Adhyaya 36

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुष्गपादे वेदव्यसनाख्यानं स्वायंभुवमन्वन्तरवर्णनं च नाम पञ्चत्रिंशत्तमो ऽध्यायः शांशपायन उवाच मन्वन्तराणि शेषाणि श्रोतुमिच्छाम्यनुक्रमात् / मन्वन्तराधिपांश्चैव शक्रदेवपुरोगमान्

ଏଭଳି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣରେ (ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ) ପୂର୍ବଭାଗର ଦ୍ୱିତୀୟ ଅନୁଷ୍ଟୁପ୍ପାଦରେ ‘ବେଦବ୍ୟସନାଖ୍ୟାନ ଓ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନ୍ୱନ୍ତରବର୍ଣ୍ଣନ’ ନାମକ ପଞ୍ଚତ୍ରିଂଶତ୍ତମ ଅଧ୍ୟାୟ। ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ— ଅବଶିଷ୍ଟ ମନ୍ୱନ୍ତରଗୁଡ଼ିକୁ କ୍ରମେ ଶୁଣିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଏବଂ ମନ୍ୱନ୍ତରାଧିପମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ, ଶକ୍ର (ଇନ୍ଦ୍ର) ଆଦି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ।

Verse 2

सूत उवाच मन्वन्तराणि यानि स्युरतीतानागतानि ह / समासा द्विस्तराच्चैव ब्रुवतो मे निबोधत

ସୂତ କହିଲେ— ଯେଉଁ ମନ୍ୱନ୍ତରଗୁଡ଼ିକ ଅତୀତ ହୋଇଛି ଓ ଯେଉଁଗୁଡ଼ିକ ଆଗାମୀ, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ମୁଁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଓ ବିସ୍ତାରରେ—ଦୁଇଭାବେ କହିବି; ମୋ କଥା ଧ୍ୟାନଦେଇ ଶୁଣ।

Verse 3

स्वायंभुवो मनुः पूर्वं मनुः स्वारोचिषस्तथा / उत्तमस्तामसश्चैव रैवतश्चाक्षुषस्तथा

ପ୍ରଥମେ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁ, ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ। ତାପରେ ଉତ୍ତମ, ତାମସ, ରୈବତ ଓ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁ ଥିଲେ।

Verse 4

षडेते मनवो ऽतीता वक्ष्याम्यष्टावनागतान् / सावर्णिश्चैव रौच्यश्च भौत्यो वैवस्वतस्तथा

ଏହି ଛଅ ମନୁ ଅତୀତ ହୋଇଛନ୍ତି; ଏବେ ମୁଁ ଆଗାମୀ ଆଠ ମନୁଙ୍କୁ କହିବି—ସାବର୍ଣ୍ଣି, ରୌଚ୍ୟ, ଭୌତ୍ୟ ଓ ବୈବସ୍ୱତ ଆଦି।

Verse 5

वक्ष्याम्येतान्पुरस्तात्तु मनोर्वेवस्वतस्य च / मनवः पञ्च ये ऽतीता मानसांस्तान्निबोधत

ମୁଁ ପ୍ରଥମେ ବୈବସ୍ୱତ ମନୁଙ୍କ ପୂର୍ବରୁ ଥିବା ମନୁମାନଙ୍କୁ କହିବି; ଯେ ପାଞ୍ଚ ମନୁ ଅତୀତ, ସେମାନଙ୍କୁ ମନେ ଧରି ଜାଣ।

Verse 6

मन्वन्तरं मया वो ऽध्य क्रान्तं स्वायंभुवस्य ह / अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि मनाः स्वारोचिषस्य ह

ଆଜି ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ସ୍ୱାୟଂଭୁବ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତର କହିଦେଲି; ଏବେ ତାହା ପରେ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତର କହିବି।

Verse 7

प्रजासर्गं समासेन द्वितीयस्य महात्मनः / आसन्वै तुषिता देवा मनोः स्वारोचिषे ऽन्तरे

ଦ୍ୱିତୀୟ ମହାତ୍ମ ମନୁଙ୍କ ସମୟର ପ୍ରଜାସୃଷ୍ଟିକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ କହୁଛି; ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ତୁଷିତ ଦେବମାନେ ଥିଲେ।

Verse 8

पारावताश्च विद्वांसो द्वावेव तु गणौ स्मृतौ / तुषितायां समुत्पन्नाः क्रतोः पुत्राः स्वरोचिषः

ପାରାବତ ଓ ବିଦ୍ୱାନ—ଏହି ଦୁଇଟି ଗଣ ମାତ୍ର ସ୍ମୃତ। ତୁଷିତାରେ ଜନ୍ମିତ କ୍ରତୁଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ସ୍ୱରୋଚିଷ।

Verse 9

पारावताश्च वासिष्ठा द्वादश द्वौ गणौ स्मृतौ / छन्दजाश्च चतुर्विंशद्देवास्ते वै तदा स्मृताः

ପାରାବତ ଓ ବାସିଷ୍ଠ—ଦୁଇ ଗଣ ଦ୍ୱାଦଶ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ‘ଛନ୍ଦଜ’ ନାମର ସେଇ ଚତୁର୍ବିଂଶତି ଦେବ ତେବେ ସ୍ମୃତ ଥିଲେ।

Verse 10

दिवस्पर्शो ऽथ जामित्रो गोपदो भासुरस्तथा / अजश्च भगवाश्चैव द्रविणश्य महा बलः

ଦିବସ୍ପର୍ଶ, ଜାମିତ୍ର, ଗୋପଦ, ଭାସୁର; ଏବଂ ଅଜ, ଭଗବାନ, ମହାବଳ ଦ୍ରବିଣଶ୍ୟ।

Verse 11

आयश्चापि महाबाहुर्महौजाश्चापि वीर्यवान् / चिकित्वान्विश्रुतो यस्तु चांशो यश्चैव पठ्यते

ଆୟ ମହାବାହୁ; ମହୌଜ ବୀର୍ୟବାନ; ଏବଂ ବିଶ୍ରୁତ ଚିକିତ୍ୱାନ, ତଥା ପାଠ୍ୟ ଚାଂଶ।

Verse 12

ऋतश्चद्वादशस्तेषां तुषिताः परिकीर्त्तिताः / इत्येते क्रतुपुत्रास्तु तदासन्सोमपायिनः

ତାଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ‘ଋତ’ ନାମକ ଦ୍ୱାଦଶ ତୁଷିତ ଭାବେ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ। ଏହିପରି ଏହି କ୍ରତୁପୁତ୍ରମାନେ ସେତେବେଳେ ସୋମପାୟୀ ଥିଲେ।

Verse 13

प्रचेताश्चैव यो देवो विश्वदेवस्तथैव च / समञ्जो विश्रुतो यस्तु ह्यजिह्मश्चारिमर्द्दनः

ପ୍ରଚେତା ନାମକ ସେଇ ଦେବ, ବିଶ୍ୱଦେବ ମଧ୍ୟ; ସମଞ୍ଜ ପ୍ରସିଦ୍ଧ, ଅକୁଟିଳ ଓ ଶତ୍ରୁ-ମର୍ଦ୍ଦନକାରୀ।

Verse 14

आयुर्दानो महामानो दिव्यमानस्तथैव च / अजेयश्च महाभागो यवीयांश्च महाबलः

ଆୟୁର୍ଦାନ, ମହାମାନ, ଦିବ୍ୟମାନ; ଅଜେୟ, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ, ଯୁବ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ମହାବଳୀ।

Verse 15

होता यज्वा तथा ह्येते परिक्रान्ताः परावताः / इत्येता देवता ह्यासन्मनोः स्वारोचिषान्तरे

ହୋତା ଓ ଯଜ୍ୱା—ଏମାନେ ଦୂରଦୂରାନ୍ତ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପରିଭ୍ରମଣ କରିଥିଲେ; ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ମନୁଙ୍କ କାଳରେ ଏହିମାନେ ଦେବତା ଥିଲେ।

Verse 16

सोमपास्तु तदा ह्येताश्चतुर्विशति देवताः / तेषामिन्द्रस्तदा ह्यासीद्विपश्चिल्लोकविश्रुतः

ସେତେବେଳେ ଏହି ଚବିଶ ଦେବତା ସୋମପାନକାରୀ ଥିଲେ; ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ସମୟରେ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ବିପଶ୍ଚିତ୍’ ନାମରେ ଲୋକବିଶ୍ରୁତ ଥିଲେ।

Verse 17

ऊर्जा वसिष्ठपुत्रश्च स्तंबः काश्यप एव च / भार्गवश्च तधा प्राम ऋषभोंऽङ्गिरसस्तथा

ଊର୍ଜା, ବସିଷ୍ଠପୁତ୍ର, ସ୍ତମ୍ଭ, କାଶ୍ୟପ; ଏବଂ ଭାର୍ଗବ, ପ୍ରାମ, ଓ ଋଷଭ—ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶଜ ମଧ୍ୟ।

Verse 18

पौलस्त्यश्चैव दत्तो ऽत्रिरात्रेयो निश्चलस्तथा / पौलहो ऽथार्वरीवांश्च एते सप्तर्षयस्तथा

ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ଦତ୍ତ, ଅତ୍ରିରାତ୍ରେୟ ଓ ନିଶ୍ଚଳ; ତଥା ପୌଲହ ଓ ଆଥର୍ବରୀବ—ଏମାନେ ସପ୍ତର୍ଷି ଭାବେ ସ୍ମୃତ।

Verse 19

चैत्रः किंपुरुष श्चैव कृतान्तो विभृतो रविः / बृहदुक्थो नवः सेतुः श्रुतश्चेति नव स्मृताः

ଚୈତ୍ର, କିଂପୁରୁଷ, କୃତାନ୍ତ, ବିଭୃତ, ରବି, ବୃହଦୁକ୍ଥ, ନବ, ସେତୁ ଓ ଶ୍ରୁତ—ଏହି ନବ ଜଣ ସ୍ମୃତ।

Verse 20

मनोः स्वारोचिषस्यैते पुत्रा वंशकराः प्रभो / पुराणे परिसंख्याता द्वितीयं वै तदन्तरम्

ହେ ପ୍ରଭୋ! ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁଙ୍କ ଏହି ପୁତ୍ରମାନେ ବଂଶକର; ପୁରାଣରେ ଗଣିତ—ଏହା ଦ୍ୱିତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର।

Verse 21

सप्तर्षयो मनुर्देवाः पितरश्च चतुष्टयम् / मूलं मन्वन्तरस्यैते तेषां चैवान्वयाः प्रजाः

ସପ୍ତର୍ଷି, ମନୁ, ଦେବମାନେ ଓ ପିତୃମାନଙ୍କ ଚାରି ଶ୍ରେଣୀ—ଏମାନେ ମନ୍ୱନ୍ତରର ମୂଳ; ତାଙ୍କର ଅନ୍ୱୟରୁ ପ୍ରଜା ଜନ୍ମେ।

Verse 22

ऋषीणां देवताः पुत्राः पितरो देवसूनवः / ऋषयो देवपुत्राश्च इति शास्त्रे विनिश्चयः

ଶାସ୍ତ୍ରର ନିଶ୍ଚୟ ଏହି: ଦେବତାମାନେ ଋଷିମାନଙ୍କ ପୁତ୍ର; ପିତୃମାନେ ଦେବସୂନୁ; ଏବଂ ଋଷିମାନେ ମଧ୍ୟ ଦେବପୁତ୍ର।

Verse 23

मनोः क्षत्रं विशश्चैव सप्तर्षिभ्यो द्विजा तयः / एतन्मन्वन्तरं प्रोक्तं समासाच्च न विस्तरात्

ମନୁଠାରୁ କ୍ଷତ୍ରିୟ ଓ ବୈଶ୍ୟ, ଏବଂ ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କଠାରୁ ଦ୍ୱିଜମାନେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ। ଏହି ମନ୍ୱନ୍ତର ସଂକ୍ଷେପରେ କୁହାଗଲା, ବିସ୍ତାରରେ ନୁହେଁ।

Verse 24

स्वायंभुवे न विस्तारो ज्ञेयः स्वारोचिषस्य च / न शक्यो विस्तरस्तस्य वक्तुं वर्षशतैरपि

ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ଓ ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ବିସ୍ତାର ଜାଣିବା ଦୁର୍ଲଭ; ତାହାର ବିସ୍ତୃତ ବର୍ଣ୍ଣନା ଶତବର୍ଷରେ ମଧ୍ୟ କୁହିହେବ ନାହିଁ।

Verse 25

पुनरुक्तबहुत्वात्तु प्रजानां वै कुलेकुले / तृतीये त्वथ पर्याये उत्तमस्यान्तरे मनोः

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କର କୁଳେକୁଳେ ପୁନରୁକ୍ତି ବହୁ ହୋଇଯାଇଥିବାରୁ, ଏବେ ତୃତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ—ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରେ—ବର୍ଣ୍ଣନା କରାଯାଉଛି।

Verse 26

पञ्च देवगणा प्रोक्तास्तान्वक्ष्यामि निबोधत / सुधामानश्च ये देवा ये चान्ये वशवर्त्तिनः

ପାଞ୍ଚ ଦେବଗଣ କୁହାଯାଇଛନ୍ତି; ସେମାନଙ୍କୁ ମୁଁ କହୁଛି, ଶୁଣି ବୁଝ। ‘ସୁଧାମାନ’ ନାମକ ଦେବମାନେ ଓ ଅନ୍ୟ ବଶବର୍ତ୍ତୀ ଦେବମାନେ।

