Adhyaya 21

Verse 1

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे श्राद्धकल्पो नाम विंशतितमो ऽध्यायः // २०// समाप्तश्चायं श्राद्धकल्पः / वसिष्ठ उवाच इत्थं प्रवर्त्तमानस्य जमदग्नेर्महात्मनः / वर्षाणि कतिचिद्राजन्व्यतीयुरमितौजसः

ଏହିପରି ଶ୍ରୀବ୍ରହ୍ମାଣ୍ଡ ମହାପୁରାଣର ମଧ୍ୟଭାଗ ତୃତୀୟ ଉପୋଦ୍ଧାତପାଦରେ ବାୟୁପ୍ରୋକ୍ତ ‘ଶ୍ରାଦ୍ଧକଳ୍ପ’ ନାମକ ବିଂଶତିତମ ଅଧ୍ୟାୟ ସମାପ୍ତ ହେଲା। ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ହେ ରାଜନ୍, ଏଭଳି ପ୍ରବର୍ତ୍ତମାନ ଅମିତତେଜସ୍ବୀ ମହାତ୍ମା ଜମଦଗ୍ନିଙ୍କ କିଛି ବର୍ଷ ଅତିତ ହେଲା।

Verse 2

रामो ऽपि नृपशार्दूल सर्वधर्मभृतां वरः / वेदवेदाङ्गतत्त्वज्ञः सर्वशास्त्रविशारदः

ହେ ନୃପଶାର୍ଦୂଳ, ରାମ ମଧ୍ୟ ସମସ୍ତ ଧର୍ମଧାରୀମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ଥିଲେ; ସେ ବେଦ-ବେଦାଙ୍ଗର ତତ୍ତ୍ୱଜ୍ଞ ଏବଂ ସମସ୍ତ ଶାସ୍ତ୍ରରେ ବିଶାରଦ ଥିଲେ।

Verse 3

पित्रोश्चकार शुश्रूषां विनीतात्मा महामतिः / प्रीतिं च निजचेष्टाभिरन्वहं पर्यवर्त्तयत्

ବିନୀତାତ୍ମା ମହାମତି ପିତାମାତାଙ୍କୁ ଶୁଶ୍ରୂଷା କଲେ ଏବଂ ନିଜ ସତ୍କର୍ମରେ ପ୍ରତିଦିନ ତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ବଢ଼ାଇଲେ।

Verse 4

इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः

ହେ ନୃପ! ଏଭଳି ଚାଲିଥିବାବେଳେ କିଛି ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ପିତାମାତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ହିଁ କାଳ କାଟିଲେ।

Verse 5

स कदाचिन्महातेजाः पितामह गुहं प्रति / गन्तुं व्यवसितो राजन्दैवेन च नियोजितः

ହେ ରାଜନ୍! ସେ ମହାତେଜସ୍ବୀ ଏକଦା ପିତାମହଙ୍କ ଗୁହା ପ୍ରତି ଯିବାକୁ ନିଶ୍ଚୟ କଲେ; ଦୈବ ମଧ୍ୟ ତାଙ୍କୁ ସେହି କାର୍ଯ୍ୟରେ ନିଯୁକ୍ତ କଲା।

Verse 6

निपीड्य शिरसा पित्रोश्चरणौ भृगुपुङ्गवः / उवाच प्राञ्जलिर्भूतवा सप्रश्रयमिदं वचः

ଭୃଗୁପୁଙ୍ଗବ ପିତାଙ୍କ ଚରଣ ଶିରସା ନମି, ଅଞ୍ଜଳି ବାନ୍ଧି, ବିନୟସହ ଏହି ବଚନ କହିଲେ।

Verse 7

कञ्चिदर्थमहं तात मातरं त्वां च साम्प्रतम् / विज्ञापयितुमिच्छामि मम तच्छ्रोतुमर्हथः

ହେ ତାତ! ଏବେ ମୁଁ ମାତାଙ୍କୁ ଓ ଆପଣଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ କଥା ନିବେଦନ କରିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କରୁଛି; ଦୟାକରି ତାହା ଶୁଣନ୍ତୁ।

Verse 8

पितामहमहं द्रष्टुमुत्कण्ठितमनाश्चिरम् / तस्मात्तत्पार्श्वमधुना गमिष्ये वामनुज्ञया

ମୁଁ ଦୀର୍ଘକାଳ ଧରି ପିତାମହଙ୍କ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ ଉତ୍କଣ୍ଠିତ ଥିଲି; ତେଣୁ ଏବେ ବାମନଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବି।

Verse 9

आहूतश्चासकृत्तात सोत्कण्ठं प्रीयमाणया / पितामह्या बहुमुखैरिच्छन्त्या मम दर्शनम्

ହେ ତାତ, ପିତାମହୀ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ମୋ ଦର୍ଶନ ଇଚ୍ଛା କରି, ଉତ୍କଣ୍ଠା ସହିତ ମୋତେ ବହୁବାର ଡାକିଛନ୍ତି।

Verse 10

पितॄन्पितामहस्यापि प्रियमेव प्रदर्शनम् / सदीयं तेन तत्पार्श्वं गन्तुं मामनुजानत

ପିତୃମାନଙ୍କୁ ଓ ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ମୋ ଦର୍ଶନ ପ୍ରିୟ; ତେଣୁ ସେ ମୋତେ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଯିବାକୁ ଅନୁମତି ଦେଲେ।

