Brahmanda Purana — Anushanga Pada, Shloka 75
रामस्य हिमवद्गमनम्
Rama’s Journey to Himavat
Devanagari script
वशी चकार चाक्षाणि प्रत्याहारपरायणः / धारणाभिः स्थिरीचक्रे मनश्चञ्चलमात्मवान्
Transliteration
vaśī cakāra cākṣāṇi pratyāhāraparāyaṇaḥ / dhāraṇābhiḥ sthirīcakre manaścañcalamātmavān
Translation
ପ୍ରତ୍ୟାହାରରେ ପରାୟଣ ହୋଇ ସେ ଇନ୍ଦ୍ରିୟମାନଙ୍କୁ ବଶ କଲେ। ଧାରଣାଦ୍ୱାରା ଆତ୍ମବାନ୍ ହୋଇ ଚଞ୍ଚଳ ମନକୁ ସ୍ଥିର କଲେ।
Word by Word
वशीself-controlled
वशी:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootवशिन् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन
चकारmade / brought (under control)
चकार:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Root√कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; परस्मैपद
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/समुच्चय)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formअव्यय; समुच्चयबोधक (conjunction)
अक्षाणिthe senses
अक्षाणि:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootअक्ष (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, बहुवचन
प्रत्याहार-परायणःdevoted to withdrawal (of senses)
प्रत्याहार-परायणः:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootप्रत्याहार (प्रातिपदिक) + परायण (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'परायण' = devoted/intent upon
धारणाभिःby concentrations (dhāraṇās)
धारणाभिः:
Karana (करण)
TypeNoun
Rootधारणा (प्रातिपदिक)
Formस्त्रीलिङ्ग, तृतीया-विभक्ति, बहुवचन
स्थिरी-चक्रेmade steady
स्थिरी-चक्रे:
Kriya (क्रिया)
TypeVerb
Rootस्थिरी (नामधातु/कृदन्त-भाव) + √कृ (धातु)
Formलिट्-लकार (Perfect), प्रथमपुरुष, एकवचन; आत्मनेपद; 'स्थिरीकृ' (to make steady)
मनःthe mind
मनः:
Karma (कर्म)
TypeNoun
Rootमनस् (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन
चञ्चलम्restless
चञ्चलम्:
Visheshana (विशेषण)
TypeAdjective
Rootचञ्चल (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया-विभक्ति, एकवचन; विशेषण मनः प्रति
आत्मवान्self-possessed
आत्मवान्:
Karta (कर्ता)
TypeAdjective
Rootआत्मवत् (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा-विभक्ति, एकवचन; 'possessed of self-control/inner strength'