Shloka 78
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
आकालावधि सो ऽतिष्ठन्निवातस्थप्रदीपवत् / जपंश्च देवदेवेशं ध्यायंश्च स्वमनीषया
Transliteration
ākālāvadhi so 'tiṣṭhannivātasthapradīpavat / japaṃśca devadeveśaṃ dhyāyaṃśca svamanīṣayā
Translation
କାଳସୀମା ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ସେ ନିର୍ବାତ ସ୍ଥାନର ଦୀପ ପରି ଅଚଳ ରହିଲା। ନିଜ ବୁଦ୍ଧିରେ ଦେବଦେବେଶଙ୍କ ଜପ ଓ ଧ୍ୟାନ କରୁଥିଲା।
Word by Word
आ-काल-अवधिuntil the appointed time / for a long time
आ-काल-अवधि:
Kāla-adhikaraṇa (कालाधिकरण)
TypeIndeclinable
Rootआ + काल + अवधि (प्रातिपदिक)
Formअव्ययीभाव-समासः; अव्ययार्थः ‘until the time-limit/for a long time’
सःhe
सः:
Karta (कर्ता)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; सर्वनाम
अतिष्ठत्stood/remained
अतिष्ठत्:
Kriyā (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्था (धातु)
Formलङ् (Imperfect/अनद्यतनभूत), परस्मैपद, प्रथमपुरुष, एकवचन
निवात-स्थ-प्रदीपवत्like a lamp in a windless place
निवात-स्थ-प्रदीपवत्:
Kriyā-viśeṣaṇa (क्रियाविशेषण)
TypeAdjective
Rootनिवात + स्थ + प्रदीप + वत् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्गे अव्ययवत् उपमान-प्रयोगः; ‘-वत्’ तद्धित (possessive/comparative) used adverbially; समासः तत्पुरुषः (निवाते स्थितः प्रदीपः)
जपन्muttering/reciting
जपन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootजप् (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त (Present active participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
देव-देवेशम्the Lord of gods (supreme deity)
देव-देवेशम्:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootदेव + देव-ईश (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; समासः षष्ठी-तत्पुरुषः (देवानां देवेशः / ‘Lord of lords’)
ध्यायन्meditating
ध्यायन्:
Karta (कर्ता)
TypeVerb
Rootध्यै (धातु)
Formशतृ-प्रत्यय वर्तमान कृदन्त, पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
स्व-मनीषयाwith his own insight/intelligence
स्व-मनीषया:
Karaṇa (करण)
TypeNoun
Rootस्व + मनीषा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया (Instrumental/करण), एकवचन; कर्मधारयः (‘one’s own understanding’)