Verse 11

वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा संभ्रान्तं समुदीरितम् / हर्षेण महता युक्तौ साश्रुनेत्रौ बभूवतुः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ତାହାର ଆତୁର ବଚନ ଶୁଣି ସେ ଦୁଇଜଣ ମହାହର୍ଷରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାଙ୍କ ନୟନ ଅଶ୍ରୁପୂର୍ଣ୍ଣ ହେଲା।

Verse 12

तमालिङ्ग्य महाभागं मूर्ध्न्युपाघ्राय सादरम् / अभिनन्द्याशिषा तात ह्युभौ ताविदमाहतुः

ସେଇ ମହାଭାଗ୍ୟବାନଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି, ସାଦରେ ତାଙ୍କ ମସ୍ତକକୁ ଘ୍ରାଣ କରି, ଆଶୀର୍ବାଦ ସହିତ ଅଭିନନ୍ଦନ କରି, ହେ ତାତ, ସେ ଦୁଇଜଣ ଏହିପରି କହିଲେ।

Verse 13

पितामहगृहं तात प्रयाहि त्वं यथासुखम् / पितामहपितामह्योः प्रीतये दर्शनाय च

ହେ ବତ୍ସ, ତୁମେ ସୁଖରେ ପିତାମହଙ୍କ ଗୃହକୁ ଯାଅ; ପିତାମହ ଓ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଓ ଦର୍ଶନ ପାଇଁ।

Verse 14

तत्र गत्वा यथान्यायं तं शुश्रूषा परायणः / कञ्चित्कालं तयोर्वत्स प्रीतये वस तद्गृहे

ସେଠାକୁ ଯାଇ ଯଥାନ୍ୟାୟ ତାଙ୍କ ସେବାରେ ନିବିଡ଼ ହୁଅ; ହେ ବତ୍ସ, ତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ପାଇଁ କିଛିକାଳ ସେଇ ଘରେ ରୁହ।

Verse 15

स्थित्वा नातिचिरं कालं तयोर्भूयो ऽप्यनुशय / अत्रागच्छ महाभाग क्षेमेणास्मद्दिदृक्षया

ତାଙ୍କ ପାଖରେ ଅଧିକ ସମୟ ରହିନଥାଇ ପୁଣି ଫେରିଆ; ହେ ମହାଭାଗ, ଆମେ ତୁମକୁ ଦେଖିବାକୁ ଚାହୁଁଛୁ, କ୍ଷେମରେ ଏଠାକୁ ଆସ।

Verse 16

क्षणार्द्धमपि शक्ताः स्थो न विना पुत्रदर्शनम् / तस्मात्पितामह गृहे न चिरात्स्थातुमर्हसि

ପୁତ୍ରଦର୍ଶନ ବିନା ଆମେ ଅର୍ଧକ୍ଷଣ ମଧ୍ୟ ରହିପାରୁନାହିଁ; ତେଣୁ ପିତାମହଙ୍କ ଗୃହରେ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ରହିବା ତୁମ ପାଇଁ ଉଚିତ ନୁହେଁ।

Verse 17

तदाज्ञयाथ वा पुत्र प्रपितामहसन्निधिम् / गतो ऽपि शीघ्रमागच्छ क्रमेण तदनुज्ञया

ତାଙ୍କ ଆଜ୍ଞାରେ, ହେ ପୁତ୍ର, ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟକୁ ମଧ୍ୟ ଯାଅ; କିନ୍ତୁ କ୍ରମେ ତାଙ୍କ ଅନୁଜ୍ଞା ନେଇ ଶୀଘ୍ର ଫେରିଆ।

Verse 18

वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः

ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଥିବାକୁ ଶୁଣି ସେ ମହାମତି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ପ୍ରଣାମ କଲା; ପିତାମାତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ପରେ ପିତାମହଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲା।

Verse 19

स गत्वा भृगुवर्यस्य ऋचीकस्य महात्मनः / प्रविवेशाश्रमं रामो मुनिशिष्योपशोभितम्

ତାପରେ ରାମ ଭୃଗୁବଂଶଶ୍ରେଷ୍ଠ ମହାତ୍ମା ଋଚୀକଙ୍କ ନିକଟକୁ ଯାଇ, ମୁନିଶିଷ୍ୟମାନେ ଶୋଭାଯୁକ୍ତ କରିଥିବା ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କଲା।

Verse 20

स्वाध्यायघोषैर्विपुलैः सर्वतः प्रतिनादितम् / प्रशान्तवैर सत्त्वाढ्यं सर्वसत्त्वमनोहरम्

ସେ ଆଶ୍ରମ ସର୍ବତ୍ର ବିପୁଳ ସ୍ୱାଧ୍ୟାୟ ଘୋଷରେ ପ୍ରତିନାଦିତ ଥିଲା; ବୈର ଶାନ୍ତ, ସତ୍ତ୍ୱସମୃଦ୍ଧ ଏବଂ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କୁ ମନୋହର।

Verse 21

स प्रविश्यश्रमं रम्यमृचीकं स्थितमासने / ददर्श रामो राजेन्द्र स पितामहमग्रतः

ହେ ରାଜେନ୍ଦ୍ର! ସେ ରମ୍ୟ ଆଶ୍ରମରେ ପ୍ରବେଶ କରି ଆସନରେ ବସିଥିବା ଋଚୀକଙ୍କୁ ଦେଖିଲା; ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ପିତାମହଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଦେଖିଲା।

