Shloka 18
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
वसिष्ठ उवाच इत्युक्तस्तौ परिक्रम्य प्रणम्य च महामतिः / पितरावप्यनुज्ञाप्य पितामहगृहं ततः
Transliteration
vasiṣṭha uvāca ityuktastau parikramya praṇamya ca mahāmatiḥ / pitarāvapyanujñāpya pitāmahagṛhaṃ tataḥ
Translation
ବସିଷ୍ଠ କହିଲେ—ଏହିପରି କୁହାଯାଇଥିବାକୁ ଶୁଣି ସେ ମହାମତି ତାଙ୍କୁ ପ୍ରଦକ୍ଷିଣ କରି ପ୍ରଣାମ କଲା; ପିତାମାତାଙ୍କ ଅନୁମତି ନେଇ ପରେ ପିତାମହଙ୍କ ଗୃହକୁ ଗଲା।
Word by Word
वसिष्ठःVasiṣṭha
वसिष्ठः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootवसिष्ठ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular)
उवाचsaid
उवाच:
Kriya (क्रिया/Finite verb)
TypeVerb
Rootवच् (धातु)
Formलिट् (Perfect), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
इतिthus
इति:
Sambandha (सम्बन्ध/quotative marker)
TypeIndeclinable
Rootइति (अव्यय)
Formइति-शब्दः; वाक्यसमाप्तिसूचक/quotative particle (अव्यय)
उक्तःhaving been addressed / spoken to
उक्तः:
Karta (कर्ता/understood subject)
TypeAdjective
Rootवच् (धातु) + क्त (कृदन्त प्रत्यय)
Formभूतकर्मणि कृदन्त (Past passive participle), पुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; विशेषण
तौthose two
तौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootतद् (सर्वनाम-प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन (Dual)
परिक्रम्यhaving circumambulated
परिक्रम्य:
Kriya (क्रिया/Conjunctive action)
TypeVerb
Rootपरि + क्रम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund/Absolutive), ‘having circumambulated’
प्रणम्यhaving bowed
प्रणम्य:
Kriya (क्रिया/Conjunctive action)
TypeVerb
Rootप्र + नम् (धातु)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund), ‘having bowed’
चand
च:
Sambandha (सम्बन्ध/connector)
TypeIndeclinable
Rootच (अव्यय)
Formसमुच्चयबोधक अव्यय (conjunction)
महामतिःthe great-minded one
महामतिः:
Karta (कर्ता/Subject)
TypeNoun
Rootमहामति (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, प्रथमा, एकवचन; समासः—महान् + मतिः (कर्मधारय)
पितरौ(his) two parents
पितरौ:
Karma (कर्म/Object)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formपुंलिङ्ग, द्वितीया (2nd/Accusative), द्विवचन (Dual)
अपिalso
अपि:
Sambandha (सम्बन्ध/particle)
TypeIndeclinable
Rootअपि (अव्यय)
Formसम्भावन/समुच्चयार्थक अव्यय (also/even)
अनुज्ञाप्यhaving taken permission
अनुज्ञाप्य:
Kriya (क्रिया/Conjunctive action)
TypeVerb
Rootअनु + ज्ञा (धातु) + णिच् (causative)
Formक्त्वा-प्रत्ययान्त अव्ययकृदन्त (Gerund) causative sense: ‘having obtained permission / having caused to permit’
पितामहगृहंgrandfather’s house
पितामहगृहं:
Karma (कर्म/Goal object)
TypeNoun
Rootपितामह (प्रातिपदिक) + गृह (प्रातिपदिक)
Formनपुंसकलिङ्ग, द्वितीया, एकवचन; षष्ठी-तत्पुरुषः—पितामहस्य गृहं
ततःthen / thereafter
ततः:
Adhikarana (अधिकरण/temporal-point)
TypeIndeclinable
Rootततः (अव्यय)
Formअव्यय; अपादान/क्रमसूचक (then/from there)