Verse 27

प्रतर्दनाः शिवाः सत्यागणा द्वादशकाः स्मृताः / सत्यो धृतिर्दमो दान्तः क्षमः क्षामो ध्वनिः शुचिः

ପ୍ରତର୍ଦନ, ଶିବ ଓ ସତ୍ୟଗଣ—ଏମାନେ ଦ୍ୱାଦଶ ଭାବେ ସ୍ମୃତ। ସତ୍ୟ, ଧୃତି, ଦମ, ଦାନ୍ତ, କ୍ଷମ, କ୍ଷାମ, ଧ୍ୱନି ଓ ଶୁଚି।

Verse 28

इषोर्ज्जश्च तथा श्रेष्ठः सुपर्णो द्वादशस्तथा / इत्येते द्वादश प्रोक्ताः सुधामानस्तु नामभिः

ଇଷୋର୍ଜ୍ଜ, ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ସୁପର୍ଣ୍ଣ—ତଥା ଦ୍ୱାଦଶମ ମଧ୍ୟ। ଏହିପରି ‘ସୁଧାମାନ’ ନାମରେ ଏହି ବାରଜଣ କୁହାଗଲେ।

Verse 29

सहस्रधारो विश्वायुः समितारो वृहद्वसुः / विश्वधा विश्वकर्मा च मानसस्तु विराजसः

ସହସ୍ରଧାର, ବିଶ୍ୱାୟୁ, ସମିତାର ଓ ବୃହଦ୍ବସୁ; ତଥା ବିଶ୍ୱଧା, ବିଶ୍ୱକର୍ମା—ଏବଂ ବିରାଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ମାନସ।

Verse 30

ज्योतिश्चैव विभासश्च कीर्त्तिता वंशवर्तिनः / अवध्यो ऽवरतिर्देवो वसुर्धिष्ण्यो विभावसुः

ଜ୍ୟୋତି ଓ ବିଭାସ—ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ଅବସ୍ଥିତ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ। ଅବଧ୍ୟ, ଅବରତି ଦେବ, ବସୁ, ଧିଷ୍ଣ୍ୟ ଓ ବିଭାବସୁ ମଧ୍ୟ।

Verse 31

वित्तः क्रतुः सुधर्मा च धृतधर्मा यशस्विजः / रथोर्मिः केतुमाञ्छ्चैव कीर्त्तितास्तु प्रतर्दनाः

ବିତ୍ତ, କ୍ରତୁ, ସୁଧର୍ମା, ଧୃତଧର୍ମା ଓ ଯଶସ୍ୱିଜ; ତଥା ରଥୋର୍ମି ଓ କେତୁମାନ—ଏମାନେ ପ୍ରତର୍ଦନ ବଂଶରେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 32

हंसस्वारौ वदान्यौ च प्रतर्दनयशस्करौ / सुदानो वसुदानश्च सुमञ्जसविषावुभौ

ହଂସସ୍ୱାର ଓ ବଦାନ୍ୟ—ଏମାନେ ପ୍ରତର୍ଦନଙ୍କ ଯଶ ବଢ଼ାନ୍ତି। ସୁଦାନ ଓ ବସୁଦାନ; ତଥା ସୁମଞ୍ଜସ ଓ ବିଷାବ—ଏହି ଦୁଇଜଣ ମଧ୍ୟ।

Verse 33

यमो वह्निर् यतिश्चैव सुचित्रः सुतपास्तथा / शिवा ह्येते तु विज्ञेया यज्ञिया द्वादशापराः

ଯମ, ବହ୍ନି, ଯତି, ସୁଚିତ୍ର ଓ ସୁତପା—ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଶିବସ୍ୱରୂପ ବୋଲି ଜାଣିବା ଯୋଗ୍ୟ; ଏମାନେ ଯଜ୍ଞୀୟ ଦେବତାଙ୍କର ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ।

Verse 34

सत्यानामपि नामानि निबोधत यथातथम् / दिक्पतिर्वाक्पतिश्चैव विश्वः शंभुस्तथैव च

ଏବେ ସତ୍ୟମାନଙ୍କ ନାମ ମଧ୍ୟ ଯଥାର୍ଥ ଶୁଣ—ଦିକ୍ପତି, ବାକ୍ପତି, ବିଶ୍ୱ ଓ ଶମ୍ଭୁ।

Verse 35

स्वमृडीको दिविश्चैव वर्चोधामा बृहद्वपुः / अश्वश्चैव सदश्वश्च क्षेमानन्दौ तथैव च

ସ୍ୱମୃଡୀକ, ଦିବି, ବର୍ଚୋଧାମା, ବୃହଦ୍ୱପୁ, ଅଶ୍ୱ, ସଦଶ୍ୱ, ଏବଂ କ୍ଷେମ ଓ ଆନନ୍ଦ।

Verse 36

सत्या ह्येते परिक्रान्ता यज्ञिया द्वादशापराः / इत्येता देवता ह्यासन्नौत्तमस्यान्तरे मनोः

ଏମାନେ ହିଁ ‘ସତ୍ୟ’ ନାମରେ ପରିଚିତ ଯଜ୍ଞୀୟ ଅନ୍ୟ ଦ୍ୱାଦଶ; ଏହିପରି ଏହି ଦେବତାମାନେ ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିଲେ।

Verse 37

तेषामिन्द्रस्तु देवानां सुशान्तिर्नाम विश्रुतः / पुत्रास्त्तवङ्गिरसस्ते वै उत्तमस्य प्रजापतेः

ସେହି ଦେବତାମାନଙ୍କ ଇନ୍ଦ୍ର ‘ସୁଶାନ୍ତି’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ; ଏବଂ ସେମାନେ ଅଙ୍ଗିରସ ବଂଶୀୟ ପୁତ୍ର, ଉତ୍ତମ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ସନ୍ତାନ ଥିଲେ।

Verse 38

वशिष्ठपुत्राः सप्तासन्वाशिष्ठा इति विश्रुताः / सप्तर्षयस्तु ते सर्व उत्तमस्यान्तरे मनोः

ବଶିଷ୍ଠଙ୍କ ସାତ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ସେମାନେ ‘ବାଶିଷ୍ଠ’ ନାମେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ। ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ସପ୍ତର୍ଷି, ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଥିଲେ।

Verse 39

आचश्च परशुश्चैव दिव्यो दिव्यौषधिर्नयः / देवाम्वुजश्चाप्रतिमौ महोत्साहो गजस्तथा

ଆଚ, ପରଶୁ, ଦିବ୍ୟ, ଦିବ୍ୟୌଷଧି, ନୟ, ଦେବାମ୍ବୁଜ, ଅପ୍ରତିମ, ମହୋତ୍ସାହ ଓ ଗଜ—ଏହି ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 40

विनीतश्च सुकेतुश्च सुमित्रः सुमतिः श्रुतिः / उत्तमस्य मनोः पुत्रास्त्रयोदश महात्मनः

ବିନୀତ, ସୁକେତୁ, ସୁମିତ୍ର, ସୁମତି ଓ ଶ୍ରୁତି—ଏହି ମହାତ୍ମାମାନେ ଉତ୍ତମ ମନୁଙ୍କ ତେର ପୁତ୍ର ଥିଲେ।

Verse 41

एते क्षत्रप्रणेतारस्तृतीयं चैतदन्तरम् / औत्तमः परिसंख्यातः सर्गः स्वारोचिषेण तु

ଏମାନେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ; ଏହା ତୃତୀୟ ମନ୍ୱନ୍ତର। ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନୁ ଏହାକୁ ‘ଔତ୍ତମ’ ସର୍ଗ ଭାବେ ଗଣନା କରିଛନ୍ତି।

Verse 42

विस्तरेणानुपूर्व्या च तामसस्य निबोधत / चतुर्थे त्वथ पर्याये तामसस्यातरे मनोः

ଏବେ ତାମସ (ମନୁ) ବିଷୟକୁ କ୍ରମାନୁସାରେ ଓ ବିସ୍ତାରରେ ଜାଣ। ଚତୁର୍ଥ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ ତାମସ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତର ଆସେ।

Verse 43

सत्याः सुरूपाः सुधियो हरयश्च गणाः स्मृताः / पुलस्त्यपुत्रास्ते देवास्तामसस्यान्तरे मनोः

ସତ୍ୟ, ସୁରୂପ, ସୁଧି ଓ ହରି—ଏହି ଗଣମାନେ ସ୍ମୃତିରେ କଥିତ। ଏମାନେ ପୁଲସ୍ତ୍ୟପୁତ୍ର ଦେବଗଣ, ତାମସ ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରକାଳରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 44

गणस्तु तेषां देवानामेकैकः पञ्चविंशकः / इन्द्रियाणां प्रतीयेत ऋषयः प्रतिजानते

ସେହି ଦେବମାନଙ୍କର ପ୍ରତ୍ୟେକ ଗଣ ପଞ୍ଚବିଂଶତିକ। ଇନ୍ଦ୍ରିୟରୂପେ ସେମାନେ ପ୍ରତୀତ ହୁଅନ୍ତି—ଏହିପରି ଋଷିମାନେ କହନ୍ତି।

Verse 45

सप्रमाणास्तु शीर्षण्यं मनश्चैवाष्टमं तथा / इन्द्रियाणि तथा देवा मनोस्तस्यान्तरे स्मृताः

ସପ୍ରମାଣ (ସାତ) ଓ ଶୀର୍ଷଣ୍ୟ, ଏବଂ ଅଷ୍ଟମ ମନ; ଏହିପରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦେବମାନେ ସେହି ମନୁଙ୍କ ଅନ୍ତରକାଳରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 46

तेषां बभूव देवानां शिबिरिन्द्रः प्रतापवान् / सप्तर्षयोंऽतरे ये च तान्निबोधत सत्तमाः

ସେହି ଦେବମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ପ୍ରତାପବାନ ଶିବିରିନ୍ଦ୍ର ହେଲେ। ଏବଂ ସେହି ଅନ୍ତରକାଳର ସପ୍ତର୍ଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଜାଣ, ହେ ସତ୍ତମମାନେ।

Verse 47

काव्य आङ्गिरसश्चैव काश्यपः पृथुरेव च / अत्रेयस्त्वग्निरित्येव ज्योतिर्धामा च भार्गवः

କାବ୍ୟ, ଆଙ୍ଗିରସ, କାଶ୍ୟପ ଓ ପୃଥୁ; ଅତ୍ରେୟ, ଅଗ୍ନି, ଜ୍ୟୋତିର୍ଧାମା ଓ ଭାର୍ଗବ—ଏମାନେ (ସପ୍ତର୍ଷି) ଅଟନ୍ତି।

Verse 48

पौलहश्चरकश्चात्र वाशिष्ठः पीवरस्तथा / चैत्रस्तथैव पौलस्त्य ऋषयस्तामसेंऽतरे

ତାମସ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏଠାରେ ପୌଲହ, ଚରକ, ବାଶିଷ୍ଠ, ପୀବର, ଚୈତ୍ର ଏବଂ ପୌଲସ୍ତ୍ୟ—ଏହି ଋଷିମାନେ ସ୍ମୃତ।

Verse 49

जानुजङ्घस्तथा शान्तिर्नरः ख्यातिः शुभस्तथा / प्रियभृत्यो परीक्षिच्च प्रस्थलो ऽथ दृढेषुधिः

ଜାନୁଜଙ୍ଘ, ଶାନ୍ତି, ନର, ଖ୍ୟାତି, ଶୁଭ; ଏବଂ ପ୍ରିୟଭୃତ୍ୟ, ପରୀକ୍ଷି, ପ୍ରସ୍ଥଲ, ଦୃଢେଷୁଧି—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧ।

Verse 50

कृशाश्वः कृतबन्धुश्च तामसस्य मनोः सुताः / पञ्चमेत्वथ पर्याये मनोः स्वारोचिषेंऽतरे

କୃଶାଶ୍ୱ ଓ କୃତବନ୍ଧୁ—ଏମାନେ ତାମସ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର; ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତର କ୍ରମରେ ଏହା ପଞ୍ଚମ ପର୍ଯ୍ୟାୟ।

Verse 51

गुणास्तु ये समाख्याता देवानां तान्निबोधत / अमिताभा भूतरयो वैकुण्ठाः ससुमेधसः

ଦେବମାନଙ୍କ ଯେ ଗୁଣ କୁହାଯାଇଛି, ସେଗୁଡ଼ିକୁ ଜାଣ: ଅମିତାଭ, ଭୂତରୟ, ବୈକୁଣ୍ଠ, ସସୁମେଧସ।

Verse 52

वरिष्ठाश्च शुभाः पुत्रा वसिष्ठस्य प्रजापतेः / चतुर्दश तु चत्वारो गणास्तेषां सुभास्वराः

ପ୍ରଜାପତି ବସିଷ୍ଠଙ୍କ ପୁତ୍ରମାନେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଓ ଶୁଭ; ତାଙ୍କର ଚୌଦ ଚୌଦ କରି ଚାରି ଗଣ ଅଛି, ସେମାନେ ସୁଭାସ୍ୱର।

Verse 53

उग्रः प्रज्ञो ऽग्निभावश्च प्रज्योतिश्चामृतस्तथा / सुमतिर्वा विरावश्च धामा नादः श्रवास्तथा