Verse 22

जाज्वल्यमानं तपसा धिष्ण्यस्थमिव पावकम् / उपासितं सत्यवत्या यथा दक्षिणायऽध्वरम्

ସେ ତପସ୍ୟାରେ ଜ୍ୱଳିତ ଥିଲେ, ଯେପରି ବେଦୀରେ ଅବସ୍ଥିତ ଅଗ୍ନି; ସତ୍ୟବତୀ ତାଙ୍କୁ ସେବା କରୁଥିଲେ, ଯେପରି ଯଜ୍ଞରେ ଦକ୍ଷିଣାକୁ ସମ୍ମାନ କରାଯାଏ।

Verse 23

स्वसमीपमुपायान्तं राममालोक्य तौ नृप / सुचिरं तं विमर्शेतां समाज्ञापूर्वदर्शनौ

ନିଜ ସମୀପକୁ ଆସୁଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି, ପୂର୍ବେ କେବଳ ଆଜ୍ଞାମାତ୍ରରେ ଦର୍ଶନ କରିଥିବା ସେ ଦୁଇ ରାଜପୁରୁଷ ଦୀର୍ଘ ସମୟ ତାଙ୍କୁ ନିହାରି ଚିନ୍ତା କଲେ।

Verse 24

को ऽयमेष तपोराशिः सर्वलत्रणपूजितः / बालो ऽयं बलवान्भातिगांभीर्यात्प्रश्रयेण च

ଏ କିଏ—ତପସ୍ୟାର ପୁଞ୍ଜ, ସର୍ବ ଲକ୍ଷଣରେ ପୂଜ୍ୟ? ଏହି ବାଳକ ହେଲେ ମଧ୍ୟ ବଳବାନ୍ ଭାସୁଛି; ତାଙ୍କର ଗାମ୍ଭୀର୍ୟ ଓ ବିନୟ ମଧ୍ୟ ଅଦ୍ଭୁତ।

Verse 25

एवं तयोश्चिन्तयतोः सहर्षं हृदि कौतुकात् / आससाद शनै रामः समीपे विनयान्वितः

ସେ ଦୁଇଜଣ ହର୍ଷ ଓ ହୃଦୟର କୌତୁକରେ ଏଭଳି ଚିନ୍ତା କରୁଥିବାବେଳେ, ବିନୟଯୁକ୍ତ ରାମ ଧୀରେ ଧୀରେ ସେମାନଙ୍କ ସମୀପକୁ ଆସି ପହଞ୍ଚିଲେ।

Verse 26

स्वनामगोत्रे मतिमानुक्त्वा पित्रोर्मुदान्वितः / संस्पृशंश्चरणौ मूर्ध्ना हस्ताभ्यां चाभ्यवादयत्

ବୁଦ୍ଧିମାନ୍ ରାମ ଆନନ୍ଦସହିତ ପିତାମାତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ନିଜ ନାମ ଓ ଗୋତ୍ର କହିଲେ; ପରେ ମୁଣ୍ଡରେ ତାଙ୍କ ଚରଣ ସ୍ପର୍ଶ କରି, ଦୁଇ ହାତ ଯୋଡ଼ି ଅଭିବାଦନ କଲେ।

Verse 27

ततस्तौ प्रीतमनसौ समुथाप्य च सत्तमम् / आशीर्भिरभिनन्देतां पृथक् पृथगुभावपि

ତାପରେ ପ୍ରୀତମନସ୍କ ସେ ଦୁଇଜଣ ସେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ପୁରୁଷଙ୍କୁ ଉଠାଇ, ଉଭୟେ ଅଲଗା ଅଲଗା ଆଶୀର୍ବାଦବାଣୀରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 28

तमाश्लिष्याङ्कमारोप्य हर्णाश्रुप्लुतलोचनौ / वीक्षन्तौ तन्मुखांभोजं परं हर्षमवापतुः

ତାଙ୍କୁ ଆଲିଙ୍ଗନ କରି କୋଳେ ବସାଇ, ହର୍ଷାଶ୍ରୁରେ ଭିଜା ଚକ୍ଷୁଦ୍ୱୟରେ ଦୁହେଁ ତାଙ୍କ ମୁଖପଦ୍ମକୁ ଦେଖି ପରମ ଆନନ୍ଦ ପାଇଲେ।

Verse 29

ततः सुखोपविष्टं तमात्मवंशसमुद्वहम् / अनामयमपृच्छेतां तावुभौ दंपती तदा

ତାପରେ ସୁଖରେ ବସିଥିବା ସେଇ ନିଜ ବଂଶର ଉଦ୍ଧାରକଙ୍କୁ, ସେହି ସମୟରେ ସେ ଦମ୍ପତି ଦୁହେଁ କୁଶଳ-କ୍ଷେମ ପଚାରିଲେ।

Verse 30

पितरौ ते कुशलिनो वत्स किंभ्रातरस्तथा / अनायासेन ते वृत्तिर्वर्तते चाथ कर्हिचित्

ବତ୍ସ, ତୁମ ପିତାମାତା କୁଶଳ ତୋ? ଭାଇମାନେ ମଧ୍ୟ କୁଶଳ କି? ଏବଂ ତୁମ ଜୀବିକା କଷ୍ଟ ବିନା ଚାଲୁଛି କି?

