Adhyaya 22

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे एकविंशति तमौध्यायः // २१// वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तो भृगुणा तथेत्युक्त्वा प्रणम्य च / रामस्तेनाभ्यनुज्ञातश्चकार गमने मनः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ମଧ୍ୟଭାଗର ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦର ଏକବିଂଶତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଭୃଗୁ ଏଭଳି କହିବା ପରେ ରାମ ‘ତଥେତି’ କହି ପ୍ରଣାମ କଲେ; ତାଙ୍କ ଅନୁମତି ପାଇ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବାକୁ ମନ କଲେ।

Verse 2

भृगुं ख्यातिं च विधिवत्परिक्रम्य प्रणम्यच / परिष्वक्तस्तथा ताभ्यामाशीर्भिराभिनन्दितः

ରାମ ନିୟମମତେ ଭୃଗୁ ଓ ଖ୍ୟାତିଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣା କରି ପ୍ରଣାମ କଲେ; ସେମାନେ ଦୁହେଁ ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି ଶୁଭ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 3

मुनींश्च तान्नमस्कृत्य तैः सर्वैरनुमोदितः / निश्चक्रमाश्रमात्तस्मात्तपसे कृतनिश्चयः

ସେ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସମସ୍ତଙ୍କ ଅନୁମୋଦନ ପାଇ, ତପସ୍ୟାରେ ଦୃଢ଼ ସଙ୍କଳ୍ପ କରି ସେଇ ଆଶ୍ରମରୁ ବାହାରିଲେ।

Verse 4

ततो गुरुनियोगेन तदुक्तेनैव वर्त्मना / हिमवन्तं गिरिवरं ययौ रामो महामनाः

ତାପରେ ଗୁରୁଙ୍କ ନିୟୋଗରେ, ଗୁରୁ କହିଥିବା ସେଇ ପଥରେ, ମହାମନା ରାମ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତ ହିମବାନଙ୍କୁ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 5

सो ऽतीत्य विविधान्देशान्पर्वतान्सरितस्तथा / वनानि मुनिमुख्यानामावासांश्चात्यगाच्छनैः

ସେ ବିଭିନ୍ନ ଦେଶ, ପର୍ବତ ଓ ନଦୀମାନଙ୍କୁ ଅତିକ୍ରମ କରି, ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠମାନଙ୍କ ବନ ଓ ଆଶ୍ରମବାସଗୁଡ଼ିକୁ ଛୁଇଁ ଧୀରେଧୀରେ ଆଗେଇଲେ।

Verse 6

तत्रतत्र निवासेषु मुनीनां निवसन्पथि / तीर्थेषु क्षेत्रमुख्येषु निवसन्वा ययौ शनैः

ପଥରେ ସେ ଯେଉଁଯେଉଁଠାରେ ମୁନିମାନଙ୍କ ନିବାସ ଥିଲା ସେଠାରେ ରହୁଥିଲେ; କିମ୍ବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ତୀର୍ଥ ଓ ପୁଣ୍ୟକ୍ଷେତ୍ରମାନେ ରହି ଧୀରେଧୀରେ ଯାତ୍ରା କଲେ।

Verse 7

अतीत्य सुबहून्देशान्पश्यन्नपि मनोरमान् / आससादच लश्रेष्ठं हिमवन्तमनुत्तमम्

ବହୁ ମନୋହର ଦେଶ ଅତିକ୍ରମ କରି ଦେଖୁଥିବା ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷ ଅନୁତ୍ତମ ହିମବାନ୍ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ପ୍ରାପ୍ତ ହେଲା।

Verse 8

स गत्वा पर्वतवरं नानाद्रुमलतास्थितम् / ददर्श विपुलैः शृङ्गैरुल्लिखन्तमिवांबरम्

ସେ ନାନା ଦ୍ରୁମ-ଲତାରେ ଭରିଥିବା ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପର୍ବତକୁ ଯାଇ, ବିଶାଳ ଶୃଙ୍ଗଦ୍ୱାରା ଆକାଶକୁ ଖୋଚୁଥିବା ପରି ଦେଖିଲା।

Verse 9

नानाधातुविचित्रैश्च प्रदेशैरुपशोभितम् / रत्नौषधीभिरभितः स्फुरद्भिरभिशोभितम्

ନାନା ଧାତୁର ବିଚିତ୍ର ରଙ୍ଗର ପ୍ରଦେଶଦ୍ୱାରା ସୁଶୋଭିତ ଥିଲା; ଚାରିଦିଗରେ ସ୍ଫୁରୁଥିବା ରତ୍ନ-ଔଷଧିମାନେ ତାକୁ ଅଧିକ ଦୀପ୍ତ କରୁଥିଲେ।

Verse 10

मरुत्संघट्टनाघृष्टनीरसांघ्रिपजन्मना / सानिलेनानलेनोच्छैर्दह्यमानं नवं क्वचित्

କେଉଁଠି ମରୁତ୍‌ର ସଂଘାଟରେ ଘଷା ଖାଇ ଶୁଷ୍କ ବାଁଶରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଦାବାଗ୍ନି, ପବନ ସହ ଭୟଙ୍କର ଭାବେ ଭଡ଼କି ନୂତନ ବନକୁ ଉଚ୍ଚେ ଉଚ୍ଚେ ଦହୁଥିଲା।

Verse 11

क्वचिद्रविकरामर्शज्वलदर्केपलाग्निभिः / द्रवद्धिमाशिलाजातुजलशान्तदवानलम्

କେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ସ୍ପର୍ଶରେ ଅର୍କପତ୍ରର ଅଗ୍ନି ଜ୍ୱଳୁଥିଲା; କିନ୍ତୁ ଗଳୁଥିବା ହିମଶିଳାରୁ ଜନ୍ମିଥିବା ଜଳଧାରା ଦ୍ୱାରା ସେ ଦାବାଗ୍ନି ଶାନ୍ତ ହେଉଥିଲା।