ଉଗ୍ର, ପ୍ରଜ୍ଞ, ଅଗ୍ନିଭାବ, ପ୍ରଜ୍ୟୋତି ଓ ଅମୃତ—ତଥା; ସୁମତି, ବିରାବ, ଧାମା, ନାଦ, ଶ୍ରବା।

Verse 54

वृत्तिराशी च वादश्च शबरश्च चतुर्दश / अमिताभाः स्मृता ह्येते देवाः स्वारोचिषेंऽतरे

ବୃତ୍ତି, ରାଶି, ବାଦ ଓ ଶବର—ଏମାନେ ଚତୁର୍ଦ୍ଦଶ; ସ୍ୱାରୋଚିଷ ମନ୍ୱନ୍ତରେ ଏହି ଦେବମାନେ ‘ଅମିତାଭ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 55

मतिश्च सुमतिश्चैव ऋतसत्यौ तथैधनः / अधृतिर्विधृतिश्चैव दमो नियम एव च

ମତି ଓ ସୁମତି, ଋତ ଓ ସତ୍ୟ, ତଥା ଐଧନ; ଅଧୃତି ଓ ବିଧୃତି, ଦମ ଓ ନିୟମ ମଧ୍ୟ।

Verse 56

व्रतो विष्णुः सहश्चैव द्युतिमान्सुश्रवास्तथा / इत्येतानीह नामानि आभूतयसां विदुः

ବ୍ରତ, ବିଷ୍ଣୁ, ସହ, ଦ୍ୟୁତିମାନ ଓ ସୁଶ୍ରବା—ଏହିଏ ଏଠାରେ ‘ଆଭୂତୟ’ ଦେବମାନଙ୍କ ନାମ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ।

Verse 57

वृषो भेत्ता जयो भीमः शुचिर्दान्तो यशो दमः / नाथो विद्वानजेयश्च कृशो गौरो ध्रुवस्तथा

ବୃଷ, ଭେତ୍ତା, ଜୟ, ଭୀମ, ଶୁଚି, ଦାନ୍ତ, ଯଶ, ଦମ; ନାଥ, ବିଦ୍ୱାନ, ଅଜେୟ, କୃଶ, ଗୌର, ଧ୍ରୁବ ମଧ୍ୟ।

Verse 58

कीर्त्तितास्तु विकुण्ठा वै सुमेधांस्तु निबोधत / मेधा मेधा तिथिश्चैव सत्यमेधास्तथैव च

ବୈକୁଣ୍ଠମାନେ କୀର୍ତ୍ତିତ ହୋଇଛନ୍ତି; ହେ ସୁମେଧସମାନେ, ଶୁଣ—ମେଧା, ମେଧା, ତିଥି ଏବଂ ସତ୍ୟମେଧା।

Verse 59

पृश्निमेधाल्पमेधाश्च भूयोमेधाश्च यः प्रभुः / दीप्तिमेधा यशोमेधा स्थिरमेधास्तथैव च

ପୃଶ୍ନିମେଧା, ଅଲ୍ପମେଧା ଓ ଭୂୟୋମେଧା ନାମକ ପ୍ରଭୁ; ଏବଂ ଦୀପ୍ତିମେଧା, ଯଶୋମେଧା, ସ୍ଥିରମେଧା।

Verse 60

सर्वमेधा सुमेधाश्च प्रतिमेधाश्च यः स्मृतः / मेधजा मेधहन्ता च कीर्त्तितास्ते सुमेधसः

ଯିଏ ସର୍ବମେଧା, ସୁମେଧା ଓ ପ୍ରତିମେଧା ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଏବଂ ମେଧଜା, ମେଧହନ୍ତା—ସେମାନେ ସୁମେଧସ ଭାବେ କୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 61

विभुरिन्द्रस्तथा तेषामासीद्वि क्रान्तपौरुषः / पौलस्त्यो दवबाहुश्च सुधामा नाम काश्यपः

ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ବିକ୍ରାନ୍ତ ପୌରୁଷ ଥିବା ବିଭୁ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ; ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ଦବବାହୁ ଏବଂ ସୁଧାମା ନାମକ କାଶ୍ୟପ ମଧ୍ୟ।

Verse 62

हिरण्यरोमाङ्गिरसो वेदश्रीश्चैव भार्गवः / ऊर्ध्वबाहुश्च वाशिष्ठः पर्जन्यः पौलहस्तथा

ହିରଣ୍ୟରୋମା ଆଙ୍ଗିରସ, ବେଦଶ୍ରୀ ନାମକ ଭାର୍ଗବ; ଊର୍ଧ୍ୱବାହୁ ବାଶିଷ୍ଠ, ପର୍ଜନ୍ୟ ଏବଂ ପୌଲହ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ।

Verse 63

सत्यनेत्रस्तथात्रेय ऋषयो रैवतेंऽतरे / महावीर्यः सुसंभाव्यः सत्यको हरहा शुचिः

ରୈବତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ସତ୍ୟନେତ୍ର, ଆତ୍ରେୟ ଋଷି, ଏବଂ ମହାବୀର୍ୟ, ସୁସମ୍ଭାବ୍ୟ, ସତ୍ୟକ, ହରହା, ଶୁଚି—ଏମାନେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 64

बलबन्धुर्निरामित्रः कंबुः शृगो धृतव्रतः / रैवतस्य च पुत्रास्ते पञ्चमं वै तदन्तरम्

ବଲବନ୍ଧୁ, ନିରାମିତ୍ର, କମ୍ବୁ, ଶୃଗ ଓ ଧୃତବ୍ରତ—ଏମାନେ ରୈବତଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏହି ଅନ୍ତରଟି ପଞ୍ଚମ ମନ୍ୱନ୍ତର ଅଟେ।

Verse 65

स्वारोचिषश्चोत्तमो ऽपि तामसो रैवतस्तथा / प्रियव्रतान्वया ह्येते चत्वारो मनवः स्मृताः

ସ୍ୱାରୋଚିଷ, ଉତ୍ତମ, ତାମସ ଓ ରୈବତ—ଏହି ଚାରି ମନୁ ପ୍ରିୟବ୍ରତଙ୍କ ବଂଶାନ୍ୱୟରେ ସ୍ମୃତ।

Verse 66

षष्ठे खल्वपि पर्याये देवा ये चाक्षुषेंऽतरे / आद्याः प्रसूता भाव्यश्च पृथुकाश्च दिवौकसः

ଷଷ୍ଠ ପର୍ଯ୍ୟାୟରେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ଦେବଗଣ—ଆଦ୍ୟ, ପ୍ରସୂତ, ଭାବ୍ୟ ଓ ପୃଥୁକ—ଏମାନେ ଦିବୌକସ ଥିଲେ।

Verse 67

महानुभावा लेखास्छ पञ्च देवगणाः स्मृताः / दिवौकसः सर्व एव प्रोच्यन्ते मातृनामभिः

ମହାନୁଭାବ ଓ ଲେଖା—ଏହି ପାଞ୍ଚ ଦେବଗଣ ସ୍ମୃତ; ଏହି ସମସ୍ତ ଦିବୌକସ ମାତୃନାମରେ ପ୍ରୋଚ୍ୟ।

Verse 68

अत्रेः पुत्रस्य नप्तारो ह्यारण्यस्य प्रजापतेः / गणस्तु तेषां देवानामेकैको ह्यष्टकः स्मृतः

ଅତ୍ରିଙ୍କ ପୁତ୍ରର ନାତିମାନେ ଅରଣ୍ୟ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ବଂଶଜ; ସେହି ଦେବଗଣରେ ପ୍ରତ୍ୟେକ ଜଣେ ଜଣେ ‘ଅଷ୍ଟକ’ ବୋଲି ସ୍ମୃତ।

Verse 69

अन्तरिक्षो वसुर्हव्यो ह्यतिथिश्च प्रियव्रतः / श्रोता मन्तानुमन्ता च त्वाद्या ह्येते प्रकीर्त्तिताः

ଅନ୍ତରିକ୍ଷ, ବସୁ, ହବ୍ୟ, ଅତିଥି ଓ ପ୍ରିୟବ୍ରତ; ଏବଂ ଶ୍ରୋତା, ମନ୍ତା (ଚିନ୍ତକ), ଅନୁମନ୍ତା—ଏମାନେ ଆଦ୍ୟ ଭାବେ ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ।

Verse 70

श्येनभद्रस्तथा चैव श्वेतचक्षुर्महायशाः / सुमनाश्च प्रचेताश्च वनेनः सुप्रचेत्सौ

ତଥା ଶ୍ୟେନଭଦ୍ର, ମହାୟଶସ୍ବୀ ଶ୍ୱେତଚକ୍ଷୁ, ସୁମନା, ପ୍ରଚେତା, ବନେନ ଓ ସୁପ୍ରଚେତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ସେହି ଗଣର) ଅଟନ୍ତି।

Verse 71

मुनिश्चैव महासत्त्वः प्रसूताः परिकीर्त्तिताः / विजयः सुजयश्चैव मनस्योदौ तथैव च

ମୁନି ଓ ମହାସତ୍ତ୍ୱ—ଏମାନେ ପ୍ରସୂତ (ଉଦ୍ଭୂତ) ଦେବ ଭାବେ ପରିକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ବିଜୟ, ସୁଜୟ, ମନସ୍ୟୁ ଓ ଉଦ ମଧ୍ୟ।

Verse 72

मतिः परिमतिश्चैव विचेताः प्रियनिश्चयः / भव्या ह्येते स्मृता देवाः पृथुकांश्च निबोधत

ମତି, ପରିମତି, ବିଚେତା ଓ ପ୍ରିୟନିଶ୍ଚୟ—ଏମାନେ ‘ଭବ୍ୟ’ ଦେବ ଭାବେ ସ୍ମୃତ; ଏବେ ପୃଥୁକାଂଶମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ନିବୋଧ।

Verse 73

ओजिष्ठः शकुनो देवो वानत्दृष्टस्तथैव च / सत्कृतः सत्यदृष्टिश्च जिगीषुर्विजयस्तथा

ଓଜିଷ୍ଠ, ଶକୁନ, ଦେବ, ବାନତ୍ଦୃଷ୍ଟ; ଏବଂ ସତ୍କୃତ, ସତ୍ୟଦୃଷ୍ଟି, ଜିଗୀଷୁ, ବିଜୟ—ଏହି ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ (ଦେବଗଣର) ଅଟେ।

Verse 74

अजितश्च महाभागः पृथुकास्ते दिवौकसः / लेशास्तथा प्रवक्ष्यामि नामतस्तान्निबोधत

ଅଜିତ ମଧ୍ୟ ମହାଭାଗ; ସେମାନେ ପୃଥୁକ ନାମକ ଦିବୌକସ (ସ୍ୱର୍ଗବାସୀ) ଅଟନ୍ତି। ଏବେ ମୁଁ ସେମାନଙ୍କ କିଛି ଅଂଶ ନାମସହ କହିବି—ଶୁଣି ବୁଝ।

Verse 75

मनोजवः प्रघासश्च प्रचेताश्च महायशाः / ध्रुवो ध्रुवक्षितिश्चैव अत्युतश्चैव वीर्यवान्

ମନୋଜବ, ପ୍ରଘାସ ଓ ମହାଯଶସ୍ବୀ ପ୍ରଚେତା; ଏବଂ ଧ୍ରୁବ, ଧ୍ରୁବକ୍ଷିତି, ବୀର୍ୟବାନ୍ ଅତ୍ୟୁତ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ ଅଛନ୍ତି।

Verse 76

युवना बृहस्पतिश्चैव लेखाः संपरिकीर्त्तिताः / मनोजवो महावीर्यस्तेषामिन्द्रस्तदाभवत्

ଯୁବନା ଓ ବୃହସ୍ପତି—ଏହି ‘ଲେଖା’ ନାମମାନେ ମଧ୍ୟ ସୁକୀର୍ତ୍ତିତ। ସେମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ମହାବୀର୍ୟ ମନୋଜବ ସେତେବେଳେ ଇନ୍ଦ୍ର ହେଲେ।

Verse 77

उत्तमो भार्गवश्चैव हविष्मानङ्गिरःसुतः / सुधामा काश्यपश्चैव वशिष्ठो विरजास्तथा

ଉତ୍ତମ, ଭାର୍ଗବ, ଏବଂ ଅଙ୍ଗିରାଙ୍କ ପୁତ୍ର ହବିଷ୍ମାନ; ତଥା ସୁଧାମା, କାଶ୍ୟପ, ବଶିଷ୍ଠ ଓ ବିରଜ—ଏମାନେ ମଧ୍ୟ (ଋଷିଗଣ) ଅଟନ୍ତି।

Verse 78

अतिनामा च पौलस्त्यः सहिष्णुः पौलहस्तथा / मधुरात्रेय इत्येते सप्त वै चाक्षुषेंऽतरे

ଅତିନାମା, ପୌଲସ୍ତ୍ୟ, ସହିଷ୍ଣୁ, ତଥା ପୌଲହ ଓ ମଧୁରାତ୍ରେୟ—ଏମାନେ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତରର ସାତ (ଋଷି) ବୋଲି କଥିତ।

Verse 79

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नशचेति ते नव

ଊରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ବୀ, ସତ୍ୟବାକ୍କୃତି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ, ଅତିରାତ୍ର ଓ ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏମାନେ ନଅ ଜଣ ବୋଲି କୁହାଯାଇଛି।