Verse 31

समस्ताभ्यां ततो राजन्नाचचक्षे यथोदितः / तथा स्वानुगतं पित्रोर्भ्रातॄणां चैव चेष्टितम्

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ଯେପରି ଘଟିଥିଲା ସେପରି ସମସ୍ତ କଥା ସେ ଦୁହେଁଙ୍କୁ କହିଦେଲା; ଏବଂ ପିତାମାତା ଓ ଭାଇମାନଙ୍କ ଆଚରଣକୁ ମଧ୍ୟ ଯଥାଦୃଷ୍ଟି ବର୍ଣ୍ଣନା କଲା।

Verse 32

एवं तयोर्महाराज सत्प्रीतिजनितैगुणैः / प्रीयमाणो ऽवसद्रामः पितुः पित्रोर्न्निवेशने

ହେ ମହାରାଜ, ଏଭଳି ତାଙ୍କ ଦୁହେଁଙ୍କ ସତ୍ପ୍ରୀତିଜନିତ ଗୁଣରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହୋଇ ରାମ ପିତା ଓ ପିତାମହଙ୍କ ନିବାସରେ ବସିଲେ।

Verse 33

स तस्मिन्सर्वभूतानां मनोनयननन्दनः / उवास कतिचिन्मासांस्तच्छुश्रूषापरायणः

ସେ ସମସ୍ତ ଭୂତଙ୍କର ମନ ଓ ନୟନକୁ ଆନନ୍ଦ ଦେଉଥିବା; କିଛି ମାସ ସେଠାରେ ରହି, ସେବାରେ ପରାୟଣ ହେଲା।

Verse 34

अथानुज्ञाप्य तौ राजन्भृगुवर्यो महामनाः / पितामहगुरोर्गन्तुमियेषाश्रयमाश्रमम्

ତାପରେ, ହେ ରାଜନ୍, ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ, ମହାମନା ଭୃଗୁଶ୍ରେଷ୍ଠ ପିତାମହ-ଗୁରୁଙ୍କ ଆଶ୍ରୟ ଆଶ୍ରମକୁ ଯିବାକୁ ଇଚ୍ଛା କଲେ।

Verse 35

स ताभ्यां प्रीतियुक्ताभ्यामाशीर्भिरभिनन्दितः / यथा चाभ्यां प्रदिष्टेन यया वौर्वाश्रमं प्रति

ସେ ଦୁଇଜଣଙ୍କ ପ୍ରୀତିଭରା ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅଭିନନ୍ଦିତ ହୋଇ, ସେମାନେ ଦେଖାଇଥିବା ପଥରେ ବୌର୍ବାଶ୍ରମ ପ୍ରତି ଗଲା।

Verse 36

तं नमस्कृत्य विधिवच्च्यवनं च महातपाः / सप्रहर्षं तदाज्ञातः प्रययावाश्रमं भृगोः

ମହାତପା ବିଧିବତ୍ ତାଙ୍କୁ ଓ ଚ୍ୟବନଙ୍କୁ ନମସ୍କାର କରି, ସେମାନଙ୍କ ଆଜ୍ଞା ପାଇ ହର୍ଷସହିତ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମକୁ ପ୍ରୟାଣ କଲା।

Verse 37

स गत्वामुनिमुख्यस्य भृगोराश्रममण्डलम् / ददर्श शान्तचेतोभिर्मुनिभिः सर्वतो वृतम्

ସେ ମୁନିମୁଖ୍ୟ ଭୃଗୁଙ୍କ ଆଶ୍ରମମଣ୍ଡଳକୁ ଯାଇ, ଶାନ୍ତଚିତ୍ତ ମୁନିମାନେ ସବୁଦିଗରୁ ଘେରି ରହିଥିବା ଦେଖିଲା।

Verse 38

सुस्निग्धशीतलच्छायैः सर्वर्तुकगुणान्वितैः / तरुभिः संवृतं प्रीतः फलपुष्पोत्तरान्वितैः

ମୃଦୁ ଓ ଶୀତଳ ଛାୟାଦାୟୀ, ସମସ୍ତ ଋତୁର ଗୁଣରେ ଯୁକ୍ତ, ଫଳ-ପୁଷ୍ପରେ ସମୃଦ୍ଧ ବୃକ୍ଷମାନେ ଘେରିଥିବା ସେ ବନ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତିକର ଥିଲା।

Verse 39

नानाखगकुलारावैर्मनःश्रोत्रसुखावहैः / ब्रह्मघोषैश्च विविधैः सर्वतः प्रतिनादितम्

ମନ ଓ କାନକୁ ସୁଖ ଦେଇଥିବା ନାନା ପକ୍ଷୀକୁଳର କଲରବ ଓ ବିଭିନ୍ନ ବ୍ରହ୍ମଘୋଷରେ ସେ ସ୍ଥାନ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରତିନାଦିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 40

समन्त्राहुतिहोमोत्थधूमगन्धेन सर्वतः / निरस्तनिखिलाघौघं वनान्तरविसर्पिणा

ମନ୍ତ୍ରସହ ଆହୁତିଦାନ କରି କୃତ ହୋମରୁ ଉଠିଥିବା ଧୂମଗନ୍ଧ ସର୍ବତ୍ର ପ୍ରସାରିତ ହୋଇ ବନାନ୍ତରେ ବିସର୍ପି, ସମସ୍ତ ପାପସମୂହକୁ ନିରସ୍ତ କରୁଥିଲା।

Verse 41

समित्कुशाहरैर्दण्डमेखलाजिनमण्डितैः / अभितः शोभितं राजन्रम्यैर्मुनिकुमारकैः

ହେ ରାଜନ୍! ସମିଧା ଓ କୁଶ ଧାରଣ କରୁଥିବା, ଦଣ୍ଡ-ମେଖଳା-ଅଜିନରେ ଭୂଷିତ ରମ୍ୟ ମୁନିକୁମାରମାନେ ସେ ବନକୁ ସର୍ବତ୍ର ଶୋଭିତ କରୁଥିଲେ।