Verse 12

स्फटिकाञ्जनदुर्वर्णस्वर्णराशिप्रभाकरैः / स्फुरत्परस्परच्छायाशरैर्द्दीप्तवनं क्वचित्

ସ୍ଫଟିକ, ଅଞ୍ଜନ ସଦୃଶ ଗାଢ଼ ବର୍ଣ୍ଣ ଓ ସୁବର୍ଣ୍ଣରାଶିର ପ୍ରଭାରେ; ପରସ୍ପର ଝଲମଲ ଛାୟା-ଶର ସମ କିରଣରେ କେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲ ଦୀପ୍ତ ହେଲା।

Verse 13

उपत्यकशिलापृष्ठवालातपनिषेविभिः / तुषारक्लिन्नसिद्धौघौरुद्भासितवनं क्वचित्

ଉପତ୍ୟକାର ଶିଳାପୃଷ୍ଠରେ ଧୂପ ସେବନ କରୁଥିବା ଏବଂ ତୁଷାରେ ଭିଜିଥିବା ସିଦ୍ଧସମୂହ ଦ୍ୱାରା କେଉଁଠି ଜଙ୍ଗଲ ଅଦ୍ଭୁତ ଭାବେ ଉଦ୍ଭାସିତ ହେଲା।

Verse 14

क्वचिदर्काशुसंभिन्नश्चामीकरशिलाश्रितैः / यक्षौघैर्भासितोपान्तं विशद्भिरिवपावकम्

କେଉଁଠି ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣରେ ଝଲମଲ କରୁଥିବା ସୁବର୍ଣ୍ଣଶିଳାରେ ଆଶ୍ରିତ ଯକ୍ଷସମୂହ ଦ୍ୱାରା ତାହାର ଉପାନ୍ତ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଅଗ୍ନି ପରି ଭାସିଲା।

Verse 15

दरीमुखविनिष्क्रान्ततरक्षूत्पतनाकुलैः / मृगयूथार्त्तसन्नादैरापूरितगुहं क्वचित्

କେଉଁଠି ଦରୀମୁଖରୁ ବାହାରି ଲାଫିଉଠୁଥିବା ତରକ୍ଷୁମାନଙ୍କ ହଲଚଲ ଓ ମୃଗୟୂଥର ବ୍ୟାକୁଳ ଆର୍ତ୍ତନାଦରେ ଗୁହା ପୂରିଗଲା।

Verse 16

युद्ध्यद्वराहशार्दूलयूथपैरित स्तेरम् / प्रसभोन्मृष्टकान्तोरुशिलातरुतटं क्वचित्

କେଉଁଠି ଯୁଦ୍ଧରତ ବରାହ ଓ ଶାର୍ଦୂଳ ଯୂଥ ଘେରିଥିବା ତଟ; ସେଠାରେ ବଳପୂର୍ବକ ଘସାଯାଇ ଚମକୁଥିବା ବିଶାଳ ଶିଳା ଓ ତରୁତଟ ଥିଲା।

Verse 17

कलभोन्मेषणाकृष्टकरिणीभिरनुद्रुतैः / गवयैः खुरसंक्षुण्णशिलाप्रस्थतटङ्क्वचित्

କେଉଁଠି ଛୁଆମାନଙ୍କ ଉଲ୍ଲାସରେ ଆକୃଷ୍ଟ ହସ୍ତିନୀମାନଙ୍କ ପଛେ ଧାଉଥିବା ଗବୟମାନଙ୍କ ଖୁରରେ ଶିଳାପ୍ରସ୍ଥର ତଟ ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା।

Verse 18

वासितर्थे ऽभिसंवृद्धमदोन्मत्तमतङ्गजैः / युद्ध्यद्भिश्चूर्णितानेकगण्डशैलवनं क्वचित्

କେଉଁଠି ସୁଗନ୍ଧିତ ରସରେ ବଢ଼ିଥିବା ମଦରେ ଉନ୍ମତ୍ତ ଗଜମାନେ ଯୁଦ୍ଧ କରି କରି ଅନେକ ଗଣ୍ଡଶୈଳ-ଯୁକ୍ତ ବନକୁ ଚୁର୍ଣ୍ଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 19

बृंहितश्रवणामर्षान्मातं गानभिधावताम् / सिंहानां चरणक्षुण्णनखभिन्नोपरं क्वचित्

କେଉଁଠି ଗର୍ଜନ ଶୁଣି କ୍ରୋଧେ ଉନ୍ମତ୍ତ ହୋଇ ଧାଉଥିବା ସିଂହମାନଙ୍କ ପାଦାଘାତରେ ଶିଳା ଚାପି ଚୁର୍ଣ୍ଣ ହେଉଥିଲା, ନଖରେ ଉପର ଶିଳା ଫାଟୁଥିଲା।

Verse 20

सहसा निपतत्सिंहनखनिर्भिन्नमस्तकैः / गजैराक्रन्दनादेन पूर्यमामं वनं क्वचित्

କେଉଁଠି ସିଂହର ନଖରେ ଭିନ୍ନ ମସ୍ତକ ଥିବା ଗଜମାନେ ହଠାତ୍ ପଡ଼ିଯାଉଥିଲେ, ତାଙ୍କ ଆକ୍ରନ୍ଦନ ଧ୍ୱନିରେ ବନ ଭରିଯାଉଥିଲା।