Verse 80

अभिमन्युश्च दशमो नाड्वलेया मनोः सुताः / चाक्षुषस्य सुताः ह्येते षष्ठं चैव तदन्तरम्

ଦଶମ ଅଭିମନ୍ୟୁ; ଏମାନେ ନାଡ୍ୱଲେୟ ମନୁଙ୍କ ପୁତ୍ର। ଏମାନେ ସମସ୍ତେ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କ ପୁତ୍ର; ଏହିଏ ଷଷ୍ଠ ମନ୍ୱନ୍ତର।

Verse 81

वैवस्वतेन संख्यातस्तत्सर्गः सांप्रतेन तु / विस्तरेणानुपूर्व्या च चाक्षुषस्यान्तरे मनोः

ସେହି ସର୍ଗକୁ ବୈବସ୍ୱତ (ମନୁ) ସଂକ୍ଷେପରେ ଗଣନା କରିଥିଲେ; କିନ୍ତୁ ବର୍ତ୍ତମାନ ବକ୍ତା ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ କ୍ରମେ ବିସ୍ତାରରେ ବର୍ଣ୍ଣନା କରିବେ।

Verse 82

ऋषय ऊचुः चाक्षुषः कस्य दायादः संभूतः सक्य वान्वये / तस्यान्ववाये ये ऽप्यन्येतान्नो ब्रूहि यथातथम्

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ଚାକ୍ଷୁଷ କାହାର ଦାୟାଦ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ, ଏବଂ ସେ କେଉଁ ବଂଶରେ ଥିଲେ? ତାଙ୍କ ବଂଶର ଅନ୍ୟମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଆମକୁ ଯଥାର୍ଥ ଭାବେ କୁହ।

Verse 83

सूत उवाच चाक्षुषस्य विसर्गं तु समासाच्छृणुत द्विजाः / यस्यान्ववाये संभूतः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान्

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁଙ୍କ ବିସର୍ଗକୁ ସଂକ୍ଷେପରେ ଶୁଣ; ଯାହାଙ୍କ ବଂଶପରମ୍ପରାରେ ପ୍ରତାପବାନ୍ ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 84

प्रजानां पतयश्चान्ये दक्षः प्राचेतसस्तथा / उत्तानपादं जग्राह पुत्रमत्रिप्रजापतिः

ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଅନ୍ୟ ପତିମାନେ ମଧ୍ୟ ଥିଲେ—ପ୍ରାଚେତସ ଦକ୍ଷ ମଧ୍ୟ; ଏବଂ ଅତ୍ରି ପ୍ରଜାପତି ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କୁ ପୁତ୍ରରୂପେ ଗ୍ରହଣ କଲେ।

Verse 85

दत्तकः स तु पुत्रो ऽस्य राजा ह्यासीत्प्रजापतिः / स्वायंभुवेन मनुना दत्तो ऽत्रेः कारणं प्रति

ସେ ତାଙ୍କର ଦତ୍ତକ ପୁତ୍ର ଥିଲେ; ଏବଂ ସେଇ ରାଜା ପ୍ରଜାପତି ହେଲେ। ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁ କିଛି କାରଣରୁ ତାଙ୍କୁ ଅତ୍ରିଙ୍କୁ ଦାନ କରିଥିଲେ।

Verse 86

मन्वन्तरमथासाद्य भविष्यच्चाक्षुषस्य ह / षष्ठं तदनु वक्ष्यामि उपोद्धातेन वै द्विजाः

ଏବେ ଚାକ୍ଷୁଷଙ୍କ ପରେ ଆସିବା ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ଆଶ୍ରୟ କରି, ହେ ଦ୍ୱିଜମାନେ, ଉପୋଦ୍ଧାତ ସହିତ ଛଠ଼ ମନ୍ୱନ୍ତରକୁ ମୁଁ କହିବି।

Verse 87

उत्तानपादाच्चतुरः सूनृतासूत भामिनी / धर्मस्य कन्या सुश्रोणी सूनृता नाम विश्रुता

ଉତ୍ତାନପାଦଙ୍କ ଠାରୁ ସେଇ ଭାମିନୀ ସୂନୃତା ଚାରି ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ସେ ଧର୍ମଙ୍କ କନ୍ୟା, ସୁଶ୍ରୋଣୀ, ‘ସୂନୃତା’ ନାମରେ ପ୍ରସିଦ୍ଧ ଥିଲେ।

Verse 88

उत्पन्ना जापि धर्मेम ध्रुवस्य जननी शुभा / धर्मस्य पत्न्यां लक्ष्मयां वै उत्पन्ना सा शुचिस्मिता

ଧର୍ମରେ ଜନ୍ମିଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସେ ଶୁଭା ଧ୍ରୁବଙ୍କ ଜନନୀ ହେଲେ; ଧର୍ମଙ୍କ ପତ୍ନୀ ଲକ୍ଷ୍ମୀଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ସେଇ ଶୁଚିସ୍ମିତା ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 89

ध्रुवं च कीर्त्तिमन्तं च त्वायुष्मन्तं वसुं तथा / उत्तानपादो ऽजनयत्कन्ये द्वे च शुचिस्मिते

ଉତ୍ତାନପାଦ ଧ୍ରୁବ, କୀର୍ତ୍ତିମାନ, ଆୟୁଷ୍ମାନ ଓ ବସୁଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଏବଂ ହେ ଶୁଚିସ୍ମିତେ, ଦୁଇ କନ୍ୟାକୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 90

स्वरामनस्विनी चैव तयोः पुत्राः प्रकीर्त्तिताः / ध्रुवो वर्षसहस्राणि दश दिव्यानि वीर्यवान्

ସ୍ୱରା ଓ ମନସ୍ୱିନୀ—ଏମାନେ ତାଙ୍କର ପୁତ୍ରମାନେ ବୋଲି ପ୍ରକୀର୍ତ୍ତିତ; ଏବଂ ବୀର୍ୟବାନ ଧ୍ରୁବ ଦଶ ଦିବ୍ୟ ସହସ୍ର ବର୍ଷ (ତପ) କଲେ।

Verse 91

तपस्तेपे निराहारः प्रार्थयन्विपुलं यशः / त्रेतायुगे तु प्रथमे पौत्रः स्वायंभुवस्य तु

ସେ ନିରାହାର ରହି ତପ କଲେ ଏବଂ ବିପୁଳ ଯଶ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ସେ ସ୍ୱାୟମ୍ଭୁବ ମନୁଙ୍କ ପୌତ୍ର, ତ୍ରେତାୟୁଗର ପ୍ରଥମ କାଳରେ (ଏମିତି) ଥିଲେ।

Verse 92

आत्मानं धारयन्योगान्प्रार्थयन्सुमहद्यशः / तस्मै ब्रह्मा ददौ प्रीतो ज्योतिषां स्थानमुत्तमम्

ଯୋଗରେ ଆତ୍ମାକୁ ଧାରଣ କରି ସେ ସୁମହତ୍ ଯଶ ପାଇଁ ପ୍ରାର୍ଥନା କଲେ; ପ୍ରୀତ ହୋଇ ବ୍ରହ୍ମା ତାଙ୍କୁ ଜ୍ୟୋତିଷମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଉତ୍ତମ ସ୍ଥାନ ଦେଲେ।

Verse 93

आभूतसंप्लवाद्दिव्यमस्तोदयविवार्जितम् / तस्यातिमात्रामृद्धिं च महिमानं निरीक्ष्य तु

ପ୍ରଳୟ ପରେ ପ୍ରକାଶିତ ସେଇ ଦିବ୍ୟ ଅବସ୍ଥାକୁ—ଯେଉଁଠାରେ ଅସ୍ତ-ଉଦୟର ଭେଦ ନାହିଁ—ଏବଂ ତାହାର ଅତ୍ୟଧିକ ସମୃଦ୍ଧି ଓ ମହିମାକୁ ଦେଖି।

Verse 94

दैत्या सुराणामाचार्यः श्लोकमप्युशाना जगौ / अहो ऽस्य तपसो वीर्यमहो श्रुतमहो व्रतम्

ଦୈତ୍ୟ ଓ ସୁରମାନଙ୍କ ଆଚାର୍ଯ୍ୟ ଉଶନା ମଧ୍ୟ ଗୋଟିଏ ଶ୍ଲୋକ କହିଲେ—“ଆହୋ! ତାହାର ତପସ୍ୟାର ବଳ; ଆହୋ! ତାହାର ଶ୍ରୁତ; ଆହୋ! ତାହାର ବ୍ରତ!”

Verse 95

कृत्वा यदेनमुपरि ध्रुवं सप्तर्षयः स्थिताः / द्रुवे त्रिदिवमासक्तमीश्वरः स दिवस्पतिः

ଯାହାକୁ ଧ୍ରୁବ କରି ତାହାର ଉପରେ ସପ୍ତର୍ଷିମାନେ ଅବସ୍ଥିତ ହେଲେ; ଧ୍ରୁବରେ ତ୍ରିଦିବ ଆସକ୍ତ ହେଲା—ସେଇ ଈଶ୍ୱର ହିଁ ଦିବସ୍ପତି।

Verse 96

ध्रुवात्सृष्टिं च भव्यं च भूमिस्तौ सुषुवे नृपौ / स्वां छायामाह वै सृष्टिर्भवनारीति तां प्रभुः

ଧ୍ରୁବରୁ ଭୂମି ‘ସୃଷ୍ଟି’ ଓ ‘ଭବ୍ୟ’ ନାମରେ ଦୁଇ ରାଜାଙ୍କୁ ପ୍ରସବ କଲା। ପ୍ରଭୁ ସୃଷ୍ଟିକୁ କହିଲେ—“ତୁମେ ମୋର ଛାୟା; ତୁମର ନାମ ‘ଭବନାରୀ’ ହେଉ।”

Verse 97

सत्याभिव्यहृतेस्तस्य सद्यः स्त्री साभवत्तदा / दिव्यसंहनना छाया दिव्याभरणभूषिता

ତାହାର ସତ୍ୟବାକ୍ୟ ଉଚ୍ଚାରଣ ମାତ୍ରେ ସେଇ ଛାୟା ସେତେବେଳେ ତୁରନ୍ତ ସ୍ତ୍ରୀ ହେଲା; ଦିବ୍ୟ ଦେହସଂହତି ଓ ଦିବ୍ୟ ଆଭରଣରେ ଭୂଷିତ।

Verse 98

छायायां सृष्टिराधत्त पञ्च पुत्रानकल्मषान् / प्राजीनगर्भं वृषभं वृकञ्च वृकलं धृतिम्

ଛାୟା ସୃଷ୍ଟି କରି ପାଞ୍ଚ ନିର୍ମଳ ପୁତ୍ରଙ୍କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ—ପ୍ରାଜୀନଗର୍ଭ, ବୃଷଭ, ବୃକ, ବୃକଲ ଓ ଧୃତି।

Verse 99

पत्नी प्राचीनगर्भस्य सुवर्चा सुषुवे नुपम् / नाम्नोदारधियं पुत्रमिन्द्रो यः पूर्वजन्मनि

ପ୍ରାଜୀନଗର୍ଭଙ୍କ ପତ୍ନୀ ସୁବର୍ଚ୍ଚା ଏକ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ତାହାର ନାମ ଉଦାରଧି, ଯିଏ ପୂର୍ବଜନ୍ମରେ ଇନ୍ଦ୍ର ଥିଲେ।

Verse 100

संवत्सरसहस्रान्ते सकृदाहारमाहरन् / एवं मन्वन्तरं युक्त इन्द्रत्वं प्राप्तवान्प्रभुः

ହଜାର ବର୍ଷର ଶେଷରେ ସେ ଏକଥର ମାତ୍ର ଆହାର କରୁଥିଲେ; ଏଭଳି ମନ୍ୱନ୍ତର ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ନିୟମଯୁକ୍ତ ରହି ପ୍ରଭୁ ଇନ୍ଦ୍ରତ୍ୱ ପ୍ରାପ୍ତ କଲେ।

Verse 101

उदारधेः सुतं भद्राजनयत्सा दिवञ्जयम् / रिपुं रिपुञ्जयाज्जज्ञे वराङ्गी तु दिवञ्जयात्

ଉଦାରଧିଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ଭଦ୍ରା ‘ଦିବଞ୍ଜୟ’ ନାମକ ପୁତ୍ରକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ; ଦିବଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବରାଙ୍ଗୀ ‘ରିପୁଞ୍ଜୟ’କୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ, ଏବଂ ରିପୁଞ୍ଜୟଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ‘ରିପୁ’ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 102

रिपोराधत्त बृहती वक्षुषं सर्वतेजसम् / तस्य पुत्रो मनुर्विद्वान् ब्रह्मक्षत्त्रप्रवत्तकः / व्यजीजनत्पुष्करिणी वारुणी चाक्षुषं मनुम्

ରିପୁଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ବୃହତୀ ସର୍ବତେଜସ୍ବୀ ବକ୍ଷୁଷକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ। ତାଙ୍କ ପୁତ୍ର ଥିଲେ ବିଦ୍ୱାନ୍ ମନୁ, ଯିଏ ବ୍ରାହ୍ମ ଓ କ୍ଷାତ୍ର ଧର୍ମର ପ୍ରବର୍ତ୍ତକ। ପୁଷ୍କରିଣୀ ଓ ବାରୁଣୀ ଚାକ୍ଷୁଷ ମନୁକୁ ଜନ୍ମ ଦେଲେ।

