Shloka 4
Rāma’s Service to Parents and Departure to Visit the Paternal Grandparents
Pitāmaha-gṛha-gamana
Devanagari script
इत्थं प्रवर्त्तमानस्य वर्षाणि कतिचिन्नृप / पित्रोः शुश्रूषयानैषीद्रामो मतिमतां वरः
Transliteration
itthaṃ pravarttamānasya varṣāṇi katicinnṛpa / pitroḥ śuśrūṣayānaiṣīdrāmo matimatāṃ varaḥ
Translation
ହେ ନୃପ! ଏଭଳି ଚାଲିଥିବାବେଳେ କିଛି ବର୍ଷ କଟିଗଲା; ମତିମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରେ ଶ୍ରେଷ୍ଠ ରାମ ପିତାମାତାଙ୍କ ଶୁଶ୍ରୂଷାରେ ହିଁ କାଳ କାଟିଲେ।
Word by Word
इत्थम्thus
इत्थम्:
क्रियाविशेषण (adverbial)
TypeIndeclinable
Rootइत्थम् (अव्यय)
Formरीत्यर्थ-अव्यय (manner adverb)
प्रवर्त्तमानस्यof (him) continuing/acting
प्रवर्त्तमानस्य:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeAdjective
Rootप्र + वृत्/वर्त् (धातु) → प्रवर्त्तमान (वर्तमान-कृदन्त)
Formवर्तमानकाले शतृ-प्रत्यय (present participle), षष्ठी (6th/Genitive), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
वर्षाणिyears
वर्षाणि:
कालाधिकरण (time-extent)
TypeNoun
Rootवर्ष (प्रातिपदिक)
Formद्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
कतिचित्some, a few
कतिचित्:
विशेषण (qualifier)
TypeAdjective
Rootकतिचित् (सर्वनाम/प्रातिपदिक)
Formअनिश्चितसंख्या-वाचक (indefinite numeral); द्वितीया (2nd/Accusative), बहुवचन (Plural), नपुंसकलिङ्ग (Neuter)
नृपO king
नृप:
सम्बोधन (address)
TypeNoun
Rootनृप (प्रातिपदिक)
Formसम्बोधन (Vocative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
पित्रोःof (his) two parents
पित्रोः:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootपितृ (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), द्विवचन (Dual), पुंलिङ्ग (Masculine)
शुश्रूषयाby service/attendance
शुश्रूषया:
करण (Karana/Instrument)
TypeNoun
Rootशुश्रूषा (प्रातिपदिक)
Formतृतीया (3rd/Instrumental), एकवचन (Singular), स्त्रीलिङ्ग (Feminine)
अनैषीत्led/spent (time)
अनैषीत्:
क्रिया (Verb)
TypeVerb
Rootनी (धातु)
Formलङ् (Imperfect/Past), प्रथमपुरुष (3rd person), एकवचन (Singular), परस्मैपद
रामःRama
रामः:
कर्ता (Karta/Subject)
TypeNoun
Rootराम (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)
मतिमताम्of the wise
मतिमताम्:
सम्बन्ध (Genitive relation)
TypeNoun
Rootमतिमत् (प्रातिपदिक)
Formषष्ठी (6th/Genitive), बहुवचन (Plural), पुंलिङ्ग (Masculine)
वरःthe best
वरः:
कर्ता-समनाधिकरण (predicate nominative)
TypeNoun
Rootवर (प्रातिपदिक)
Formप्रथमा (1st/Nominative), एकवचन (Singular), पुंलिङ्ग (Masculine)