Verse 21

अष्टपादबलाकृष्टकेसरा दारुणाखैः / भेद्यमानाखिलशिलागंभीरकुहरं क्वचित्

କେଉଁଠି ଦାରୁଣ ନଖଯୁକ୍ତ ସିଂହମାନେ, ଅଷ୍ଟପାଦର ବଳ ପରି ଟାଣିଯାଉଥିବା କେଶର ସହ, ସମସ୍ତ ଶିଳାକୁ ଭେଦି ଗଭୀର କୁହରକୁ ଚିରୁଥିଲେ।

Verse 22

संरब्धा नेकशबरप्रसक्तैरृयूथपैः / इतरेतरसंमर्दं विप्रभग्नदृषत्क्वचित्

ଅନେକ ଶବରଙ୍କ ସହ ଲଗା ଥିବା ଋୟୂଥପମାନଙ୍କ ସହ ସେମାନେ କ୍ରୋଧିତ ହେଲେ; ପରସ୍ପର ସଂଘର୍ଷ ହେଲା, ଏବଂ କେଉଁଠି ବ୍ରାହ୍ମଣମାନେ ଭାଙ୍ଗିଥିବା ପଥରର ଆଘାତ ପଡ଼ିଲା।

Verse 23

गिरिकुञ्जेषु संक्रीडत्करिणीमद्विपं क्वचित् / करेणुमाद्रवन्मत्तगजाकलितकाननम्

କେଉଁଠି ଗିରିକୁଞ୍ଜମାନେ ମଧ୍ୟରେ ମଦମତ୍ତ ହାତୀ ହାତିଣୀ ସହ କ୍ରୀଡ଼ା କରୁଥିଲା; କେଉଁଠି ମତ୍ତଗଜରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ବନ ହାତିଣୀ ଦିଗକୁ ଧାଉଥିଲା।

Verse 24

स्वपत्सिंहमुखश्वासमरुत्पुर्मदरीशतम् / गहनेषु गुरुत्राससाशङ्कविहरन्मृगम्

ନିଜ ଶାବକର ସିଂହମୁଖ ଶ୍ୱାସବାୟୁର ପ୍ରବାହରେ ଗୁହାମାନେ ମଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା ପରି ଲାଗିଲା; ଗହନ ବନରେ ସେ ମୃଗ ଭାରି ଭୟ ଓ ଶଙ୍କା ସହ ବିହରିଲା।

Verse 25

कण्टाकश्लिष्टलाङ्गूललोमत्रुटनकातरैः / क्रीडितं चमरीयूथैर्मन्दमन्दविचारिभिः

କଣ୍ଟକରେ ଲଗିଥିବା ପୁଛର ଲୋମ ଛିଣ୍ଡିବା ଯନ୍ତ୍ରଣାରେ କାତର, ମନ୍ଦମନ୍ଦ ଚାଲୁଥିବା ଚମରୀ ଯୂଥମାନେ ସେଠାରେ କ୍ରୀଡ଼ା କଲେ।

Verse 26

गिरिकन्दरसंसक्तकिन्नरीसमुदीरितैः / सतालनादैरुदिनैर्भृताशेषदिशामुखम्

ଗିରିକନ୍ଦରାରେ ଗୁଞ୍ଜୁଥିବା କିନ୍ନରୀମାନଙ୍କ ଗାନରୁ ଉଦ୍ଭୂତ, ତାଳନାଦ ସହିତ ଉଚ୍ଚ ଧ୍ୱନି ସମସ୍ତ ଦିଗମୁଖକୁ ପୂରିଦେଲା।

Verse 27

अरण्यदेवतानां च चरेतीनामितस्ततः / अलक्तकरसक्लिन्नचरणाङ्कितभूतलम्

ଅରଣ୍ୟଦେବତା ଓ ଚରେତୀମାନେ ଯେଉଁଠି ଯେଉଁଠି ଚାଲିଥିଲେ, ସେଠାରେ ଅଲକ୍ତକରସରେ ଭିଜା ପଦଚିହ୍ନରେ ଭୂତଳ ଅଙ୍କିତ ଥିଲା।

Verse 28

मयूरकेकिरीवृन्दैः संगीत मधुरस्वरैः / प्रवृत्तनृत्तं परितो विततोदग्रबर्हिभिः

ମଧୁର ସ୍ୱରରେ ଗାନ କରୁଥିବା ମୟୂରଦଳ ଚାରିପାଖେ ନୃତ୍ୟରେ ପ୍ରବୃତ୍ତ ହେଲା; ଉଚ୍ଚରେ ପ୍ରସାରିତ ବର୍ହି ଦିଗଦିଗନ୍ତକୁ ଭରିଦେଲା।

Verse 29

जलस्थलरुहानेककुसुमोत्करवर्षिभिः / गात्राह्लादकरैर्मन्दं वीज्यमानं वनानिलैः

ଜଳ ଓ ସ୍ଥଳରେ ଫୁଟିଥିବା ଅନେକ ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛ ମେଘବର୍ଷା ପରି ଝରୁଥିଲା; ଦେହକୁ ଆହ୍ଲାଦିତ କରୁଥିବା ମନ୍ଦ ବନପବନ ଧୀରେ ଧୀରେ ପଖା ପରି ବହୁଥିଲା।

Verse 30

भूतार्त्तवरसास्वादमाद्यत्पुंस्कोकिलारवैः / आकुलीकृतपर्यन्तसहकारवनान्तरम्

ମତ୍ତ ପୁଂସ୍କୋକିଳମାନଙ୍କ କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନି ଏହି ବନକୁ ମଧୁର ରସାସ୍ୱାଦ ଦେଉଥିଲା; ସହକାର (ଆମ୍ବ) ବନାନ୍ତର ଅନ୍ତର ଓ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସବୁ କଲରବରେ ଆକୁଳ ହୋଇଥିଲା।

