘେରି ରଖୁଥିବା ଆବରଣକୁ…

ଅଚଳ ଆଧାର (ଧ୍ରୁବ) ମଧ୍ୟରେ ତୁରଗଗତି ଜୀବନ—ଚଳମାନ—ନିବାସମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ଦୃଢ଼ ଭାବେ ଅବସ୍ଥିତ। ସ୍ୱଧା (ନିଜ ନିୟମ/ସ୍ୱଭାବ) ଦ୍ୱାରା ଜୀବଶକ୍ତି ମୃତର ଭିତରେ ମଧ୍ୟ ସଞ୍ଚରେ; ଅମର୍ତ୍ୟ ମର୍ତ୍ୟ ସହ ଏକେ ଯୋନିରେ ଯୁକ୍ତ।

ଏହି ବେଦି ପୃଥିବୀର ପରମ ଅନ୍ତ; ଏହି ଯଜ୍ଞ ଜଗତର ନାଭି। ଏହି ସୋମ ବଳବାନ ଅଶ୍ୱ (ବୃଷଣ)ର ରେତସ୍—ବୀଜ; ଏହି ବ୍ରହ୍ମ ବାଚଃର ପରମ ବ୍ୟୋମ—ସର୍ବୋଚ୍ଚ ଆକାଶ।

ଋଚା (ମନ୍ତ୍ର) ଅକ୍ଷର (ଅବିନାଶୀ)ରେ ପ୍ରତିଷ୍ଠିତ—ପରମ ବ୍ୟୋମନ, ସର୍ବୋଚ୍ଚ ବିଶାଳ ଆକାଶରେ; ସେଠାରେ ସମସ୍ତ ଦେବତା ଅଧି ନିଷେଦୁଃ—ଆସନ ଗ୍ରହଣ କରନ୍ତି। ଯେ ତାହାକୁ ଜାଣେ ନାହିଁ—ଋଚା ଦ୍ୱାରା ସେ କ’ଣ ସାଧିବ? କିନ୍ତୁ ଯେମାନେ ତାହାକୁ ଜାଣନ୍ତି, ସେମାନେ ହିଁ ଏଠାରେ ସମାସତେ—ସତ୍ୟ ସମନ୍ୱୟରେ…

ଅପ୍ରତିହତ ହୋଇ ସେ ସମସ୍ତ ଧନକୁ ଏକାସାଥି ଜୟ କରେ—ଶତ୍ରୁର ଧନ ମଧ୍ୟ, ନିଜ ସଜନଙ୍କର ଧନ ମଧ୍ୟ—ଯେ ଆବଶ୍ୟକତାବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣ ପାଇଁ ବିଶାଳ ଅବକାଶ (ଵରିଵଃ) କରେ। ଯେ ରାଜା ବ୍ରହ୍ମ-ତେଜ/ବ୍ରାହ୍ମଣଙ୍କୁ ଆଦରରେ ସେବେ, ଦେବମାନେ ତାହାକୁ ରକ୍ଷା କରନ୍ତି।

ସୋମଧାରୀମାନେ ବାଣୀକୁ ଗଢ଼ନ୍ତି; ସମଗ୍ର ସଂବତ୍ସର-ଚକ୍ର ସହ ସମ୍ବନ୍ଧିତ ପରିବତ୍ସରୀୟ ବ୍ରହ୍ମକୁ ରଚନ୍ତି। ଅଧ୍ୱର୍ୟୁମାନେ ଅନ୍ତର୍ତାପରେ ତପ୍ତ, ପ୍ରୟାସରେ ଘାମ ଝରାଇ, ପ୍ରକଟ ହୁଅନ୍ତି—ଯେମାନେ ପୂର୍ବେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ଗୁହ୍ୟ ଥିଲେ; ପ୍ରେରଣାର ଋତୁ ଆସିଲେ ଗୁପ୍ତ ଶକ୍ତିମାନେ ଏଭଳି ଉଦ୍ଭାସିତ…

ଦକ୍ଷିଣା—ସଦ୍ବିବେକ ଓ ଯଜ୍ଞଦକ୍ଷ ଅର୍ପଣଶକ୍ତି—ଗତିରେ ମୁକ୍ତ ହୁଏ; ଶୂଷ୍ମବାନ ସେ ସିଦ୍ଧିର ଆସନକୁ ଆସେ। ଜାଗ୍ରତ ଓ ସତର୍କ ହୋଇ, ଦ୍ରୁହ ଓ ରକ୍ଷସର ବିରୋଧୀ ଅନ୍ଧକାରରୁ ରକ୍ଷା କରେ। ହରିବର୍ଣ୍ଣ ସୋମ ନିଜ ଦୀପ୍ତ ଅଳଙ୍କାର ଗଢ଼େ; ଆବରଣ ପରି ଚମୂମାନଙ୍କ ଉପରେ ବ୍ରହ୍ମକୁ ଶୁଦ୍ଧି ପାଇଁ ପସାରେ।