Verse 103

ऋषय ऊचुः प्रजापतेः सुता कस्माद्वारुणी प्रोच्यते ऽनघ / एतदाचक्ष्व तत्वेन कुशलो ह्यसि विस्तरे

ଋଷିମାନେ କହିଲେ—ହେ ନିଷ୍ପାପ! ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କନ୍ୟାକୁ ‘ବାରୁଣୀ’ କାହିଁକି କୁହାଯାଏ? ଏହାକୁ ତତ୍ତ୍ୱରେ ବିସ୍ତାରେ କହ; ତୁମେ ବ୍ୟାଖ୍ୟାରେ କୁଶଳ।

Verse 104

सूत उवाच अरण्यस्योदकः पुत्रो वरुणत्वमुपागतः / तेन सा वारुणी ज्ञेया भ्रात्रा ख्यातिमुपागता

ସୂତ କହିଲେ—ଅରଣ୍ୟଙ୍କ ପୁତ୍ର ଉଦକ ବରୁଣତ୍ୱକୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା; ତେଣୁ ସେ କନ୍ୟା ‘ବାରୁଣୀ’ ବୋଲି ଜଣାଯାଏ, ଭ୍ରାତା ଦ୍ୱାରା ଖ୍ୟାତି ପାଇଲା।

Verse 105

मनोरजायन्त दश नड्वलायां सुताः शुभाः / कन्यायां सुमहावीर्या विरजस्य प्रजापतेः

ନଡ୍ୱଲାରୁ ମନୁଙ୍କ ଦଶ ଶୁଭ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ କନ୍ୟାରୁ ବିରଜ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ ମହାବୀର୍ୟଶାଳୀ ପୁତ୍ରମାନେ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 106

ऊरुः पुरुः शतद्युम्नस्तपस्वी सत्यवाक्कृतिः / अग्निष्टुदतिरात्रश्च सुद्युम्नश्चेति वै नव

ଊରୁ, ପୁରୁ, ଶତଦ୍ୟୁମ୍ନ, ତପସ୍ୱୀ, ସତ୍ୟବାକ୍କୃତି, ଅଗ୍ନିଷ୍ଟୁତ୍, ଅତିରାତ୍ର, ସୁଦ୍ୟୁମ୍ନ—ଏହି ନଅ (ପୁତ୍ର) ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 107

अभिमन्युश्च दशमो नड्वलायां मनोः सुताः / ऊरोरजनयत्पुत्रान्षडाग्नेयी महाप्रभान्

ନଡ୍ୱଲାରୁ ମନୁଙ୍କ ଦଶମ ପୁତ୍ର ଅଭିମନ୍ୟୁ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ଊରୁ ଦ୍ୱାରା ଆଗ୍ନେୟୀ ଛଅ ମହାପ୍ରଭାବଶାଳୀ ପୁତ୍ର ଜନ୍ମ ଦେଲା।

Verse 108

अङ्गं सुमनसं ख्यातिङ्गयं शुक्रं व्रजाजिनौ / अङ्गात्सुनीथापत्यंवै वेनमेकं व्यजायत

ଅଙ୍ଗ, ସୁମନ, ଖ୍ୟାତିଙ୍ଗୟ, ଶୁକ୍ର, ବ୍ରଜ ଓ ଅଜିନ—ଏମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ; ଏବଂ ଅଙ୍ଗଙ୍କୁ ନେଇ ସୁନୀଥାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଏକମାତ୍ର ପୁତ୍ର ୱେନ ଜନ୍ମିଲା।

Verse 109

तस्यापराधाद्वेनस्य प्रकोपस्तु महानभूत् / प्रजार्थमृषयो यस्यममन्थुर्दक्षिणां करम्

ୱେନଙ୍କ ଅପରାଧରୁ ମହା କ୍ରୋଧ ଉଦ୍ଭବ ହେଲା; ପ୍ରଜାର ହିତାର୍ଥେ ଋଷିମାନେ ତାଙ୍କ ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତକୁ ମନ୍ଥନ କଲେ।

Verse 110

जनितस्तस्य पाणौ तु मथिते रूपवान्पृथुः / जनयित्वा सुतं तस्य पृथुं प्रथितपौरुषम्

ତାଙ୍କ ପାଣି ମନ୍ଥନ ହେବା ସହିତ ରୂପବାନ ପୃଥୁ ଜନ୍ମିଲେ; ଏବଂ ସେଠାରୁ ପ୍ରଥିତ ପୌରୁଷବାନ ପୁତ୍ର ପୃଥୁ ପ୍ରକଟ ହେଲେ।

Verse 111

अब्रु वंस्त्वेष वो राजा ऋषयो मुदिताः प्रजाः / स धन्वी कवची जज्ञे तेजसा निर्दहन्निव

ସେମାନେ କହିଲେ—‘ଏହି ତୁମର ରାଜା’; ଋଷିମାନେ ଓ ପ୍ରଜାମାନେ ଆନନ୍ଦିତ ହେଲେ। ସେ ଧନୁର୍ଧର, କବଚଧାରୀ ଭାବେ ଜନ୍ମିଲେ, ଯେନେ ତେଜରେ ଦହିଦେଉଛନ୍ତି।

Verse 112

वृत्तीनामेष वो दाता भविष्यति नराधिपः / पृथुर्वैन्यस्तदा लोकान्ररक्ष क्षत्रपूर्वजः

ଏହି ନରାଧିପ ତୁମ ଜୀବିକାବୃତ୍ତିର ଦାତା ହେବେ; ସେତେବେଳେ କ୍ଷତ୍ରିୟମାନଙ୍କ ପୂର୍ବଜ ପୃଥୁ ୱୈନ୍ୟ ଲୋକମାନଙ୍କୁ ରକ୍ଷା କଲେ।

Verse 113

राजसूयाभिषिक्तानामाद्यस्स वसुधाधिपः / तस्य स्तवार्थमुत्पन्नौ निपुणौ सूतमागधौ

ରାଜସୂୟାଭିଷିକ୍ତ ରାଜମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ସେ ଆଦ୍ୟ ପୃଥିବୀପତି ଥିଲେ। ତାଙ୍କ ସ୍ତବ ପାଇଁ ନିପୁଣ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 114

तेनेयं गौर्महाराज्ञा दुग्धा सस्यानि धीमता / प्रजानां वृत्तिकामानां देवैश्चर्षिगणैः सह

ସେ ଧୀମାନ ମହାରାଜ ଏହି ଗୋରୂପିଣୀ ପୃଥିବୀକୁ ଦୁହିଲେ; ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ଜୀବିକା ପାଇଁ ଶସ୍ୟ ନିଷ୍ପନ୍ନ ହେଲା, ଦେବ ଓ ଋଷିଗଣ ସହିତ।

Verse 115

पितृभिर् दानवैश्चैव गन्धर्वैश्चाप्सरोगणैः / सर्पैः पुण्यजनैश्चैव पर्वतैर्वृक्षवीरुधैः

ପିତୃମାନେ, ଦାନବମାନେ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାଗଣ, ସର୍ପମାନେ, ପୁଣ୍ୟଜନମାନେ, ଏବଂ ପର୍ବତ, ବୃକ୍ଷ ଓ ବୀରୁଧ (ଲତା) ଦ୍ୱାରା ମଧ୍ୟ।

Verse 116

तेषु तेषु तु पात्रेषु दुह्यमाना वसुंधरा / प्रादाद्यथेप्सि तं क्षीरं तेन प्राणानधारयन्

ବସୁନ୍ଧରା ଯେଯେ ପାତ୍ରରେ ଦୁହାଯାଉଥିଲା, ସେସେ ପାତ୍ରରେ ଇଚ୍ଛିତ କ୍ଷୀର ଦେଲା; ସେହିଦ୍ୱାରା ସେମାନେ ପ୍ରାଣ ଧାରଣ କଲେ।

Verse 117

शांशपायन उवाच विस्तरेण पृथोर्जन्म कीर्त्तयस्व महाव्रत / यथा महात्मना तेन पूर्वं दुग्धा वसुंधरा

ଶାଂଶପାୟନ କହିଲେ— ହେ ମହାବ୍ରତୀ! ପୃଥୁଙ୍କ ଜନ୍ମକଥା ବିସ୍ତାରରେ କୀର୍ତ୍ତନ କର; ସେ ମହାତ୍ମା ପୂର୍ବେ ବସୁନ୍ଧରାକୁ ଯେପରି ଦୁହିଥିଲେ।

Verse 118

यथा देवैश्च नागैश्च यथा ब्रह्मर्षिभिः सह / यक्षै राक्षसगन्धर्वैरप्सरोभिर्यथा पुरा

ଯେପରି ଦେବମାନଙ୍କ ସହ ଓ ନାଗମାନଙ୍କ ସହ, ସେପରି ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିମାନଙ୍କ ସହ; ଯକ୍ଷ, ରାକ୍ଷସ, ଗନ୍ଧର୍ବ ଓ ଅପ୍ସରାମାନଙ୍କ ସହ ମଧ୍ୟ ପୁରାତନ କାଳରେ ଯେପରି ଥିଲା।

Verse 119

यथा यथा च वै सूत विधिना येन येन च / तेषां पात्रविशेषांश्च दोग्धारं क्षीरमेव च

ହେ ସୂତ! ଯେଯେ ବିଧିରେ ଓ ଯେପରି ଯେପରି ହୋଇଥିଲା; ସେମାନଙ୍କ ପାତ୍ରର ବିଶେଷତା, ଦୋହକ ଓ ସେଇ କ୍ଷୀର—ସବୁ କହ।

Verse 120

तथा वत्सविशेषांश्च त्वंनः प्रब्रूहि पृच्छताम् / यथा क्षीरविशेषांश्च सर्वानेवानुपूर्वशः

ସେହିପରି ଆମେ ପଚାରୁଛୁ—ବଛାମାନଙ୍କ ବିଶେଷ ଭେଦ ମଧ୍ୟ କହ; ଏବଂ କ୍ଷୀରର ସମସ୍ତ ବିଶେଷତାକୁ କ୍ରମକ୍ରମେ ବର୍ଣ୍ଣନା କର।

Verse 121

यस्मिंश्च कारणे पाणिर्वनस्य मथितः पुरा / कुद्धैर्महर्षिभिः पूर्वैः कारणं ब्रूहि तद्धि नः

ପୂର୍ବକାଳରେ କ୍ରୋଧିତ ମହର୍ଷିମାନେ ଯେ କାରଣରୁ ବନକୁ ମଥି ତାହାର ସାର ନେଇଥିଲେ, ସେ କାରଣଟି ମଧ୍ୟ ଆମକୁ କହ।

Verse 122

सूत उवाच कथयिष्यामि वो विप्राः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / एकाग्राः प्रयताश्चैव शुश्रूषध्वं द्विजोत्तमाः

ସୂତ କହିଲେ—ହେ ବିପ୍ରମାନେ! ମୁଁ ତୁମମାନଙ୍କୁ ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ଭବ କଥା କହିବି। ହେ ଦ୍ୱିଜୋତ୍ତମମାନେ! ଏକାଗ୍ର ଓ ସଂଯତ ହୋଇ ଶୁଣ।

Verse 123

नाशुद्धाय न पापाय नाशिष्यायाहिताय च / वर्त्तनीयमिदं ब्रह्म नाव्रताय कथञ्चन

ଏହି ବ୍ରହ୍ମବାଣୀ ଅଶୁଦ୍ଧ, ପାପୀ, ଅଶିଷ୍ୟ ଓ ଅହିତକାରୀଙ୍କୁ କହିବା ଉଚିତ୍ ନୁହେଁ; ବ୍ରତହୀନଙ୍କୁ କେବେ ନୁହେଁ।

Verse 124

धन्यं यशस्यमायुष्यं पुण्यं वेदैश्च संमितम् / रहस्यमृषिभिः प्रोक्तं शृणुयाद्यो ऽनसूयकः

ଏହା ଧନ୍ୟକର, ଯଶଦାୟକ, ଆୟୁବର୍ଦ୍ଧକ, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ବେଦସମ୍ମତ; ଋଷିମାନେ କହିଥିବା ଏହି ରହସ୍ୟକୁ ଯେ ଅନସୂୟକ, ସେ ଶୁଣୁ।

Verse 125

यश्चैवं श्रावयेन्मर्त्यः पृथोर्वैन्यस्य संभवम् / ब्राह्मणेभ्यो नमस्कृत्य न स शोचेत्कृताकृतम्

ଯେ ମର୍ତ୍ୟ ବ୍ରାହ୍ମଣମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି ଏଭଳି ପୃଥୁ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ସମ୍ଭବକଥା ଶ୍ରାବଣ କରାଏ, ସେ କୃତାକୃତର ଶୋକ କରେନାହିଁ।

Verse 126

गोप्ता धर्मस्य राजासौ बभूवात्रिसमः प्रभुः / अत्रिवंशसमुत्पन्नो ह्यङ्गो नाम प्रजापतिः

ସେ ରାଜା ଧର୍ମର ରକ୍ଷକ ହୋଇ ଅତ୍ରିସମ ପ୍ରଭୁ ହେଲେ; ଅତ୍ରିବଂଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ‘ଅଙ୍ଗ’ ନାମକ ପ୍ରଜାପତି।