Verse 31

नानापुष्पासवोन्माद्यद्भृङ्गसंगीतनादितम् / अनेकविहगारावबधिरीकृतकाननम्

ନାନା ପୁଷ୍ପାସବରେ ଉନ୍ମାଦିତ ଭୃଙ୍ଗମାନଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତଧ୍ୱନିରେ ଏହା ନାଦିତ ଥିଲା; ଅନେକ ପକ୍ଷୀର କଲରବ ଏହି କାନନକୁ ମନେହେଁ ବଧିର କରିଦେଇଥିଲା।

Verse 32

मधुद्रवार्द्राविरलप्रत्यग्रकुसुमोत्करैः / वनान्तमारुताकीर्णैरलङ्कृतमहीतलम्

ମଧୁରସରେ ଭିଜିଥିବା ବିରଳ ନବକୁସୁମଗୁଚ୍ଛ ଏବଂ ବନାନ୍ତର ପବନରେ ଛିଟିଥିବା ପରାଗରେ ଭୂତଳ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 33

उपरिष्टान्निपततां विषमोपलसंकटे / निर्झराणां महारावैः समन्ताद्बधिरीकृतम्

ଉପରୁ ପଡୁଥିବା, ବିଷମ ଶିଳାରେ ଭରିଥିବା ସଙ୍କଟସ୍ଥଳରେ ନିର୍ଝରମାନଙ୍କ ମହାରାବରେ ସମସ୍ତଦିଗ ମନେ ହେଲା ବଧିର ହୋଇଗଲା।

Verse 34

विततानेकसंसक्तशाखाग्राविरलच्छदैः / पाटलैर्विटपच्छायैरुपशल्यसमुत्थितैः

ବିସ୍ତୃତ ଓ ପରସ୍ପର ସଂଲଗ୍ନ ଅନେକ ଶାଖାଗ୍ରରେ ବିରଳ ପତ୍ର ଥିଲା; ପାଟଳ ବୃକ୍ଷମାନଙ୍କର ଶାଖାଛାୟା ଉପଶଲ୍ୟ ଘାସମଧ୍ୟରୁ ଉଠିଥିଲା।

Verse 35

कदंबनिंबहिन्तालसर्जबेधूकतिन्दुकैः / कपित्थपनसाशोकसहकारेगुदाशनैः

କଦମ୍ବ, ନିମ୍ବ, ହିନ୍ତାଳ, ସର୍ଜ, ବେଧୂକ, ତିନ୍ଦୁକ, କପିତ୍ଥ, ପନସ, ଅଶୋକ, ସହକାର (ଆମ୍ବ) ଓ ଏଗୁଦ ଗଛରେ ସେଇ ବନ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା।

Verse 36

नागचंपकपुन्नागकोविदारप्रियङ्गुभिः / प्रियालनीपबकुलबन्धूकाक्षतमालकैः

ନାଗଚମ୍ପକ, ପୁନ୍ନାଗ, କୋବିଦାର, ପ୍ରିୟଙ୍ଗୁ, ପ୍ରିୟାଲ, ନୀପ, ବକୁଳ, ବନ୍ଧୂକ, ଅକ୍ଷତ ଓ ତମାଳ ଗଛ/ପୁଷ୍ପରେ ସେଇ ବନ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 37

द्राक्षामधूकामलकजंबूकङ्कोलजातिभिः / बिल्वार्जुनकरञ्जाम्रबीजपूराङ्घ्रिपैरपि

ସେଠାରେ ଦ୍ରାକ୍ଷା, ମଧୂକ, ଆମଳକ, ଜାମ୍ବୁ, କଙ୍କୋଳ ଜାତି ଏବଂ ବିଲ୍ୱ, ଅର୍ଜୁନ, କରଞ୍ଜ, ଆମ୍ବ, ବୀଜପୂର ଆଦି ବୃକ୍ଷ ଥିଲେ।

Verse 38

पिचुलांबष्ठकनकवैकङ्कतशमीधवैः / पुत्रजीवाभयारिष्टलोहोदुंबरपिप्पलैः

ସେଠାରେ ପିଚୁଲ, ଅମ୍ବଷ୍ଠ, କନକ, ବୈକଙ୍କତ, ଶମୀ, ଧବ ଏବଂ ପୁତ୍ରଜୀବ, ଅଭୟ, ଅରିଷ୍ଟ, ଲୋହ, ଉଦୁମ୍ବର, ପିପ୍ପଳ ବୃକ୍ଷ ଶୋଭା ଦେଉଥିଲେ।

Verse 39

अन्यैश्च विविधैर्वृक्षैः समन्तादुपशोभितम् / निरन्तरतरुच्छायासुदूरविनिवारितैः

ଅନ୍ୟ ନାନାପ୍ରକାର ବୃକ୍ଷମାନେ ଚାରିଦିଗରୁ ତାହାକୁ ଶୋଭାୟିତ କରୁଥିଲେ; ନିରନ୍ତର ତରୁଛାୟା ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣକୁ ଦୂରେଇ ରୋକୁଥିଲା।

Verse 40

समन्तादर्ककिरणैरनासादितभूतलम् / नानापक्वफलास्वादबलपुष्टैः प्लवेगमैः

ଚାରିଦିଗରୁ ସୂର୍ଯ୍ୟକିରଣ ଭୂତଳକୁ ସ୍ପର୍ଶ କରୁନଥିଲା; ନାନା ପକ୍ୱ ଫଳର ଆସ୍ୱାଦରେ ବଳପୁଷ୍ଟ ହୋଇ ବାନରମାନେ ବେଗରେ ଲାଫି ଚାଲୁଥିଲେ।