ପ୍ରେରକ ବଳ ସହ ସେ ଆଗକୁ ଗତି କରେ—ଜନମାନଙ୍କ ପାଇଁ କ୍ଷେତ୍ର ଜିତୁଥିବା ଜଣେ ପରି; ଗର୍ଜନ ସହ ଅସୁର୍ୟ ବର୍ଣ୍ଣ, ତା’କୁ ଲାଗିଥିବା ଅନ୍ଧକାର ଛାୟାକୁ ଖୋଲି ଫେଙ୍ଗିଦିଏ। ଆବରଣରୂପ ବବ୍ରିକୁ ତ୍ୟାଗ କରି, ପିତାଙ୍କ ପ୍ରସ୍ତୁତ ଧାମକୁ ଯାଏ; ନିଜ ତନା ଦ୍ୱାରା ସେ ଶୁଦ୍ଧିକାରୀ ନିର୍ଣିଜକୁ ନିଜ…

ଅଦ୍ରି (ପଥର) ଦ୍ୱାରା ପିଷିତ ସୋମ ଗଭସ୍ତି—ଧରୁଥିବା ହାତମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରବାହିତ ହୁଏ; ସେ ବୃଷା ପରି ପ୍ରବଳ ହୁଏ, ଏବଂ ନଭସ—ବିଶାଳତାରେ ମତି (ଚିନ୍ତନ)କୁ କମ୍ପାଇ ଜାଗ୍ରତ କରେ। ସେ ମୋଦିତ ହୁଏ, ନସତ୍ୟ ପରି ସମୀପ ଆସି ଗିରା—ପ୍ରେରିତ ବାଣୀଦ୍ୱାରା ସାଧନା ସିଦ୍ଧ କରେ; ଅପ୍ସୁ—ଜଳମାନଙ୍କ…

ଦ୍ୟୁକ୍ଷ—ଦୀପ୍ତିମାନଙ୍କୁ ଚାରିପାଖେ, ସହସ—ଶକ୍ତିର ପର୍ବତ-ବଳରେ ବୃଦ୍ଧ ହୋଇଥିବା ତାଙ୍କୁ, ମଧୁ—ମଧୁର ରସ ସେମାନେ ହର୍ମ୍ୟ—ଗୃହର ଧାରଣ-ସ୍ଥାନରେ ଢାଳନ୍ତି। ଯେଉଁଥିରେ ଗାବଃ—କିରଣ-ଗାଈମାନେ, ସୁହୁତ—ସୁଅର୍ପିତ ପାନ ପିଉଥିବା, ଊଧନି—ସ୍ତନରେ; ମୂର୍ଧନ ଉପରେ ଅଗ୍ରିୟ—ଅଗ୍ରତମ ଐଶ୍ୱର୍ୟକୁ…

ସମୀ—ଏକାସାଥି ସେମାନେ ତାଙ୍କୁ ରଥ ପରି, ଭୁରିଜ—ପ୍ରଚୁର ବଳବାନ, ଆଗକୁ ଚାଲାନ୍ତି—ଅଦିତିର ଉପସ୍ଥରେ ଦଶ ସ୍ୱସାରଃ—ଦଶ ଭଉଣୀ। ସେ ଆସି ଗୋରପୀଚ୍ୟ—କିରଣର ଗୁପ୍ତ ଆସନ ଦିଗକୁ ଧାଉଁଛି; କାରଣ ମତୁଥା—ବୁଦ୍ଧିମାନ ଘଡ଼ନକାରମାନେ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସେଇ ଗୁପ୍ତ ପଦ—ପଦକ୍ଷେପକୁ ଜନ୍ମ ଦେଇଛନ୍ତି।

ଶ୍ୟେନ (ବାଜ) ଯେପରି ନିଜ ଯୋନି—ନିବାସସ୍ଥାନ—ଖୋଜେ, ସେପରି ଦେବ (ସୋମ) ଧିୟାରେ ଗଢ଼ା ସଦନ, ହିରଣ୍ୟମୟ ଆସନଯୁକ୍ତ ବିଶ୍ରାମସ୍ଥାନକୁ ଆକାଂକ୍ଷା କରେ। ପ୍ରିୟ ଗିରା (ସ୍ତୁତି-ବାଣୀ) ସହିତ ସେମାନେ ତାକୁ ବର୍ହିଷି (ଯଜ୍ଞ-ଘାସ) ଉପରେ ପ୍ରବର୍ତ୍ତିତ କରନ୍ତି; ଦ୍ରୁତ ଅଶ୍ୱ ପରି ଯଜ୍ଞିୟ…

ଦୂର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ପ୍ରକଟ ହୁଏ—ଦିବର ଅରୁଷ (ତାମ୍ରବର୍ଣ୍ଣ) କବି, ବଳବାନ ବୃଷଭ, ତ୍ରିପୃଷ୍ଠ (ତିନି ପୃଷ୍ଠଯୁକ୍ତ), କିରଣମାନଙ୍କୁ ଖୋଜୁଥିବା। ସହସ୍ର ନୀତି (ହଜାର ମାର୍ଗଦର୍ଶନ) ସହିତ ଯତି (ଯାତ୍ରୀ) ସେ ଆଗକୁ ଯାଏ; ରେଭ (ଗାୟକ) ପରି, ପୂର୍ବରୁ ଗତ ଅନେକ ଉଷାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଦୀପ୍ତିରେ…

