Shloka 131
मन्वन्तरानुक्रमवर्णनम् (Enumeration of Manvantara Cycles) — with focus on Svārociṣa Manvantara
Devanagari script
न यष्टव्यं न दातव्यमिति तस्य प्रजापतेः / आसीत्प्रतिज्ञा क्रूरेयं विनाशे प्रत्युपस्थिते
Transliteration
na yaṣṭavyaṃ na dātavyamiti tasya prajāpateḥ / āsītpratijñā krūreyaṃ vināśe pratyupasthite
Translation
ସେ ପ୍ରଜାପତିଙ୍କ କ୍ରୂର ପ୍ରତିଜ୍ଞା ଥିଲା—‘ନ ଯଜ୍ଞ କରିବା, ନ ଦାନ ଦେବା’; ଏବଂ ବିନାଶ ନିକଟେ ଆସିଥିଲା।
Word by Word
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
यष्टव्यम्(it is) not to be sacrificed
यष्टव्यम्:
Vidhi/Nishedha (विधि/निषेध)
TypeVerb
Root√यज् (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive/passive necessity); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be sacrificed/one should sacrifice’
नnot
न:
Negation (निषेध)
TypeIndeclinable
Rootन (अव्यय)
Formनिषेध-अव्यय
दातव्यम्(it is) not to be given
दातव्यम्:
Vidhi/Nishedha (विधि/निषेध)
TypeVerb
Root√दा (धातु)
Formतव्यत्-प्रत्ययान्त कृदन्त (gerundive); नपुंसकलिङ्ग, प्रथमा/द्वितीया, एकवचन; ‘to be given/one should give’
इतिthus
इति:
Quotation marker (इति)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formउद्धरण/वाक्यसमाप्ति-अव्यय (quotative particle)
तस्यof him
तस्य:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootतद् (प्रातिपदिक)
Formपुं/नपुंसक, षष्ठी (6th case), एकवचन; सर्वनाम
प्रजापतेःof the Prajāpati (lord of creatures)
प्रजापतेः:
Shashthi-sambandha (षष्ठीसम्बन्ध)
TypeNoun
Rootप्रजापति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, षष्ठी, एकवचन
आसीत्was
आसीत्:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√अस् (धातु)
Formलङ्-लकार (Imperfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
प्रतिज्ञाa vow, resolve
प्रतिज्ञा:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootप्रतिज्ञा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
क्रूराcruel
क्रूरा:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeAdjective
Rootक्रूर (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण (agrees with प्रतिज्ञा)
इयम्this
इयम्:
Karta-samānādhikaraṇa (कर्तृसमानाधिकरण)
TypeNoun
Rootइदम् (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
विनाशेat destruction
विनाशे:
Adhikarana (अधिकरण)
TypeNoun
Rootविनाश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, सप्तमी, एकवचन
प्रति-उपस्थितेwhen (destruction) had approached
प्रति-उपस्थिते:
Sati-saptami (सति-सप्तमी)
TypeVerb
Rootप्रति-√स्था (धातु) → उपस्थित (कृदन्त)
Formक्त-प्रत्ययान्त भूतकृदन्त (past participle) with उपसर्ग प्रति; पुंलिङ्ग/नपुंसक, सप्तमी, एकवचन; सति-सप्तमी (locative absolute)