Verse 41

आक्रान्तचकितानेकवनपङ्क्तिशताकुलम् / तत्र तत्रातिरम्यैश्च शिलाकुहरनिर्गतैः

ଅନେକ ବନପଙ୍କ୍ତିର ଶତଶତ ସମୂହରେ ତାହା ପରିପୂର୍ଣ୍ଣ ଥିଲା; ସେଠା ସେଠା ଚଳିଥିବା ପ୍ରାଣୀମାନେ ଆକ୍ରାନ୍ତ ହୋଇ ଚକିତ ହୁଅଥିଲେ; ଏବଂ ସ୍ଥାନେ ସ୍ଥାନେ ଶିଳାକୁହରରୁ ନିର୍ଗତ ଅତିରମ୍ୟ ଝରଣା ଥିଲା।

Verse 42

प्रतापविषमैराजन्ह्रास्यमानं सरिच्छतैः / सारोवरैश्च विपुलैः कुमुदोत्पलमण्डितैः

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଦେଶ ପ୍ରତାପର ବିଷମତାରେ ଦୁର୍ଗମ ଥିଲା, ନଦୀପ୍ରବାହରେ କେଉଁଠି କେଉଁଠି କ୍ଷୀଣ ହେଉଥିଲା; ଏବଂ ବିପୁଳ ସରୋବରମାନେ କୁମୁଦ ଓ ଉତ୍ପଳରେ ମଣ୍ଡିତ ହୋଇ ଶୋଭିତ ଥିଲେ।

Verse 43

नानाविहगसंघुष्टैः समन्तादुपशोभितम् / समासाद्यथ शैलेन्द्रं तुषारशिशिरं गिरिम्

ସେ ସ୍ଥାନ ନାନାପ୍ରକାର ପକ୍ଷୀମାନଙ୍କ କଳରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଓ ସମସ୍ତ ଦିଗରୁ ଶୋଭିତ ଥିଲା; ତାପରେ ସେମାନେ ତୁଷାର-ଶୀତଳ ସେଇ ପର୍ବତରାଜଙ୍କୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 44

आरुरोह भगुश्रेष्ठस्तरसा तं मुदान्वितः / तस्य प्रविश्य गहनं वनं रामो महामनाः

ତେବେ ଭୃଗୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ (ରାମ) ଆନନ୍ଦରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ହୋଇ ବେଗରେ ସେଇ ପର୍ବତକୁ ଆରୋହଣ କଲେ; ଏବଂ ମହାମନା ରାମ ତାହାର ଗହନ ବନରେ ପ୍ରବେଶ କଲେ।

Verse 45

विचचार शनै राजन्नुपशल्यमहीरुहम् / स तत्र विचरन्दिक्षु हरिणीभिः समन्ततः

ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେଠାରେ ବିଚରଣ କଲେ, ଯେଉଁଠାରେ ବୃକ୍ଷଲତା ମୁଳ୍ଲହୀନ ଥିଲା; ଏବଂ ସେ ଦିଗ୍ଦିଗନ୍ତରେ ଘୁରୁଥିବାବେଳେ ସମସ୍ତ ପାଶରୁ ହରିଣୀମାନେ ତାଙ୍କୁ ଘେରି ରହିଥିଲେ।

Verse 46

विक्ष्यमाणो मुदं लेभे साशङ्कं मुग्धदृष्टिभिः / स तत्र कुसुमामोदगन्धिभिर्वनवायुभिः

ସେଇ ମୁଗ୍ଧ ଦୃଷ୍ଟିର (ହରିଣୀମାନଙ୍କ) ଦର୍ଶନରେ ସେ ଅଳ୍ପ ଶଙ୍କା ସହିତ ମଧ୍ୟ ଆନନ୍ଦ ଲାଭ କଲେ; ଏବଂ ସେଠାରେ କୁସୁମର ଆମୋଦ-ଗନ୍ଧରେ ଭରିଥିବା ବନବାୟୁ ବହୁଥିଲା।

Verse 47

वीज्यमानो जहर्षे स वीक्ष्योदारां वनश्रियम् / विविधाश्च स्थरीः सूक्ष्ममुपरिक्रम्य भार्गवः

ବାତାସରେ ବିଜ୍ଜିତ ହୋଇ ସେ ଭାର୍ଗବ ଉଦାର ବନଶ୍ରୀକୁ ଦେଖି ହର୍ଷିତ ହେଲା; ଏବଂ ବିଭିନ୍ନ ସ୍ଥଳକୁ ସୂକ୍ଷ୍ମଭାବେ ପରିକ୍ରମା କରି ନିରୀକ୍ଷଣ କଲା।

Verse 48

द्वन्द्वांश्च धातून्विविधान्पश्यन्नेवमतर्कयत् / अहो ऽयं सर्वशैलानामाधिपत्ये ऽभिषेचितः

ବିଭିନ୍ନ ଧାତୁ ଓ ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱଗୁଡ଼ିକୁ ଦେଖି ଦେଖି ସେ ମନେ ଏଭଳି ଭାବିଲା—‘ଆହୋ! ଏହା ସମସ୍ତ ପର୍ବତମାନଙ୍କ ଆଧିପତ୍ୟରେ ଅଭିଷିକ୍ତ।’

Verse 49

ब्रह्मणा यज्ञभाक्चैव स्थाने संप्रतिपादितः / अस्य शैलाधिराजत्वं सुव्यक्तमभिलक्ष्यते

ବ୍ରହ୍ମା ଏହାକୁ ଯଜ୍ଞଭାଗର ଅଧିକାରୀ କରି ଯଥାସ୍ଥାନେ ପ୍ରତିଷ୍ଠା କରିଛନ୍ତି; ତେଣୁ ଏହାର ଶୈଳାଧିରାଜତ୍ୱ ସୁସ୍ପଷ୍ଟ ଭାବେ ଲକ୍ଷ୍ୟ ହୁଏ।