ସେ ନିଜ ପାଇଁ ତୀବ୍ର, ଜ୍ୱଲନ୍ତ ରୂପ ଗଢ଼େ; ତାହାର ବର୍ଣ୍ଣ ପ୍ରଖର ହୁଏ। ଯେଉଁଠାରେ ସେ ଶୟନ କରିଥିଲା, ସମ୍ୟକ ସଂଯୋଗରେ ସମୃତ (ପୂର୍ଣ୍ଣ) ହୋଇ, ସେଠାରେ ସେ ସ୍ରିଧଃ—ସମନ୍ୱୟଭଙ୍ଗକାରୀମାନଙ୍କୁ—ପ୍ରତିହତ କରେ। ସ୍ୱଧା (ଅନ୍ତର୍ନିୟମ) ଦ୍ୱାରା ସେ ଅପ୍ସୁ (ଜଳମଧ୍ୟରେ) ଯାଇ ଦୈବ୍ୟ ଜନ (ଦିବ୍ୟ…

ବୃଷଭ ପରି ଯୂଥମାନଙ୍କ ସହ ପରିଭ୍ରମଣ କରି ସେ ଗର୍ଜନ କରେ; ସେ ନିଜ ତ୍ୱିଷି (ତେଜ)ଗୁଡ଼ିକୁ ସୂର୍ଯ୍ୟ ଉପରେ ଅଧିଷ୍ଠିତ କରିଛି। ଦିବ୍ୟ ସୁପର୍ଣ—ସୁନ୍ଦର ପକ୍ଷବାନ ଶକ୍ତି—ପୃଥିବୀକୁ ତଳେ ଦେଖେ; ସୋମ ନିଜ କ୍ରତୁ (ଚେତନ ସଙ୍କଳ୍ପ) ଦ୍ୱାରା ଚାରିପାଖର ସମସ୍ତ ଜନ୍ମ ଓ ଜୀବମାନଙ୍କୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରେ।

ସେ ଦାନ ପାଇଁ ଓ ଅଦଭ୍ୟ (ଅଜେୟ) ଲକ୍ଷ୍ୟ ପାଇଁ ଧାଇଁ, ପ୍ରୟତ୍ନଶୀଳ ହୋଇ ଆଗକୁ ବଢ଼ି, ସମୃଦ୍ଧ ସୂଦୈଃ (ଉଦାର ଅର୍ପଣ) ଦ୍ୱାରା ୱେଦି (ଯଜ୍ଞବେଦି)କୁ ମାପି ସ୍ଥାପନ କଲା। ତୂର୍ୱୟାଣ (ବେଗେ ଆଗକୁ ଧକ୍କା ଦେଇ ନେବାଳା), ଗୂର୍ତ୍ତବଚସ୍ତମ (ବାଣୀରେ ସର୍ବାଧିକ ଋତସମ୍ମତ) ହୋଇ, ଏହି ଉତି (ସହାୟ)ରୁ…

ଯେଉଁ ହବନେଷୁ (ଆହ୍ୱାନମାନେ) ମନ ପରି ତୀକ୍ଷ୍ଣ ଶକ୍ତି ଧାଉଛି, ସେଠାରେ ବିପଃ (ପ୍ରେରିତ ଋଷିମାନେ) ଶଚ୍ୟା (କାର୍ଯ୍ୟସାଧକ ଶକ୍ତି) ଦ୍ୱାରା ଜିତି ଧାଇଁ ଆଗକୁ ବଢ଼ନ୍ତି। ଯେ ତୁବିନୃମ୍ଣ (ପୁରୁଷବଳରେ ମହାନ), ସେ ନିଜ ଶର୍ୟା (ପ୍ରେରକ କିରଣ) ଦ୍ୱାରା ଦିଶାକୁ ମିଶାଇ ଗଭସ୍ତୌ (ହସ୍ତରେ) ସ୍ଥିର…

ହୃଦୟରେ ଗଢ଼ା ମନର ଦ୍ରୁତ ଗତିମାନ ଚଳନରେ, ଯେତେବେଳେ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ—ସଖାମାନେ—ଏକସାଥି ଯଜ୍ଞ କରନ୍ତି, ସେତେବେଳେ ଏଠି ନିଶ୍ଚୟ ଭାବେ ବେଦ୍ୟ (ଜାଣୁଥିବାମାନେ) ତୋତେ ପଛେ ଛାଡ଼ିଦିଅନ୍ତି; ବ୍ରହ୍ମ (ପବିତ୍ର ଉଚ୍ଚାର) ବହନ କରୁଥିବା ଆଚାର୍ୟମାନେ ତୋ ଭିତରେ ସ୍ୱଚ୍ଛନ୍ଦରେ ବିଚରଣ କରନ୍ତି।