Verse 127

तस्य पुत्रो ऽभवद्वेनो नात्यर्थं धार्मिकस्तथा / जातो मृत्युसुतायां वै सुनीथायां प्रजापतिः

ତାଙ୍କର ପୁତ୍ର ବେନ ହେଲେ, ସେ ଅତ୍ୟଧିକ ଧାର୍ମିକ ନଥିଲେ; ସେ ପ୍ରଜାପତି ମୃତ୍ୟୁଙ୍କ କନ୍ୟା ସୁନୀଥାଙ୍କ ଗର୍ଭରୁ ଜନ୍ମିଥିଲେ।

Verse 128

स मातामहदोषेण वेनः कालात्म जात्मजः / स धर्मं वृष्ठतः कृत्वा कामाल्लोकेष्वर्तत

ମାତାମହଙ୍କ ଦୋଷର ପ୍ରଭାବରେ କାଳାତ୍ମଜଙ୍କ ପୁତ୍ର ୱେନ ଧର୍ମକୁ ପଛେ ରଖି କାମବଶେ ଲୋକମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଚାଲିଲା।

Verse 129

स्थापनां स्थापयामास धर्मायेतां स पार्थिवः / वेदशास्त्राण्यतिक्रम्य सो ऽधर्मे निरतो ऽभवत्

ସେ ପାର୍ଥିବ ଧର୍ମ ପାଇଁ ଏକ ସ୍ଥାପନା କଲା; କିନ୍ତୁ ବେଦଶାସ୍ତ୍ର ଉଲ୍ଲଂଘନ କରି ସେ ଅଧର୍ମରେ ଲିନ ହେଲା।

Verse 130

निःस्वाध्यायवष्ट्कारे तस्मिन्राज्यं प्रशासति / न पिबन्ति तदा सोमं महायज्ञेषु देवताः

ସେ ରାଜ୍ୟ ଶାସନ କରୁଥିବାବେଳେ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଓ ବଷଟ୍କାର ନଥିଲା; ତେଣୁ ଦେବତାମାନେ ମହାଯଜ୍ଞରେ ସୋମ ପାନ କଲେ ନାହିଁ।

Verse 131

न यष्टव्यं न दातव्यमिति तस्य प्रजापतेः / आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते

ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ରୂର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିଲା—‘ନ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ନ ଦାନ ଦେବା’; ଏବଂ ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଥିଲା।

Verse 132

अहमीज्यश्च पूज्यश्च यज्ञे देवद्विजातिभिः / मयि यज्ञा विधातव्या मयि होतव्यमित्यपि

ସେ କହିଲା—‘ଯଜ୍ଞରେ ଦେବ ଓ ଦ୍ୱିଜମାନେ ମୋତେ ହିଁ ପୂଜ୍ୟ ଓ ଯଜ୍ୟ ମାନନ୍ତୁ; ଯଜ୍ଞ ମୋ ପାଇଁ ହେଉ, ଆହୁତି ମୋତେ ହିଁ ଦିଆଯାଉ।’

Verse 133

तमतिक्रान्तमर्यादमवदानसुसंवृतम् / ऊचुर्महर्षयः सर्वे मरीचिप्रमुखास्तदा

ତେବେ ମରୀଚିପ୍ରମୁଖ ସମସ୍ତ ମହର୍ଷି ମର୍ଯ୍ୟାଦା ଅତିକ୍ରମ କରି ପାପେ ଆବୃତ ତାହାକୁ ଦେଖି କହିଲେ।

Verse 134

वयं दीक्षां प्रवेक्ष्यामः संवत्सरशतं नृप / त्वं मा कार्षीरधर्मं वै नैष धर्मः सनातनः

ହେ ନୃପ! ଆମେ ଶତବର୍ଷ ଦୀକ୍ଷାରେ ପ୍ରବେଶ କରିବୁ; ତୁମେ ଅଧର୍ମ କରିବ ନାହିଁ—ଏହା ସନାତନ ଧର୍ମ ନୁହେଁ।

Verse 135

निधने संप्रसूतस्त्वं प्रजापतिरसंशयः / पालयिष्ये प्रजाश्चेति पूर्वं ते समयः कृतः

ତୁମେ ବିନାଶକାଳେ ଜନ୍ମିଛ; ନିଶ୍ଚୟ ତୁମେ ପ୍ରଜାପତି। ‘ମୁଁ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳିବି’—ଏହା ତୁମ ପୂର୍ବ ସମ୍ମତି।

Verse 136

तां स्तथा वादिनः सर्वान्ब्रह्मर्षीनब्रवीत्तदा / वेनः प्रहस्य दुर्बुद्धिर्विदितेन च कोविदः

ଏଭଳି କହୁଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ରହ୍ମର୍ଷିଙ୍କୁ ତେବେ ଦୁର୍ବୁଦ୍ଧି ୱେନ ହସି, ଜଣାଶୁଣାରେ କୋବିଦ ଭଳି, କହିଲା।

Verse 137

स्रष्टा धर्मस्य कश्चान्यः श्रोतव्यं कस्य वा मया / वीर्यण तपसा सत्यैर्मया वा कः समो भुवि

ଧର୍ମର ସ୍ରଷ୍ଟା ମୋ ଛଡ଼ା ଆଉ କିଏ? ମୁଁ କାହାର କଥା ଶୁଣିବି? ବୀର୍ଯ୍ୟ, ତପ, ସତ୍ୟରେ ପୃଥିବୀରେ ମୋ ସମାନ କିଏ?

Verse 138

मन्दात्मानो न नूनं मां यूयं जानीत तत्त्वतः / प्रभवं सर्वलोकानां धर्माणां च विशेषतः

ହେ ମନ୍ଦାତ୍ମାମାନେ! ତୁମେ ନିଶ୍ଚୟ ମୋତେ ତତ୍ତ୍ୱତଃ ଜାଣ ନାହ; ମୁଁ ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କର ଏବଂ ବିଶେଷତଃ ଧର୍ମମାନଙ୍କର ଉତ୍ସ।

Verse 139

इच्छन्दहेयं पृथिवीं प्लावयेयं जलेन वा / सृजेयं वा ग्रसेयं वा नात्र कार्या विचारणा

ମୁଁ ଇଚ୍ଛା କଲେ ପୃଥିବୀକୁ ଦହିଦେବି କିମ୍ବା ଜଳରେ ପ୍ଲାବିତ କରିଦେବି; ସୃଷ୍ଟି କରିବି କିମ୍ବା ଗ୍ରସିବି—ଏଠାରେ ବିଚାର ଦରକାର ନାହିଁ।

Verse 140

यदा न शक्यते स्तंभादानार्य्यभृशसंहितः / अनुनेतुं तदा वेनस्ततः क्रुद्धा महर्षयः

ଯେତେବେଳେ ସ୍ତମ୍ଭ ପରି ଅଡ଼ିଆ, ଅନାର୍ୟ ଓ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍ଟ ୱେନକୁ ବୁଝେଇବା ସମ୍ଭବ ହେଲା ନାହିଁ, ସେତେବେଳେ ମହର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ।

Verse 141

निगृह्य तं च बाहुभ्यां विस्फुरन्तं महा बलम् / ततो ऽस्य वामहस्तं ते ममन्थुर्भृशकोपिताः

ମହାବଳୀ ଓ ଛଟଫଟ କରୁଥିବା ତାକୁ ଦୁଇ ବାହୁରେ ଧରି ନିଗ୍ରହ କରି, ସେମାନେ ଭୟଙ୍କର କ୍ରୋଧରେ ତାହାର ବାମହସ୍ତକୁ ମଥିଲେ।

Verse 142

तस्मात्प्रमथ्यमानाद्वै जज्ञ पूर्वमिति श्रुतिः / ह्रस्वो ऽतिमात्रं पुरुषः कृष्णश्चापि बभूव ह

ଶ୍ରୁତି ଅନୁସାରେ, ସେହି ମଥନରୁ ପ୍ରଥମେ ଏକ ପୁରୁଷ ଜନ୍ମିଲା; ସେ ଠିଗଣା, ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଅତିମାତ୍ର ଏବଂ କୃଷ୍ଣବର୍ଣ୍ଣ ମଧ୍ୟ ଥିଲା।

Verse 143

स भीतः प्राञ्जलिश्चैव तस्थिवानाकुलेन्द्रियः / तमार्त्तं विह्वलं दृष्ट्वा निषीदेत्यब्रुवन्किल

ସେ ଭୟଭୀତ ହୋଇ କରଯୋଡ଼ି, ଇନ୍ଦ୍ରିୟବ୍ୟାକୁଳ ହୋଇ ଦାଁଡ଼ିଥିଲା। ତାକୁ ଆର୍ତ୍ତ ଓ ବିହ୍ୱଳ ଦେଖି ସେମାନେ କହିଲେ—“ବସ।”

Verse 144

निषादवंशकर्तासौ बभूवानन्तविक्रमः / धीवरानसृजच्चापि वेनकल्मषसंभवान्

ସେ ଅନନ୍ତ ବିକ୍ରମଶାଳୀ ହୋଇ ନିଷାଦ-ବଂଶକର୍ତ୍ତା ହେଲା; ଏବଂ ୱେନର କଲ୍ମଷରୁ ଜନ୍ମିତ ଧୀବର (ମାଛୁଆ)ମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ସୃଷ୍ଟି କଲା।

Verse 145

ये चान्ये विन्ध्यनिलयास्तंबुरास्तुबुराः खशाः / अधर्मरुचयश्चापि विद्धि तान्वेनकल्मषान्

ଏବଂ ଅନ୍ୟ ଯେଉଁମାନେ ବିନ୍ଧ୍ୟନିବାସୀ ତମ୍ବୁର, ତୁବୁର, ଖଶ ଓ ଅଧର୍ମରୁଚି—ସେମାନଙ୍କୁ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ୱେନକଲ୍ମଷଜନ୍ୟ ବୋଲି ଜାଣ।

Verse 146

पुनर्महर्षयस्तस्य पाणिं वेनस्य दक्षिणम् / अरणीमिव संरब्धा ममन्थुर्जातमन्यवः

ପୁନଃ ମହର୍ଷିମାନେ କ୍ରୋଧୋଦ୍ଦୀପ୍ତ ହୋଇ, ୱେନର ଦକ୍ଷିଣ ହସ୍ତକୁ ଅରଣୀ ପରି ମଥିଲେ।

Verse 147

पृथुस्तस्मात्समुत्पन्नः कराज्जलजसन्निभात् / पृथोः करतलाद्वापि यस्माज्जातः पृषुस्ततः

ସେହି ପଦ୍ମସଦୃଶ ହସ୍ତରୁ ପୃଥୁ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା; ଏବଂ ପୃଥୁର କରତଳରୁ ପୃଷୁ ଜନ୍ମିଥିବାରୁ ତାହାର ନାମ ‘ପୃଷୁ’ ହେଲା।

Verse 148

दीप्यमानश्च वपुषा साक्षादग्निरिव ज्वलन् / आद्यमाजगवं नाम धनुर्गृह्य महारवम्

ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ ଦେହରେ ସାକ୍ଷାତ୍ ଅଗ୍ନି ପରି ଜ୍ୱଳୁଥିଲେ; ଏବଂ ‘ଆଜଗବ’ ନାମକ ଆଦ୍ୟ ଧନୁଷ ଧରି ମହାନାଦ କଲେ।

Verse 149

शारांश्च बिभ्रद्रक्षार्थ कवचं च महाप्रभम् / तस्मिञ्जा ते ऽथ भूतानि संप्रहृष्टानि सर्वशः

ରକ୍ଷାର୍ଥେ ସେ ଶରମାନେ ଧାରଣ କଲେ ଏବଂ ମହାପ୍ରଭାବାନ କବଚ ମଧ୍ୟ; ସେ ଜନ୍ମିତ ହେବା ସହିତ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ସର୍ବତ୍ର ହର୍ଷିତ ହେଲେ।

Verse 150

समापेतुर्महाराजं वेनश्च त्रिदिवं गतः / समुत्पन्नेन राजर्षिः सत्पुत्रेण महात्मना

ସମସ୍ତେ ମହାରାଜଙ୍କ ନିକଟକୁ ଏକତ୍ର ହେଲେ; ଏବଂ ୱେନ ତ୍ରିଦିବକୁ ଗଲା। ସେଇ ମହାତ୍ମା ସତ୍ପୁତ୍ର ଉତ୍ପନ୍ନ ହେବାରୁ ରାଜର୍ଷିଙ୍କ କାର୍ଯ୍ୟ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 151

त्रातः स पुरुषव्याघ्रः पुन्नाम्नो नरकात्तदा / तं नद्यश्च समुद्राश्च रत्नान्यादाय सर्वशः

ତେବେ ସେ ପୁରୁଷବ୍ୟାଘ୍ର ‘ପୁନ୍ନାମ’ ନରକରୁ ଉଦ୍ଧାର ପାଇଲେ। ନଦୀମାନେ ଓ ସମୁଦ୍ରମାନେ ସର୍ବତ୍ରରୁ ରତ୍ନ ନେଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଆସିଲେ।