Verse 50

रवैः कीचकवेणुनां मधुरीकृतकाननः / नितंबस्थलसंसक्ततुषारनिचयैग्यम्

କୀଚକ ବେଣୁମାନଙ୍କ ରବରେ ତାହାର କାନନ ମଧୁରୀକୃତ ହୋଇଛି; ଏବଂ ନିତମ୍ବସ୍ଥଳରେ ଲଗିଥିବା ତୁଷାର-ନିଚୟରେ ସେ ଏକରୂପ ଧବଳ ଦିଶେ।

Verse 51

विभातीवाहितस्वच्छपरीतधवलांशुकः / निबिडश्रितनीहारनिकरेण तथोपरि

ସେ ଯେନ ସ୍ୱଚ୍ଛ ଧବଳ ଅଂଶୁକ ପରିଧାନ କରି ଦୀପ୍ତିମାନ ଦିଶେ; ଏବଂ ଉପରେ ଘନଭାବେ ଆଶ୍ରିତ ନୀହାର-ନିକରରେ ମଧ୍ୟ ସେହିପରି ଶୋଭିତ।

Verse 52

नानावर्णोत्तरासंगावृत्ताङ्ग इवल्क्ष्यते / चन्दनागुरुकर्पूरकस्तूरीकुङ्कुमादिभिः

ଚନ୍ଦନ, ଅଗୁରୁ, କର୍ପୂର, କସ୍ତୁରୀ ଓ କୁଙ୍କୁମ ଆଦି ନାନାବର୍ଣ୍ଣ ଲେପରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗପ୍ରତ୍ୟଙ୍ଗ ଯେନ ଅନେକ ରଙ୍ଗରେ ଆବୃତ ଦିଶେ।

Verse 53

अलङ्कृतागः सुव्यक्तं दृश्यते ऽही विलासिवत् / मृगेन्द्राहतदन्तीन्द्रकुंभस्थलपरिच्युतैः

ସୁଅଲଙ୍କୃତ ଦେହଧାରୀ ସେ ଯେନ ବିଲାସୀ ପରି ସ୍ପଷ୍ଟ ଦିଶେ—ସିଂହର ଆଘାତରେ ଗଜେନ୍ଦ୍ରର କୁମ୍ଭସ୍ଥଳରୁ ଝରିପଡ଼ିଥିବା ମୁକ୍ତା/ରତ୍ନଦ୍ୱାରା।

Verse 54

स्थूलमुक्तोत्करैरेष विभाति परितो गिरिः / नानावृक्षलतावल्लीपुष्पालङ्कृतमूर्द्धजः

ଏହି ପର୍ବତ ଚାରିଦିଗରେ ମୋଟା ମୁକ୍ତାର ଢେରରେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ତାହାର ଶିଖର ଯେନ ନାନା ବୃକ୍ଷ-ଲତା-ବଲ୍ଲୀର ପୁଷ୍ପରେ ଅଲଙ୍କୃତ କେଶ।

Verse 55

नीरन्ध्राञ्चितमे घौघवितानसमलङ्कृतः / नानाधातुविचित्राङ्गः सर्वरत्नविभूषितः

ଅବିଚ୍ଛିନ୍ନ ଘନ ମେଘପୁଞ୍ଜର ବିତାନରେ ସେ ଅଲଙ୍କୃତ; ନାନା ଧାତୁର ବିଚିତ୍ରତାରେ ତାହାର ଅଙ୍ଗ ରଙ୍ଗିନ, ଏବଂ ସର୍ବ ରତ୍ନରେ ବିଭୂଷିତ।

Verse 56

कैलासव्याजविलसत्सितच्छत्रविराजितः / गजाश्वमुखयूथैश्च समन्तात्परिवारितः

କୈଲାସ ସଦୃଶ ଦୀପ୍ତ ଶ୍ୱେତ ଛତ୍ରରେ ସେ ବିରାଜିତ; ଏବଂ ଚାରିଦିଗରେ ଗଜ, ଅଶ୍ୱ ଆଦି ପ୍ରମୁଖ ଯୂଥମାନଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ପରିବୃତ।

Verse 57

रत्नद्वीपमहाद्वारशिलाकन्दरमन्दिरः / विविक्तगह्वरास्थानमध्यसिंहासनाश्रयः

ରତ୍ନଦ୍ୱୀପର ମହାଦ୍ୱାରର ଶିଳା-ଗୁହାମନ୍ଦିରେ, ବିବିକ୍ତ ଗହ୍ୱରସ୍ଥାନର ମଧ୍ୟ ସିଂହାସନକୁ ସେ ଆଶ୍ରୟ କରେ।

Verse 58

समन्तात्प्रतिसंसक्ततरुवेत्रवतां शनैः / दृष्ट्वा जनैरनासाद्यो महाराजाधिराजवत्

ଚାରିଦିଗରେ ଗଛ ଓ ଲତା ଧୀରେଧୀରେ ଘନଭାବେ ଲଗି ରହିଥିବାରୁ, ଲୋକମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ମହାରାଜାଧିରାଜ ପରି ଅଗମ୍ୟ ଦିଶେ।

Verse 59

दोधूयमानो विचरच्चमरीचा रुचामरैः / मयूरैरुपनृत्यद्भिर्गायद्भिश्चैव किन्नरैः

ଚାମରର ଦୀପ୍ତ କାନ୍ତିରେ ଝଲମଲ କରି ସେ ବିଚରେ; ମୟୂରମାନେ ନୃତ୍ୟ କରନ୍ତି ଏବଂ କିନ୍ନରମାନେ ଗାନ କରନ୍ତି।