Verse 42

प्रसूनजलसंपूर्मपात्रहस्ताभिरन्तरा / शोभितं मुनिकल्याभिश्चरन्तीभिरितस्ततः

ପୁଷ୍ପ ଓ ଜଳରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ପାତ୍ର ହାତରେ ଧରି ମୁନିକନ୍ୟାମାନେ ଇତସ୍ତତଃ ଚରଣ କରୁଥିଲେ; ତାଙ୍କ ଦ୍ୱାରା ସେ ବନ ମଧ୍ୟଭାଗରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭିତ ହେଉଥିଲା।

Verse 43

सपोतहरिणीयूथैर्विस्रंभादविशङ्किभिः / उटजाङ्गणपर्यन्ततरुच्छायास्वधिष्ठितम्

ଛୁଆସହିତ ହରିଣୀମାନଙ୍କ ନିର୍ଭୟ, ବିଶ୍ୱାସପୂର୍ଣ୍ଣ ଦଳ ଦ୍ୱାରା, କୁଟିର ଆଙ୍ଗଣ ପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରସାରିତ ବୃକ୍ଷଛାୟାରେ ସେ ସ୍ଥାନ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 44

रोमन्थतः परामृष्टियूथ साक्षिकमुत्प्रदैः / प्रारब्धताण्डवं केकीमयूरैर्मधुरस्वरैः

ଜବର ଚବାଉଥିବା ପଶୁଦଳ ସ୍ନେହସ୍ପର୍ଶର ସାକ୍ଷୀ ହୋଇ, ମଧୁର ସ୍ୱରର କେକୀ ମୟୂରମାନେ ତାଣ୍ଡବ ଆରମ୍ଭ କରି ଆଶ୍ରମକୁ ମନୋହର କରିଥିଲେ।

Verse 45

प्रविकीर्णकणोद्देशं मृगशब्दैः समीपगैः / अनालीढातपच्छायाशुष्यन्नीवारराशिभिः

ନିକଟସ୍ଥ ମୃଗମାନଙ୍କ ଶବ୍ଦରେ ମୁଖର, ଛିଟିଯାଇଥିବା ଧାନ୍ୟକଣରେ ପୂର୍ଣ୍ଣ ସେ ପ୍ରଦେଶ, ଧୂପଛାୟା ନ ଲାଗି ଶୁଷ୍କ ହେଉଥିବା ନୀବାର ଢେରମାନେ ଦ୍ୱାରା ଯୁକ୍ତ ଥିଲା।

Verse 46

हूयमानानलं काले पूज्यमानातिथिव्रजम् / अभ्यस्यमानच्छन्दौघं चिन्त्यमानगमोदितम्

ସମୟମତେ ହୋମାଗ୍ନିରେ ଆହୁତି ଦିଆଯାଉଥିଲା, ଅତିଥିମାନଙ୍କ ଦଳ ପୂଜିତ ହେଉଥିଲା; ଛନ୍ଦମାଳାର ଅଭ୍ୟାସ ଚାଲୁଥିଲା, ଏବଂ ଗମନାଗମନ ବିଷୟ ଚିନ୍ତା ହେଉଥିଲା।

Verse 47

पठ्यमानाखिलस्मार्त्तं श्रौतार्थप्रविचारणम् / प्रारब्धपितृदेवेज्यं सर्वभूतमनोहरम्

ସମସ୍ତ ସ୍ମାର୍ତ୍ତ ବିଧିର ପାଠ ହେଉଥିଲା, ଶ୍ରୌତ ଅର୍ଥର ପ୍ରବିଚାର ଚାଲୁଥିଲା; ପିତୃ ଓ ଦେବପୂଜା ଆରମ୍ଭ ହୋଇ—ସେ ସବୁ ଭୂତଙ୍କୁ ମନୋହର ଲାଗୁଥିଲା।

Verse 48

तपस्विजनभूयिष्ठमाकापुरुषसेवितम् / तपोवृद्धिकरं पुण्यं सर्वसत्त्वसुखास्पदम्

ସେ ଆଶ୍ରମ ତପସ୍ବୀମାନେ ଭରିଥିଲେ, ଦେବପୁରୁଷମାନେ ସେବିଥିଲେ; ତପ ବୃଦ୍ଧିକର, ପୁଣ୍ୟମୟ ଓ ସମସ୍ତ ପ୍ରାଣୀଙ୍କ ସୁଖାଶ୍ରୟ।

Verse 49

तपोधनानन्दकरं ब्रह्मलोकमिवापरम् / प्रसूनसौरभभ्राम्यन्मधुपारावनादितम्

ସେ ତପୋଧନ ମୁନିମାନଙ୍କୁ ଆନନ୍ଦଦାୟକ, ଅପର ବ୍ରହ୍ମଲୋକ ସଦୃଶ; ପୁଷ୍ପସୌରଭରେ ଭ୍ରମଣ କରୁଥିବା ମଧୁକରମାନଙ୍କ ଗୁଞ୍ଜନରେ ମୁଖରିତ।

Verse 50

सर्वतो वीज्यमानेन विविधेन नभस्वता / एवंविधगुणोपेतं पश्यन्नाश्रममुत्तमम्

ସବୁଦିଗରୁ ବହୁପ୍ରକାର ପବନ ବହି ଶୀତଳ କରୁଥିବା, ଏପରି ଗୁଣସମ୍ପନ୍ନ ସେ ଉତ୍ତମ ଆଶ୍ରମକୁ ଦେଖି (ସେ ଆଗେ ବଢ଼ିଲେ)।