Verse 152

अभिषेकाय तोयं च सर्व एवोपत स्थिरे / पितामहश्च भगवानङ्गिरोभिः सहामरैः

ଅଭିଷେକ ପାଇଁ ଜଳ ନେଇ ସମସ୍ତେ ଉପସ୍ଥିତ ହେଲେ। ଏବଂ ଭଗବାନ ପିତାମହ (ବ୍ରହ୍ମା) ଅଙ୍ଗିରସମାନଙ୍କ ସହ ଦେବମାନଙ୍କୁ ନେଇ ସେଠାକୁ ଆସିଲେ।

Verse 153

स्थावराणि च भूतानि जङ्गमानि च सर्वशः / समागम्य तदा वैन्यमभ्य षिञ्चन्नराधिपम्

ତେବେ ସମସ୍ତ ସ୍ଥାବର ଓ ଜଙ୍ଗମ ପ୍ରାଣୀ ଏକତ୍ର ହୋଇ ବୈନ୍ୟ ନରାଧିପଙ୍କୁ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 154

महता राजराजेन प्रजापालं महाद्युतिम् / सो ऽभिषिक्तो महाराजो देवैरङ्गिरसः सुतैः

ମହାନ୍ ରାଜାଧିରାଜ ଦ୍ୱାରା ପ୍ରଜାପାଳକ ମହାଦ୍ୟୁତିମାନ ସେଇ ମହାରାଜଙ୍କୁ ଅଙ୍ଗିରସଙ୍କ ପୁତ୍ର ଦେବମାନେ ଅଭିଷେକ କଲେ।

Verse 155

आदि राजो महाभागः पृथुर्वैन्यः प्रतापवान् / पित्रापरञ्जितास्तस्य प्रजास्तेनानुरञ्जिताः

ବୈନ୍ୟ ପୃଥୁ ପ୍ରତାପବାନ୍, ମହାଭାଗ୍ୟଶାଳୀ ଆଦିରାଜ ଥିଲେ; ତାଙ୍କ ପ୍ରଜା ପିତା ଦ୍ୱାରା ପ୍ରସନ୍ନ ଥିଲେ ଏବଂ ସେ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଅନୁରଞ୍ଜିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 156

ततो राजेति नामास्य ह्यनुरागादजायत / आपस्तस्तंभिरे तस्य समुद्रमभियास्यतः

ତେବେ ଅନୁରାଗରୁ ତାଙ୍କର ‘ରାଜା’ ନାମ ହେଲା; ସେ ସମୁଦ୍ର ଦିଗକୁ ଯାଉଥିବାବେଳେ ଜଳ ତାଙ୍କ ପାଇଁ ସ୍ଥମ୍ଭିତ ହୋଇ ରହିଲା।

Verse 157

पर्वताश्चावदीर्यन्त ध्वजभङ्गश्च नाभवत् / अकृष्टपच्या पृथिवी सिद्ध्यन्त्यन्नानि चिन्तया

ପର୍ବତମାନେ ଫାଟିଗଲେ, ତଥାପି ଧ୍ୱଜଭଙ୍ଗ ହେଲା ନାହିଁ; ପୃଥିବୀ ଅକୃଷ୍ଟେ ପକ୍ୱ ହେଲା, ଚିନ୍ତାମାତ୍ରେ ଅନ୍ନ ସିଦ୍ଧ ହେଲା।

Verse 158

सर्वकामदुघा गावः पृटके पुटके मधु / एतस्मिन्नेव काले तु यजतस्तस्य वै मखे

ଗାଈମାନେ ସର୍ବକାମଦୁଘା ଥିଲେ; ପିଟକେ-ପୁଟକେରେ ମଧୁ ଥିଲା। ସେହି ସମୟରେ ଯଜମାନ ନିଜ ଯଜ୍ଞରେ ଆହୁତି ଦେଉଥିଲେ।

Verse 159

सोमे सुते समु त्पन्नः सूतः सौत्ये तदाहनि / तस्मिन्नेवं समुत्पन्ने पुनर्जज्ञे ऽथ मागधः

ସୋମ ନିଷ୍ପୀଡନ ହୋଇଥିବା ସେହି ଦିନ, ସୌତ୍ୟକର୍ମରେ ସୂତ ଜନ୍ମିଲେ; ତାହା ଏଭଳି ହେଉଥିବା ସହିତ ପୁନଃ ମାଗଧ ମଧ୍ୟ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 160

सामगेषु च गायत्सु शुभाण्डे वैश्वदेविके / समागते समुत्पन्नस्तस्मान्मागध उच्यते

ସାମଗାନ କରୁଥିବାମାନେ ଗାଉଥିବାବେଳେ, ଶୁଭ ବୈଶ୍ୱଦେବିକ କର୍ମରେ ସମସ୍ତେ ଏକତ୍ର ହୋଇଥିବା ସମୟରେ ସେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲେ; ତେଣୁ ସେ ‘ମାଗଧ’ ବୋଲି କୁହାଯାଏ।

Verse 161

ऐन्द्रेण हविषा चापि हविः पृक्तं बृहस्पतेः / जुहावेन्द्राय दैवेन ततः सूतो व्यजायत

ଐନ୍ଦ୍ର ହବି ସହ ବୃହସ୍ପତିଙ୍କ ହବି ମିଶିଗଲା; ଦୈବବଶତଃ ଇନ୍ଦ୍ରଙ୍କୁ ସେହି ଆହୁତି ଦିଆଗଲା; ତାହା ପରେ ସୂତ ଜନ୍ମିଲେ।

Verse 162

प्रमादस्तत्र संजज्ञ प्रायश्चित्तं च कर्मसु / शिष्यहव्येन यत्पृक्तमभिभूतं गुरोर्हविः

ସେଠାରେ ପ୍ରମାଦ ଘଟିଲା ଏବଂ କର୍ମରେ ପ୍ରାୟଶ୍ଚିତ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ ହେଲା; କାରଣ ଶିଷ୍ୟର ହବି ସହ ମିଶି ଗୁରୁଙ୍କ ହବି ଅଭିଭୂତ ହୋଇଗଲା।

Verse 163

अधरोत्तरचारेण जज्ञे तद्वर्णवैकृतम् / यच्च क्षत्रात्समभवद्ब्राह्मण्यां हीनयोनितः

ଅଧମ-ଉତ୍ତମ ଆଚରଣରୁ ସେହି ବର୍ଣ୍ଣରେ ବିକୃତି ଜନ୍ମିଲା; ଏବଂ କ୍ଷତ୍ରିୟରୁ ବ୍ରାହ୍ମଣୀରେ ହୀନ ଯୋନିରୁ ଯେ ଉତ୍ପନ୍ନ ହେଲା।

Verse 164

सूतः पूर्वेण साधर्म्यात्तुल्यधर्मः प्रकीर्त्तितः / मध्यमो ह्येष सूतस्य धर्मः क्षेत्रोपजीवनम्

ସୂତ ପୂର୍ବ ବର୍ଣ୍ଣ ସହ ସାଧର୍ମ୍ୟରୁ ସମଧର୍ମୀ ବୋଲି କୀର୍ତ୍ତିତ; ସୂତର ମଧ୍ୟମ ଧର୍ମ ହେଉଛି କ୍ଷେତ୍ରୋପଜୀବନ, ଅର୍ଥାତ୍ କୃଷିଜୀବିକା।

Verse 165

रथनागाश्वचरितं जघन्यं च चिकित्सितम् / पृथुस्तवार्थं तौ तत्र समाहूतौ महर्षिभिः

ରଥ, ହାତୀ, ଘୋଡ଼ା ଚାଳନା ଏବଂ ଜଘନ୍ୟ କର୍ମ ଭାବେ କୁହାଯାଇଥିବା ଚିକିତ୍ସା—ଏହି ସବୁ; ପୃଥୁଙ୍କ ସ୍ତବ ପାଇଁ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ମହର୍ଷିମାନେ ସେଠାରେ ଡାକିଲେ।

Verse 166

तावूचुर्मुनयः सर्वे स्तूयतामेष पार्थिवः / कर्मैतदनुरूपं च पात्रं चायं नराधिपः

ତେବେ ସମସ୍ତ ମୁନି କହିଲେ—ଏହି ପାର୍ଥିବଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କର; ଏହା କର୍ମାନୁରୂପ, ଏହି ନରାଧିପ ମଧ୍ୟ ଯୋଗ୍ୟ ପାତ୍ର।

Verse 167

तावूचतुस्ततः सर्वांस्तानृषीन्सूतमागधौ / आवां देवानृषींश्चैव प्रीणयावः स्वकर्मतः

ତାପରେ ସୂତ ଓ ମାଗଧ ସେ ସମସ୍ତ ଋଷିଙ୍କୁ କହିଲେ—ଆମେ ଆମ ସ୍ୱକର୍ମ ଦ୍ୱାରା ଦେବମାନଙ୍କୁ ଓ ଋଷିମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ପ୍ରୀତ କରିବୁ।

Verse 168

न चास्य विद्वो वै कर्म न तथा लक्षणं यशः / स्तोत्रं येनास्य कुर्याव प्रोचुस्तेजस्विनो द्विजाः

ବିଦ୍ୱାନମାନେ ତାଙ୍କ କର୍ମ, ଲକ୍ଷଣ ଓ ଯଶକୁ ସେପରି ଜାଣିପାରିଲେ ନାହିଁ; ତେଣୁ ତେଜସ୍ବୀ ଦ୍ୱିଜମାନେ କହିଲେ—ଯେ ସ୍ତୋତ୍ରରେ ଆମେ ତାଙ୍କୁ ସ୍ତୁତି କରିବୁ।

Verse 169

एष कर्मरतो नित्यं सत्यवाक्संयतेन्द्रियः / ज्ञानशीलो वदान्यश्च संग्रामेष्वपरजितः

ଏହିଜଣ ସଦା କର୍ମରତ, ସତ୍ୟବାକ୍ ଓ ଇନ୍ଦ୍ରିୟସଂଯମୀ; ଜ୍ଞାନଶୀଳ, ଦାନଶୀଳ ଏବଂ ସଙ୍ଗ୍ରାମରେ ଅପରାଜିତ।

Verse 170

ऋषिभिस्तौ नियुक्तौ तु भविष्यैः स्तूयतामिति / यानि कर्माणि कृतवान् पृथुः पश्चान्महाबलः

ଋଷିମାନେ ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କୁ ନିଯୁକ୍ତ କଲେ—‘ଭବିଷ୍ୟତରେ ଏହାଙ୍କ ସ୍ତୁତି ହେଉ’; ପରେ ମହାବଳୀ ପୃଥୁ କରିଥିବା ସମସ୍ତ କର୍ମ।

Verse 171

तानि गीतनिबद्धानि ह्यस्तुतां सूतमागधौ / ततस्तवान्ते सुप्रीतः पृथुः प्रादात्प्रजेश्वरः

ସେହି କର୍ମଗୁଡ଼ିକୁ ଗୀତରେ ନିବଦ୍ଧ କରି ସୂତ ଓ ମାଗଧ ସ୍ତୁତି କଲେ; ସ୍ତବର ଶେଷରେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ପ୍ରଜେଶ୍ୱର ପୃଥୁ (ତାଙ୍କୁ) ଦାନ ଦେଲେ।

Verse 172

अनूपदेशं सूताय मगधं मागधाय च / तदादि पृथिवीपालाः स्तूयन्ते सूतमागधैः

ପୃଥୁ ସୂତକୁ ଅନୂପଦେଶ ଓ ମାଗଧକୁ ମଗଧଦେଶ ଦେଲେ; ସେହିଦିନଠାରୁ ପୃଥିବୀପାଳମାନେ ସୂତ-ମାଗଧମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସ୍ତୁତିତ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 173

आशीर्वादैः प्रबोध्यन्ते सूतमागधबन्दिभिः / तं दृष्ट्वा परमप्रीताः प्रजा ऊचुर्महर्षयः

ସୂତ, ମାଗଧ ଓ ବନ୍ଦୀମାନେ ଆଶୀର୍ବାଦବଚନରେ ତାଙ୍କୁ ପ୍ରବୋଧ କଲେ। ତାଙ୍କୁ ଦେଖି ପରମପ୍ରୀତ ପ୍ରଜା ଓ ମହର୍ଷିମାନେ କହିଲେ।

Verse 174

एष वृत्तिप्रदो वैन्यो भविष्यति नराधिपः / ततो वैन्यं महाभागं प्रजाः समभिदुद्रुवुः

ଏହି ବୈନ୍ୟ ନରାଧିପ ହେବେ, ଯିଏ ପ୍ରଜାଙ୍କୁ ଜୀବିକା ଦେବେ। ତେଣୁ ପ୍ରଜାମାନେ ସେଇ ମହାଭାଗ ବୈନ୍ୟଙ୍କ ପାଖକୁ ଦୌଡ଼ିଗଲେ।

Verse 175

त्वं नो वृत्तिं विधत्स्वेति महार्षिवच नात्तदा / सो ऽभिद्रुतः प्रजाभिस्तु प्रजाहितचिकीर्षया

‘ଆମ ପାଇଁ ଜୀବିକା ବ୍ୟବସ୍ଥା କର’—ମହର୍ଷିମାନଙ୍କ ଏହି ବଚନ ସେତେବେଳେ ସେ ଗ୍ରହଣ କଲେ ନାହିଁ। ତଥାପି ପ୍ରଜାହିତ ଇଚ୍ଛାରେ ପ୍ରଜାମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରିଲେ।