Verse 60

सत्त्वजातैरनेकैश्च सेव्यमानो विराजते / व्यक्तमेवाचलेन्द्राणामधिराज्यपदे स्थितः

ବହୁ ସତ୍ତ୍ୱଜାତିଙ୍କ ସେବାରେ ସେ ଦୀପ୍ତିମାନ; ସେ ସ୍ପଷ୍ଟଭାବେ ପର୍ବତେନ୍ଦ୍ରମାନଙ୍କ ଅଧିରାଜ୍ୟପଦରେ ଅବସ୍ଥିତ।

Verse 61

भुनक्त्याक्रम्य वसुधां समग्रां श्रियमोजसा / एवं संचिन्तयानः स हिमाद्रिवनगह्वरे

ବଳରେ ସମଗ୍ର ପୃଥିବୀକୁ ଆକ୍ରମଣ କରି ସେ ଶ୍ରୀ-ଐଶ୍ୱର୍ୟ ଭୋଗ କରେ—ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବା ସେ ହିମାଦ୍ରିର ବନଗହ୍ୱରେ ଅଛି।

Verse 62

विचचार चिरं रामो मुदा परमया युतः / आससाद वने तस्मिन्विपुले भृगुपुङ्गवः

ରାମ ପରମ ଆନନ୍ଦରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ଭ୍ରମଣ କଲେ; ସେହି ବିଶାଳ ବନରେ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 63

सरोवरं महाराज विपुलं विमलोदकम् / कुमुदोत्पलकह्लारनिकरैरुपसोभितम्

ହେ ମହାରାଜ! ସେଠାରେ ନିର୍ମଳ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ଏକ ବିଶାଳ ସରୋବର ଥିଲା; କୁମୁଦ, ଉତ୍ପଳ ଓ କହ୍ଲାର ପୁଷ୍ପଗୁଚ୍ଛରେ ତାହା ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 64

पङ्कजैरुत्पलैश्चैव रक्तपीतैः सितासितैः / अन्यैश्च जलचैर्वक्षैः सर्वतः समलङ्कृतम्

ଲାଲ, ହଳଦିଆ, ଧଳା ଓ କଳା ରଙ୍ଗର ପଦ୍ମ-ଉତ୍ପଳ ଏବଂ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଜଳଜ ଉଦ୍ଭିଦରେ ସେହି ସରୋବର ସମସ୍ତଦିଗରୁ ଅଲଙ୍କୃତ ଥିଲା।

Verse 65

हंससारसदात्यूहकारण्डवशतैरपि / जीवजीवकचक्राह्वकुररभ्रमरोत्करैः

ସେଠାରେ ହଂସ, ସାରସ, ଦାତ୍ୟୂହ ଓ ଶତଶଃ କାରଣ୍ଡବ; ତଥା ଜୀବଜୀବକ, ଚକ୍ରାହ୍ୱ, କୁରର ପକ୍ଷୀ ଏବଂ ଭ୍ରମରମଣ୍ଡଳୀ ଥିଲେ।

Verse 66

संघुष्यमाणं परितः सेवितं मन्दवायुना / शफरीमत्स्यसंघैश्च विचरद्भिरितस्ततः

ସେହି ସରୋବର ଚାରିଦିଗରୁ କଲରବରେ ଗୁଞ୍ଜିତ ଥିଲା, ମନ୍ଦ ପବନ ତାହାକୁ ସେବା କରୁଥିଲା; ଏବଂ ଶଫରୀ ମାଛମାନଙ୍କ ଝୁଣ୍ଡ ଇତସ୍ତତଃ ବିଚରଣ କରୁଥିଲେ।

Verse 67

अन्तर्जनितकल्लोलैर्नृत्यमानमिवाभितः / आससाद भृगुश्रेष्ठस्तत्सरोवरमुत्तमम्

ଭିତରୁ ଉଦ୍ଭବିତ ତରଙ୍ଗମାନେ ସବୁଦିଗେ ନୃତ୍ୟ କରୁଥିବା ପରି ଦିଶୁଥିବା ସେଇ ଉତ୍ତମ ସରୋବରକୁ ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 68

नानापतत्र्रिविरुतैर्मधुरीकृतदिक्तटम् / स तस्य तीरे विपुलं कृत्वाश्रमपदं शुभम्

ନାନା ପକ୍ଷୀଙ୍କ ମଧୁର କୁହୁକୁହୁ ଧ୍ୱନିରେ ଦିଗ୍ତଟ ମଧୁର ହେଲା; ସେ ତାହାର ତୀରେ ବିଶାଳ ଓ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମପଦ ସୃଷ୍ଟି କଲେ।

Verse 69

रामो मतिमतां श्रेष्ठस्तपसे च मनो दधे / शाकमूलफलाहारो नियतं नियतेन्द्रियः

ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ତପସ୍ୟାରେ ମନ ଲଗାଇଲେ; ସେ ଶାକ, ମୂଳ ଓ ଫଳ ଆହାର କରି ଇନ୍ଦ୍ରିୟଗୁଡ଼ିକୁ ନିୟମରେ ରଖିଲେ।

Verse 70

तपश्चचार देवेशं विनिवेश्यात्ममानसे / भृगूपदिष्टमार्गेण भक्त्या परमया युतः

ଭୃଗୁ ଉପଦେଶିତ ମାର୍ଗରେ, ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ, ଦେବେଶଙ୍କୁ ଆତ୍ମମନସରେ ସ୍ଥାପନ କରି ସେ ତପ କଲେ।

Verse 71

पूजयामास देवेशमेकाग्रमनसा नृप / अनिकेतः स वर्षासु शिशिरे जलसंश्रयः

ହେ ନୃପ! ସେ ଏକାଗ୍ରମନେ ଦେବେଶଙ୍କୁ ପୂଜା କଲେ; ଗୃହହୀନ ହୋଇ ବର୍ଷାରେ ମଧ୍ୟ ଓ ଶିଶିରରେ ମଧ୍ୟ ଜଳକୁ ଆଶ୍ରୟ କଲେ।