Verse 51

प्रविवेश विनीतात्मा सुकृतीवामरालयम् / संप्रविश्यश्रमोपान्तं रामः स्वप्रपितामहम्

ବିନୀତ ଆତ୍ମା ରାମ, ପୁଣ୍ୟବାନ ଯେପରି ଦେବାଳୟକୁ ପ୍ରବେଶ କରେ, ସେପରି ଆଶ୍ରମ ପରିସରକୁ ପ୍ରବେଶ କରି ନିଜ ପ୍ରପିତାମହଙ୍କ ନିକଟକୁ ଗଲେ।

Verse 52

ददर्श परितो राजन्मुनिशिष्यशतावृतम् / व्याख्यानवेदिकामध्ये निविष्टं कुशविष्टरे / सितश्मश्रुजटाकूर्चब्रह्मसूत्रोपशोभितम्

ହେ ରାଜନ୍! ରାମ ଚାରିପଟେ ଶତ ଶିଷ୍ୟମାନେ ଘେରିଥିବା ମୁନିଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ; ବ୍ୟାଖ୍ୟାନ-ବେଦିକାର ମଧ୍ୟରେ କୁଶାସନରେ ଉପବିଷ୍ଟ, ଶ୍ୱେତ ଶ୍ମଶ୍ରୁ, ଜଟା, କୁଶକୂର୍ଚ ଓ ବ୍ରହ୍ମସୂତ୍ରରେ ଶୋଭିତ।

Verse 53

वामेतरोरुमध्यास्त वामजङ्घेन जानुना

ସେ ଡାହାଣ ଉରୁ ଉପରେ ବସି, ବାମ ଜଂଘାଦ୍ୱାରା ଜାନୁକୁ ଭଲଭାବେ ଧରିଥିଲେ।

Verse 54

योगपट्टेन संवीतस्वदेहमृषिपुङ्गवम् / व्याख्यानमुद्राविलसत्सव्यपाणितलांबुजम्

ଯୋଗପଟ୍ଟରେ ଦେହ ସଂବୀତ ଥିବା ସେ ଋଷିପୁଙ୍ଗବଙ୍କୁ ଦେଖାଗଲା; ତାଙ୍କ ବାମହସ୍ତ କମଳ ବ୍ୟାଖ୍ୟାନମୁଦ୍ରାରେ ଶୋଭିତ ଥିଲା।

Verse 55

योगपट्टोपरिन्यस्तविभ्राजद्वामपाणिकम् / सम्यगारण्यवाक्यानां सूक्ष्मतत्त्वार्थसंहतिम्

ଯୋଗପଟ୍ଟ ଉପରେ ରଖା ଦୀପ୍ତ ବାମହସ୍ତ ସହିତ ସେ, ଆରଣ୍ୟକ ବାକ୍ୟମାନଙ୍କର ସୂକ୍ଷ୍ମ ତତ୍ତ୍ୱାର୍ଥ-ସଂହତିକୁ ସମ୍ୟକ୍ ଭାବେ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରୁଥିଲେ।

Verse 56

विवृत्य मुनिमुख्येभ्यः श्रावयन्तं तपोनिधिम् / पितुः पितामहं द्दष्ट्वा रामस्तस्य महात्मनः

ମୁନିମୁଖ୍ୟମାନଙ୍କୁ ଅର୍ଥ ଖୋଲି ଶୁଣାଉଥିବା ସେ ତପୋନିଧି ମହାତ୍ମାଙ୍କୁ, ପିତାଙ୍କ ପିତାମହ ଭାବେ ଦେଖି ରାମ ଚିହ୍ନିଲେ।

Verse 57

शनैरिवमहाराज समीपं समुपागमत् / तमागतमुपालक्ष्य तत्प्रभावप्रधर्षिताः

ହେ ମହାରାଜ, ରାମ ଧୀରେ ଧୀରେ ସମୀପକୁ ଆସିଲେ। ତାଙ୍କ ଆଗମନ ଦେଖି ସେଠାରେ ଥିବାମାନେ ତାଙ୍କ ପ୍ରଭାବରେ ଅଭିଭୂତ ହେଲେ।

Verse 58

शङ्कामवापुर्मुनयो दूरादेवाखिला नृप / तावदूभृगुरमेयात्मा तदागमनतोषितः

ହେ ନୃପ! ସମସ୍ତ ମୁନି ଦୂରରୁ ହିଁ ଶଙ୍କାରେ ପଡ଼ିଲେ; ସେତେବେଳେ ଅମେୟାତ୍ମା ଭୃଗୁ ତାଙ୍କ ଆଗମନରେ ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ।

Verse 59

निवृत्तान्यकथालापस्तं पश्यन्नास पार्थिव / रामो ऽपि तमुपागम्य विनयावनताननः

ହେ ପାର୍ଥିବ! ସେ ଅନ୍ୟ କଥାବାର୍ତ୍ତା ଛାଡ଼ି ତାଙ୍କୁ ଦେଖୁଥିଲେ; ରାମ ମଧ୍ୟ ବିନୟରେ ନତମୁଖ ହୋଇ ତାଙ୍କ ପାଖକୁ ଗଲେ।

Verse 60

अवन्दत यथान्ययमुपेन्द्र इव वेधसम् / अभिवाद्य यथान्यायं ख्यातिं च विनयान्वितः

ଉପେନ୍ଦ୍ର ଯେପରି ବେଧସଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କରନ୍ତି, ସେପରି ରାମ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ତାଙ୍କୁ ବନ୍ଦନା କଲେ; ବିଧିମତେ ଅଭିବାଦନ କରି ବିନୟସହ ଖ୍ୟାତି ଲାଭ କଲେ।