Verse 176

धनुर्गृहीत्वा बाणांश्च वसुधामाद्रवद्बली / ततो वैन्यभयत्रस्ता गौर्भूत्वा प्राद्रवन्मही

ବଳବାନ ରାଜା ଧନୁ ଓ ବାଣ ଧରି ପୃଥିବୀକୁ ଧାଉଥିଲେ। ତେବେ ବୈନ୍ୟଭୟରେ ତ୍ରସ୍ତ ପୃଥିବୀ ଗୋରୂପ ଧାରଣ କରି ପଳାଇଲା।

Verse 177

तां पृथुर्धनुरादाय द्रवन्तीमन्वधावत / सा लोकान्ब्रह्मलोकादीन्गत्वा वैन्यभयात्तदा

ପୃଥୁ ଧନୁ ଧରି ଦୌଡ଼ୁଥିବା ସେଇ ପୃଥିବୀକୁ ପଛୁଆଇଲେ। ସେ ତେବେ ବୈନ୍ୟଭୟରେ ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ଆଦି ଲୋକମାନଙ୍କୁ ଯାଇ ପହଞ୍ଚିଲା।

Verse 178

संददर्शाग्रतो वैन्यं कार्मुकोद्यतपाणिकम् / ज्वलद्भिर्निशितैर्बाणैर्दीप्ततेजसमच्युतम्

ସେ ସମ୍ମୁଖରେ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଦେଖିଲା—ଧନୁଷ ଉଠାଇ ହାତ ସଜା, ଜ୍ୱଳନ୍ତ ତୀକ୍ଷ୍ଣ ବାଣରେ ଦୀପ୍ତତେଜସ୍, ଅଚ୍ୟୁତ-ତେଜରେ ଉଜ୍ଜ୍ୱଳ।

Verse 179

महायोगं महात्मानं दुर्द्धर्षममरैरपि / अलबन्ती तु सा त्राणं वैन्यमेवान्वपद्यत

ସେ ମହାଯୋଗୀ ମହାତ୍ମା, ଅମରମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ଦୁର୍ଧର୍ଷ; ତେଣୁ ରକ୍ଷା ନ ପାଇ ସେ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ହିଁ ଶରଣ ନେଲା।

Verse 180

कृताञ्जलिपुटा देवी पूज्या लोकैस्त्रिभिः सादा / उवाच वैनं नाधर्मः स्त्रीवधे परिपश्यति

କୃତାଞ୍ଜଳି ହୋଇ, ତ୍ରିଲୋକରେ ସଦା ପୂଜ୍ୟା ଦେବୀ ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ କହିଲେ—ସ୍ତ୍ରୀବଧରେ ଧର୍ମ ଦେଖାଯାଏ ନାହିଁ।

Verse 181

कथं धारयिता चासि प्रजा या वर्द्धिता मया / मयि लोकाः स्थिता राजन्मयेदं धार्यते जगत्

ରାଜନ୍, ମୁଁ ବଢ଼ାଇଥିବା ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ତୁମେ କିପରି ଧାରଣ କରିବ? ଲୋକମାନେ ମୋ ମଧ୍ୟରେ ଅବସ୍ଥିତ; ଏହି ଜଗତ ମୋ ଦ୍ୱାରା ଧାରିତ।

Verse 182

मत्कृते न विनश्येयुः प्रजाः पार्थिव वर्द्धिताः / स मां नर्हसि वै हन्तुं श्रेयस्त्वं च चिकीर्षसि

ହେ ପାର୍ଥିବ, ମୋ କାରଣରେ ବଢ଼ିଥିବା ପ୍ରଜାମାନେ ନ ନଶୁନ୍ତୁ; ତେଣୁ ଶ୍ରେୟ ଚାହୁଁଥିଲେ ମୋତେ ହତ୍ୟା କରିବା ତୁମ ପାଇଁ ଯୋଗ୍ୟ ନୁହେଁ।

Verse 183

प्रजानां पृथिवीपाल शृणु चेदं वचो मम / उपायतः समारब्धा सर्वे सिद्ध्यन्त्युपक्रमाः

ହେ ପୃଥିବୀପାଳ! ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ପାଇଁ ମୋର ଏହି ବଚନ ଶୁଣ; ଉପାୟସହ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିବା ସମସ୍ତ ପ୍ରୟାସ ସିଦ୍ଧ ହୁଏ।

Verse 184

हत्वापि मां न शक्तस्त्वं प्रजानां पालने नृप / अन्तर्भूता भविष्यामि जहि कोपं महाद्युते

ହେ ନୃପ! ମୋତେ ହତ୍ୟା କଲେ ମଧ୍ୟ ତୁମେ ପ୍ରଜାପାଳନରେ ସମର୍ଥ ହେବ ନାହିଁ; ମୁଁ ଅନ୍ତର୍ହିତ ହେବି—ହେ ମହାଦ୍ୟୁତେ, କ୍ରୋଧ ଛାଡ଼।

Verse 185

अवध्यश्च स्त्रियः प्राहुस्तिर्यग्योनिगतेष्वपि / सत्त्वषु पृथिवीपाल धम न त्यक्तुमर्हसि

ସ୍ତ୍ରୀମାନେ ଅବଧ୍ୟ ବୋଲି କୁହାଯାଏ, ତିର୍ୟକ୍-ଯୋନିରେ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ; ହେ ପୃଥିବୀପାଳ, ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀ ପ୍ରତି ଧର୍ମ ତ୍ୟାଗ କରିବା ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 186

एवं बहुविधं वाक्यं श्रुत्वा तस्या महामनाः / क्रोधं निगृह्य धर्मात्मा वसुधामिदमब्रवीत्

ତାହାର ଏପରି ବହୁବିଧ ବଚନ ଶୁଣି, ମହାମନା ଧର୍ମାତ୍ମା କ୍ରୋଧକୁ ନିଗ୍ରହ କରି ବସୁଧାକୁ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 187

एकस्यार्थाय यो हन्यादात्मनो वा परस्य च / एकं प्राणी बहून्वापि कर्म तस्यास्ति पातकम्

ନିଜ କିମ୍ବା ପରର ଏକଜଣଙ୍କ ଲାଭ ପାଇଁ ଯେ ଏକ ପ୍ରାଣୀକୁ କିମ୍ବା ଅନେକ ପ୍ରାଣୀକୁ ହତ୍ୟା କରେ, ତାହାର ସେ କର୍ମ ପାପ ଅଟେ।

Verse 188

यस्मिंस्तु निहते भद्रे जीवन्ते बहवः सुखम् / तस्मिन्हते नास्ति शुभे पातकं चोपपातकम्

ହେ ଭଦ୍ରେ! ଯାହାକୁ ବଧ କଲେ ଅନେକ ଲୋକ ସୁଖରେ ବଞ୍ଚିପାରିବେ, ତାହାକୁ ବଧ କରିବାରେ କୌଣସି ପାପ କିମ୍ବା ଉପପାପ ନାହିଁ ।

Verse 189

सो ऽहं प्रजानिमित्तं त्वां हनिष्यामि वसुन्धरे / यदि मे वचनं नाद्य करिष्यसि जगद्धितम्

ତେଣୁ ହେ ବସୁନ୍ଧରା! ଯଦି ତୁମେ ଆଜି ଜଗତର ହିତକାରୀ ମୋର ବଚନ ପାଳନ ନକର, ତେବେ ପ୍ରଜାମାନଙ୍କ ନିମନ୍ତେ ମୁଁ ତୁମକୁ ବଧ କରିବି ।

Verse 190

त्वां निहत्याशु बाणेन मच्छासनपराङ्मुखीम् / आत्मानं प्रथयित्वेह प्रजा धारयिता स्वयम्

ମୋର ଆଦେଶକୁ ଅବମାନନା କରୁଥିବା ତୁମକୁ ବାଣ ଦ୍ୱାରା ଶୀଘ୍ର ବଧ କରି, ମୁଁ ନିଜେ ନିଜକୁ ବିସ୍ତାର କରି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ପାଳନ କରିବି ।

Verse 191

सा त्वं वचनमास्थाय मम धर्मभृतां वरे / संजीवय प्रजा नित्यं शक्ता ह्यसि न संशयः

ତେଣୁ ହେ ଧର୍ମଧାରିଣୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠା! ମୋର ବଚନକୁ ମାନି ପ୍ରଜାମାନଙ୍କୁ ନିତ୍ୟ ସଞ୍ଜୀବିତ କର; ତୁମେ ସମର୍ଥ ଅଟ, ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ ।

Verse 192

दुहितृत्वं च मे गच्छ चैवमेतमहं शरम् / नियच्छेयं त्वद्वधार्थमुद्यन्तं घोरदर्शनम्

ତୁମେ ମୋର କନ୍ୟା ହୁଅ । ଏପରି ହେଲେ ତୁମ ବଧ ନିମନ୍ତେ ଉତ୍ତୋଳିତ ଏହି ଭୟଙ୍କର ବାଣକୁ ମୁଁ ସମ୍ବରଣ କରିବି ।

Verse 193

प्रत्युवाच ततो वैन्यमेवमुक्ता सती मही / सर्वमेतदहं राजन्विधास्यामि न संशयः

ତେବେ ପୃଥିବୀଦେବୀ, ବୈନ୍ୟଙ୍କୁ ଏଭଳି କୁହାଯାଇଥିବା ପରେ, ପ୍ରତ୍ୟୁତ୍ତର ଦେଲେ— “ହେ ରାଜନ୍, ଏ ସବୁ ମୁଁ କରିବି; ସନ୍ଦେହ ନାହିଁ।”

Verse 194

वत्सं तु मम तं पश्य क्षरेयं येन वत्सला / समां च कुरु सर्वत्र मां त्वं धर्म्मभृतां वर / यथा विस्पन्दमानं मे क्षीरं सर्वत्र भावयेत्

“ମୋର ସେଇ ବଛଡ଼ାକୁ ଦେଖ; ତାହା ଦ୍ୱାରା ମୁଁ ବାତ୍ସଲ୍ୟରେ ଦୁଧ ଝରାଇବି। ହେ ଧର୍ମଭୃତାମ୍ବର, ତୁମେ ମୋତେ ସର୍ବତ୍ର ସମ କର, ଯେପରି ମୋର କମ୍ପିତ ଦୁଧ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସାରିତ ହେଉ।”

Verse 195

सूत उवाच तत उत्सारयामास शिलाजालनि सर्वशः / धनुष्कोट्या तथा वैन्यस्तेन शैला विवर्द्धिताः

ସୂତ କହିଲେ— ତାପରେ ବୈନ୍ୟ ସର୍ବତ୍ର ଥିବା ଶିଳାସମୂହକୁ ହଟାଇଲେ; ଧନୁଷର ଅଗ୍ରଭାଗରେ ସେ ପର୍ବତମାନଙ୍କୁ ଉଚ୍ଚ କରିଦେଲେ।

Verse 196

मन्वन्तरेष्वतीतेषु विषमासीद्वसुन्धरा / स्वभावेना भवत्तस्याः समानि विषमाणि च

ଅତୀତ ମନ୍ୱନ୍ତରମାନଙ୍କରେ ବସୁନ୍ଧରା ବିଷମ ଥିଲା; ତାହାର ସ୍ୱଭାବରୁ କେଉଁଠି ସମ, କେଉଁଠି ବିଷମ ଭାଗ ହୋଇଥିଲା।

Verse 197

न हि पूर्वनिसर्गे वै विषमे पृथिवीतले / प्रविभागः पुराणां वा ग्रामाणां वापि विद्यते

କାରଣ ପୂର୍ବ ସୃଷ୍ଟିରେ, ପୃଥିବୀତଳ ବିଷମ ଥିବାବେଳେ, ନଗରମାନଙ୍କର ବିଭାଗ ନଥିଲା, ଗ୍ରାମମାନଙ୍କର ମଧ୍ୟ ନଥିଲା।

Verse 198

न सस्यानि न गोरक्षं न कृषिर्न वणिक्पथः / चाक्षुषस्यान्तरे पूर्वमासीदेतत्पुरा किल

ଚାକ୍ଷୁଷ ମନ୍ୱନ୍ତର ପୂର୍ବେ, ପୁରାତନ କାଳରେ ନ ଶସ୍ୟ ଥିଲା, ନ ଗୋରକ୍ଷା, ନ କୃଷି, ନ ବଣିକପଥ ଥିଲା।

Verse 199

वैवस्वतेंऽतरे तस्मिन्सर्व स्यैतस्य संभवः / समत्वं यत्र यत्रासीद्भूमेः कस्मिंश्चिदेव हि

ସେହି ବୈବସ୍ୱତ ମନ୍ୱନ୍ତରରେ ଏ ସବୁର ସମ୍ଭବ ହେଲା; ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଭୂମିର କୌଣସି ସ୍ଥାନ ସମତଳ ଥିଲା, ସେଠି ସେଠି ଏହା ଘଟିଲା।

Verse 200

तत्र तत्र प्रजास्ता वै निवसंति च सर्वशः / आहारः फल मूले तु प्रजानामभवत्किल

ସେଠି ସେଠି ପ୍ରଜାମାନେ ସବୁଦିଗରେ ବସବାସ କରୁଥିଲେ; ପ୍ରଜାଙ୍କ ଆହାର—କୁହାଯାଏ—ଫଳ ଓ ମୂଳ ଥିଲା।