Verse 72

ग्रीष्मे पञ्जाग्निमध्यस्थश्चचारैवं तपश्चिरम् / रिपून्निर्जित्य कामादीनूर्मिषषट्कं विधूय च

ଗ୍ରୀଷ୍ମକାଳରେ ପଞ୍ଚାଗ୍ନିର ମଧ୍ୟରେ ରହି ସେ ଦୀର୍ଘକାଳ ତପ କଲେ। କାମାଦି ରିପୁମାନଙ୍କୁ ଜିତି ଷଡୂର୍ମିକୁ ଝାଡ଼ିଦେଲେ।

Verse 73

द्वन्द्वैरनुद्वेजितधीस्तापदोषैरनाकुलः / यमैः सनियमैश्चैव शुद्धदेहः समाहितः

ଦ୍ୱନ୍ଦ୍ୱରେ ଯାହାର ଧୀ ଉଦ୍ବିଗ୍ନ ହୁଏନି, ତାପଦୋଷରେ ଯିଏ ଆକୁଳ ନୁହେଁ। ଯମ-ନିୟମରେ ଯୁକ୍ତ ହୋଇ ସେ ଶୁଦ୍ଧଦେହ ଓ ସମାହିତ ଥିଲେ।

Verse 74

वशी चकार पवनं प्राणायामेन देहगम् / जितपद्मासनो मौनी स्थिरचित्तो महामुनिः

ମହାମୁନି ପ୍ରାଣାୟାମ ଦ୍ୱାରା ଦେହଗତ ପବନକୁ ବଶ କଲେ। ପଦ୍ମାସନଜୟୀ, ମୌନୀ, ସେ ସ୍ଥିରଚିତ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 75

वशी चकार चाक्षाणि प्रत्याहारपरायणः / धारणाभिः स्थिरीचक्रे मनश्चञ्चलमात्मवान्

ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବଶ କଲେ। ଧାରଣାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମବାନ୍ ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।

Verse 76

ध्यानेन देवदेवेशं ददर्श परमेश्वरम् / स्वस्थान्तः करणो मैत्रः सर्वबाधाविवर्जितः

ଧ୍ୟାନଦ୍ୱାରା ସେ ଦେବଦେବେଶ ପରମେଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଦର୍ଶନ କଲେ। ଅନ୍ତଃକରଣ ସ୍ୱସ୍ଥ, ମୈତ୍ରଭାବୀ, ସେ ସମସ୍ତ ବାଧାରୁ ମୁକ୍ତ ଥିଲେ।

Verse 77

चिन्तयामास देवेशं ध्याने दृष्ट्वा जगद्गुरुम् / ध्येयावस्थि तचित्तात्मा निश्चलेद्रियदेहवान्

ଧ୍ୟାନରେ ଜଗଦ୍ଗୁରୁ ଦେବେଶଙ୍କୁ ଦେଖି ସେ ତାଙ୍କୁ ଚିନ୍ତନ କଲା। ଧ୍ୟେୟାବସ୍ଥାରେ ଚିତ୍ତ ସ୍ଥିର ହୋଇ ଇନ୍ଦ୍ରିୟ ଓ ଦେହ ନିଶ୍ଚଳ ରହିଲା।

Verse 78

आकालावधि सो ऽतिष्ठन्निवातस्थप्रदीपवत् / जपंश्च देवदेवेशं ध्यायंश्च स्वमनीषया

କାଳସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିର୍ବାତ ସ୍ଥାନର ଦୀପ ପରି ଅଚଳ ରହିଲା। ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦେବଦେବେଶଙ୍କ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା।

Verse 79

आराधयदमेयात्मा सर्वभावस्थमीश्वरम् / ततः स निष्फलं रूपमैश्वरं यन्निरञ्जनम्

ଅମେୟାତ୍ମା ସେ ସର୍ବଭାବରେ ଅବସ୍ଥିତ ଈଶ୍ୱରଙ୍କୁ ଆରାଧନା କଲା। ତାପରେ ସେ ନିରଞ୍ଜନ, ନିଷ୍କଳ ଐଶ୍ୱର୍ୟରୂପକୁ ଦେଖିଲା।

Verse 80

परं ज्योतिरचिन्त्यं यद्योगिध्येयमनुत्त मम् / नित्यं शुद्धं सदा शान्तमतीन्द्रियमनौपमम् / आनन्दमात्रमचलं व्याप्ताशेषचराचरम्

ସେ ପରମ ଜ୍ୟୋତି ଅଚିନ୍ତ୍ୟ, ଯୋଗୀମାନଙ୍କର ଧ୍ୟେୟ ଓ ଅନୁତ୍ତମ। ସେ ନିତ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ସଦା ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଓ ଅନୌପମ; ଆନନ୍ଦମାତ୍ରସ୍ୱରୂପ, ଅଚଳ, ଏବଂ ସମସ୍ତ ଚରାଚରରେ ବ୍ୟାପ୍ତ।

Verse 81

चिन्तयामास तद्रूपं देवदेवस्य भार्गवः / नित्यं शुद्धं सदा शान्तमतीन्द्रियमनौपमम्

ଭାର୍ଗବ ଦେବଦେବଙ୍କ ସେହି ରୂପକୁ ଚିନ୍ତନ କଲେ—ଯାହା ନିତ୍ୟ, ଶୁଦ୍ଧ, ସଦା ଶାନ୍ତ, ଇନ୍ଦ୍ରିୟାତୀତ ଓ ଅନୌପମ।