Verse 61

तांश्च संभावयामास मुनीन्रामोयथावयः / तैश्च सर्वैर्मुदोपेतैराशीर्भिरभिवर्द्धितः

ରାମ ତାଙ୍କ ବୟସ ଅନୁସାରେ ସେହି ମୁନିମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ କଲେ; ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଆନନ୍ଦିତ ହୋଇ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତାଙ୍କୁ ବର୍ଦ୍ଧିତ କଲେ।

Verse 62

उपाविवेश मेधावी भूमौ तेषामनुज्ञया / उपविष्टं ततो राममाशीर्भिरभिनन्दितम्

ମେଧାବୀ ରାମ ତାଙ୍କ ଅନୁମତିରେ ଭୂମିରେ ବସିଲେ; ପରେ ବସିଥିବା ରାମଙ୍କୁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ଅଭିନନ୍ଦନ କରାଗଲା।

Verse 63

पप्रच्छकुशलप्रश्नं तमालोक्य भृगुस्तदा / कुशलं खलु ते वत्स पित्रोश्च किमनामयम्

ତାହାକୁ ଦେଖି ଭୃଗୁ ତେବେ କୁଶଳ-ମଙ୍ଗଳ ପଚାରିଲେ— “ବତ୍ସ, ତୁମେ କୁଶଳ ତ? ଏବଂ ପିତାମାତା ଦୁହେଁ ନିରାମୟ କି?”

Verse 64

भ्रातॄणां चैव भवतःपितुः पित्रोस्तथैव च / किमर्थमागतो ऽत्र त्वमधुनामम सन्निधिम्

“ତୁମ ପିତାମାତା ଓ ଭାଇମାନେ ସମସ୍ତେ କୁଶଳ କି? ତେବେ ଆଜି ତୁମେ କେଉଁ କାରଣରେ ମୋ ସନ୍ନିଧିକୁ ଆସିଛ?”

Verse 65

केनापि वा त्वमादिष्टः स्वयमेवाथवागतः / ततोरामो यथान्यायं तस्मै सर्वमशेषतः

“କେହି ତୁମକୁ ଆଦେଶ ଦେଇ ପଠାଇଛି କି, ନା ତୁମେ ସ୍ୱୟଂ ଆସିଛ?” ତାପରେ ରାମ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ସମସ୍ତ କଥା ନିଃଶେଷ ଭାବେ କହିଦେଲେ।

Verse 66

कथयामास यत्पृष्टं तदा तेन महात्मना / पितुर्मातुश्च वृत्तान्त भ्रातॄणां च महात्मनाम्

ସେ ମହାତ୍ମା ଯାହା ପଚାରିଥିଲେ, ତେବେ ରାମ ପିତାମାତାଙ୍କ ବୃତ୍ତାନ୍ତ ଓ ମହାତ୍ମା ଭାଇମାନଙ୍କ କଥା କହିଲେ।

Verse 67

पितुः प्रित्रोश्चकौशल्य दर्शनं च तयोर्नृप / एतदन्यच्च सकलं भृगोः सप्रश्रयं मुदा

ହେ ନୃପ! ପିତାମାତାଙ୍କ କୁଶଳ, ତାଙ୍କ ଦର୍ଶନ, ଏବଂ ଅନ୍ୟ ସମସ୍ତ କଥା ରାମ ଭୃଗୁଙ୍କୁ ପ୍ରଶ୍ରୟସହ ଆନନ୍ଦରେ ନିବେଦନ କଲେ।

Verse 68

न्यवेदयद्यथान्यायमात्मनश्च समीहितम् / श्रुत्वैतदखिलं राजन्रामेण समुदीरितम्

ସେ ନ୍ୟାୟାନୁସାରେ ନିଜ ମନର ଇଚ୍ଛା ନିବେଦନ କଲା। ହେ ରାଜନ, ରାମଙ୍କ କଥିତ ସମସ୍ତ କଥା ଶୁଣି।

Verse 69

तं च दृष्ट्वा विशेषेण भृगुः प्रीतो ऽभ्यनन्दत / एवं तस्य प्रियं कुर्वन्नुत्कृष्टैरात्मकर्मभिः

ତାହାକୁ ବିଶେଷରେ ଦେଖି ଭୃଗୁ ପ୍ରୀତ ହୋଇ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ। ଏଭଳି ଉତ୍କୃଷ୍ଟ କର୍ମଦ୍ୱାରା ତାଙ୍କ ପ୍ରିୟ କରୁଥିଲେ।

Verse 70

तत्राश्रमे ऽवसद्रामो दिनानि कतिचिन्नृप / ततः कदाचिदेकान्ते रामं मुनिवरोत्तमः

ହେ ନୃପ, ସେଇ ଆଶ୍ରମରେ ରାମ କିଛି ଦିନ ବସିଲେ। ପରେ କେବେ ଏକାନ୍ତରେ ମୁନିଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମଙ୍କୁ (ଡାକିଲେ)।

Verse 71

वत्सागच्छेति तं राजन्नुपाह्वयदुपह्वरे / सो ऽभिगम्य तमासीनमभिवाद्य कृताञ्जलिः

ହେ ରାଜନ, ଉପହ୍ୱରେ ‘ବତ୍ସ, ଆସ’ ବୋଲି ତାଙ୍କୁ ଡାକିଲେ। ସେ ନିକଟକୁ ଯାଇ ଆସୀନଙ୍କୁ ପ୍ରଣାମ କରି ହାତ ଯୋଡ଼ି ଦାଁଡ଼ିଲା।

Verse 72

तस्थौ तत्पुरतो रामः सुप्रीतेनान्तरात्मना / आशीर्भिरभिनन्द्याथ भृगुस्तं प्रीत मानसः

ରାମ ଅତ୍ୟନ୍ତ ପ୍ରୀତ ଅନ୍ତରାତ୍ମା ସହିତ ତାଙ୍କ ସମ୍ମୁଖରେ ଦାଁଡ଼ିଲେ। ତାପରେ ପ୍ରୀତମନ ଭୃଗୁ ଆଶୀର୍ବାଦରେ ତାଙ୍କୁ ଅଭିନନ୍ଦନ କଲେ।

Verse 73

प्राह नाधिगताशङ्कं राममालोक्य सादरम् / श्रुणु वत्स वचो मह्य यत्त्वां वक्ष्यामि सांप्रतम्

ସେ ସାଦରେ ନିର୍ଭୟ ରାମଙ୍କୁ ଦେଖି କହିଲେ— ବତ୍ସ, ମୋ କଥା ଶୁଣ; ଯାହା ମୁଁ ଏବେ ତୁମକୁ କହିବି।

Verse 74

हितार्थं सर्वलोकानां तव चास्माकमेव च / गच्छ पुत्र ममादेशाद्धिमवन्तं महागिरिम्

ସମସ୍ତ ଲୋକଙ୍କ ହିତ ପାଇଁ, ତୁମର ଓ ଆମର ମଙ୍ଗଳ ପାଇଁ— ପୁତ୍ର, ମୋ ଆଦେଶରେ ହିମବାନ୍ ମହାଗିରିକୁ ଯାଅ।

Verse 75

अधुनैवाश्रमादस्मात्तपसे धृतमानसः / तत्रगत्वा महाभाग कृत्वाश्रमापदं शुभम्

ଏହି ଆଶ୍ରମରୁ ଏବେଇ ତପସ୍ୟା ପାଇଁ ମନ ଦୃଢ଼ କରି ବାହାରିଯାଅ; ମହାଭାଗ, ସେଠାକୁ ଯାଇ ଶୁଭ ଆଶ୍ରମ-ନିବାସ ସଜାଅ।

Verse 76

आराधय महादेवं तपसा नियमेन च / प्रीतिमुत्पाद्य तस्य त्वं भक्त्यानन्यगया चिरात्

ତପସ୍ୟା ଓ ନିୟମରେ ମହାଦେବଙ୍କୁ ଆରାଧନା କର; ଦୀର୍ଘକାଳ ଅନନ୍ୟ ଭକ୍ତିରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରୀତି ଉତ୍ପାଦନ କର।

Verse 77

श्रेयो महदवाप्नोषि नात्र कार्या विजारणा / तरसा तव भक्त्या च प्रीतो भवति शङ्करः

ତୁମେ ମହାନ ଶ୍ରେୟ ପାଇବ; ଏଥିରେ ସନ୍ଦେହ କରିବା ଦରକାର ନାହିଁ। ତୁମର ତୀବ୍ର ଭକ୍ତିରେ ଶଙ୍କର ଶୀଘ୍ର ପ୍ରସନ୍ନ ହୁଅନ୍ତି।

Verse 78

करिष्यति च ते सर्वं मनसा यद्यदिच्छसि / तुष्टे तस्मिञ्जगन्नाथे शङ्करे भक्तवत्सले

ଭକ୍ତବତ୍ସଳ ଜଗନ୍ନାଥ ଶଙ୍କର ପ୍ରସନ୍ନ ହେଲେ, ତୁମେ ମନରେ ଯାହା ଯାହା ଇଚ୍ଛା କର, ସେ ସବୁ ତୁମ ପାଇଁ କରିଦେବେ।

Verse 79

अस्त्रग्राममशेषं त्वं वणु पुत्र यथेप्सितम् / त्वया हितार्थं देवानां करणीयं सुदुष्करम्

ହେ ବଣୁ-ପୁତ୍ର! ତୁମେ ଯେପରି ଇଚ୍ଛା କର, ସମସ୍ତ ଅସ୍ତ୍ରସମୂହ ଗ୍ରହଣ କର; ଦେବମାନଙ୍କ ହିତାର୍ଥେ ତୁମେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ଦୁଷ୍କର କାର୍ଯ୍ୟ କରିବାକୁ ହେବ।

Verse 80

विद्यते ऽभ्यधिकं कर्म शस्त्रसाध्यमनेकशः / तस्मात्त्वं देवदेवेशं समाराधय शङ्करम्

ଅନେକ ପ୍ରକାରେ ଶସ୍ତ୍ରଦ୍ୱାରା ସାଧ୍ୟ ଅଧିକ ମହତ୍ କାର୍ଯ୍ୟ ରହିଛି; ତେଣୁ ତୁମେ ଦେବଦେବେଶ ଶଙ୍କରଙ୍କୁ ସମ୍ୟକ୍ ଆରାଧନା କର।

Verse 81

भक्त्या परमया युक्तस्ततो ऽभीष्टमवाप्स्यसि

ପରମ ଭକ୍ତିରେ ଯୁକ୍ତ ହେଲେ, ତାହାପରେ ତୁମେ ଅଭୀଷ୍ଟ ଲାଭ କରିବ।